Wyrok z 18 grudnia 2025, sygn. I C 2219/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) S.A. w W.

przeciwko Z. Z. i B. Z.

o zapłatę

I.  oddala powództwo,

II.  zasądza od powoda Banku (...) S.A. w W. na rzecz pozwanych: Z. Z. i B. Z. kwotę 10 817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 2219/23

UZASADNIENIE

Powód Bank (...) S.A. w W. w pozwie skierowanym przeciwko Z. Z. i B. Z. wniósł ostatecznie o zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 454 034,18 zł z tytułu zwrotu nominalnej kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 20 lipca 2023 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazał, że jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń. Możliwość domagania się roszczeń restytucyjnych objętych żądaniem niniejszego pozwu wynika zarówno z przepisów prawa polskiego regulujących zasady rozliczeń w przypadku bezpodstawnego wzbogacenia (świadczenia nienależnego), jak i z orzecznictwa (...), określającego skutki uznania postanowień umów kredytów indeksowanych za abuzywne. Strony dokonywały wzajemnie przysporzeń na swoją rzecz na podstawie umowy, której skuteczność została zakwestionowana przez pozwanych w ramach postępowania o uznanie umowy za bezskuteczną. W związku z tym zaktualizowało się roszczenie banku o zwrot przysporzenia dokonanego na rzecz kredytobiorcy
w kwocie objętej pozwem, odpowiadających wartości udostępnionego kapitału kredytu. Obowiązek zwrotu udostępnionego kapitału jest w świetle żądań kredytobiorcy względem banku okolicznością bezsporną i ma bezpośrednie umocowanie w art. 405 w zw. z art. 410 KC. Roszczenie powoda nie jest przy tym przedawnione, gdyż termin przedawnienia może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonych klauzul umownych oraz zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy.

Pozostałe żądania pozwu stały się przed doręczeniem pozwu pozwanym przedmiotem częściowego cofnięcia pozwu (pismo procesowe powoda z 1.02.2024 r.)
i w konsekwencji – częściowego umorzenia postępowania, które prawomocnie nastąpiło postanowieniem z 7.02.2024 r. Omawianie ich byłoby w uzasadnieniu pozwu bezprzedmiotowe, ponieważ nie wpływają nawet na kwestię kosztów między stronami.

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości. Wskazali, że powód złożył pozew przedwcześnie, gdyż jeszcze przed wydaniem prawomocnego wyroku w sprawie z ich powództwa. Ponadto podnieśli zarzut przedawnienia roszczenia powoda o zwrot kapitału kredytu oraz ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności banku w wysokości 455 645 zł z wzajemną wymagalną wierzytelnością im przysługującą w kwocie 11 418,57 (...) (co w przeliczeniu na walutę (...) według kursu średniego waluty (...) obowiązującego w Narodowym Banku Polskim w dniu 5 lutego 2024 r. na poziomie 4,6240 stanowi kwotę 52 799,47 zł). Podkreślili, że ewentualny zarzut potrącenia został poprzedzony wysłaniem przez nich do banku wezwania do zapłaty z 24 stycznia 2024 r. (doręczone 26 stycznia 2024 r.) i następnie wysłaniem przez nich do banku oświadczenia o potrąceniu wierzytelności
z 9 marca 2024 r. (doręczone 12 marca 2024 r.).

Powód, ustosunkowując się tego pismem procesowym z 6 maja 2024 r., wskazał, iż w jego ocenie zarzut potrącenia należy uznać za przedwczesny i nie powinien on odnieść zamierzonego skutku, ponieważ sprawa z powództwa kredytobiorców jest jeszcze w toku. Podkreślił, że jego roszczenie nie jest przedawnione, gdyż wymagalność roszczenia o zapłatę, które jest wywodzone
z upadku umowy, należy wiązać z momentem wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji.

Ocena dowodów i fakty istotne dla rozstrzygnięcia

Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew i dalszych pism procesowych stron prowadzi do wniosku, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty w istocie nie są sporne. Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd Okręgowy w (...) w sprawie o sygn. akt (...) prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania. Nie były one kwestionowane w tym procesie – który w istocie ma charakter sporu o prawo, a nie o fakty. Podkreślić przy tym należy, że ustalenia te są zbieżne z faktami wynikającymi z dokumentów dołączonych do pozwu (chodzi przede wszystkim o umowę kredytową, dyspozycje wypłaty kredytu, historię rachunku bankowego i wezwania do zapłaty), które nie były kwestionowane przez strony niniejszego procesu.

