Wyrok z 3 grudnia 2025, sygn. I C 1441/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w O. I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Ewa Oknińska
Protokolant:	sekretarz sądowy (...)

po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. w O.

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko R. G., I. G.

o zapłatę, z żądaniami ewentualnymi o zmianę wysokości świadczenia i zapłatę

I.oddala powództwo o zapłatę kwoty 370.000,01 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12 listopada 2021 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu,

II. w pozostałym zakresie umarza postępowanie,

III. zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10.834 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Ewa Oknińska

Sygn. akt I C (...)

UZASADNIENIE

Powód (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł pozew przeciwko I. G. i R. G. o:

1.  zasądzenie solidarnie od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 475 316,54 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12.11.2021 r. do dnia zapłaty, na którą to kwotę składają się:

a) kwota 370 000,01 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej;

b) kwota 105 316,50 zł tytułem zwrotu równowartości świadczenia banku polegającego na korzystaniu przez stronę pozwaną z kapitału udostępnionego przez bank, o którą to wartość strona pozwana jest wzbogacona kosztem powoda, a powód zubożony z korzyścią dla strony pozwanej;

ewentualnie - gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie - wniósł o zasądzenie jej in solidum, ewentualnie w częściach równych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12.11.2021 r. do dnia zapłaty;

ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia powyższego roszczenia w części, tj. w zakresie pkt. 1b petitum pozwu, tj. w przypadku oddalenia roszczenia w zakresie zapłaty wartości korzystania przez stronę pozwaną kapitału wniósł o:

2.  a) zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności banku od strony pozwanej z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF z dn. 31.03.2009 r. powinna być poddana waloryzacji sądowej w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości, powodowi przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 105 526,42 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza,

b) zasądzenie od strony pozwanej solidarnie na rzecz powoda kwoty 105 526,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia stronie pozwanej pozwu do dnia zapłaty, stanowiącej dodatkową kwotę (ponad kwotę wypłaconego kapitału), o którą należy zwaloryzować roszczenie o zwrot świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (jako świadczenia nienależnego); bądź w przypadku, gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie wnosimy o zasądzenie jej in solidum, ewentualnie w częściach równych.

Nadto, wniósł o zasądzenie od strony pozwanej na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, że wnosząc niniejszy pozew zmierza do ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności (bezskuteczności) umowy. Zarzut ten został podniesiony w sprawie z powództwa reprezentanta grupy i stanowi on podstawę dochodzonego w ww. postępowaniu roszczenia. W ocenie strony pozwanej niniejsza sprawa jest konieczna w związku z brakiem rozstrzygnięcia wszystkich kwestii spornych pomiędzy stronami co do skutków nieważności umowy.

Powód podał, że strona pozwana jest członkiem grupy w sprawie z powództwa Miejskiego Rzecznika Konsumentów w W. ( (...)) przeciwko bankowi o ustalenie (art. 189 k.p.c.) nieważności umów objętych tych postępowaniem w całości, ewentualnie w części. Sprawa prowadzona jest przez Sąd Okręgowy w (...) pod sygn. akt (...). Strona pozwana widnieje na liście osób będących członkami Grupy, na rzecz których prowadzone jest postępowanie w trybie przewidzianym ustawą z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym („u.d.r.p.g.").

Pomimo, że wyrok w tej sprawie jeszcze nie zapadł, bank wystąpił z powództwem, aby strona pozwana była świadoma w dacie rozstrzygania tej sprawy, z jakim roszczeniem bank wystąpi w celu rozliczenia skutków upadku umowy, a późniejsze zgłoszenie roszczenia banku nie było wykorzystywane jako podstawa do uchylenia się od odpowiedzialności w tym zakresie z uwagi na upływ czasu.

Bankowi w przypadku upadku umowy kredytu przysługuje roszczenie o zapłatę kwoty 370 000,01 zł, która odpowiada kwocie środków w ramach uruchomienia kredytu zgodnie z teorią dwóch kondykcji.

Ponadto powodowi przysługuje zwrot kwoty 105 316,50 zł nienależnego świadczenia polegającego na umożliwieniu korzystania ze środków będących własnością banku oraz zaniechania ich zwrotu. Na wypadek, gdyby w ocenie Sądu nie było zasadne ww. roszczenie, powód wniósł o dokonanie waloryzacji tej kwoty i zasądzenie jej ekwiwalentu na podstawie art. 358 ¹ k.c. (pozew k. 4-17).

