Uzasadnienie z 1 grudnia 2025, sygn. III Ca 953/24

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu

z dnia 18 listopada 2025 r.

Wyrokiem z dnia 3 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Gorlicach oddalił ( pkt. I ) powództwo M. R. (1), K. C. (1), H. P. (1) przeciwko Skarbowi Państwa Nadleśnictwu G. i J. P. (1) o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz nie obciążał ( pkt. II ) powodów kosztami procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że przedmiotem postępowania jest nieruchomość położona w M. stanowiąca działki leśne:

(...) o pow. 1,59 ha, powstała z podziału działki (...), odpowiadająca pgr (...), (...), (...), części pgr (...), obj. (...) (...) gminy katastralnej P.,

(...)o pow. 5,41 ha, powstała z podziału działki (...), odpowiadająca pgr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), części pgr (...), obj. (...) gminy katastralnej P..

Grunty, które utworzyły nieruchomość stanowiącą przedmiot sporu, objęte (...) (...) gminy katastralnej P., stanowiły własność S. P. (1) (...)i P. z D. P. po ½ części.

S. P. (1) s. D. i M. zmarł 2.03.1970 r., a jego żona P. P. zmarła 23.12.1988 r. Oboje mieszkali na stałe przed śmiercią w M.. Postanowieniem z dnia 29.09.2015 r., sygn. I Ns 186/15 Sąd Rejonowy w Gorlicach stwierdził, że spadek po S. P. (1) na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyła żona P. P. oraz dzieci M. R. (1) i B. P. po 1/3 części (pkt. I). Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po P. P. na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyły dzieci M. R. (1) i B. P. po 1/2 części (pkt. II). Rozpoznając apelację M. R. (1) od tego postanowienia Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 26.10.2016 r., III Ca 799/15 zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że w pkt. I dopisał teść: „z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabyła żona P. P. c. J. i E. oraz córka M. R. (1) c. S. i P. po ½ części”, a w pkt. II dopisał słowa: „wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym”. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy uznał, że o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego sąd orzeka także wtedy, gdy w skład spadku wchodzi wyłącznie roszczenie o odzyskanie własności takiego gospodarstwa. Wskazał, że M. R. (1) wykazała, że spadkodawcy do 1954 r. byli współwłaścicielami po ½ części gospodarstwa rolnego położonego w M. obj. (...) 151 o pow. 11,96 ha, a sposób i tryb jego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa uzasadnia ocenę, że w skład spadku może wchodzić roszczenie o zwrot tego gospodarstwa, co uzasadniało uwzględnienie apelacji co do zasady i orzeczenie o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego.

Postanowieniem z dnia 8.03.2011 r., sygn. I Ns 492/10 Sąd Rejonowy w Nowej Soli stwierdził spadek po B. P. zmarłym dnia 14.06.2010 r. na rzecz jego żony H. P. (1) c. J. i J. oraz dzieci K. C. (1) c. B. i H. i J. P. (1) s. B. i H. po 1/3 części.

W czasie Akcji „Wisła” przeprowadzonej w 1947 r. między innymi wśród ludności pochodzenia łemkowskiego i ukraińskiego mieszkających na terenie P., przesiedleni zostali do miejscowości M. P. P. wraz z dziećmi: M. obecnie R. i B. P.. S. P. (1) nie został objęty przesiedleniem, bowiem w 1930 r. wyjechał do Argentyny, skąd powrócił w 1955 r. i zamieszkał wraz z rodziną w miejscowości M..

Na Ziemiach Zachodnich P. P. otrzymała od Skarbu Państwa dom i 0,88 ha gruntów.

W dniu 23.11.1954 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z wydało decyzję (...) na podstawie dekretu z dnia 5.09.1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia po osobach przesiedlonych do ZSRR (DZ. U. Nr 59 poz. 318) i dekretu z dnia 27.07.1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339).

W orzeczeniu tym w pkt. (...) wymieniony został S. P. (2), a w pkt. (...) P. P..

Wnioskiem z dnia 16.11.2016 r. skierowanym do Wojewody (...) M. R. (1) wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) w części dotyczącej S. P. (1) błędnie określonego w orzeczeniu jako S. P. (2), wymienionego w tym orzeczeniu pod poz. (...) i P. P. błędnie określonej w orzeczeniu jako P. P. wymieniona w tym orzeczeniu pod poz. (...). Uzasadniając wniosek wskazano, że mimo, że S. P. (1) i P. P. w dacie wydania orzeczenia nie mieszkali w miejscowości P., obecnie M., tym niemniej orzeczenie dotknięte jest wadami, skutkującymi koniecznością stwierdzenia jego nieważności. Uzasadniając interes prawny i stwierdzeniu nieważności M. R. (1) wskazała, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 29.09.2015 r., sygn. I Ns 186/15, zmienionym przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 26.10.2016 r. sygn. III Ca 799/15 jest jedyną osobą uprawnioną do dziedziczenia nieruchomości rolnej położonej w M. – P. po S. P. (1) i P. P.. Ponadto podano, że nie może budzić wątpliwości, że S. P. (2) wymieniony w tym orzeczeniu do S. P. (1), a P. P. to P. P., gdyż różnice te są wynikiem nieprawidłowego zapisu nazwiska osoby pochodzenia łemkowskiego, a ponadto w języku, którym posługują się osoby te imiona P. i P. są używane zamiennie.

Ostateczną decyzją nr (...) z dnia 13.03.2019 r., (...). (...).(...).RW Wojewoda (...) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P., stanowiącej w dacie przejęcia własność, wskazanego w pkt. (...) orzeczenia S. P. (2). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ orzekający nie uznał za udowodnione, iż orzeczeniem (...) z dnia 23.11.1954 r. (...)zostały przejęte nieruchomości stanowiące własność S. P. (1) s. D. i M.. Z zebranych w sprawie dowodów wynikało bowiem, że właścicielami nieruchomości w miejscowości M. było dwóch S. (P.) P.: S. P. (1) s. D. i S. P. (1) s. T. (był on współwłaścicielem nieruchomości obj. (...) (...), (...) (...) gminy katastralnej M., z karty przesiedleńczej (...) wynika, że zamieszkiwał w M. nr(...)) i wnioskodawczyni nie wykazała, któremu z nich przysługiwał przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, stąd nie można ustalić, który z nich jest osobą tożsamą z osobą wymienioną w pkt. (...) orzeczenia jako S. P. (2).

Decyzją nr (...) Wojewody (...) z dnia 13.03.2019 r., (...) (...) (...) stwierdzona została nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...)w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P., stanowiącej w dacie przejęcia własność, wskazanej w pkt. 129 orzeczenia P. P.. Decyzja ta nie stała się ostateczna i decyzją z dnia 21.10.2021 r. WS-III. (...) (...) Wojewoda (...) z dniem 16.09.2021 r. umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie, z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 11.08.2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 1491), która w art. 2 ust. 2 stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Grunty stanowiące przedmiot postępowania stały się własnością Skarbu Państwa Nadleśnictwo G. na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 4.03.1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. P. gmina S., powiat G., województwo R., wydanej na podstawie art. 15 dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów, art. 33 i 37 ustawy z dnia 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej.

Zgodnie z zawiadomieniem z dnia 22.03.1971 r. sygn. (...) Państwowe Biuro Notarialne w G. założyło KW (...) na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 6.01.1970 r. między innymi dla działek (...) na podstawie tej decyzji, a także decyzji z 14.11.1960 r., (...) o przejściu na Skarb Państwa nieruchomości pocerkiewnych i cmentarzy w M. obj. (...) (...) gminy katastralnej M., decyzji z 30.01.1961 r.,(...)o przejściu na Skarb Państwa probostwa grecko-katolickiego obj. (...) (...) gminy katastralnej M. z zabudowaniami, decyzji z 30.01.1961 r., (...)o przejściu na Skarb Państwa nieruchomości pocerkiewnych w P. obj. (...) (...) gminy katastralnej P., decyzji z 14.11.1960 r., (...) o przejściu na Skarb Państwa nieruchomości pocerkiewnych w P. M. obj. (...) (...)gminy katastralnej P. z budynkiem cerkiewnym, rejestru pomiarowo – klasyfikacyjnego i mapy ewidencji gruntów wsi M. z daty 15.11.1969 r, została założona KW (...). W jej dziale II jako właściciel został ujawniony Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Nadleśnictwo G..

Księga powyższa została zamknięta na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23.03.1973 r., (...) w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M., gminy S., powiatu G., wydanej na podstawie art. 12 ust. 1, art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 24.01.1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów oraz art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 17.02.1969 r. o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych.

Wpisane dotychczas w KW (...) działki zmieniły oznaczenia na nowe: działka (...) na działkę (...) i działka (...) na działkę (...).

Zgodnie z zawiadomieniem z dnia 31.01.1975 r.. sygn. akt (...) Państwowe Biuro Notarialne w G. założyło KW (...) na wniosek (...) Powiatowego w G. z dnia 6.01.1975 r., (...) między innymi dla działek (...) na podstawie powołanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. nr (...) z dnia 23.03.1973 r. w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M., gminy S., powiatu G., , a także zatwierdzonego projektu poscaleniowego i map ewidencji gruntów po scaleniu wsi M., wpisanych do ewidencji Powiatowego Biura Geodezji i (...) w G. nr (...), została założona KW (...). W jej dziale II jako właściciel został ujawniony Skarb Państwa Nadleśnictwo G..

Decyzje wydane w oparciu o rozporządzenie Ministra Leśnictwa i (...) z 27 stycznia 1972 r. w sprawie wyłączenia gruntów z państwowego gospodarstwa leśnego i włączenia gruntów do tego gospodarstwa leśnego (Dz. U. Nr 5, poz. 28) i ustawy z 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa i zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 91 ze zm.) tj. decyzje: Naczelnika Gminy S. z 16 października 1980 r. znak (...), z 21 lutego 1985 r. znak RG- (...), z 22 lutego 1985 r. znak RG- (...), z 10 kwietnia 1985 r. znak RG- (...), dotyczące przekazania nieruchomości nieodpłatnie w zarząd i użytkowanie Nadleśnictwa G., powołane w KW (...) jako podstawa wpisu prawa własności, nie dotyczą działek stanowiących przedmiot postępowania.

Zgodnie z mapą do celów prawnych z wykazem synchronizacyjnym sporządzoną przez geodetę uprawnionego J. S. (1) z 1.03.2018 r., przyjętą do zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starosty (...) pod poz. P. (...).(...). (...), sporządzoną do sprawy I C 10/18, działka (...) położona w M. uległa podziałowi na działki (...) o pow. 78,95 ha, (...) o pow. 1,39 ha,(...)o pow. 0,27 ha, (...) o pow. 0,76 ha,(...) o pow. 0,97 ha, (...) o pow. 1,04 ha, (...) o pow. 1,80 ha, (...) o pow. 3,38 ha i (...) o pow. 207,67 ha.

Aktualnie dla działek (...) o pow. 41,76 ha i (...)o pow. 207,67 ha prowadzona jest KW (...).

Postanowieniem Wojewody (...) z dnia 18.06.1948 r., (...)/K./1/4/4/48 został zatwierdzony protokół z dnia 3.06.1948 r. w sprawie ustalenia granicy polno–leśnej, między innymi w gromadzie M., P. „po osobach repatriowanych do Rosji Sowieckiej i przesiedlonych na tereny N., oraz za zgodą Wydziału Społeczno-Politycznego Urz. Woj. w R. na gruntach pocerkiewnych”. Grunty leśne zostały przekazane Lasom Państwowym w administrację dla celów gospodarki leśnej. Z przekazania zostały wyłączone grunty objęte granicą polno-leśną, które stanowiły własność osób nierepatriowanych i nieprzesiedlonych. Mogły być one przekazane dla celów gospodarki leśnej jedynie po zgłoszeniu przez te osoby deklaracji o dobrowolnym odstąpieniu swych gruntów na cele reformy rolnej po przeprowadzeniu oszacowania tych gruntów i wydzieleniu tym osobom ekwiwalentu.

W dniu 7.05.1951 r. został sporządzony protokół pomiędzy przedstawicielem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. i przedstawicielem O. Lasów Państwowych w T., którym przekazano w zarząd i użytkowanie Nadleśnictwa Państwowego w G. lasy oraz grunty nieleśne, zalesione do dnia 12.05.1950 r., pozostałe po osobach przesiedlonych do (...) i na Ziemie Zachodnie na podstawie dekretu z 5.09.1947 r. i z 27.07.1949 r. Ustalono w nim w obrębie poszczególnych wsi, w tym M. i P., powierzchnię lasów i gruntów leśnych opuszczonych, w tym tych, które są w posiadaniu Lasów Państwowych i tych, które zostały im przekazane w posiadanie.

Obecne działki (...) położone w M. znalazły się w posiadaniu Lasów Państwowych. Weszły one w skład oddziałów leśnych 292, 258 i 257. W oddziale leśnym 292 znajduje się drzewostan sosnowy w wieku około 70 lat, a pod nim jest druga generacja nasadzeń jodły w wieku około 20 – 30 lat. Obie te generacje leśne były sadzone przez Nadleśnictwo G.. W pozostałych oddziałach leśnych, znajdujących się po drugiej stronie wsi znajduje się drzewostan bukowy.

Na gruntach będących w posiadaniu Lasów Państwowych Nadleśnictwo G. prowadziło aktywną gospodarkę leśną poprzez wykonywanie zadań z zakresu hodowli, ochrony i użytkowania lasu, w oparciu o plany urządzania lasów. Pierwszy taki plan pochodzi z 1951 r.. kolejne opracowywane były przeciętnie co 10 lat i pochodzą z 1962 r., 1973 r., 1987 r., 1996 r., 2006 r. i 2016 r.

Przez cały okres posiadania tej nieruchomości Skarb Państwa Nadleśnictwo G. uważał się za jej właściciela, a jego prawo własności było ujawnione w księdze wieczystej. Nikt przed 2015 r. nie zgłaszał w Nadleśnictwie G. żądnych roszczeń dotyczących tej nieruchomości.

Zmiana sytuacji politycznej w Polsce w 1956 r. umożliwiła na powroty ludności narodowości łemkowskiej objętej akcją przesiedleńczą na Ziemie Zachodnie do dotychczasowych miejsc zamieszkania. W powiecie (...) miało to miejsce w latach 1956-1959.

W 1957 r. do P. wróciła M. R. (1) wraz ze swoim mężem J. R., a w 1958 r. wrócili także S. P. (1) i P. P., którzy zamieszkali wraz ze swoją córką i zięciem.

Po powrocie z wysiedlenia J. R. otrzymał we władanie zgodnie z decyzją Wydziału (...) i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 19.05.1957 r. nr (...) o zwrocie gospodarstwa z akcji W działki (...) o pow. 6 ha, co potwierdzone zostało w protokole nr (...).

W trakcie postępowania scaleniowego prowadzonego w M. w 1975 r. P. P. nie otrzymała żadnej nieruchomości (S. P. (1) wówczas już nie żył).

W trakcie scalenia zatwierdzonego decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. (...) z dnia 23.03.1973 r. J. R. otrzymał działki (...) o pow. 7,87 ha, dla których została założona w 1975 r. KW (...), natomiast wspólnie J. i M. R. (1) otrzymali działki (...) o pow. 7,58 ha, dla których została założona w 1975 r. KW (...).