Kredytobiorcy B. Z. oraz Z. Z. chcieli otrzymać kredyt w walucie (...) w celu zakupu nieruchomości gruntowej i budowy domu - dla zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Postanowienia spornej umowy nie były negocjowane między stronami. Wnioskiem z 29 grudnia 2006 roku kredytobiorcy zwrócili się do banku o udzielenie im kredytu w kwocie 350 745 zł z przeznaczeniem na budowę domu. W dniu 22 stycznia 2007 roku pomiędzy kredytobiorcami a Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. zawarta została umowa o (...) nr (...)/ (...). Na podstawie § 1 ust. 1 umowy, kredytobiorca oświadczył, iż otrzymał regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował warunki w nim zawarte. W ust. 2 powyższego paragrafu zostało natomiast wskazane, iż bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego Cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązywania się z pozostałych postanowień umowy. W § 2 umowy kwota kredytu została określona na kwotę 350 745,00 (...) (ust. 1). W ust. 2 wskazano, iż kredyt jest indeksowany do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach, bank miał wysłać do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w (...) oraz jego równowartości w (...) zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy, przy czym zmiany kursów walut w okresie kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu (ust. 2). Celem kredytu miało być: wykończenie domu lub mieszkania; budowa domu metodą gospodarczą, zakup działki budowlanej; koszty wliczone w kredyt (ust. 3). Przedmiotem kredytowania miała być nieruchomość wskazana w umowie (ust. 4). Na wskazanym prawie miała zostać ustanowiona hipoteka na rzecz banku (ust. 5). Okres kredytowania miał przy tym wynosić 300 miesięcy, w tym liczba miesięcy karencji: 17, licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (ust. 6). Zgodnie z § 3 ust. 3 umowy, kredyt miał zostać uruchomiony w transzach w sposób wskazany w umowie i po spełnieniu przez kredytobiorcę warunków tam wskazanych. Wypłata kredytu miała nastąpić w złotych polskich. Na podstawie § 4 ust. 1 umowy, od kwoty udzielonego kredytu bank miał pobrać jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 1745 zł, płatną przed uruchomieniem kredytu lub jego pierwszej transzy. W § 6 ust. 1 umowy wskazano, iż kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej. W przypadku kredytu oprocentowanego według zmiennej stopy procentowej, kredytobiorca miał ponosić ryzyko zmian stóp procentowych co oznacza, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej, wyższe miało być oprocentowanie kredytu i wzrosnąć miała wysokość miesięcznej raty kapitałowo-odsetkowej (ust. 2). Oprocentowanie kredytu miało wynosić 3.5025 % w stosunku rocznym, co stanowi sumę stopy referencyjnej (...) ( (...)) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1.40 p.p., stałej w całym okresie kredytowania (ust. 3). Na podstawie § 7 ust. 1 umowy, kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w (...) ustaloną zgodnie z § 2
w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A. Zgodnie z § 9 ust. 1 umowy, zabezpieczeniem spłaty kredytu miała być ustanowiona na rzecz banku hipoteka kaucyjna do kwoty 596 266,50 zł na kredytowanym prawie własności nieruchomości; cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia
i innych zdarzeń losowych nieruchomości; cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej na życie kredytobiorcy. Zgodnie z ust. 3, kredytobiorca zobowiązany został do zwrotu bankowi kosztów składki ubezpieczeniowej wnoszonej przez bank
w związku z niniejszym ubezpieczeniem. Miesięczna opłata z tytułu refinansowania składki ubezpieczeniowej miała wynosić 1/12 z 0,81 % kwoty przyznanego kredytu (co stanowi kwotę 247 (...)) przy uwzględnieniu kursów waluty obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany na pierwszy dzień miesiąca, w którym została sporządzona umowa kredytowa według (...) Banku (...) S.A. W § 12 ust. 1 umowy wskazano, iż całkowity koszt kredytu na dzień zawarcia umowy wynosi 210 552,02 zł. Integralną część zawartej przez strony umowy kredytu hipotecznego stanowił Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.

Jest bezsporne, że podstawie aneksu z dnia 19 maja 2008 roku kwota kredytu została zwiększona o kwotę 104 900 złotych. Środki z umowy kredytu zostały wypłacone kredytobiorcom w transzach. Kredytobiorcy spłacali raty kredytu początkowo w walucie (...), następnie zaś w walucie (...).

Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.

Sąd Okręgowy w (...) w sprawie z powództwa kredytobiorców prowadzonej pod sygn. akt (...) wyrokiem z 20 grudnia 2023 r. ustalił, że umowa o (...) Nr (...)/ (...) z dnia 22 stycznia 2007 roku zawarta przez Z. Z. i B. Z. z Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. – jest nieważna oraz zasądził od Banku łącznie na rzecz kredytobiorców kwotę 169 544,97 zł oraz kwotę 97 167,35 franków szwajcarskich wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi:

- od kwoty 37 870,72 zł od dnia 3 lipca 2020 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 131 674,25 zł od dnia 17 lutego 2023 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 28 372,01 (...) od dnia 3 lipca 2020 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 68 795,34 (...) od dnia 17 lutego 2023 r. do dnia zapłaty.

(dowód: wyrok Sądu Okręgowego w (...) z 20.12.2023 r. sygn. akt (...) k.46-67v.)

Według stanu na datę zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie (18.12.2025 r.) na rzecz banku uiścili w wykonaniu spornej umowy kredytu następujące kwoty: 169 551,16zł oraz 108 586,28 (...), co oznacza po pełnym przeliczeniu na złote polskie, że nadpłacili kwotę otrzymanego kredytu. Twierdzenie to sformułował powód na rozprawie (protokół k. 118), a pozwani wprost je przyznali, czyniąc to ustalenie faktyczne bezspornym.

Dnia 25.01.2024 r. kredytobiorcy wezwali bank do zapłaty na ich rzecz kwoty 11 418,57 (...) tytułem zwrotu świadczeń nienależnie przez nich spełnionych w wykonaniu umowy o (...) NR (...)/ (...) z 22 stycznia 2007 r.

(dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 24.01.2024 r. wraz z dowodem nadania i potwierdzeniem odbioru k. 73-76)

Następnie dnia 11.03.2024 r. kredytobiorcy złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności im przysługującej w kwocie 11 418 (...) (po przeliczeniu według kursu średniego waluty (...) obowiązującego w Narodowym Banku Polskim
w wysokości 4,6240 wynosi 52 799,47 zł) z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 455 645 zł.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wraz z dowodem nadania i potwierdzeniem odbioru k. 77-81)

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. wnioski powoda
o przesłuchanie stron i o zasięgnięcie opinii biegłego. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przesłuchanie stron Sąd potraktował z uwagi na powyższe jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaś sumy wzajemnych świadczeń stron, z przyczyn wyżej omówionych, nie wymagały ustalenia z pomocą dowodu z opinii biegłego.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, mimo że niektóre zarzuty odpowiedzi na pozew okazały się bezzasadne, a konkretnie:

Chybiony był zarzut przedawnienia roszczeń. Termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (19.12.2023 r. ‑ data wpływu), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty wydania prawomocnego wyroku opierającego się na nieważności umowy kredytowej. Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza.

Zarzut przedwczesności powództwa o zwrot kapitału kredytu opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie,
i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności.

Mimo to roszczenia powoda nie zasługują na uwzględnienie.

W ocenie Sądu pozwani skutecznie podnieśli zarzut potrącenia swych wierzytelności z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału. Mając to na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanych przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez dołączenie materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu przesłanego za pośrednictwem poczty z potwierdzeniem nadania oraz potwierdzeniem otrzymania oświadczenia przez powoda (k. 77-81) oraz podniesieniu ewentualnego zarzutu potrącenia w odpowiedzi na pozew (k. 39v.), jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała im wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wierzytelności banku w całości, zaś wierzytelności pozwanych do tej samej wysokości. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 410
w zw. z art. 405 i w zw. z art. 498-499 k.c. oddalił powództwo o zasądzenie zwrotu kapitału kredytu z odsetkami.

Uzupełniająco wskazać można, że w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie (...) (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym.

Wyrok (...) (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa w zakresie podstawowym – dotyczącym zwrotu kapitału kredytu
z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu,
a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (a w tej sprawie nie przekracza). Suma świadczeń kredytobiorców w tej sprawie to wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorcy, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorcy zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

Z tego względu żądanie powoda na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. polegało oddaleniu – punkt I. sentencji wyroku.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu wynika stąd, że stronę powodową (bezzasadnie upierającą się przy stanowisku) trzeba uznać za przegrywającą proces w całości. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 10 817 zł.

sędzia Rafał Kubicki