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz zwrotu kosztów procesu wg norm przepisanych.

Pozwani podnieśli zarzut przedawnienia i wskazali, że roszczenie banku o zwrot udostępnionej kwoty kredytu w wysokości 370 000,01 zł uległo przedawnieniu najpóźniej z upływem dnia 31 grudnia 2019 r. Podnieśli ewentualny zarzut potrącenia roszczenia powoda o zwrot udostępnionej kwoty kredytu w wysokości 370 000,01 zł z roszczeniem strony pozwanej w postaci sumy dotychczasowych świadczeń pieniężnych zrealizowanych przez stronę pozwaną w wykonaniu umowy w okresie od dnia jej zawarcia do dnia 3 listopada 2021 r., tj. w sumie w kwocie 468 039,53 zł. Pozwani zaprzeczyli twierdzeniom powoda, że umowa kredytu jest ważna i w pełni skuteczna. Zaprzeczyli istnieniu skutecznych, wymagalnych, nieprzedawnionych, wszystkich roszczeń powoda wobec strony pozwanej wskazanych w pozwie w tym także ich wysokości. Ponadto zaprzeczyli indywidualnemu negocjowaniu treści umowy kredytu przez bank ze stroną pozwaną oraz istnieniu możliwości takich negocjacji. Zaprzeczyli, że zostali poinformowani przez powoda w pełny i wyczerpujący sposób o ryzyku związanym z zawarciem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Ponadto strona pozwana wskazała, że przystąpiła do postępowania grupowego z powództwa Miejskiego Rzecznika Konsumentów w W. jako Reprezentanta Grupy przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W., w którym to postępowaniu Reprezentant Grupy domaga się uznania umów kredytu objętych pozwem, w tym umowy zawartej przez stronę pozwaną, za nieważne. Bank w sprawie grupowej pismem z dnia 12 sierpnia 2016 r. złożył odpowiedź na pozew, najpóźniej w tej dacie znał roszczenia kredytobiorców. Zatem od tej daty powód miał trzy lata na dochodzenie swoich roszczeń. (odpowiedź na pozew k. 103-118v.).

Pismem z dnia 16 września 2025 r. pozwani wskazali, że złożyli pozew do tutejszego Sądu przeciwko (...) S.A. w W., w którym dochodzą zwrotu całości swojej kondykcji, co jest bezpośrednim następstwem prawomocnego ustalenia umowy kredytowej za nieważną przez Sąd Okręgowy i Apelacyjny w (...). W związku z tym na podstawie art. 219 k.p.c. wnieśli o połączenie do wspólnego rozpoznania obu spraw na gruncie niniejszego postępowania, wskazując, że potencjalne połączenie spraw realizowałoby postulat wyrażony przez TSUE, m.in. w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt: (...), aby jednym wyrokiem doszło do pełnego rozliczenia skutków, jakie wnikają z abuzywności postanowień umownych.

Jednocześnie pozwani cofnęli procesowy zarzut potrącenia złożony w odpowiedzi na pozew (pismo procesowe k. 214-217).

Na rozprawie w dniu 5 listopada 2025 r. powód cofnął ze zrzeczeniem się roszczenia pozew w części, tj. w zakresie sformułowanego w pkt 1 ppkt 2 i pkt 2. petitum pozwu roszczenia o zwrot równowartości świadczenia banku polegającego na korzystaniu przez stronę pozwaną z kapitału udostępnionego przez bank co do kwoty 105 316,50 zł oraz o zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) i zapłatę kwoty 105 526,42 zł. (protokół rozprawy k. 245). Na rozprawie w dniu 28 listopada 2025 r. powód podtrzymał stanowisko w dotyczące cofnięcia pozwu w części. Pozwani wnieśli o zasądzenie kosztów procesu (k. 283).

Pismem z dnia 31 października 2025 r. pozwani ponownie wskazali, że złożyli przeciwko (...) S.A pozew a sprawa została zarejestrowana w tut. Sądzie pod sygnaturą (...), przy czym w tamtejszej sprawie wydano decyzję o braku podstaw do połączenia z uwagi na znaczne zaawansowanie rozpoznania tej sprawy. W ich ocenie istnieje ryzyko, że wyrok w sprawie z powództwa Banku może zapaść jako pierwszy a taka sytuacja stałaby w rażącej sprzeczności z orzecznictwem TSUE. Ponadto pozwani wskazali, że ewentualne oparcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie o tzw. teorię salda jest sprzeczne z interesem majątkowym konsumentów, prowadzi bowiem do obejścia przepisów o przedawnieniu oraz do obejścia przepisów k.c., nadających im prawo do żądania od Banku odsetek ustawowych za opóźnienie.