Minister Rolnictwa w piśmie z dnia 21.08.1956 r. skierowanym do Przewodniczących Prezydiów Wojewódzkich Rad Narodowych miedzy innymi w K. i R. stwierdził, odnosząc się do wątpliwości dotyczących zwrotu nieruchomości osobom przesiedlonym, które powróciły do dotychczasowych miejsc zamieszkania, że nie mogą ulec zwrotowi nieruchomości rozdysponowane tj. będące we władaniu nabywcy lub osób reprezentujących jego prawa, bądź przekazane na cele realizacji narodowych planów gospodarczych, na rzecz PGR lub spółdzielni produkcyjnej. Stwierdził ponadto, że nieruchomość przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z 27.07.1949 r., lecz nie rozdysponowana, może zostać zwrócona na rzecz dotychczasowych właścicieli, którzy powrócili na dane miejsce zamieszkania i w takim przypadku powinno zostać uchylone orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa (np. decyzją (...) w G. (...) z dnia 10.11.1960 r. uchylono częściowo orzeczenie o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich we wsi Ł., decyzją (...) w G. z 2.09.1969 r. nr (...) (...) (...) uchylono częściowo orzeczenie o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich we wsi K., decyzją (...) z dnia 23.09.1969 r. uchylono częściowo orzeczenie o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych we wsi G., decyzją (...) w G. z dnia 23.09.1969 r., uchylono częściowo orzeczenie o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w Z.). Uchylenie decyzji nacjonalizacyjnej odbywało się w części dotyczącej objętych w posiadanie przez powracających nieruchomości własnych i zagród oraz w części gruntów Państwowego Funduszu Ziemi.

Gdy natomiast nieruchomość była rozdysponowana, wówczas osoba przesiedlona powracająca do dotychczasowego miejsca zamieszkania, otrzymywała ekwiwalent. Były to przeważnie grunty rolne, choć zdarzały się grunty leśne, ale takie, które nie znajdowały się w zasobach Lasów Państwowych.

Zwrot nieruchomości był dokonywany na podstawie decyzji wydawanych przez (...) w G.. I tak I. F. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 10.01.1958 r. wydano w (...),09 ha gruntów, z których 0,07 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, J. S. (2) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.01.1960 r. i 23.12. 1966 r. wydano w (...),16 ha gruntów, z których 0,26 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, M. R. (2) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 24.06.1961 r. wydano w (...),25 ha gruntów, z których 0,90 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, J. S. (3) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.01.1958 r. wydano w (...),30 ha gruntów, z których 1,06 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, A. S. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 10.01.1958 r. wydano w (...),37 ha gruntów, z których 0,15 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, A. S. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 10.01.1958 r. wydano w (...),37 ha gruntów, z których 0,15 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, P. K. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 12.11.1957 r. wydano w (...),32 ha gruntów, z których 2 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, J. H. (1) objął w posiadanie po powrocie z wysiedlenia w marcu 1957 r. 10,65 ha gruntów, z których 0,36 ha stanowiło użytek leśny, J. K. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 16.03.1964 r. wydano w (...),12 ha gruntów, z których 0,61 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, M. W. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.09.1957 r. wydano w (...),53 ha gruntów, z których 1,58 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, Ł. Z. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 25.02.1957 r. wydano w S. 20,99 ha gruntów, z których 1,56 ha stanowiło użytek leśny, R. G. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 11.03.1967 r. wydano w S. 10,22 ha gruntów, z których 1,87 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, S. C. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 19.05.1957 r. wydano w (...),13 ha gruntów, z których 0,71 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, J. G. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 19.05.1957 r. wydano w (...),94 ha gruntów, z których 2,66 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, J. H. (2) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 19.05.1957 r. wydano w (...),12 ha gruntów, z których 0,46 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, P. H. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 19.05.1957 r. wydano w (...),98 ha gruntów, z których 0,10 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, S. S. (2) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 19.05.1957 r. wydano w (...),78 ha gruntów, z których 1,08 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, J. B. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2.07.1957 r. wydano w (...),09 ha gruntów, z których 0,76 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, R. H. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 24.05.1957 r. wydano w (...),60 ha gruntów, z których 1,08 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, E. K. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 24.05.1957 r. wydano w (...),26 ha gruntów, z których 0,71 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, J. K. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 3.03.1964 r. wydano w (...),80 ha gruntów, z których 1,80 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, H. K. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 7.11.1957 r. wydano w (...),16 ha gruntów, z których 0,73 ha w 1966 r. stanowiło użytek leśny, J. B. (2) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 7.05.1957 r. wydano w (...),22 ha gruntów, z których 0,79 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, M. B. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 22.03.1957 r. wydano w (...),33 ha gruntów, z których 0,93 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, P. B. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.03.1957 r. wydano w (...),64 ha gruntów, z których 0,73 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, P. B. (2) s. B. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 22.03.1957 r. wydano w (...),11 ha gruntów, z których 0,739 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, P. B. (2) s. G. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.03.1957 r. wydano w (...),75 ha gruntów, z których 0,7932 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, P. B. (3) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 22.03.1957 r. wydano w (...),65 ha gruntów, z których 1,11 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, J. C. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 22.12.1956 r. wydano w (...),87 ha gruntów, z których 1,50 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, A. D. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 22.03.1957 r. wydano w (...),18 ha gruntów, z których 1,40 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, G. D. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 22.12. 1956 r. wydano w (...),76 ha gruntów, z których 0,02 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, B. D. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.03.1957 r. wydano w (...),60 ha gruntów, z których 2,98 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, E. D. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.03.1957 r. wydano w (...),68 ha gruntów, z których 1,43 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, G. D. (2) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.03.1957 r. wydano w (...),91 ha gruntów, z których 0,35 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, J. D. (1) s. L. po powrocie po Akcji (...) objął w posiadanie w kwietniu 1957 r. w (...),78 ha gruntów, z których 0,63 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, J. D. (1), s. O. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 12.03.1957 r. wydano w (...),56 ha gruntów, z których 0,46 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, P. D. s. P. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.03.1957 r. wydano w (...),32 ha gruntów, z których 0,351 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, P. D. s. S. po powrocie po Akcji (...) objął w posiadanie w 1956 r. w (...),14 ha gruntów, z których 1,46 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, P. D. s. W. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.03.1957 r. wydano w (...),53 ha gruntów, z których 0,15 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, T. D. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.12. 1956 r. wydano w (...),20 ha gruntów, z których 0,18 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, H. H. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 20.03.1957 r. wydano w (...),26 ha gruntów, z których 0,79 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, A. K. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 14.05.1957 r. wydano w (...),73 ha gruntów, z których 2,12 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, P. K. (2) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 14.09.1957 r. wydano w (...),92 ha gruntów, z których 0,55 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, M. K. (1) na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 6.08.1957 r. wydano w (...),90 ha gruntów, z których 3,28 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny, T. K. na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 26.10.1957 r. wydano w (...),52 ha gruntów, z których 0,71 ha w 1967 r. stanowiło użytek leśny. W B. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono też w stosunku do S. T., P. S. (1), J. S. (4), A. S. (2), J. S. (2) s. F., B. T., F. M., M. K., E. K. (2), S. G., J. B. (3), M. B. i J. B. (4). W G. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono również w stosunku do S. C. (1), P. G., P. H. (1), J. K. (2), J. M. (1), J. M., M. P. (1), B. G., A. P. (1), S. P. (3), M. P. (2), A. S. (3) i S. S. (3). W K. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono też w stosunku do M. K. (2), Ł. W., M. K. (3) s. K., B. K. (1), M. W. (2), K. C. (2), Ł. D., B. K. (2), M. K. (1), M. W. (3), S. J., P. M. (1), W. R., L. K. i J. K. (3). W Koniecznej zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono również w stosunku do J. S. (5), P. B. (4), S. D. (1) s. A., S. D. (1) s. J., T. D., J. K. (4), P. K. (3), A. S. (4), T. S., J. S. (6) i J. U.. W S. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono w stosunku do M. S., S. S. (4), G. S., K. P., S. P. (4) i A. K. (2). W S. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono w stosunku do P. H. (2) i J. T. (1). W N. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono w stosunku do M. C. (1), S. F. (1), J. F. (1), T. F., K. K. (2), H. K., S. K., J. M. (2), M. P. (3), A. S. (5), S. S. (5), M. T., J. W. i J. Ż.. W U. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono w stosunku do J. K. (5), M. C. (2), S. B. i D. B.. W W. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono w stosunku do J. T. (2), A. S. (6), M. M. (3), B. K. (3), J. G. (2), J. F. (2), J. D. (2), G. D. (3), A. D. (2), D. D. (3), S. D. (2), J. D. (3) i S. C. (2). W Z. zwrot gospodarstwa z Akcji (...) orzeczono też w stosunku do J. U., B. U., T. U., A. S. (7), S. S. (6), S. S. (7), P. S. (2), M. O., M. M. (4), S. M., T. D. (2), P. C., P. C., A. C. i O. C.. Zwroty nieruchomości dotyczyły także powracających z przesiedlenia (...), R. i Ś..

Zwracane grunty uczestniczyły w postępowaniach wymiennych prowadzonych w latach 60 – tych XX wieku na terenie powiatu (...). Również przy tej okazji osoby, które powróciły z wysiedlenia nie mogły odzyskać gruntów leśnych, które były w posiadaniu Lasów Państwowych.

Osoby pochodzenia łemkowskiego od lat 50 - tych XX wieku występowały do różnych organów ówczesnych władz, domagając się zwrotu zabranych im nieruchomości, zarówno gruntów leśnych, jak i rolnych, które znalazły się w posiadaniu Lasów Państwowych lub Państwowego Funduszu Ziemi. Były to jednak próby nieskuteczne, gdyż organy państwowe konsekwentnie twierdziły, że zwrot tych nieruchomości nie jest możliwy. Takie informacje były przekazywane innym osobom, co powstrzymywało je od podejmowania działań zmierzających do odzyskania swojej własności.

Zwrot nieruchomości leśnych na rzecz osób narodowości łemkowskiej w latach 60 – tych i 70 – tych XX wieku dotyczył nieruchomości nie podlegających przepisom dekretu z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 4, poz. 17), dekretu z dnia 5.09.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz dekretu z dnia 27.07.1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), nie pozostających we władaniu Skarbu Państwa do dnia 5.04.1956 r. Wskazuje na to treść pism Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych P. z dnia 5.05.1965 r. i 19.10.1965 r. skierowanych do M. H. (1) z Bartnego, z listopada 1965 r. skierowanego do J. P. (2), z dnia 1.12.1965 r. skierowanego do P. M. (2) z B., z dnia 29.08.1966 r. skierowanego do E. S. z B., z dnia 29.08.1966 r. skierowanego do A. R. (1) z B., z dnia 29.08.1966 r. skierowanego do A. R. (2) z B., z dnia 29.08.1966 r. skierowanego do P. P. (3) z B., z dnia 29.08.1966 r. skierowanego do A. D. (1) z B., z dnia 29.08.1966 r. i 31.08.1966 r. skierowanych do A. R. (3) z B., z dnia 31.08.1966 r. skierowanego do W. M., z dnia 4.09.1968 r. skierowanego do P. Ż., M. Ż., J. K. (6) z P., z dnia 31.08.1968 r. skierowanego do F. P. z W., z dnia 21.04.1969 r. skierowanego do E. O. z B., z dnia 21.04.1969 r. skierowanego do E. O. z B., z dnia 19.11.1969 r. skierowanego do J. T. (3) z B., z dnia 22.06.1971 r. skierowanego do M. R. (3) z G., z dnia 7.08.1971 r. skierowanego do spadkobierców A. Ś. z M., a także decyzje Dyrektora Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. z dnia 7.06. (...). w związku z wnioskiem M. P. (4) z M., z czerwca 1973 r. w związku z wnioskiem J. G. (3) ze S., z dnia 18.04.1975 r. w związku z wnioskiem P. H., A. D. (3), P. i J. K. (7) ze Z..

Po wprowadzaniu z dniem 1.03.1980 r. instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, osoby przesiedlone w ramach Akcji (...) bądź ich następcy prawni składali grupowo wnioski o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G., na podstawie których ich mienie zostało przejęte przez Państwo. W żadnym z takich przypadków nie wszczynano jednak postępowania. Przykładem jest wniosek A. P. (2) i 18 innych osób o stwierdzenie nieważności decyzji, na podstawie której przejęto grunty położone w K.. W tym przypadku Wojewoda (...) decyzją z 17.02.1982 r. odmówił wszczęcia postępowania. Podobna decyzja z dnia 26.02.1982 r. zapadła w przedmiocie wniosku S. F. (2) i 18 innych osób o stwierdzenie nieważności decyzji, na podstawie której przejęto grunty położone w N.. Także decyzją z dnia 18.05.1992 r., rozpoznając wniosek M. M. (5) i 5 innych osób odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, na podstawie której przejęto grunty położone w B.. W uzasadnieniach wydawanych decyzji wskazywano, że mając na uwadze treść art. 156 § 1 k.p.a. brak było podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanych orzeczeń, a przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło zgodnie z przepisami dekretu z dnia 5.09.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz dekretu z dnia 27.07.1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Odwołania od tych decyzji były utrzymywane w mocy przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. W decyzjach Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdzano, że są one ostateczne i brak było w nich pouczeń o możliwości poddania ich kontroli przez istniejący już wówczas Naczelny Sąd Administracyjny.

Począwszy od 1991 r. M. R. (1) zwracała się do Ministerstwa Przekształceń Własnościowych, a następnie do Ministerstwa Skarbu Państwa w sprawie możliwości odzyskania nieruchomości przejętej przez Państwo po Akcji „Wisła”, jednak z odpowiedzi jakie uzyskała wynikało, że nie jest to możliwe. Dopiero informacja przekazana jej w 2013 r. przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazywała na możliwość ubiegania się o zwrot mienia.

Powołując się na dyspozycję art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece Sąd Rejonowy uznał powództwo za bezzasadne.

Sąd Rejonowy zastrzegł, iż przy rozpoznawaniu powództwa opartego na tym przepisie, sąd nie jest uprawniony do badania ważności decyzji administracyjnej, jednakże ma obowiązek badania rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, dla której jest prowadzona księga wieczysta i oceny skuteczności zdarzenia cywilnoprawnego, z którego wywodzi się prawo. Jeżeli zdarzeniem takim jest decyzja administracyjna, wówczas obowiązkiem sądu jest rozważenie dla potrzeb postępowania cywilnego, czy istotnie zdarzenie takie wprowadziło, czy też nie dokonało zmiany prawa własności konkretnej nieruchomości (tak SN w wyroku z dnia 12.05.2005 r., III CK 565/04, LEX 277129).

Prawo własności Skarbu Państwa Nadleśnictwo G. w KW (...) odnośnie działek, z podziału których powstały działki (...) zostało ujawnione na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23.03.1973 r., nr 95/24/73 w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M., gminy S., powiatu G., wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 24.01.1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 13).

Wcześniej dla działek (...), które odpowiadają działkom (...), z podziału której powstała działka (...), założona została KW (...), w której Skarb Państwa Nadleśnictwo G. został ujawniony jako właściciel na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 4.03.1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. P., gmina S., powiat G., województwo R., wydanej na podstawie dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. z 1949 r., Nr 48, poz. 367).

Dlatego w ocenie Sądu Rejonowego podstawą ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa Nadleśnictwa G. w żadnej z tych ksiąg wieczystych nie była zatem decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...)o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P.. Decyzja ta została wydana później, niż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 4.03.1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. P..