Pozwani wnieśli o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 ¹ k.p.c. z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy które winno opierać się na ocenie przedawnienia roszczenia Banku - zależy od tego, jakiej odpowiedzi udzieli Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie (...).

Ponadto pozwani ponownie zwrócili uwagę na konieczności oddalenia powództwa ze względu na przedawnienie roszczenia banku (pismo procesowe k. 249-252).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 31 marca 2009 r. pozwani zawarli z poprzednikiem prawnym powoda umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. W umowie tej, bank udzielił pozwanym kredytu w wysokości 370 000,00 zł waloryzowanego kursem CHF (§ 1 ust. 2 i 3 umowy).

Jako cel kredytu wskazano finansowanie zakupu na rynku wtórnym prawa własności do lokalu mieszkalnego (§ 1 ust. 1 umowy)

Jednocześnie wskazano, że kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 27.02.2009 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. wynosi 121 120,85 CHF, przy czym była to jedynie kwota informacyjna, nie stanowiąca zobowiązania banku. Nadto, wskazano, że wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu, może być różna od podanej w niniejszym punkcie (§ 1 ust. 3a umowy).

Raty kapitałowo-odsetkowe spłacane były w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 11 ust. 4 umowy). Jeśli termin spłaty kredytu przypadał na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy lub sobotę, upływał on w najbliższym, następującym po nim dniu roboczym. mBank pobierał odsetki za okres od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego spłatę kredytu. (§ 11 ust. 5 i 6 umowy)

Wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powodowała, że kwota spłaty miała być przeliczana po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującym na dzień i godzinę spłaty (§ 13 ust. 6 umowy).

Umowa była dwukrotnie aneksowana, przy czym na mocy aneksu z dnia 20 grudnia 2011 r. bank zapewnił kredytobiorcom możliwość zmian waluty spłaty kredytu ze złotych polskich na walutę waloryzacji oraz z waluty waloryzacji na złote polskie w okresie obowiązywania umowy. (§ 1 ust. 1 aneksu z 20.12.2011)

(dowód: umowa k. 64-71, aneksy k. 76-79 i 80-81)

Bank wypłacił pozwanym kwotę 370 000,01 zł z tytułu kredytu (bezsporne).

W okresie od 1.06.2009 do 30.06.2020 r. pozwani uiścili w wykonaniu umowy łącznie kwotę 96 490,99 zł i 80 522,17 CHF tytułem rat kapitałowo-odsetkowych.

(dowód: zaświadczenie k. 189-193)

Pismem z dnia 21 lipca 2020 r. pozwani złożyli powodowi oświadczenie w przedmiocie zawieszenia spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. W oświadczeniu wskazali, że kwota będąca sumą zrealizowanych wszystkich świadczeń pieniężnych w wykonaniu umowy kredytu na dzień złożenia oświadczenia wynosi 415 600 zł.

(dowód: oświadczenie z dnia 21.07.2020 r. k. 128)

Powód pismami z dnia 24 września 2021 r. (doręczonym stronie pozwanej w dniu 11.10.2021 r.) wezwał pozwanych do zapłaty 475 316,51 zł w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia pisma tytułem rozliczenia roszczeń wynikających z nieważności (bezskuteczności) umowy (...). Pozwani odmówili zapłaty wskazując, że wezwanie do zapłaty jest bezpodstawne, a świadczenie pieniężne w nim wskazane nie zostanie spełnione w żadnym zakresie. Jednocześnie pozwani złożyli reklamację w ramach której żądali od powoda w terminie 7 dni zwrotu wszystkich świadczeń pieniężnych uiszczonych w wykonaniu umowy tj. 117 333,27 zł i 80 522,17 CHF.