Z kolei decyzja z 4.03.1954 r. została wydana na podstawie dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów. Analizując przepisy tego dekretu i skutki, jakie wymiana wywoływała w sferze własności nie można pomijać celu, jakiemu służyło postępowanie wymienne, a którym była poprawa struktury przestrzennej gruntów umożliwiająca ich racjonalne zagospodarowanie. Jak stanowił art. 1 dekretu grunty, mogły być poddane wymianie, jeżeli wymagał tego wzgląd na racjonalność ustroju rolnego. Dla realizacji tych celów w art. 2 dekretu przewidziano, że każdy, kto posiada grunty na obszarze poddanym wymianie (uczestnik wymiany) otrzymywał z tego obszaru inne grunty o równej wartości w zamian za grunty dotychczas posiadane. Dekret przewidywał zatem wprost, że uczestnikiem postępowania wymiennego mógł być każdy kto posiada grunty na obszarze poddanym wymianie, a więc nie tylko właściciel, ale i posiadacz. Do wymiany mogło więc pomiędzy dwoma właścicielami, dwoma posiadaczami albo pomiędzy właścicielem i posiadaczem. Nieuczestniczenie właściciela w postępowaniu wymiennym nie było zatem okolicznością, która podważała skutki wymiany.

Zgodnie z art. 15 dekretu wykonalne orzeczenie o wymianie gruntów stanowiło postawę do ujawnienia w księgach wieczystych, na wniosek powiatowej władzy administracji ogólnej, nowego stanu własności. W przepisie tym brak było zapisu, że decyzja ta nie przesądza tytułu własności, tak jak to wskazano w art. 16 ustawy z dnia 24.01.1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 1968 r., Nr 3, poz. 13), która uchyliła dekret z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów, z zastrzeżeniem przepisu art. 22, zgodnie z którym do scalania i wymiany lasów nadal miały zastosowanie przepisy dekretu z dnia 16.08.1949 r.

Skarb Państwa Nadleśnictwo G. mógł uzyskać prawo własności działek stanowiących przedmiot sporu na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23.03.1973 r., (...), nawet jeżeli był posiadaczem gruntów.

Ponadto powodowie nie wykazali, że Skarb Państwa Nadleśnictwo G. nie wprowadził do postępowania wymiennego innych gruntów, za które otrzymał w wyniku wymiany grunty, na które została założona KW (...).

Postępowanie scaleniowe zakończone decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23.03.1973 r., nr (...)w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M., gminy S., powiatu G., na podstawie którego została założona KW (...), w której jako właściciel został ujawniony Skarb Państwa Nadleśnictwo G. jako właściciel działek objętych sporem nic nie zmieniło w zakresie stanu własności, bowiem Skarb Państwa był już właścicielem na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 4.03.1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. P., gmina S., powiat G., województwo R., które nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego.

Sąd Rejonowy wskazał nadto, że gdyby nie podzielić tego poglądu i uznać, że decyzja zatwierdzająca projekt wymiany wydana na podstawie dekretu z dnia z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów nie może stanowić podstawy nabycia własności gruntów przez posiadacza, nie będącego właścicielem gruntów biorących udział w wymianie (w odniesieniu do decyzji scaleniowych wydanych na podstawie późniejszych przepisów SN wskazuje na deklaratoryjny charakter decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia, co oznacza, że decyzja nie tworzy prawa własności gruntów po stronie uczestników postępowania, którzy nie byli właścicielami gruntów objętych scaleniem – orzeczenia z 10.08.1079 r., IV CR 349/79, OSNC 1980/4/70, z 18.04.2013 r., III CZP 16/13, OSNC 2014/1/2), to żądanie pozwu i tak nie mogło zostać uwzględnione.

Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że Skarb Państwa nie był właścicielem działek stanowiących przedmiot sporu przed scaleniem zatwierdzonym decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23.03.1973 r., nr (...)w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M., gminy S., powiatu G., na podstawie którego została założona KW (...). Własność tych działek Skarb Państwa uzyskał na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P.. W decyzji tej wymieniony jest S. P. (2) jako osoba, której mienie zostało przejęte na własność Skarbu Państwa. Jakkolwiek S. P. (1) - poprzednik prawny powodów nie był objęty przesiedleniem na Ziemie Zachodnie, tym niemniej przepisy dekretu z dnia 27.07.1949 r. mówią o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa (...), (...), (...) i (...) (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Z art. 1 tego dekretu wynikało, że na własność Skarbu Państwa mogą być przejęte nieruchomości tam wskazane, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Nie budzi wątpliwości, że S. P. (1) nie posiadał nieruchomości stanowiącej przedmiot sporu, skoro przebywał w Argentynie, a osoby, które mogłyby jego imieniem to posiadanie wykonywać, zostały przesiedlone na Ziemie Zachodnie.

Powodowie nie wykazali nadto, że wymieniony w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) S. P. (2) to nie jest ich poprzednik prawny, skoro wywodzili z tego faktu dla siebie skutki prawne. Decyzją nr (...) z dnia 13.03.2019 r., WS-III. (...).(...), którą Wojewoda (...) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P., stanowiącej w dacie przejęcia własność wskazanego w pkt. (...) orzeczenia S. P. (2) z tego powodu, że nie uznał za udowodnione, iż orzeczeniem tym zostały przejęte nieruchomości stanowiące własność S. P. (1) s. D. i M., zaś jak ustalił właścicielami nieruchomości w tej miejscowości było dwóch S. (P.) P.: S. P. (1) s. D. i S. P. (1) s. T.. Zarówno w tym postępowaniu administracyjnym, jak i w sprawie spadkowej I Ns 186/15 M. R. (1) twierdziła, że jest to jej poprzednik prawny.

Sąd Rejonowy ocenił, iż skoro nie została stwierdzona nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...)w odniesieniu do nieruchomości należących do S. P. (1) (P. różnica w pisowni jest wynikiem nieprawidłowego zapisu nazwiska osoby pochodzenia łemkowskiego), to Skarb Państwa Nadleśnictwo G. może skutecznie powoływać się na przysługujące mu prawo własności.

Sąd Rejonowy wskazał wreszcie, że gdyby nie podzielić tego poglądu i uznać, że stan prawny ujawniony w KW (...) jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, to żądanie pozwu nie mogło zostać uwzględnione z uwagi na niezgodne z postanowieniami spadkowymi określenie udziałów, w jakich mieliby zostać ujawnieni powodowie. W sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej sąd jest natomiast związany żądaniem pozwu.

Powodowie domagali się ujawnienia jako współwłaścicieli M. R. (1) w 10/32 części, K. C. (1) w 2/32 części, H. P. (1) w 2/32 części, J. P. (1) w 2/32 części i Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 16/32 części.

Tak jak wskazywał Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26.10.2016 r. III Ca 799/15 o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego sąd orzeka także wtedy, gdy w skład spadku wchodzi wyłącznie roszczenie o odzyskanie własności takiego gospodarstwa. Roszczenie powodów dotyczy części gospodarstwa rolnego objętego obj. (...) 151 o łącznej pow. 11,96 ha. Roszczenie o zwrot gospodarstwa rolnego po S. P. (1) odziedziczyli P. P. w ½ części i M. R. (1) w ½ części, zaś udział należny P. P.: M. R. (1) i B. P. po ½ części. Zatem skoro roszczenie dotyczy udziału w ½ części należnego S. P. (1), w przypadku zasadności powództwa, udziały winny być określone w następujący sposób: M. R. (1) w 9/24 części, K. C. (1) w 1/24 części, H. P. (1) w 1/24 części, J. P. (1) w 1/24 części i Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 12/24 części.

Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez pozwanego Sąd Rejonowy wskazał, że odniesieniu do gruntów stanowiących lasy państwowe uwzględnieniu powództwa nie stoją na przeszkodzie przepisy ustawy z dnia 6.07.2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. Nr 97, poz. 1051 ze zm.). Ustawa ta zalicza lasy państwowe do strategicznych zasobów naturalnych kraju. Zgodnie jej art. 2 zasoby naturalne wymienione w art. 1 stanowiące własność Skarbu Państwa nie podlegają przekształceniom własnościowym, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w ustawach szczególnych. Natomiast zgodnie z art. 7 roszczenia osób fizycznych, byłych właścicieli lub ich spadkobierców, z tytułu utraty własności zasobów wymienionych w art. 1, zaspokojone zostaną w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów.

Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że ustawa ta dotyczy wyłącznie lasów stanowiących własność Skarbu Państwa. W sytuacji, gdy nieruchomość leśna nie stanowi własności Skarbu Państwa, to nie podlega pod przepisy tej ustawy. Ponadto powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie jest „roszczeniem z tytułu utraty własności”, bowiem zmierza do wykazania, że osoba która go wytacza własności nie utraciła, a ujawnienie kogoś innego jako właściciela nastąpiło w sposób niezgodny z prawem.

W konsekwencji, jeśli w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, powód będący osobą fizyczną wykaże, że dana nieruchomość stanowi jego własność, to brak jakichkolwiek podstaw do oddalenia powództwa w oparciu o powołaną wyżej ustawę.

Brak było podstaw do uznania, że Skarb Państwa uzyskał własność nieruchomości stanowiącej przedmiot sporu na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. Nr 17, poz. 71 ze zm.). Nabycie własności na podstawie tego przepisu wymagało potwierdzenia decyzją administracyjną. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 3 tej ustawy o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzekał organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, a o przejęciu nieruchomości leśnych - rejon lasów państwowych. Pozwany nie powoływał się, że taka decyzja została wydana. Nie jest natomiast dopuszczalne samodzielne stwierdzenie przez sąd orzekający w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym spełnienia przesłanek przejęcia nieruchomości rolnej z mocy tej regulacji (tak SN w orzeczeniach dotyczących analogicznej regulacji zawartej w art. 16 ust. 3 tej ustawy z 21.08.1959 r., I CR 964/58, OSNC 1961/2/42, z 14.11.1960 r., II CR 386/59, OSNC 1962/3/88, z 8.05.2002 r., III CKN 762/00, OSNC 2003/3/43, z 18.05.2012 r., IV CSK 379/11, LEX 1243069).

Jako niezasadny Sąd Rejonowy ocenił podniesiony przez pozwanego zarzut zasiedzenia zgłoszony na wypadek uznania, że decyzje z dnia 4.03. (...)., z dnia 23.11.1954 r., z dnia 23.03.1973 r. nie doprowadziły do nabycia własności przez Skarb Państwa Nadleśnictwo G..

Zgłoszenie takiego zarzutu w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uznać należało za dopuszczalne. W wyroku z dnia 6.04.2017 r., IV CSK 426/16, LEX 2327870, SN dopuścił możliwość ustalenia faktu nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie w innym postępowaniu, niż w postępowaniu o zasiedzenie, w tym w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, gdy ustalenie zasiedzenia nie należy do samego rozstrzygnięcia, lecz jest tylko przesłanką tego rozstrzygnięcia, nie podzielając tym samym poglądu wyrażonego w wyroku SN z 27.06.2001 r., II CKN 413/00, LEX 52635, gdzie taką możliwość wykluczono.

Do nabycia nieruchomości przez zasiedzenie konieczne jest, aby władający nieruchomością był jej posiadaczem samoistnym oraz aby posiadanie trwało przez czas określony w ustawie. Zgodnie z aktualnie obowiązującym art. 172 k.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28.07.1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 ) z mocą obowiązującą od dnia 1.10.1990 r. okres ten wynosił w przypadku objęcia posiadania w dobrej wierze 20 lat, zaś w złej wierze 30 lat. Do zasiedzenia, które nastąpiło natomiast przed 1.10.1990 r. będą miały zastosowanie okresy posiadania przewidziane w art. 172 w poprzednim brzmieniu - czyli 10 letnie dla posiadania w dobrej wierze i 20 letnie dla posiadania w złej wierze.

Przed wejściem w życie kodeksu cywilnego tj. przed 1.01.1965 r. nabycie własności przez zasiedzenie regulował obowiązujący od 1.01.1947 r. dekret z 11.10. 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 46, poz. 319), który w art. 50 § 1 i 2 określał, że do nabycia własności przez zasiedzenie w dobrej wierze wymagany jest 20 letni okres posiadania, a w złej wierze 30 letni okres posiadania.

Skoro więc termin zasiedzenia rozpoczął bieg przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego – tj. przed 1.01.1965 r., w zakresie określenia długości tego terminu będzie miał zastosowanie art. XLI § 2 przepisów wprowadzających kodeks cywilny, zgodne z którym bieg skróconego w kodeksie cywilnym terminu zasiedzenia rozpoczyna się od daty wejścia w życie kodeksu cywilnego, chyba że zasiedzenie przy uwzględnieniu dotychczasowych przepisów nastąpiłoby wcześniej.

Jak wynika z poczynionych w sprawie co najmniej od dnia 7.05.1951 r. działki (...) położone w M. znalazły się w posiadaniu Lasów Państwowych.

Posiadanie wykonywane przez Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w stosunku do nieruchomości stanowiącej przedmiot sporu należy ocenić jako samoistne. Wskazuje na to nie tylko domniemanie wynikające z art. 339 k.c., ale także sposób wykonywania władztwa tj. korzystanie z nieruchomości we własnym imieniu i dla siebie, z wyłączeniem innych osób. Także rodzaj podejmowanych w stosunku do tej nieruchomości czynności uzewnętrznił w sposób pewny wolę władania tą nieruchomością przez Nadleśnictwo G., które prowadziło tam gospodarkę leśną w oparciu o plany urządzania lasów. Nie mają natomiast znaczenia dla oceny charakteru tego posiadania okoliczności uzyskania władania nieruchomością tj. że nastąpiło to w wyniku decyzji organu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c. o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Tak więc okolicznościom uzyskania posiadania ustawodawca nie przypisał znaczenia normatywnego dla oceny posiadania i jego samoistności (tak SN w orzeczeniach z 14.02.2006 r., II CSK 86/05, LEX 192036, z 26.10.2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008/5/43, z 21.11.2008 r., V CSK 269/08, LEX 48472).

Okoliczności te mają natomiast znaczenie dla oceny, czy uzyskanie posiadania nastąpiło w dobrej, czy w złej wierze. Art. 7 k.c. wprowadza domniemanie dobrej wiary, tym niemniej zostało ono w niniejszej sprawie obalone. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 6.12.1991 r., III CZP 108/91 (OSNCP 1992/4/48), której nadał moc zasady prawnej przychylił się do tzw. tradycyjnego rozumienia dobrej wiary, zgodnie z którym w dobrej wierze jest posiadacz, który pozostaje w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami przeświadczeniu, że przysługuje mu prawo własności. Dobrą wiarę posiadacza wyłącza jego wiedza o rzeczywistym stanie prawnym oraz jego niedbalstwo. Pozostaje zatem w złej wierze osoba, która przy dołożeniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że nie jest właścicielem nieruchomości, tj. tak jak Skarb Państwa Nadleśnictwo G., gdyby uznać, że przejmowało nieruchomość na podstawie nieważnych decyzji administracyjnych. Dlatego licząc 30 letni okres posiadania samoistnego pozwanego wynikający z dekretu z 11.10.1946 r. Prawo rzeczowe do nabycia własności nieruchomości w wyniku zasiedzenia mogłoby dojść w dniu 7.05.1981 r.

W stanie faktycznym sprawy doszło do zawieszenia biegu zasiedzenia zgodnie z art. 121 pkt. 4 k.c. w zw. z art. 175 k.c., bowiem S. P. (1) i jego następcy prawni znajdowali się w warunkach siły wyższej, skutkującej brakiem rozpoczęcia biegu zasiedzenia.