(dowód: pisma z dnia 24.09.2021 r. – k. 38-38v, k. 45 -45 v., potwierdzenia odbioru – k. 51-56, pisma pozwanych k. 124-127)

Sąd Okręgowy w (...) w postępowaniu grupowym w sprawie z powództwa Miejskiego Rzecznika Konsumentów w W. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. wyrokiem z dnia 19 października 2018 r. oddalił powództwo. Wyrokiem z dnia 9 marca 2020 r. Sąd Apelacyjny w (...) uchylił zaskarżony wyrok. Następnie wyrokiem z dnia 09 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w (...) oddalił powództwo.

Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2024 r. Sąd Apelacyjny w (...) sygn. akt (...) w postępowaniu grupowym na rozprawie sprawy z powództwa Miejskiego Rzecznika Konsumentów w W. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed Sądem I instancji od dnia 28 września 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w (...) pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego oraz wniosków o wystąpienie z grupy lub umorzenie postępowania złożonych przez jej członków.

Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 6 listopada 2024 r. sygn. akt (...) w postępowaniu grupowym w sprawie z powództwa Miejskiego Rzecznika Konsumentów w W. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. umorzył postępowanie w zakresie roszczeń członków grupy wymienionych na liście nr 2 i liście nr 3, ustalił, że umowa kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego, zawarte przez (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. (dawniej (...) Bank Spółkę Akcyjną z siedzibą w W.), z członkami grupy wymienionymi na liście nr 1 są nieważne w całości. Ponadto zasądził od (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Miejskiego Rzecznika Konsumentów w W. kwotę 101.900 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Ł. w sprawie o sygn. akt. (...) oddalił apelację banku w części dotyczącej żądania I. G. i R. G.. Ponadto zasądził od banku na rzecz Miejskiego rzecznika Konsumentów w W. kwotę 18.750 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

(bezsporne, dowód: wyrok z uzasadnieniem SO sygn. akt (...) k. 194-206, wyrok SA sygn. akt. (...) k. 210)

Pozwem z dnia 16 września 2025 r. wniesionym do Sądu Okręgowego w O. pozwani wnieśli o zasądzenie od (...) S.A. z siedzibą w W. na ich rzecz do ich majątku wspólnego:

1.  96.490,99 PLN tytułem kwoty głównej (zwrot rat kredytowych pobranych w walucie polskiej).

2.  80.522,17 CHF tytułem kwoty głównej (zwrot rat kredytowych pobranych w walucie szwajcarskiej).

3.  21.762,28 PLN tytułem kwoty głównej (zwrot pobranych kosztów okołokredytowych).

4.  9,304,05 PLN tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych za okres od 9 lipca 2020 r. do 29 listopada 2021 r. od kwoty 117 674,73 PLN, tj. od części kwoty głównej.

5.  6.081,49 CHF tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych za okres od 9 lipca 2020 r. do 29 listopada 2021 r. od kwoty 76 916,87 CHF, tj. od części kwoty głównej.

6.  49 842,49 PLN tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych za okres od 30 listopada 2021 r. do 16 września 2025 r. od kwoty 117 674,73 PLN, tj. od części kwoty głównej.

7.  34 106,11 CHF tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych za okres od 30 listopada 2021 r. do 16 września 2025 r. od kwoty 80 522,17 CHF, tj. od części kwoty głównej.

Ponadto wnieśli o łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie tej sprawy ze sprawą niniejszą, wskazując, że pozostają one ze sobą w ścisłym związku, gdyż dotyczą pieniężnych roszczeń kondycyjnych, powstałych wobec nieważności tej samej umowy kredytowej.

(dowód: kserokopia pozwu k. 218-220v.)

Sąd zważył, co następuje:

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt przez strony dokumenty, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Wskazać w tym miejscu również należy, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Powyższe stanowi o prawomocności materialnej w sensie pozytywnym, która, zgodnie z poglądem doktryny, zabezpiecza poszanowanie dla rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia.

Jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., (...), wyrok z 29 marca 1994 r., (...) oraz postanowienie z 21 października 1999 r., (...)).

Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 365 § 1 k.p.c. w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to orzeczono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu sąd jest związany prawomocnym orzeczeniem, rozumianym jako określona wypowiedź sądu rozpoznającego poprzednią sprawę, będącą syntezą ustaleń faktycznych i prawnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 2005.05.19 - (...)).

Mając zatem powyższe na uwadze Sąd rozpoznający niniejszą sprawę związany jest wyrokami Sadu Okręgowego w (...) z dnia 6 listopada 2024 r. sygn. akt (...) oraz Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 4 lipca 2025 r. sygn. akt. (...) ustalającymi nieważność przedmiotowej umowy kredytu.