Siła wyższa rozumiana jest nie tylko jako kataklizmy, działania wojenne, ale także jako brak możliwości efektywnego dochodzenia przez właściciela swoich praw, zwłaszcza dotyczących zwrotu przedmiotu własności. Brak takiej możliwości może wynikać z uwarunkowań faktycznych, a nie tylko prawnych. Siła wyższa zaistnieje nawet mimo tego, że w tym okresie działały sądy lub inne ograny właściwe do rozpoznania sprawy. Należy bowiem brać pod uwagę to, czy powszechna praktyka stosowania obowiązujących wówczas przepisów obiektywnie biorąc stwarzała realne szanse uzyskania korzystnego dla uprawnionego rozstrzygnięcia. Nie ma znaczenia dla oznaczenia chwili ustania przeszkody będącej siłą wyższą czas, w którym osoba ta podjęła stosowne działania. Istotne jest, to kiedy powszechne oddziaływanie przeszkody ustało i osoba ta mogła podjąć taki działanie. Chodzi przy tym o faktyczne, a nie prawne pozbawienie prawa do sądu (tak SN w orzeczeniach z 26.10.2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008/5/43, z 11.12.2013 r., IV CSK 184/13, Legalis 819298, z 15.04.2015 r., III CZP 82/14, OSNC 2015/11/126, z 27.11.2015 r., I CSK 963/14, Legalis 1522459, z 12.04.2017 r., III CSK 60/70, LEX 2312466). Przy ocenie realności szans należy brać przy tym pod uwagę przynależność danej osoby do określonej grupy społecznej, o ile przynależność taka rzutowała na możliwości skutecznego dochodzenia swych praw (tak SN w orzeczeniach z 12.04.2017 r., III CSK 60/70, LEX 2312466, 15.04.2015 r., III CZP 82/14, OSNC 2015/11/126, z 30.10.2008 r., II CSK 241/08, OSNC 2010/2/11).

S. P. (1) i jego następcy prawni należeli do osób narodowości łemkowskiej. Członkowie tej społeczności dotknięci byli po wojnie akcją przesiedleńczą na ziemie byłego ZSRR i na Ziemie Zachodnie w ramach Akcji (...). Grupa ta nie mogła swobodnie korzystać ze swoich praw, w tym dochodzić skutecznie zwrotu zabranego im mienia przez cały okres PRL, choć istniały instytucje, które im to teoretycznie umożliwiały w postaci powództwa windykacyjnego i o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, przewidziane w przepisach dekretu z 11.10.1946 r. Prawo rzeczowe, a następnie kodeksu cywilnego i ustawy z dnia 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Zachodziła więc wobec S. P. (1) siła wyższa. Wskazać należy, że przymusowe przesiedlenia ludności łemkowskiej skierowane były przeciwko całej grupie etnicznej. Skutkowało wyzuciem jej z majątku, następnie usankcjonowanym przepisami dekretów z 5.09.1947 r. i 27.07.1949 r. Utrwalało to przekonanie o niemożności podważania działań nowego Państwa, wobec przydania im w ten sposób cech legalności. Działania organów administracji państwowej utrwalały w przesiedleńcach przekonanie, że są dla nowego Państwa zagrożeniem, a utrata własności, jako odpłata za przypisywane tej grupie etnicznej działania, była wyrazem sprawiedliwości dziejowej. Wskazywało to na to, że odzyskanie własności nie jest możliwe. Represje wobec osób narodowości łemkowskiej wiązały się nie tylko z przesiedleniem i utratą majątku, ale w początkowym okresie również z zagrożeniem życia i zdrowia. Fakty historyczne i potrzeba respektowania prawdy historycznej muszą być uwzględniane przy stosowaniu prawa materialnego (tak SN w wyroku z 16.01.2002 r., IV CKN 629/00, LEX 54332). Odmienne spojrzenie na skutki Akcji (...) nastąpiło dopiero po zmianie sytuacji politycznej po wyborach w 1989 r. W dniu 2.08.1989 r. powołano Sejmową Komisję Mniejszości Narodowych i Etnicznych, która zajęła się między innymi kwestią likwidacji następstw Akcji (...), w 3.08.1990 r. Senat RP podjął uchwałę potępiającą Akcję (...) i wyrażającą pragnienie naprawienia powstałych w jej wyniku szkód.

Przenosząc te rozważania na ustalony w sprawie stan faktyczny wskazać należy, że w przypadku rozdysponowania przejętej nieruchomości i przekazania jej w administrację Lasów Państwowych, brak było możliwości odzyskania jej własności przez osoby objęte akcją przesiedleńczą. Świadczy o tym między innymi pismo Ministra Rolnictwa z dnia 21.08.1956 r. skierowane do Przewodniczących Prezydiów Wojewódzkich Rad Narodowych miedzy innymi w K. i R..

S. tego nie zmienił fakt wprowadzenia w 1980 r. sądownictwa administracyjnego, gdyż w tych latach nie było realnych szans na to, by w ramach takiego postępowania osoby narodowości łemkowskiej mogły skutecznie dochodzić swoich praw, podważając rozstrzygnięcia, na podstawie których odbierano im grunty. Świadczą o tym decyzje wydawane przez Ministra Rolnictwa, który utrzymywał w mocy decyzje Wojewody (...) odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G., nie pouczając nawet o możliwości złożenia skargi do istniejącego już wówczas Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Sytuacja uległa zmianie dopiero w 1989 r., kiedy z dniem 30.12.1989 r. zmieniono obowiązującą ówcześnie konstytucję (Dz. U. Nr 75, poz. 444), wprowadzając do jej tekstu zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a także zagwarantowano konstytucyjną ochronę własności i dziedziczenia, jak też zrezygnowano z umacniania własności społecznej jako głównej podstawy siły gospodarczej kraju i pomyślności narodu. Ta zmiana pozwoliła na skuteczne stawianie przed organami państwa i sądami argumentów służących ochronie prawa własności. Wcześniej bowiem wyraźnie preferowana była własność państwowa, o czym świadczy brzmienie art. 5 i 12 konstytucji PRL, które stwierdzały między innymi, że umacniana jest własność społeczna jako główna podstawa siły gospodarczej kraju i pomyślności narodu oraz że mienie ogólnonarodowe, szczególnie lasy państwowe, podlegają szczególnej trosce i opiece państwa. Także obowiązujący wówczas kodeks cywilny wyraźnie preferował własność państwową, nakazując by przepisy prawa cywilnego były tłumaczone i stosowane zgodnie z zasadami ustroju i celami PRL (art. 4 k.c.), zaś przy tłumaczeniu i stosowaniu kodeksu należało mieć na względzie, że własność społeczna jest podstawą ustroju PRL (art. 129 k.c.).

Dlatego stan siły wyższej w przedmiotowej sprawie trwał do 30.12.1989 r., kiedy to doszło do normatywnych zmian ustrojowych poprzez wprowadzenie zasady demokratycznego państwa prawnego oraz zagwarantowanie ochrony własności i dziedziczenia. Od tego momentu można było bowiem realnie uzyskać prawną ochronę żądań dotyczących zwrotu nieruchomości zabranych przez państwo osobom pochodzenia łemkowskiego.

Stąd początek biegu zasiedzenia należy liczyć od tej daty, co biorąc pod uwagę złą wiarę posiadacza, powoduje, że nie upłynął jeszcze 30 letni termin zasiedzenia, bowiem został on przerwany (art. 123 § 1 pkt. 1 k.c.) poprzez wytoczenie w dniu 3.06.2019 r. tego powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Gdyby bieg zasiedzenia liczyć od 4.06.1989 r., tak jak wynika to z postanowienia SN z 18.05.2017 r., III CSK 221/16, LEX 2348534, to i tak, nie doszłoby do upływu terminu zasiedzenia, zważywszy na jego przerwanie wytoczeniem tego powództwa.

Z uwagi na brak zgody pozwanego na cofnięcie powództwa w części dotyczącej P. P., powództwo w tej części, jako niewykazane, również podlegało oddaleniu.

O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., uznając, ze powodowie wnosząc powództwo mogli być subiektywnie przeświadczeni o przysługującym im prawie do nieruchomości, mając na uwadze treść decyzji nr (...) Wojewody (...) z dnia 13.03.2019 r., (...). (...).(...). W tej sytuacji zdaniem Sądu Rejonowego uzasadnione było odstąpienie od obciążania powodów kosztami procesu na rzecz pozwanego w oparciu o zasady słuszności.

Apelację od powyższego wyroku wywiedli powodowie ( k. 732-736 ) zaskarżając orzeczenie Sadu Rejonowego w całości.

Powodowie zarzucili:

1.  sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na błędnym uznaniu, że powodowie nie zdołali wykazać, że w orzeczeniu Prezydium (...) w G. z 23 listopada 1954 r. (...) o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich w miejscowości M. P. S. P. (1) jest osobą inną niż ich poprzednik prawny, a także błędnym ustaleniu, że przedmiotowa decyzja (...) w G. z dnia 23 listopada 1954 r. nie stanowiła podstaw nabycia prawa własności przez pozwanego, gdyż została wydana później niż decyzja (...) z 4 marca 1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. – P., a nadto nie stanowiła ona podstawy założenia księgi wieczystej na rzecz Skarbu Państwa na nieruchomości objęte pozwem,

2.  naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 o wymianie gruntów i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 o scaleniu i wymianie gruntów poprzez błędną wykładnię tych przepisów i w konsekwencji przez ich niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że pozwany jest właścicielem nieruchomości objętych pozwem na podstawie decyzji (...) z 4 marca 1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. – P., gmina S., wydanej na podstawie dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 o wymianie gruntów oraz decyzji (...) w G. z dnia 23 marca 1973 r. (...)w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M. gmina S., powiat G. wydanej na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 o scaleniu i wymianie gruntów, a skoro orzeczenia te nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności, to tym samym pozwany jest właścicielem nieruchomości objętych pozwem,

3.  naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku, tj. art. 321 § 1 k.p.c. na skutek błędnego uznania, że powodowie w sposób nieprawidłowy sformułowali żądanie pozwu gdyż nie uwzględnili, że nieruchomości objęte pozwem stanowią cześć gospodarstwa rolnego poprzednika prawnego powodów S. P. (2) i w związku z tym skoro postanowienie spadkowe po S. P. (1) obejmuje także to wyrzeczenie co do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, to Sąd jest związany żądaniem i musiał oddalić pozew z uwagi na nieprawidłowe żądania odnośnie udziału poszczególnych powodów w nieruchomości objętej pozwem.

Wskazując na powyższe zarzuty apelacji, powodowie wnieśli o:

1.  zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. I poprzez uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym księgi wieczystej KW nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gorlicach V Wydział Ksiąg Wieczystych w ten sposób, aby z księgi tej wyłączyć do nowej księgi wieczystej położone w M. działki ewidencyjne nr (...) o powierzchni 1,59 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i nr 851 o powierzchni 5,41 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i założyć nową księgę wieczystą dla tych działek, w której w dziale II w miejsce pozwanego wpisani zostaną: M. R. (1) w 10/32 części, K. C. (1) w 2/32 części, H. P. (1) w 2/32 części, J. P. (1) w 2/32 części, Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 16/32 części.

2.  zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. II przez zasadzenie na rzecz powodów od pozwanego kosztów procesu w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.

Domagali się przeprowadzenia rozprawy apelacyjnej.

Strona pozwana wywiodła zażalenie na pkt. II wyroku ( k. 727-728 ) zarzucając:

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wyroku, tj.:

1.  art. 102 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odstąpienie od obciążenia powodów kosztami procesu na rzecz pozwanego, na skutek dowolnego przyjęcia, że w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy brak jest ku temu przesłanek,

2.  art. 98 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i odstąpienie od obciążenia powodów kosztami procesu na rzecz pozwanego,

Wskazując na powyższe zarzuty strona pozwana wniosła o: zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. II poprzez zasądzenie na jej rzecz solidarnie od powodów kosztów procesu za postepowanie pierwszo instancyjne, tj. kwoty 1800 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności orzeczenia do dnia zapłaty.

Wniosła o zasądzenie na jej rzecz od powodów solidarnie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Strona pozwana w odpowiedzi na apelację powodów wniosła ( k. 747-750 ) o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżących solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Wniosła o przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej.

Zdaniem strony pozwanej Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że nieruchomości objęte pozwem stały się własnością SP na podstawie decyzji (...) z 4 marca 1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. – P., gmina S., wydanej na podstawie dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 o wymianie gruntów oraz decyzji (...) w G. z dnia 23 marca 1973 r. nr 95/24/73 w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M. gmina S., powiat G. wydanej na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 o scaleniu i wymianie gruntów. Skoro orzeczenia te nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności, to tym samym pozwany jest właścicielem nieruchomości objętych pozwem,

Nawet jeśli SP nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości przed scaleniem zatwierdzonym decyzją (...) w G. z dnia 23 marca 1973 r. nr (...) w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M. gmina S., to uzyskał własność na podstawie decyzji Prezydium (...) w G. z 23 listopada 1954 r. znak (...) o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich w miejscowości M. P., gdyż S. P. (1) poprzednik prawny powodów został w orzeczeniu tym wymieniony, a powodowie nie zdołali wykazać okoliczności przeciwnej.

Wreszcie zdaniem strony pozwanej żądanie pozwu zostało błędnie określone co do udziałów a sąd był związany takim żądaniem zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c.

Powodowie w odpowiedzi na zażalenie wnieśli ( k. 745 ) o jego oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżących solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

W piśmie procesowym z 20 września 2022 r. ( k. 759 ) powodowie wnieśli o zawieszenie postępowania apelacyjnego z uwagi na fakt śmierci powódki H. P. (1) i pozwanego J. P. (1) o wydaniu zaskarżonego wyroku.

Postanowieniem z 22 września 2022 r. Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie apelacyjne ( k. 763 ).

W piśmie procesowym z 5 grudnia 2023 r. ( k. 773 ) powodowie wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania wskazując następców prawych i zmodyfikowali żądanie pozwu oraz wniosek zawarty w apelacji o zmianę zaskarżonego wyroku w ten sposób, że wnieśli o uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym księgi wieczystej KW nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gorlicach V Wydział Ksiąg Wieczystych w ten sposób, aby z księgi tej wyłączyć do nowej księgi wieczystej położone w M. działki ewidencyjne nr (...) o powierzchni 1,59 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i nr (...) o powierzchni 5,41 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i założyć nową księgę wieczystą dla tych działek, w której w dziale II w miejsce pozwanego wpisani zostaną: M. R. (1) w 36/96 części, K. C. (1) w 8/96 części, J. P. (3) w 1/96 części, H. P. (2) w 1/96 części, M. H. (2) w 1/96 części, N. P. w 1/96 części, Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 48/96 części.

Postanowieniem z 12 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy podjął zawieszone postępowanie apelacyjne ( k. 789 ) z udziałem następcy prawnego H. P. (1), tj K. C. (1) i z udziałem następców prawnych J. P. (1), tj. J. P. (3), N. P., M. H. (3), H. P. (2).

Na rozprawie apelacyjnej z 1 kwietnia 2025 r. ( k. 815 ) pełnomocnik powodów zarzucił, że decyzja Prezydium (...) w G. z 23 listopada 1954 r. znak (...) o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich w miejscowości M. P., nie została opublikowana w dzienniku urzędowym, co oznacza że jest nie ostateczna i nie może stanowić podstawy przejęcia własności przez SP i wniósł o zobowiązanie go do przedstawienia dowodów potwierdzających tę okoliczność.

Strona pozwana w piśmie procesowym z 11 kwietnia 2025 r. ( k. 834 ) odnosząc się do tego zarzutu wniosła o jego pominięcie na podstawie art. 381 k.p.c. oraz wskazała, że okoliczność wywodzona na jego podstawie nie ma znaczenia w sprawie.

Na rozprawie apelacyjnej z 14 października 2025 r. ( k. 869 ) pełnomocnik powodów przyznał, że formułując żądanie w piśmie z 5 grudnia 2023 r. dokonał zmiany jakościowej żądania, dlatego oświadczył, że podtrzymuje stanowisko zawarte w apelacji co do wysokości udziałów w prawie własności i wniósł o zakreślenie terminy na sformułowanie wniosku apelacji na piśmie.

W piśmie procesowym z 14 października 2025 r. ( k. 874 ) powodowie zmodyfikowali żądanie pozwu oraz wniosek zawarty w apelacji o zmianę zaskarżonego wyroku w ten sposób, że wnieśli o uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym księgi wieczystej KW nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gorlicach V Wydział Ksiąg Wieczystych w ten sposób, aby z księgi tej wyłączyć do nowej księgi wieczystej położone w M. działki ewidencyjne nr (...) o powierzchni 1,59 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i nr (...)o powierzchni 5,41 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i założyć nową księgę wieczystą dla tych działek, w której w dziale II w miejsce pozwanego wpisani zostaną: M. R. (1) w 20/64 części, K. C. (1) w 8/64 części, J. P. (3) w 1/64 części, H. P. (2) w 1/64 części, M. H. (2) w 1/64 części, N. P. w 1/64 części, Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 32/64 części.

Sąd Okręgowy ustalił dodatkowo, co następuje:

Powódka H. P. (1) zmarła 26 lipca 2022 r.

Spadek po niej nabyła w całości córka K. C. (1).

Pozwany J. P. (1) zmarł 11 czerwca 2022 r.

Prawa do spadku po nim nabyli żona J. P. (3) w ¼ części, córka H. P. (2) w ¼ części, córka M. H. (2) w ¼ części i Córka N. P. w ¼ części.

Dowód:/ kopia aktu zgonu H. P. (1), k. 760; kopia zupełnego aktu małżeństwa, k. 786; kopia aktu zgonu J. P. (1), k. 761; kopia postanowienia SR w Nowej Soli z 31 października 2023 r. ze sprawy I Ns 644/22, k. 775; kopia postanowienia SR w Nowej Soli z 16 listopada 2022 r. ze sprawy I Ns 609/22, k. 774 /.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja powodów nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zażalenie strony pozwanej jest bezzasadne.

Zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego jest prawidłowy.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 374 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 7 listopada 2019 r. Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania.

W apelacji powodowie wnieśli o przeprowadzenie rozprawy.

Dlatego też rozpoznanie apelacji i zażalenia nastąpiło na rozprawie.

Zgodnie z obowiązującym od 28 września 2023 r. art. 367 ¹ § 1 k.p.c. w zw. z art. 32 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1860) apelacja podlegała rozpoznaniu w składzie jednego sędziego.

Postępowanie apelacyjne oparte jest na apelacji pełnej, której istota polega na tym, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę ponownie, to znaczy jeszcze raz bada sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji (zob. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., sygn. III CZP 49/2007, OSNC 2008/6 poz. 55). Ponieważ istotą postępowania apelacyjnego jest merytoryczne sądzenie sprawy, to sąd drugiej instancji ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu przed sądami obu instancji.

Zgodnie z utrwalonym już poglądem orzeczniczym, sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (art. 378 § 1 k.p.c.).

Brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż Sąd Rejonowy nie dopuścił się uchybień, które Sąd Okręgowy bierze pod rozwagę z urzędu – art. 378 § 1 k.p.c.

Brak też podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 368 § 4 k.p.c. z powołaniem na nierozpoznanie istoty sprawy.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „istoty sprawy” odnosi się do jej aspektu materialnego, a nierozpoznanie istoty zachodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, a więc gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2013 roku, I ACa 306/2013, publ. LexPolonica nr 6960459; wyrok SN z dnia 24 maja 2012 roku, V CSK 260/2011, publ. LexPolonica nr 4934975; wyrok SN z dnia 24 marca 2004 roku, I CK 505/2003, publ. LexPolonica nr 2025461).

O sytuacji takiej można mówić, jeżeli np. sąd nie wniknął w całokształt okoliczności sprawy, ponieważ pozostając w mylnym przekonaniu ograniczył się do zbadania jedynie jednej okoliczności, w związku z czym przedwcześnie oddalił powództwo albo jeżeli zaniechał zbadania merytorycznych zarzutów ( np. zarzutu przerwy zasiedzenia).

Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi również w sytuacji, w której sąd pierwszej instancji dokonał oceny prawnej roszczenia bez oparcia jej o właściwie ustaloną podstawę faktyczną i w związku z tym w sprawie zachodzi potrzeba poczynienia po raz pierwszy niezbędnych ustaleń faktycznych.

Skorzystanie w takim wypadku z możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego przez sąd drugiej instancji godziłoby w zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, zagwarantowaną w art. 176 Konstytucji RP ( tak: wyroki SN: z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, nie publ., z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, nie publ., z dnia 20 lipca 2006 r., V CSK 140/06, nie publ., z dnia 11 sierpnia 2010 r., I CSK 661/09, nie publ., z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 299/10, nie publ. i z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 274/11, nie publ. oraz postanowienia z dnia 13 listopada 2014 r., V CZ 73/14, nie publ., z dnia 20 lutego 2015 r., V CZ 119/14, nie publ., z dnia 26 marca 2015 r., V CZ 7/15, nie publ., z dnia 2 lipca 2015 r., V CZ 39/15, nie publ. i z dnia 26 czerwca 2015 r., I CZ 60/15, nie publ.).

W ocenie Sadu Okręgowego w realiach niniejszej sprawy jej istota została przez Sąd Rejonowy należycie ustalona, zbadana i wyjaśniona.

W obecnym modelu procedury cywilnej sąd odwoławczy nie ogranicza się jednak wyłącznie do kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który może rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w sprawie. Tym samym postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze - ma charakter merytoryczny (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, publ. OSNC 2008, Nr 6, poz. 55 i powołane tam orzecznictwo oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2013 roku, II CNP 72/12, publ. LEX nr 1360205).

W tym kontekście oceniając i analizując wnioski oraz oświadczenia składane przez strony w pismach procesowych należy podkreślić, iż postępowanie dowodowe przed Sądem pierwszej instancji nie jest dotknięte uchybieniami co doprowadziłoby do nierozpoznania sprawy co do istoty.

Sąd Rejonowy przeprowadził postępowania dowodowe należycie.

Orzeczenie Sądu Rejonowego poddaje się zatem kontroli instancyjnej.

Sąd Rejonowy postępowanie przeprowadził prawidłowo i dokonał co do zasady prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne bez konieczności ich ponownego przytaczania ( tak: wyrok SN z 9 marca 2006 r., sygn. akt I CSK 147/05, publ. LEX nr 190753).

W sytuacji bowiem, gdy sąd odwoławczy orzeka na podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji nie musi powtarzać dokonanych ustaleń, gdyż wystarczy stwierdzenie, że przyjmuje je za własne ( tak: orzeczenia SN z dnia 13 grudnia 1935 r., publ. C III 680/34. Zb. Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14 lutego 1938 r., C II 21172/37, publ. Przegląd Sądowy 1938, poz. 380 i z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, publ. OSNC 1999, nr 4, poz. 83, wyrok SN z dnia 5 marca 2015 r. ,V CSK 270/14, publ. LEX nr 1682218).

Realizując obowiązek ponownego rozpoznania sprawy i bacząc na sformułowane w apelacji zarzuty Sąd drugiej instancji stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany orzeczenia w kierunku postulowanym w apelacji, względnie do jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Jak podkreślono - Sąd Rejonowy dokonał poprawnych ustaleń faktycznych, które Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne uznając za zbędne ich powielanie.

prawidłowa jest także ocena prawna powództwa.

Niezasadny jest podniesiony w apelacji powodów zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym apelację podziela pogląd, iż powództwo przewidziane w art. 10 u.k.w.h. służy ochronie interesu osoby nie wpisanej lub błędnie wpisanej do księgi wieczystej a jego hipotezą objęte są wszystkie możliwe stany faktyczne, których stwierdzenie prowadzi do niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Podstawą takiego powództwa może być zatem także twierdzenie, że umowy, czy decyzje przenoszące własność nieruchomości i stanowiące podstawę wpisu prawa własności do księgi wieczystej, były nieważne.

Nieważność czynności prawnej może być bowiem podnoszona w każdej sprawie, w której ta okoliczność jest przesłanką zgłoszonego roszczenia i jako taka powinna być badana i oceniona przez sąd orzekający.

W procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie mają zastosowania żadne ograniczenia dowodowe, a zatem powód może w każdy przewidziany w procedurze cywilnej sposób dowodzić, że przysługuje mu prawo własności nieruchomości, także wykazując, że umowy przenoszące własność nieruchomości z niego na inną osobę i z tej osoby na pozwanego, były nieważne (tak: między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1999 r. II CKN 408/98, publ. OSNC 1999/7-8/136, z dnia 29 września 2000 r. V CKN 93/00, z dnia 25 października 2002 r. IV CKN 1425/00, nie publ., z dnia 5 grudnia 2002 r. III CKN 943/99, publ. OSNC 2004/3/48). Dlatego ustalenie, że umowa sprzedaży nieruchomości była sprzeczna z ustawą i z tego powodu nieważna (art. 58 § 1 k.c.) powoduje to, że kupujący nie nabywa prawa własności nieruchomości wobec nieważności umowy sprzedaży, bez względu na to, czy był w dobrej wierze w rozumieniu art. 5 i art. 6 u.k.w.h. ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2011 r. V CSK 189/10, publ. LEX nr 1108520 ).

Z drugiej strony pamiętać trzeba, że w sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym sąd jest związany żądaniem pozwu ( tak: SN w uchwale z 28 sierpnia 2008 r., sygn. III CZP 76/08 ). W uzasadnieniu tejże uchwały wyjaśniono, że istota powództwa opartego na art. 10 u.k.w.h., polega na tym, że powód - osoba uprawniona do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej - domaga się usunięcia niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze a rzeczywistym stanem prawnym, gdyż jego prawo nie zostało wpisane lub jest wpisane błędnie, albo też dotknięte jest wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia. Treść wymienionego przepisu wyraźnie zatem wskazuje, że powód nie może domagać się usunięcia niezgodności w sposób ogólny, lecz musi - określając przedmiot żądania - wskazać nieruchomość, której stan prawny ma być sprostowany, oraz konkretne prawo, które nie jest wpisane lub zostało wpisane błędnie, ewentualnie wskazać i opisać obciążenie lub ograniczenie dotykające jego prawa.

Kluczowe znaczenie ma tutaj też uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z 18.05.2010 r., sygn. III CZP 134/09. W jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że chociaż za zapewnieniem zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przemawia interes publiczny, to w treści art. 10 ust. 1 u.k.w.h. nie zostały zawarte żadne wskazówki, że ustawodawca chciał odstąpić od zasady dyspozycyjności wyrażonej w art. 321 k.p.c. Przyjmuje się w związku z tym, że żądanie pozwu w sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym powinno być skonkretyzowane jednoznacznie i precyzyjnie, w zasadzie tak, aby mogło być przeniesione w postaci gotowej do sentencji orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5.04.2013 r., sygn. III CSK 236/12).

Konieczność wskazania w żądaniu (w pozwie) konkretnego prawa, które nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie, oznacza, że powód musi określić, jakie to jest prawo oraz w jakim zakresie powinno być ono wpisane do księgi. Jest to niezbywalny obowiązek powoda, wypływający z art. 187 §1 pkt 1 k.p.c.

Oczywiście, gdy chodzi o prawo własności nieruchomości, powód musi także wskazać, czy prawo to przysługuje mu samodzielnie, czy we wspólności z inną osobą, a w wypadku wspólności w częściach ułamkowych - określić wielkość części. Inaczej mówiąc, przez dokładne określenie żądania, czego wymaga art. 187 §1 pkt 1 k.p.c., należy w omawianych sprawach rozumieć przytoczenie w żądaniu pozwu treści wpisu, który - według powoda - powinien być dokonany w księdze wieczystej jako zgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Naturalnie, nie można wymagać, aby żądanie - w sensie formalnym - odpowiadało wpisowi, lecz aby w pełni oddawało jego sens materialny.

Orzeczenie przez sąd, iż powodowi przysługuje do nieruchomości inne prawo niż określone w pozwie, albo że przysługuje mu wprawdzie określone w pozwie prawo, ale w innym rozmiarze, byłoby równoznaczne z rażącym naruszeniem art. 321 §1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2001 r., III CKN 1214/98, publ. OSNC 2001, nr 11, poz. 165).

W takich wypadkach należy przyjmować, że formułowane przez powoda żądanie jest albo uzasadnione ( w całości ) i wtedy podlega uwzględnieniu, albo nieuzasadnione i wówczas należy je oddalić.

S. pośrednie nie zachodzą, zatem gdy powód żąda wpisania go do księgi jako właściciela, sąd nie może np. ustalić, że jest on tylko użytkownikiem wieczystym albo wprawdzie właścicielem, ale w innej części, i w tym zakresie uwzględnić żądanie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, a w pozostałym zakresie, tj. w zakresie, w którym powód twierdził coś innego, powództwo oddalić (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1998 r., II CKN 96/98, publ. OSNC 1999, nr 5, poz. 98). Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 18 maja 2010 r. sygn. akt III CZP 134/09.

Jak stanowi art. 321 § 1 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie.

Granice rozpoznania sprawy wyznacza przy tym nie tylko samo żądanie, lecz także przytoczone okoliczności faktyczne uzasadniające to żądanie. Zakaz zasądzania ponad żądanie oznacza, że sąd jest związany określonym przez powoda ( wnioskodawcę ) zakresem roszczenia oraz przedstawionym uzasadnieniem faktycznym (podstawą faktyczną) jego roszczeń. Oparcie orzeczenia na podstawie faktycznej niepowołanej przez inicjatora postępowania jest orzeczeniem ponad żądanie w rozumieniu art. 321 § 1 k.p.c. (por. wyrok SN z 19 stycznia 2016 r., sygn. I PK 16/15).

Sąd Rejonowy przedstawiając szereg argumentów prawnych przemawiających za oddaleniem powództwa w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo wskazał, że gdyby uznać, że stan prawny ujawniony w KW (...) jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, to żądanie pozwu nie mogłoby zostać uwzględnione z uwagi na niezgodne z postanowieniami spadkowymi określenie udziałów, w jakich mieliby zostać ujawnieni powodowie.

Powodowie domagali się bowiem ujawnienia jako współwłaścicieli M. R. (1) w 10/32 części, K. C. (1) w 2/32 części, H. P. (1) w 2/32 części, J. P. (1) w 2/32 części i Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 16/32 części.

Sąd Rejonowy wskazał zaś, że skoro roszczenie dotyczy udziału w ½ części należnego S. P. (1), to w przypadku zasadności powództwa, udziały winny być określone w następujący sposób: M. R. (1) w 9/24 części, K. C. (1) w 1/24 części, H. P. (1) w 1/24 części, J. P. (1) w 1/24 części i Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 12/24 części ( k. 721/2 – uzasadnienie wyroku )

W tym zakresie Sąd Rejonowy powołał się na to, iż Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 paźdizernika 2016 r. III Ca 799/15 o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego sąd orzeka także wtedy, gdy w skład spadku wchodzi wyłącznie roszczenie o odzyskanie własności takiego gospodarstwa.

Roszczenie powodów dotyczy części gospodarstwa rolnego objętego obj. (...) (...) o łącznej pow. 11,96 ha. Roszczenie o zwrot gospodarstwa rolnego po S. P. (1) odziedziczyli P. P. w ½ części i M. R. (1) w ½ części, zaś udział należny P. P.: M. R. (1) i B. P. po ½ części.

Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym apelację stanowisko Sądu Rejonowego w pełni akceptuje.