Sąd pominął wniosek o przesłuchanie pozwanych jak z pkt VIII pozwu. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przesłuchanie pozwanych Sąd potraktował, z uwagi na powyższe jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanych o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprawy o sygn. (...). Wniosek ten w ocenie Sądu prowadzi jedynie do wydłużenia postępowania a dotychczasowe orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz TSUE pozwoliło na rozpoznanie niniejszej sprawy. Z tych samych względów Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanych o odroczenie rozprawy w celu złożenia przez nich uzasadnienia do pytania prejudycjalnego.

Pismem z dnia 16 września 2025 r. pozwani wskazali, że złożyli pozew do tutejszego Sądu przeciwko (...) S.A. w którym dochodzą zwrotu całości swojej kondykcji, co jest bezpośrednim następstwem prawomocnego uznania umowy kredytowej za nieważną przez Sąd Okręgowy i Apelacyjny w (...). W związku z tym na podstawie art. 219 k.p.c. wnieśli o połączenie do wspólnego rozpoznania obu spraw.

Zgodnie z art. 219 k.p.c., Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli są one ze sobą w związku lub mogły być objęte jednym pozwem. Wskazać należy, że mimo iż między obiema sprawami istnieje związek (dotyczą rozliczenia tej samej, nieważnej umowy kredytu), Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszego postępowania połączenie spraw byłoby niecelowe i sprzeczne z zasadą szybkości i koncentracji postępowania.

Sądowi znane jest orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym wyroku(...), dotyczącego kompleksowego rozliczenia skutków nieważności umowy kredytu. Należy jednak podkreślić, że w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy został zgromadzony – a w szczególności podstawowy dowód dla rozstrzygnięcia sprawy tj. prawomocne orzeczenie stwierdzające nieważność umowy. Roszczenie powoda dotyczyło ostatecznie jedynie zwrotu udostępnionego kapitału, natomiast roszczenie pozwanych dotyczy zwrotu uiszczonych rat i innych opłat oraz skapitalizowanych odsetek – tj. roszczeń, które co do zasady mogą być samodzielnie rozstrzygane, nawet jeżeli wynikają z tego samego stanu faktycznego (nieważności umowy). Wydanie wyroku w niniejszej sprawie jako pierwszej nie stwarza wbrew stanowisku pozwanych niebezpieczeństwa wydania sprzecznych orzeczeń, ponieważ nieważność umowy jest już prawomocnie przesądzona.

Wobec powyższego wniosek pozwanych o połączenie obu spraw do wspólnego rozpoznania nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 118 k.c. termin przedawnienia roszczeń powoda jako związanych z jego działalnością gospodarczą jest trzyletni. Powyższe nie oznacza jednak, że roszczenie banku uległo przedawnieniu – zgodnie z twierdzeniem pozwanych.

Wypowiadając się częściowo co do tej kwestii, w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., (...) i w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r.,(...), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ze względu na przyznaną kredytobiorcy-konsumentowi możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (i sprzeciwienia się zarazem udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej), należy uznać, iż co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę - konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie. Dopiero wtedy bowiem można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (podobnie jak w przypadku condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca-konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (art. 120 § 1 zd. 2 k.c.).

Podzielając stanowisko wyrażone w uchwale SN z 7.05.2021 r. ((...), OSNC 2021, nr 9, poz. 56), należy uznać, iż wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy, jeżeli nie towarzyszy mu wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji. Oczywiście w toku postępowania sądowego brak takiego oświadczenia może być substytuowany przez uczynienie zadość obowiązkowi informacyjnemu przez sąd, a podtrzymanie żądania restytucyjnego przez konsumenta - po uzyskaniu stosownej informacji - będzie równoznaczne z odmową potwierdzenia klauzuli i (ewentualnie) ze sprzeciwem co do udzielenia mu ochrony przed konsekwencjami całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy.