Analizując zatem ponownie zebrane w sprawie dowody ( dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Gorlicach wraz z uzasadnieniem sygn. I Ns 186/15 k.22-25, postanowienie Sądu Okręgowego w Nowym Sączu sygn. III Ca 799/15 k.26, postanowienie Sądu Rejonowego w Nowej Soli sygn. I Ns 492/10 k.27, akta I Ns 186/15: uzasadnienie postanowienia k.144-147 ) powtórzyć trzeba, że S. P. (1) s. D. i M. zmarł 2 marca 1970 r., a jego żona P. P. zmarła 23 grudnia 1988 r. Oboje mieszkali na stałe przed śmiercią w M.. Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r., sygn. I Ns 186/15 Sąd Rejonowy w Gorlicach stwierdził, że spadek po S. P. (1) na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyła żona P. P. oraz dzieci M. R. (1) i B. P. po 1/3 części (pkt. I) oraz, że spadek po P. P. na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyły dzieci M. R. (1) i B. P. po 1/2 części (pkt. II).

Rozpoznając apelację M. R. (1) od tego postanowienia Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 26 października 2016 r., III Ca 799/15 zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że w pkt. I dopisał teść: „z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabyła żona P. P. c. J. i E. oraz córka M. R. (1) c. S. i P. po ½ części”, a w pkt. II dopisał słowa: „wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym”. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy uznał, że o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego sąd orzeka także wtedy, gdy w skład spadku wchodzi wyłącznie roszczenie o odzyskanie własności takiego gospodarstwa. Wskazał, że M. R. (1) wykazała, że spadkodawcy do 1954 r. byli współwłaścicielami po ½ części gospodarstwa rolnego położonego w M. obj. (...) (...)o pow. 11,96 ha, a sposób i tryb jego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa uzasadnia ocenę, że w skład spadku może wchodzić roszczenie o zwrot tego gospodarstwa, co uzasadniało uwzględnienie apelacji co do zasady i orzeczenie o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego.

Postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r., sygn. I Ns 492/10 Sąd Rejonowy w Nowej Soli stwierdził spadek po B. P. zmarłym dnia 14 czerwca 2010 r. na rzecz jego żony H. P. (1) c. J. i J. oraz dzieci K. C. (1) c. B. i H. i J. P. (1) s. B. i H. po 1/3 części.

Powodowie powództwo opierali na twierdzeniu, iż decyzja (...) w G. z 23 listopada 1954 r. (...)( k. 37-42 ) wydana na podstawie dekretu z dnia 5.09.1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia po osobach przesiedlonych do ZSRR (DZ. U. Nr 59 poz. 318) i dekretu z dnia 27.07.1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) nie obejmowała S. P. (2) ( P. ).

W orzeczeniu tym – jak ustalił Sąd Rejonowy w pkt. 36 wymieniony został S. P. (2), a w pkt. (...) P. P..

Zatem zakładając hipotetycznie, ze S. P. (1) ( poprzednik prawny powodów nie jest objęty tą decyzją ) to roszczenie powodów dotyczy części gospodarstwa rolnego objętego obj. (...) (...)o łącznej pow. 11,96 ha.

Roszczenie o zwrot gospodarstwa rolnego po S. P. (1) odziedziczyli zaś jak słusznie przyjął Sąd Rejonowy: P. P. w ½ części i M. R. (1) w ½ części, zaś udział należny P. P.: M. R. (1) i B. P. po ½ części.

W konsekwencji roszczenie dotyczy udziału w ½ części należnego S. P. (1), to w przypadku zasadności powództwa, udziały winny być określone w następujący sposób: M. R. (1) w 9/24 części, K. C. (1) w 1/24 części, H. P. (1) w 1/24 części, J. P. (1) w 1/24 części i Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 12/24 części ( k. 721/2 – uzasadnienie wyroku )

Powodowie domagali się tymczasem ujawnienia jako współwłaścicieli M. R. (1) w 10/32 części, K. C. (1) w 2/32 części, H. P. (1) w 2/32 części, J. P. (1) w 2/32 części i Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 16/32 części.

Sąd Rejonowy nie mógł uwzględnić tak określonego żądania w zakresie wskazanych ułamków ), jako nieodpowiadającego stanowi faktycznemu.

Nie mógł go też zmodyfikować ( w zakresie ułamków ), bo w ten sposób naruszyłby dyspozycję art. 321 § 1 k.p.c.

Dlatego słusznie powództwo oddalono.

Zauważyć trzeba także, że we wniosku apelacyjnym powodowie konsekwentnie wnieśli ( k. 732/2 ) o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. I poprzez uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym księgi wieczystej KW nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gorlicach V Wydział Ksiąg Wieczystych w ten sposób, aby z księgi tej wyłączyć do nowej księgi wieczystej położone w M. działki ewidencyjne nr (...) o powierzchni 1,59 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i nr (...) o powierzchni 5,41 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i założyć nową księgę wieczystą dla tych działek, w której w dziale II w miejsce pozwanego wpisani zostaną: M. R. (1) w 10/32 części, K. C. (1) w 2/32 części, H. P. (1) w 2/32 części, J. P. (1) w 2/32 części, Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 16/32 części.

Dziwi zatem stanowisko powodów zaprezentowane w piśmie procesowym z 5 grudnia 2023 r. ( k. 773 ).

Powodowie wnieśli wówczas o podjęcie zawieszonego postępowania wskazując następców prawych po H. P. (1) ( P. ) i J. P. (1) i zmodyfikowali żądanie pozwu oraz wniosek zawarty w apelacji o zmianę zaskarżonego wyroku w ten sposób, że wnieśli o uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym księgi wieczystej KW nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gorlicach V Wydział Ksiąg Wieczystych w ten sposób, aby z księgi tej wyłączyć do nowej księgi wieczystej położone w M. działki ewidencyjne nr (...) o powierzchni 1,59 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i nr (...) o powierzchni 5,41 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i założyć nową księgę wieczystą dla tych działek, w której w dziale II w miejsce pozwanego wpisani zostaną: M. R. (1) w 36/96 części, K. C. (1) w 8/96 części, J. P. (3) w 1/96 części, H. P. (2) w 1/96 części, M. H. (2) w 1/96 części, N. P. w 1/96 części, Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 48/96 części.

Jest to zatem niedopuszczalna zmiana jakościowa powództwa.

Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 383 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami. Jednakże w razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się można nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy.

Na rozprawie apelacyjnej z 14 października 2025 r. ( k. 869 ) pełnomocnik powodów przyznał, że formułując żądanie w piśmie z 5 grudnia 2023 r. dokonał zmiany jakościowej żądania, dlatego oświadczył że w konsekwencji podtrzymuje stanowisko zawarte w pozwie i w apelacji co do wysokości udziałów w prawie własności i wniósł o zakreślenie terminu na sformułowanie wniosku apelacji na piśmie.

W piśmie procesowym z 14 października 2025 r. ( k. 874 ) pełnomocnik powodów przedstawił żądanie pozwu oraz wniosek zawarty w apelacji ( będące konsekwencją pierwotnego żądania ) o zmianę zaskarżonego wyroku uwzględniając następstwo prawne po H. P. (1) i J. P. (1) i wniósł o uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym księgi wieczystej KW nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gorlicach V Wydział Ksiąg Wieczystych w ten sposób, aby z księgi tej wyłączyć do nowej księgi wieczystej położone w M. działki ewidencyjne nr (...) o powierzchni 1,59 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i nr (...) o powierzchni 5,41 ha ( powstałą z podziału działki (...) ) i założyć nową księgę wieczystą dla tych działek, w której w dziale II w miejsce pozwanego wpisani zostaną: M. R. (1) w (...) części, K. C. (1) w 8/64 części, J. P. (3) w 1/64 części, H. P. (2) w 1/64 części, M. H. (2) w 1/64 części, N. P. w 1/64 części, Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w(...) części.

Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że żądanie uzgodnienia w takim kształcie był nieprawidłowe i nie mogło zostać uwzględnione.

Zatem zakładając hipotetycznie, że powództwo podlegało by uwzględnieniu co do udziału S. P. (1) ( zakładając, że nie był on jako poprzednik prawny powodów objęty tą decyzją ) to powodowie powinni domagać się uzgodnienia w ramach ułamków w następujący sposób: M. R. (1) w 36/96 części, K. C. (1) w 8/96 części, J. P. (3) w 1/96 części, H. P. (2) w 1/96 części, M. H. (2) w 1/96 części, N. P. w 1/96 części, Skarb Państwa Nadleśnictwo G. w 48/96 części.

Nie jest skuteczny zarzut sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego

Zdaniem powodów Sąd Rejonowy błędnie uznał, że powodowie nie zdołali wykazać, że w orzeczeniu Prezydium (...) w G. z 23 listopada 1954 r. znak (...)o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich w miejscowości M. P. S. P. (1) jest osobą inną niż ich poprzednik prawny, a także błędnie ustalił, że przedmiotowa decyzja (...) w G. z dnia 23 listopada 1954 r. nie stanowiła podstaw nabycia prawa własności przez pozwanego, gdyż została wydana później niż decyzja (...) z 4 marca 1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. – P. a nadto nie stanowiła ona podstawy założenia księgi wieczystej na rzecz Skarbu Państwa na nieruchomości objęte pozwem.

Ze stanowiskiem powodów nie można się zgodzić.

Prawo własności Skarbu Państwa Nadleśnictwo G. w KW (...) odnośnie działek, z podziału których powstały działki (...) zostało ujawnione na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23 marca 1973 r., nr (...) w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M., gminy S., powiatu G., wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 24.01.1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 13).

Wcześniej dla działek (...), które odpowiadają działkom (...), z podziału której powstała działka (...), założona została KW (...), w której Skarb Państwa Nadleśnictwo G. został ujawniony jako właściciel na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 4 marca 1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. P., gmina S., powiat G., województwo R., wydanej na podstawie dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. z 1949 r., Nr 48, poz. 367).

Oznacza to, że podstawą ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa Nadleśnictwa G. w żadnej z tych ksiąg wieczystych nie była zatem decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. L.Rl.IV/6/6/4/54 o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P..

Decyzja ta bezspornie została wydana później, niż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 4.03.1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. P..

Sąd Rejonowy przeprowadził prawidłowe rozumowanie co do skuteczności decyzji z 4 marca 1954 r. Chociaż przy rozpoznawaniu powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej sąd nie ma uprawnień, by badać ważność decyzji administracyjnej, to jednak ma obowiązek badania rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta. Sąd bada prawo własności takiej nieruchomości, a więc ocenia skuteczność zdarzenia cywilnoprawnego, z którego wywodzi się prawo. Jeżeli tym zdarzeniem jest decyzja, wówczas obowiązkiem sądu jest rozważyć dla potrzeb postępowania cywilnego, czy istotnie zdarzenie takie wprowadziło, czy też nie dokonało zmiany prawa własności konkretnej nieruchomości (por. wyrok SN z 12 maja 2004 r., sygn. III CK 565/14).

Moc wiążąca decyzji administracyjnej dla sądu cywilnego odnosi się do zakresu podmiotowego i przedmiotowego takiej decyzji, sąd powszechny musi honorować stan prawny ukształtowany przez część dyspozytywną (osnowę) decyzji administracyjnej. Sąd Rejonowy nie kwestionuje jednak istnienia przedmiotowej decyzji, jej ważności, czy wreszcie - co do zasady - skutków jakie wywołuje ona w zakresie zmiany stanu własności, tyle tylko, że przyjmuje, iż skutki takie mogą powstać jedynie w stosunku do osób wymienionych w osnowie tego orzeczenia, a nie w odniesieniu do osób decyzją tą w ogóle nie objętych (spadkobierców osób nieżyjących już w dacie wydania samego orzeczenia).

Sąd Rejonowy oceniał tu zatem jedynie skuteczność tej decyzji w tym znaczeniu, jakie skutki ze względu na jej zakres przedmiotowy i podmiotowy określony w osnowie, może ona wywoływać dla kwestii własności nieruchomości objętych pozwem.

Badanie przez sąd powszechny w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym decyzji obejmuje zatem nie tylko sprawdzenie formy, tj. czy decyzja ma urzędowe cechy pozwalające przyjąć, że pochodzi ona od właściwego organu i jest ostateczna, ale także treści tego dokumentu, a to np. czy osnowa takiej decyzji obejmuje osoby, których na jej podstawie pozbawia się prawa własności. Jeżeli rezultat tej weryfikacji jest negatywny, zachodzą podstawy do uwzględnienia powództwa opartego na treści art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W konsekwencji chociaż przy rozpoznawaniu powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej sąd nie ma uprawnień, by badać ważność decyzji administracyjnej, to jednak ma obowiązek badania rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta. Sąd bada prawo własności takiej nieruchomości, a więc ocenia skuteczność zdarzenia cywilnoprawnego, z którego wywodzi się prawo. Jeżeli tym zdarzeniem jest decyzja, wówczas obowiązkiem sądu jest rozważyć dla potrzeb postępowania cywilnego, czy istotnie zdarzenie takie wprowadziło, czy też nie dokonało zmiany prawa własności konkretnej nieruchomości (por. wyrok SN z 12 maja 2004 r., sygn. III CK 565/14).

Decyzja z 4 marca 1954 r. ta została wydana na podstawie dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów. Analizując przepisy tego dekretu i skutki, jakie wymiana wywoływała w sferze własności nie można pomijać celu, jakiemu służyło postępowanie wymienne, a którym była poprawa struktury przestrzennej gruntów umożliwiająca ich racjonalne zagospodarowanie. Jak stanowił art. 1 dekretu grunty, mogły być poddane wymianie, jeżeli wymagał tego wzgląd na racjonalność ustroju rolnego. Dla realizacji tych celów w art. 2 dekretu przewidziano, że każdy, kto posiada grunty na obszarze poddanym wymianie (uczestnik wymiany) otrzymywał z tego obszaru inne grunty o równej wartości w zamian za grunty dotychczas posiadane. Dekret przewidywał zatem wprost, że uczestnikiem postępowania wymiennego mógł być każdy kto posiada grunty na obszarze poddanym wymianie, a więc nie tylko właściciel, ale i posiadacz. Do wymiany mogło więc pomiędzy dwoma właścicielami, dwoma posiadaczami albo pomiędzy właścicielem i posiadaczem. Nieuczestniczenie właściciela w postępowaniu wymiennym nie było zatem okolicznością, która podważała skutki wymiany. Zgodnie z art. 15 dekretu wykonalne orzeczenie o wymianie gruntów stanowiło postawę do ujawnienia w księgach wieczystych, na wniosek powiatowej władzy administracji ogólnej, nowego stanu własności. W przepisie tym brak było zapisu, że decyzja ta nie przesądza tytułu własności, tak jak to wskazano w art. 16 ustawy z dnia 24.01.1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 1968 r., Nr 3, poz. 13), która uchyliła dekret z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów, z zastrzeżeniem przepisu art. 22, zgodnie z którym do scalania i wymiany lasów nadal miały zastosowanie przepisy dekretu z dnia 16.08.1949 r.

Dlatego Skarb Państwa Nadleśnictwo G. mógł uzyskać prawo własności działek stanowiących przedmiot sporu na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23.03.1973 r., nr (...), nawet jeżeli był tylko posiadaczem gruntów.

Ponadto powodowie nie wykazali, że Skarb Państwa Nadleśnictwo G. nie wprowadził do postępowania wymiennego innych gruntów, za które otrzymał w wyniku wymiany grunty, na które została założona KW (...).

Sąd Okręgowy w skałdzie rozpoznającym apelację podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że postępowanie scaleniowe zakończone decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23.03.1973 r., nr (...) w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M., gminy S., powiatu G., na podstawie którego została założona KW (...), w której jako właściciel został ujawniony Skarb Państwa Nadleśnictwo G. jako właściciel działek objętych sporem nic nie zmieniło w zakresie stanu własności, bowiem Skarb Państwa był już właścicielem na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 4.03.1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. P., gmina S., powiat G., województwo R., które nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego.

Gdyby nie podzielić tego poglądu i uznać, że decyzja zatwierdzająca projekt wymiany z 4 marca 1954 r. wydana na podstawie dekretu z dnia z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów nie może stanowić podstawy nabycia własności gruntów przez posiadacza, nie będącego właścicielem gruntów biorących udział w wymianie (w odniesieniu do decyzji scaleniowych wydanych na podstawie późniejszych przepisów SN wskazuje na deklaratoryjny charakter decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia, co oznacza, że decyzja nie tworzy prawa własności gruntów po stronie uczestników postępowania, którzy nie byli właścicielami gruntów objętych scaleniem – orzeczenia z 10.08. (...)., IV CR 349/79, OSNC 1980/4/70, z 18.04.2013 r., III CZP 16/13, OSNC 2014/1/2), to żądanie pozwu nie mogło zostać uwzględnione w żądanym kształcie.

Skarb Państwa bowiem własność przedmiotowych nieruchomości uzyskał na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r.(...) o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P..

Stał się zatem właścicielem działek stanowiących przedmiot sporu przed scaleniem zatwierdzonym decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w G. z dnia 23 marca 1973 r., nr(...) w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M., gminy S., powiatu G., na podstawie którego została założona KW (...).

Co istotnie w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. L.Rl.IV/6/6/4/54 o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P. wymieniony jest S. P. (2) jako osoba, której mienie zostało przejęte na własność Skarbu Państwa.

Słusznie Sąd Rejonowy zauważył, iż jakkolwiek S. P. (1) - poprzednik prawny powodów nie był objęty przesiedleniem na Ziemie Zachodnie, to zastosowanie znalazły przepisy dekretu z dnia 27.07.1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339).

Z art. 1 tego dekretu wynikało, że na własność Skarbu Państwa mogą być przejęte nieruchomości tam wskazane, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.

S. P. (1) nie posiadał wówczas nieruchomości stanowiącej przedmiot sporu, skoro przebywał w Argentynie, a osoby, które mogłyby jego imieniem to posiadanie wykonywać, zostały przesiedlone na Ziemie Zachodnie.

Prawidłowo Sad Rejonowy ocenił także, iż powodowie nie wykazali, że wymieniony w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) S. P. (2) to nie jest ich poprzednik prawny, skoro wywodzili z tego faktu dla siebie skutki prawne.

Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ( art. 227 k.p.c. ).

Zgodnie z art. 3 k.p.c. obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach, jednak ciężar udowodnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy obciąża stronę, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c. ).

Ciężar dowodu w postępowaniu cywilnym z reguły spoczywa na powodzie. Dlatego powód powinien dowieść wystąpienia faktów tworzących jego prawo podmiotowe będące źródłem roszczeń oraz faktów uzasadniających jego odpowiedź na zarzuty pozwanego, natomiast pozwany dowodzi faktów uzasadniających jego zarzuty przeciwko roszczeniu powoda - fakty tamujące oraz niweczące (wyroki SN: z dnia 20 grudnia 2006 r., IV CSK 299/06, publ. LEX nr 233051; z dnia 29 września 2005 r., III CK 11/05, publ. LEX nr 187030).

Reguły rozkładu ciężaru dowodu mają charakter gwarancyjny, wskazując stronę, która poniesie negatywne konsekwencje nieudowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia istotne znaczenie.

Z art. 232 k.p.c. wynika zasada, że to strony, a nie sąd, powinny przedstawiać materiał pozwalający poczynić ustalenia faktyczne, z których wywodzą skutki prawne.

Sąd nie jest bowiem odpowiedzialny za wynik procesu (wyrok SN z dnia 7 października 1998 r., II UKN 244/98, OSNAPiUS 1999, nr 20, poz. 662), jak również nie jest jego rzeczą zarządzanie dochodzenia w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, sąd nie jest też zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (wyrok SN z dnia 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 76).

Rolą Sądu nie jest też poszukiwanie za stronę dowodów przez nią niewskazanych, mających na celu udowodnienie jej twierdzeń (co wyraźnie podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, publ. OSNC 1997/6-7/76 ).

Działanie w tym zakresie przez Sąd z urzędu prowadziłoby bowiem do naruszenia prawa do bezstronnego Sądu i odpowiadającego mu obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania stron ( art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) – tak: wyrok SN z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 175/00 z aprobującą glosą W. Broniewicza, publ. OSP 2001/7/8/116 C ).

Stąd inicjatywa dowodowa należała do stron postępowania, a strony doskonale wiedziały jakie okoliczności podlegają dowodzeniu.

Analiza akt sprawy wskazuje, że strony działały przez profesjonalnych pełnomocników procesowych, formułowały swoje stanowiska w sprawie i zgłaszały określone wnioski dowodowe.

Oznacza to, że strony muszą liczyć się z konsekwencjami swoich działań lub zaniechań w zakresie obowiązku dowodzenia faktów.

Granicę obowiązku prowadzenia przez sąd postępowania dowodowego wyznacza, podlegająca kontroli instancyjnej ocena czy dostatecznie wyjaśniono sporne okoliczności sprawy. Kwestionowanie dokonanej przez sąd oceny dowodów nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej, korzystnej dla skarżącego oceny materiału dowodowego (por. postanowienie SN z 10 stycznia 2002 r. sygn. II CKN 572/99, publ. LEX nr 53136).

Jeżeli z materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok SN z 27 września 2002 r. sygn. II CKN 817/00, publ. LEX nr 56906).

W apelacji skarżący powodowie nie zaprezentowali żadnych argumentów jurydycznych, logicznych, czy wynikających z doświadczenia życiowego, w wyniku których możliwe byłoby podważenie kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych Sądu I instancji.

Nie wskazali przy tym apelujący jakiejkolwiek przyczyny dyskwalifikującej postępowanie dowodowe Sądu Rejonowego.

Samo zaś twierdzenie strony – co już wyżej podkreślono - o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości, nie jest wystarczające ( tak: . wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt I ACa 445/12, publ. LEX nr 1223454).

Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych byłby zasadny wtedy, gdy sąd ustalił stan faktyczny w oderwaniu od zgromadzonych dowodów (tzw. błąd braku), jak i wtedy, gdyby podstawą ustaleń faktycznych uczyniono wprawdzie wszystkie ujawnione w toku rozprawy dowody, lecz dokonano ich nieprawidłowej oceny z punktu widzenia zasad logiki, wskazań wiedzy czy doświadczenia życiowego (tzw. błąd dowolności).

Zarzut ten jest zatem z istoty rzeczy powiązany z zarzutem naruszenia przepisów postępowania.

Powtórzyć trzeba, że świetle przedstawionych okoliczności brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) nie odnosi się do S. P. (2) – jako poprzednika prawnego powodów.

Decyzją nr (...) z dnia 13.03.2019 r., WS-III. (...) (...) ( k. 28-36 ) Wojewoda (...) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P., stanowiącej w dacie przejęcia własność wskazanego w pkt. 36 orzeczenia S. P. (2) z tego powodu, że nie uznał za udowodnione, iż orzeczeniem tym zostały przejęte nieruchomości stanowiące własność S. P. (1) s. D. i M., zaś jak ustalił właścicielami nieruchomości w tej miejscowości było dwóch S. (P.) P.: S. P. (1) s. D. i S. P. (1) s. T.. Zarówno w tym postępowaniu administracyjnym, jak i w sprawie spadkowej I Ns 186/15 M. R. (1) twierdziła, że jest to jej poprzednik prawny.

Dlatego bezspornie nie została stwierdzona nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) w odniesieniu do nieruchomości należących do S. P. (1) (P. różnica w pisowni jest wynikiem nieprawidłowego zapisu nazwiska osoby pochodzenia łemkowskiego).

Skarb Państwa Nadleśnictwo G. może zatem skutecznie powoływać się na przysługujące mu prawo własności.

Sąd Rejonowy ustalił zaś, ze decyzją nr (...) Wojewody (...) z dnia 13.03.2019 r., (...). (...).2.32.2016.(...) stwierdzona została jedynie nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości M. – P., stanowiącej w dacie przejęcia własność, wskazanej w pkt. 129 orzeczenia P. P.. Decyzja ta nie stała się jednak ostateczna i decyzją z dnia 21.10.2021 r. (...). (...).2.32.2016.RW Wojewoda (...) z dniem 16.09.2021 r. umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie, z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 11.08.2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 1491), która w art. 2 ust. 2 stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa ( dowód: decyzje Wojewody (...) nr 1 i 2 z dnia 13.03.2019 r. k.28-36, decyzja Wojewody (...) z dnia 13.03.2019 r. k.136-137, wniosek k.204-206 ).

W konsekwencji nie jest skuteczny zarzut apelacji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 o wymianie gruntów i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 o scaleniu i wymianie gruntów poprzez błędną wykładnię tych przepisów i w konsekwencji przez ich niewłaściwe zastosowanie.

W ocenie powodów Sąd Rejonowy błędnie przyjął, że pozwany jest właścicielem nieruchomości objętych pozwem na podstawie decyzji (...) z 4 marca 1954 r. w sprawie regulacji i wymiany gruntów w gromadzie M. – P., gmina S., wydanej na podstawie dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 o wymianie gruntów oraz decyzji (...) w G. z dnia 23 marca 1973 r. nr (...) w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów we wsi M. gmina S., powiat G. wydanej na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 o scaleniu i wymianie gruntów.

Wystarczy wyjaśnić, iż skoro orzeczenia te nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności, to tym samym pozwany jest właścicielem nieruchomości objętych pozwem.

Z racji o których była mowa stanowisko to nie jest trafne.

Nie mógł odnieść zamierzonego skutku podniesiony na rozprawie apelacyjnej z 1 kwietnia 2025 r. ( k. 815 ) przez pełnomocnika powodów zarzut, że decyzja Prezydium (...) w G. z 23 listopada 1954 r. znak (...) o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich w miejscowości M. P., nie została opublikowana w dzienniku urzędowym, co oznacza że jest nie ostateczna i nie może stanowić podstawy przejęcia własności przez Skarb Państwa.

Dowodem na to mają być uzasadnienia decyzji wojewody z 1 lipca 2024 r. ( k. 817-820 ) i 9 lutego 2021 r. ( k 821-823 ) dołączone do pisma z 2 kwietnia 2025 r.

Zdaniem Sądu drugiej instancji nie mają racji powodowie twierdząc, że orzeczenie (...) w G. z 23 listopada 1954 r. nigdy nie weszło do obrotu, ponieważ nie zostało ogłoszone w Dzienniku Wojewódzkim Wojewódzkiej Rady Narodowej stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416), które to rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 3 ust. 2 dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województw: (...), (...), (...) i (...) (Dz. U. R. P. nr 46, poz. 339).

Faktem jest, iż z zawartego w orzeczeniu (...) w G. z 23 listopada 1954 r. pouczenia o prawie do wniesienia odwołania wynika, iż orzeczenie to miało zostać ogłoszone w dzienniku urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R.. Poza sporem jest również to, że ani w tej sprawie ani w postępowaniach administracyjnych dotyczących orzeczenia z 23 listopada 1954 r. nie udało się odnaleźć Dziennika, w którym decyzja ta została opublikowana. Nie przesądza to jednak o tym, że do jej ogłoszenia nigdy nie doszło. Od wydania spornego orzeczenia minęło ponad 70 lat. W tym czasie zmienił się ustrój, kompetencja i struktura organizacyjna urzędów, a także sposób funkcjonowania i zakres działania archiwów państwowych. Okoliczności te sprzyjały rozproszeniu lub zaginięciu dokumentacji.

Poza tym istnieje wątpliwość, czy wskazane wyżej rozporządzenie z 16 września 1950 r. w tym konkretnym przypadku w ogóle miało zastosowanie. Przepis § 2 tego rozporządzenia stanowił, że jeżeli właściciel nieruchomości ziemskiej, przejmowanej na własność Państwa, jest nieznany, należy w orzeczeniu uczynić o tym wzmiankę, a samo orzeczenie ogłosić w dzienniku wojewódzkim oraz wywiesić równocześnie w lokalu urzędowym władzy, która orzeczenie wydała, i w lokalu prezydium gminnej rady narodowej tej gminy, w której nieruchomość jest położona (ust. 1). W tym przypadku za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania dziennika wojewódzkiego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia (ust. 2). Bezspornym jest, że P. P. (4) został przesiedlony na ziemie zachodnie już w 1947 r. Orzeczenie (...) o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych w miejscowości M. – P. zostało wydane 23 listopada 1954 r. Przez cały ten czas w Polsce istniał wówczas obowiązek meldunkowy.

S. P. (2) ( P. ) – poprzednik prawny powodów ( zmarł dopiero w 1970 r. ) podlegał również temu obowiązkowi, stąd nie sposób uznać, by był on osobą nieznaną dla organu wydającego decyzję o przejęciu.

Nawet jednak gdyby przyjąć, że orzeczenie (...) w G. podlegało publikacji w Dzienniku Wojewódzkim (...) i nigdy nie zostało w nim opublikowane, to i tak nie oznacza to, iż nie weszło ono do obrotu prawnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, wedle którego koncepcja "wejścia decyzji do obrotu prawnego" nie jest związana z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2024 r., sygn. I OSK 2652/20). Przyjmuje się w związku z tym, że nie każda wadliwość doręczenia decyzji stronie wyłącza wejście decyzji do obrotu prawnego. O tym, czy w konkretnej sytuacji doszło do wejścia decyzji do obrotu prawnego, decydują okoliczności sprawy. Tak więc może wejść do obrotu i wywoływać skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie, np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona jedynie "do wiadomości" (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 marca 2009 r., sygn. I OSK 453/08; z 26 lipca 2013 r., sygn. II OSK 718/12; z 20 lutego 2014 r., sygn. II OSK 2259/12; z 17 października 2017 r., sygn. II GSK 4055/16; z 21 grudnia 2023 r., sygn. II GSK 1103/22).

Podobnie rzecz się ma jeśli chodzi o powodów.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 16.11.2016 r. ( k. 204-206 ) skierowanym do Wojewody (...) M. R. (1) wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) w części dotyczącej S. P. (1) błędnie określonego w orzeczeniu jako S. P. (2), wymienionego w tym orzeczeniu pod poz. 36 i P. P. błędnie określonej w orzeczeniu jako P. P. wymieniona w tym orzeczeniu pod poz. 139. Uzasadniając wniosek wskazano, że mimo, że S. P. (1) i P. P. w dacie wydania orzeczenia nie mieszkali w miejscowości P., obecnie M., tym niemniej orzeczenie dotknięte jest wadami, skutkującymi koniecznością stwierdzenia jego nieważności. Uzasadniając interes prawny i stwierdzeniu nieważności M. R. (1) wskazała, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 29.09.2015 r., sygn. I Ns 186/15, zmienionym przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 26.10.2016 r. sygn. III Ca 799/15 jest jedyną osobą uprawnioną do dziedziczenia nieruchomości rolnej położonej w M. – P. po S. P. (1) i P. P.. Ponadto podano, że nie może budzić wątpliwości, że S. P. (2) wymieniony w tym orzeczeniu to S. P. (1), a P. P. to P. P., gdyż różnice te są wynikiem nieprawidłowego zapisu nazwiska osoby pochodzenia łemkowskiego, a ponadto w języku, którym posługują się osoby te imiona P. i P. są używane zamiennie.

Podsumowując, te działania podejmowane przez właścicieli przejętych nieruchomości, zmierzające do wzruszenia orzeczenia (...) świadczą o tym, iż orzeczenie to weszło do obrotu prawnego. W przeciwnym razie postępowania administracyjne dotyczące tej decyzji, a zmierzające do wyeliminowania jej z obrotu prawnego pozbawione byłyby racji bytu.