Wzmiankowany stan trwałej bezskuteczności następuje w momencie, w którym konsument – po uprzednim uzyskaniu pełnej i rzetelnej informacji o charakterze abuzywnego postanowienia oraz skutkach jego eliminacji – jednoznacznie i w sposób niewątpliwy odmówi sanowania tego postanowienia, a w razie gdyby możliwe było utrzymanie umowy po jej uzupełnieniu – również sprzeciwi się takiemu uzupełnieniu. Do tego momentu umowa pozostaje w zawieszeniu „na korzyść” konsumenta, a roszczenia banku o charakterze kondykcyjnym nie mogą się przedawnić, gdyż nie rozpoczął się ich bieg przedawnienia.

Pozwani upatrują początku biegu przedawnienia roszczenia powoda w dacie, w której bank złożył odpowiedź na pozew w postępowaniu grupowym (12 sierpnia 2016 r.). Stanowisko to jednak nie zasługuje na uwzględnienie. Istotne jest, że dopóki konsument nie zostanie należycie poinformowany o przysługujących mu prawach wynikających z dyrektywy 93/13/EWG i skutkach eliminacji klauzul abuzywnych, nie można przypisać jego zachowaniu cechy świadomej odmowy związania postanowieniami umownymi. Tego rodzaju pouczenie następuje dopiero w toku postępowania indywidualnego.

Przyjmując - hipotetycznie - że powód już w 2016 r. powziął wiedzę o zarzutach abuzywności lub nieważności umowy, to wskazać należy, że wiedza ta nie wywołuje żadnych skutków w zakresie biegu przedawnienia roszczeń restytucyjnych banku. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r (III CZP 6/21) wyraźnie wskazuje na prymat oświadczenia konsumenta, a nie subiektywne rozeznanie banku. Tym samym należy przyjąć, że bieg terminu przedawnienia roszczenia banku nie jest zależny od momentu powzięcia przez bank wiedzy o „zamiarze” konsumenta, lecz od momentu, w którym dochodzi do kategorycznego przesądzenia o bezskuteczności umowy, wywołanego świadomą odmową sanowania niedozwolonych klauzul przez kredytobiorcę-konsumenta.

Wobec powyższego, na gruncie niniejszej sprawy początek biegu przedawnienia należy liczyć od daty wydania prawomocnego wyroku ustalającego nieważność przedmiotowej umowy kredytu. Niezasadne byłoby przyjęcie jakiejkolwiek wcześniejszej daty, gdyż nie można wymagać by bank wytoczył powództwo opierające się o nieważność umowy (lub bezskuteczność jej postanowień), z którą przecież się nie zgadza – co znalazło swe odzwierciedlenie we wniosku powoda o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu ostatecznego zakończenia sprawy z powództwa Reprezentanta Grupy - będącej w czasie składania pozwu w tej sprawie na etapie postępowania przed Sądem Okręgowym w (...) pod sygn. akt (...) – który to wniosek ostatecznie został poparty przez pozwanych (vide protokół rozprawy z dnia 13 grudnia 2023 r. k. 158).

Nawet gdyby przyjąć, niezależnie od powyższych rozważań, że bieg przedawnienia roszczenia banku rozpoczął się wcześniej, to należałoby ocenić zarzut przedawnienia przez pryzmat art. 117 ¹ k.c., zgodnie z którym w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

Uwzględnienie zarzutu przedawnienia doprowadziłoby do sytuacji, w której pozwani w wyniku stwierdzenia nieważności umowy mieliby zostać zwolnieni z obowiązku zwrotu nominalnej kwoty kapitału kredytu przeznaczonego przez nich na zakupu mieszkania. W ocenie Sądu doprowadziłoby to do rażąco niesprawiedliwego i nieakceptowalnego skutku, w wyniku którego kredytobiorcy byliby bezpodstawnie wzbogaceni o środki finansowe, których nie byliby zobowiązani zwrócić. Otrzymaliby de facto "darmową" nieruchomości, podczas gdy celem stwierdzenia nieważności umowy jest przywrócenie stanu równowagi stron naruszonej przez klauzule abuzywne, a nie nieuzasadnione wzbogacenie jednej ze stron.

Dlatego – niezależnie od poczynionych wyżej rozważań - względy słuszności o których mowa we wzmiankowanym przepisie sprzeciwiają się uwzględnieniu zarzutu przedawnienia w sytuacji, w której prowadziłoby to do zwolnienia kredytobiorców z obowiązku rozliczenia się przynajmniej z udostępnionej im kwoty kapitału.

Przedmiotem sporu w tej sprawie jest kwestia żądania banku o zwrot kapitału w kwocie 370 000,01 zł.

Ustosunkowując się do żądania pozwu, wskazać należy, że strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c.

Niewątpliwie bankowi przysługiwała wierzytelność w wysokości 370 000,01 zł z tytułu wypłaconego kredytu. Pozwanym zaś przysługiwała w stosunku do banku wierzytelność z tytułu spłaty rat kredytu w kwocie 96 490,99 zł i 80 522,17 CHF.

W wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. ((...)) Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajmując stanowisko w sprawie zgodność teorii dwóch kondykcji z dyrektywą 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wskazał, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty (pkt 44).

Trybunał podkreślił, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia umownego ma umożliwić przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta oraz zniechęcić przedsiębiorcę do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom (pkt 38). W razie nieważności umowy zawierającej klauzule abuzywne, sąd krajowy powinien podjąć, z pełnym uwzględnieniem prawa krajowego, wszelkie niezbędne środki mające na celu ochronę konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie może wywrzeć nieważność umowy (pkt 39). Z tej perspektywy Trybunał ocenił negatywnie teorię dwóch kondykcji stosowaną przez polskie sądy w zakresie, w jakim pozwala przedsiębiorcy żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty (pkt 41 i 44).

Dotychczasowa linia orzecznicza sądu opierała się na przyjęciu tzw. teorii dwóch kondykcji, zgodnie z którą każde świadczenie spełnione na podstawie nieważnej umowy podlega zwrotowi jako nienależne, niezależnie od świadczenia drugiej strony. Jednakże, w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie (...) (L.) – sąd uznaje za konieczne odejście od dotychczasowej praktyki i przyjęcie rozliczenia według teorii salda.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że kredytobiorcy wpłacili na rzecz banku kwotę przekraczającą kapitał tj. równowartość 454 790,48 zł (96 490,99 zł i 80 522,17 CHF po kursie średnim NBP z dnia wniesienia pozwu - Tabela nr (...) z dnia 2021-12-23).

W konsekwencji, mając na uwadze powyższe rozstrzygnięcie TSUE, Sąd opierając się na teorii salda stwierdza, że roszczenie banku nie mogło zostać uwzględnione. Zgodnie z treścią wyroku TSUE, konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym.

Z tych przyczyn na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w pkt I wyroku.

Zgodnie z przepisem art. 203 § 1 i 4 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego, aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa.

Cofnięcie pozwu w zakresie dokonanym przez powoda (tj, w zakresie żądań wskazanych w pkt 1 ppkt 2 i pkt 2 pozwu) nie jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie zmierza do obejścia prawa. Stąd też koniecznym było w tej części umorzyć postępowanie w sprawie, o czym Sąd orzekł w II punkcie wyroku.

Wskazać również należy, że pozwani skutecznie cofnęli ewentualny procesowy zarzut potrącenia.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. W przedmiotowej sprawie powód przegrał sprawę w całości dlatego zobowiązany jest zwrócić przeciwnikowi wszystkie niezbędne koszty do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Niewątpliwie powoda należy uznać za stronę przegrywającą sprawę także w zakresie cofniętych żądań. Celem art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG jest zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców, którzy winni być zniechęcani do stosowania niedozwolonych klauzul umownych, zaś wyeliminowanie rzeczonego skutku powodowałoby, że nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to interes przedsiębiorców zostanie zagwarantowany.

Na zasądzoną kwotę składają się: koszty zastępstwa procesowego w wysokości 10.800 zł oraz opłata od pełnomocnictwa w wysokości 34 zł. W związku z tym, Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10.834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Przy czym, zasądzono również w trybie art. 98 § 1 ¹ k.c. odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Zważyć również należy, że poniesienie kosztów zastępstwa procesowego było celowe tylko w zakresie wynagrodzenia jednego pełnomocnika, pozwani bowiem są małżonkami. Przyznanie zwrotu kosztów dwukrotnie w niniejszej sytuacji prowadziłoby do nieuzasadnionego obciążenia strony przeciwnej (banku) i byłoby sprzeczne z regułą, że strona przegrywająca zwraca koszty niezbędne do celowej obrony. W związku z tym, Sąd zasądził na rzecz strony pozwanej koszty zastępstwa procesowego w wysokości odpowiadającej jednej stawce minimalnej przewidzianej w odrębnych przepisach. (pkt III wyroku).

sędzia Ewa Oknińska