Przechodząc natomiast do kwestii ostateczności orzeczenia (...) w G. z 23 listopada 1954 r. należy przypomnieć, że przymiot ostateczności decyzji wynika z regulacji prawnej zawartej w art. 16 § 1 k.p.c., zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy są ostateczne. Z przepisu tego wynika, że decyzja wydana w pierwszej instancji uzyskuje cechę ostateczności w sytuacji, gdy strona w ustawowym terminie nie wniosła odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Podkreślenia wymaga, iż okoliczność, że zalegająca w aktach sprawy kopia orzeczenia (...) nie została opatrzona klauzulą ostateczności nie przesądza o tym, iż orzeczenie to nie jest ostateczne. Nadanie klauzuli ostateczności jest bowiem tylko czynnością materialno - techniczną, która nie jest nawet uregulowana w kodeksie postępowania administracyjnego. Czynność taka rodzi jedynie możliwe do obalenia domniemanie, że decyzja administracyjna jest ostateczna. Jako że od czasu wydania ww. orzeczenia minęło ponad 70 lat, to trudno wymagać od pozwanego, aby przedłożył orzeczenie zaopatrzone w klauzulę ostateczności.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego brak doręczenia decyzji jednej ze stron postępowania nie oznacza, iż decyzja ta nie uzyskuje przymiotu ostateczności. Bieg terminu do wniesienia odwołania liczy się dla każdej strony oddzielnie w zależności od tego, kiedy stronie została decyzja doręczona lub ogłoszona. Upływ terminu do wniesienia odwołania dla strony, której najpóźniej doręczono lub ogłoszono decyzję, oznacza, że decyzja stała się ostateczna w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a. k.p.a. Strona, której nie doręczono lub nie ogłoszono decyzji, a dowiedziała się o wydaniu takiej decyzji, może złożyć również odwołanie, jednak musi być ono złożone nie później niż upłynie termin do wniesienia odwołania dla strony, której najpóźniej doręczono lub ogłoszono decyzję, gdyż nie ma ona własnego, indywidualnego terminu do wniesienia odwołania. Upływ terminu do wniesienia odwołania dla stron, którym doręczono decyzje lub ogłoszono i nie wniesiono odwołania w tym terminie, powoduje, że decyzja staje się ostateczna i podlega wykonaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2013 r., sygn. II OSK 239/12). Przyjmuje się w związku z tym, że strona postępowania administracyjnego, niebędąca jedyną stroną tego postępowania, która została w tym postępowaniu pominięta przez niedoręczenie jej decyzji organu pierwszej instancji, może wnieść odwołanie w terminie, który biegnie dla stron postępowania, którym decyzję doręczono, zaś po tym terminie nie służy jej prawo wniesienia odwołania, lecz podanie o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Stronie zatem, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy ta była już ostateczna, przysługuje wniosek na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2023 r., sygn. I OSK 2545/19, i orzecznictwo tam powołane).

Sądowi z urzędu wiadomym jest – w związku z rozpoznawaniem apelacji w sprawie III Ca 947/23 – że już był badany problem publikacji i ostateczności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...)

W okolicznościach tamtej sprawy Sąd Okręgowy przyjął, że istnieją uzasadnione podstawy do przyjęcia, że wola (...) w G. wyrażona w orzeczeniu z 23 listopada 1954 r. została uzewnętrzniona wobec podmiotu usytuowanego poza tym organem administracji.

W tym zakresie Sąd Okręgowy orzekający w sprawie III Ca 947/23 podzielił argumentację przedstawioną w uzasadnieniu przedłożonych przez powodów decyzji Wojewody (...) z 9 lutego 2024 r., znak: (...) (...).(...) umarzających postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia (...) z 23 listopada 1954 r.

Są to te same decyzje dołączone w niniejszej sprawie do pisma z 2 kwietnia 2025 r. ( k. 816 ).

Wskazano w nich, że orzeczenie to musiało zostać doręczone (ogłoszone), ponieważ decyzją z 10 stycznia 1970 r., znak: (...) (...) (...) w G. uchyliło ww. orzeczenie z części dotyczącej przejęcia nieruchomości od M. P. (5) – jednego z wymienionych w nim właścicieli. Z sygnatury decyzji (...) w G. z 10 stycznia 1970 r. wynika, że postępowanie zostało wszczęte w 1956 r., zatem już wówczas osoba, której dotyczy decyzja musiała zapoznać się z jej treścią, skoro podejmowała działania zmierzające do odzyskania utraconych gruntów.

Zatem działania podejmowane w 1956 r. przez M. P. (5) dają podstawy do przyjęcia, że orzeczenie (...) z 23 listopada 1954 r. musiało zostać ogłoszone bądź przynajmniej doręczone którejkolwiek ze stron.

Nawet jeśli decyzja ta nie została doręczona S. P. (1) ( P. ), to w świetle przywołanego wyżej stanowiska NSA z pewnością stała się już ostateczna.

Gdyby było inaczej powodowie nie wszczynaliby postępowania w trybie nadzwyczajnym, tj. o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Z uzasadnień decyzji nr (...) Wojewody (...) z dnia 13.03.2019 r., (...) (...) (...)( k. 28-36 ) wprost wynika zaś, że wolą M. R. (1) było wzruszenie ostatecznego orzeczenia (...) w G. z 23 listopada 1954 r. zarówno co do S. P. (2) jak i P. P..

Oznacza to, że zarówno organy administracyjne, jak i powodowie ( których reprezentowała M. R. (1) ) traktowali wskazane orzeczenie jako ostateczne. Powodowie na brak przymiotu ostateczności tego orzeczenia zaczęli powoływać się dopiero w trakcie niniejszego procesu - w momencie, gdy Sąd Rejonowy wydał niekorzystny dla nich wyrok – oddalajacy powództwo.

Wbrew zarzutom apelacji o braku ostateczności orzeczenia (...) nie świadczy to, że nie stanowiło ono podstawy wpisu do księgi wieczystej. Sami powodowie w toku postępowania wskazywali, że orzeczenie to stanowiło faktyczną podstawę ujawnienia pozwanego jako właściciela nieruchomości objętych pozwem, a wszelkie wskazane w księdze wieczystej decyzje nie odnoszą się do działek objętych pozwem.

Reasumując, Sąd Okręgowy ocenił, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że orzeczenie (...) w G. z 23 listopada 1954 r. do chwili obecnej nie uzyskało przymiotu ostateczności.

Odnotować należy, iż na gruncie podobnego stanu faktycznego ( dotyczącego innych nieruchomości i innego orzeczenia (...) w G. ) Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w sprawie III Ca 728/21 zajął podobne stanowisko, uznając, że zarzuty o braku ostateczności decyzji administracyjnej oraz o braku skutków prawnych decyzji są chybione.

Dodać należy, że podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia jest rozstrzyganie kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1996 roku, II CRN 173/95, publ. LEX nr 1635264).

Skuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 k.p.c. wymaga zaś wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania, lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające subiektywne przekonanie strony o innej niż przyjął to Sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena Sądu ( tak: orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 5 sierpnia 1999 roku, II UKN 76/99, publ. OSNAPiUS 2000, Nr 19, poz. 732; z dnia 10 kwietnia 2000 roku, V CKN 17/2000, publ. OSNC 2000, Nr 10, poz. 189; z dnia 10 stycznia 2002 roku, II CKN 572/99, publ. LEX nr 53136; z dnia 27 września 2002 roku, II CKN 817/00, publ. LEX nr 56096).

Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych, i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 roku, II CK 75/02).

Na sądzie orzekającym ciąży przy tym obowiązek dokonania oceny wszechstronnej, w czym mieści się wymaganie rozważenia wszystkich dowodów mających znaczenie dla przedmiotu sprawy oraz kierowania się w ocenie regułami logiki i doświadczenia życiowego nakazującego uwzględniać wzajemne związki między poszczególnymi faktami ( tak: wyrok SN z dnia 10 lutego 2005 r., II CK 385/04).

Należy podkreślić, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie jest szczególnym rodzajem powództwa o ustalenie, ale powództwem służącym zaspokojeniu roszczenia typu rzeczowego (actio in rem), przy pomocy którego powód domaga się nie tylko ustalenia prawa lub stosunku prawnego, lecz także wydania orzeczenia zastępującego oświadczenie woli osoby wpisanej do księgi wieczystej, które by prowadziło do usunięcia wpisu jej prawa i zastąpienia go wpisem obrazującym stan prawny nieruchomości aktualny na datę zamknięcia rozprawy ( tak: wyroki SN z 18 czerwca 2015 r., III CSK 372/14, nie publ., z 16 lutego 2011 r., I CSK 305/10, publ. OSN-ZD 2012, nr A, poz. 7 i przytoczone tam orzecznictwo).

Przed wydaniem wyroku uzgadniającego treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sąd musi ustalić, że miały miejsce zdarzenia, które go ukształtowały zgodnie z żądaniem powoda, a wystąpienie tych zdarzeń spowodowało zarazem, że wpisy w księdze wieczystej nie przedstawiają prawidłowego obrazu stanu prawnego nieruchomości. Sąd rozpoznający powództwo zawierające takie żądanie nie ma uprawnień do ukształtowania stanu prawnego nieruchomości inaczej niż na to wskazują wyniki postępowania dowodowego w odniesieniu do zdarzeń o wskazanych wyżej cechach ( tak: wyrok SN z 26 stycznia 2017 I CSK 27/16, publ. LEX 2259292 )

Przy rozpoznawaniu tego powództwa przedmiotem postępowania dowodowego jest więc ustalenie, czy istotnie zachodzi niezgodność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, uzasadniająca usunięcie tej niezgodności przez dokonanie prawidłowych wpisów. Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym polega zaś bądź na wpisaniu nowego prawa, bądź na wykreśleniu prawa wymienionego w księdze, bądź na wykreśleniu prawa wpisanego i wpisaniu prawa nowego, bądź wreszcie na sprostowaniu treści istniejącego wpisu.

Z tych względów Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt. 1 sentencji oddalając apelację powodów na zasadzie art. 385 k.p.c.

Brak podstaw do zmiany rozstrzygnięcia o żądaniu głównym skutkuje również brakiem podstaw do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego.

Co do zażalenia strony pozwanej

Przechodząc do oceny wniesionego przez stronę pozwaną zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w punkcie II wyroku stwierdzić należy, że również i ono nie zasługiwało na uwzględnienie.

O kosztach tych Sąd Rejonowy orzekł w oparciu o art. 102 k.p.c. – co dla powodów jest rozwiązaniem korzystnym.

Powodowie przegrali postępowanie, jednak zdaniem Sądu drugiej instancji w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony wypadek sprzeciwiający się obciążaniu powodów kosztami postępowania poniesionymi przez pozwanego.

Sąd Okręgowy miał na uwadze zaszłości historyczne, z których wynika jednoznacznie, że poprzednicy prawni powodów S. P. (1) i P. P. zostali pozbawieni własności w sposób bezprawny, a jej odzyskanie przez wiele lat nie było możliwe.

W takich okolicznościach powodowie mogli być subiektywnie przekonani o zasadności swojego roszczenia.

Sąd Okręgowy ma przy tym świadomość krzywdy, jakiej doświadczyła ludność łemkowska wskutek Akcji (...).

Dlatego nie można czynić powodom zarzutu, że nadużywają prawa procesowego.

Co więcej, gdyby powodowie prawidłowo sformowali żądanie, to wytoczenie powództwa w niniejszej sprawie mogło by być w pełni usprawiedliwione.

Niewątpliwie strona pozwana od początku sprzeciwiła się żądaniu pozwu i wniosła o jego oddalenie w całości powództwa.

Powództwo zostało oddalone.

Z drugiej strony wniesienie powództwa było jednak konieczne.

W ocenie Sądu Okręgowego w świetle nakreślonych okoliczności faktycznych zachodzi w realiach sprawy „szczególnie uzasadniony wypadek”, o którym mowa w art. 102 k.p.c. pozwalający na nieobciążanie powodów kosztami procesu.

Ustanowiona w art. 102 k.p.c. zasada słuszności, jako stanowiąca odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu, jest rozwiązaniem szczególnym, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Wymieniony przepis, choć nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi orzekającemu, powinien być zastosowany wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności ( tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2011 roku, II Cz 203/10). W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się uwagę, na możliwość skorzystania z dobrodziejstwa art. 102 k.p.c. wówczas, gdy system skomplikowanych norm prawnych lub stan faktyczny wpływa na subiektywne przekonanie powoda o swej racji, pomimo zachowania należytej staranności przy wyrobieniu oceny zagadnienia oraz własnych szans procesowych (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 1974 roku Cz 88/97 i z dnia 7 stycznia 1982 roku, II CZ 191/81 oraz wyrok z dnia 1 października 1974 roku, II PR 207/74).

Sąd Okręgowy podziela przy tym pogląd, iż sposób skorzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór ( tak: wyrok SN z dnia 3 lutego 2010 roku, II PK 192/09, publ. LEX nr 584735, postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2012 roku, IV CZ 118/11, publ. LEX nr 1169157; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2012 roku, III CZ 10/12, publ. OSNC 2012, nr 7-8, poz. 98; postanowienie SN z dnia 9 lutego 2012 roku, III CZ 2/12, publ. LEX nr 1162689 oraz postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012 roku, I CZ 165/11, publ. LEX nr 1170214).

W związku z tym ocena taka może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa, dowolna, oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 maja 2012 r., sygn. III CZ 25/12; wyrok z 6 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 380/18).

Sąd Okręgowy przy rozpoznawaniu zażalenia i podniesionych w nim argumentów nie znalazł jednak wystarczających podstaw, by podważyć ocenę Sądu pierwszej instancji co do zasadności zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c. Należy tu wziąć pod uwagę zaszłości historyczne.

Niewątpliwie poprzednicy prawni powodów zostali pozbawieni własności wskutek działania państwa totalitarnego, za którego działania odpowiedzialność ponosi obecnie Skarb Państwa.

W dacie przejęcia mienia przez Państwo istniały akty prawne jedynie pozornie usprawiedliwiające władcze działanie. Skarb Państwa bowiem zamiast chronić życie i mienie obywateli, z dnia na dzień i często w dramatycznych okolicznościach pozbawiał obywateli ich majątku i przesiedlał w miejsca oddalone o setki kilometrów.

Dotyczy to w szczególności ludności pochodzenia łemkowskiego i przeprowadzonej wobec niej przesiedleńczej „akcji W.”.

Z kolei z uwagi na mnogość poglądów prezentowanych w tym zakresie przez Sąd Najwyższy powodowie nie mogli z góry zakładać, że ich roszczenie nie ma żadnych szans na uwzględnienie.

Całokształt tych okoliczności uzasadniał zdaniem Sądu Okręgowego zastosowanie art. 102 k.p.c.

Dlatego też Sąd drugiej instancji na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw orzekając jak w pkt. 2 sentencji.

O kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego orzeczono jak w pkt. 3 sentencji na podstawie art. 102 k.p.c.

W ocenie Sądu Okręgowego wskazane wyżej względy słuszności sprzeciwiały się obciążeniu powodów kosztami przegranego przez nich postępowania apelacyjnego. Jednocześnie jednak Sąd Okręgowy uznał, że w takiej sytuacji niesprawiedliwym byłoby zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania zażaleniowego, mimo że w tym zakresie byli oni stroną wygrywającą.

Powtórzyć trzeba, iż sposób skorzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym Sądu i do oceny Sądu należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór ( tak: wyrok SN z dnia 3 lutego 2010 roku, II PK 192/09, publ. LEX nr 584735, postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2012 roku, IV CZ 118/11, publ. LEX nr 1169157; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2012 roku, III CZ 10/12, publ. OSNC 2012, nr 7-8, poz. 98; postanowienie SN z dnia 9 lutego 2012 roku, III CZ 2/12, publ. LEX nr 1162689 oraz postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012 roku, I CZ 165/11, publ. LEX nr 1170214).

SSO Paweł Poręba