Wyrok z 18 grudnia 2025, sygn. I C 2020/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) S.A. w W.

przeciwko P. L. i A. L.

o zapłatę

I.  oddala powództwo,

II.  zasądza od powoda Banku (...) S.A. w W. na rzecz pozwanych: P. L. i A. L. kwotę 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 2020/24

UZASADNIENIE

Powód Bank (...) S.A. w W. w pozwie skierowanym przeciwko P. L. i A. L. wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych na jego rzecz kwoty 162 760,50 zł z tytułu zwrotu nominalnej kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy o kredyt hipoteczny z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 12 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powód wskazał, że jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń. Możliwość domagania się roszczeń restytucyjnych objętych żądaniem niniejszego pozwu wynika zarówno z przepisów prawa polskiego regulujących zasady rozliczeń w przypadku bezpodstawnego wzbogacenia (świadczenia nienależnego), jak i z orzecznictwa (...), określającego skutki uznania postanowień umów kredytów indeksowanych za abuzywne. Obowiązek zwrotu udostępnionego kapitału jest w świetle żądań kredytobiorcy względem banku okolicznością bezsporną i ma bezpośrednie umocowanie w art. 405 w zw. z art. 410 k.c. Jeśli bowiem umowa kredytu wskutek zawarcia w niej klauzul abuzywnych zostanie uznana za nieważną, to wszystkie spełnione na jej podstawie świadczenia podlegają zwrotowi jako nienależne. Powód wskazał, że jego roszczenie nie jest przy tym przedawnione, gdyż termin przedawnienia może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonych klauzul umownych oraz zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy.

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości. Zaprzeczyli zasadności oraz wysokości żądania powoda. Wskazali, że wartość wypłaconego na rzecz kredytobiorców kapitału wynosi 159 569,12 zł. Strona pozwana wytoczyła powództwo przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu. Sprawa aktualnie toczy się przed Sądem Apelacyjnym w (...), sygn. akt (...) wobec złożenia apelacji przez bank od wyroku SO w (...) (sygn. akt (...)). Pozwani podnieśli zarzut przedwczesności oraz wskazali, że działanie banku jawi się jako nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. oraz 4 ^{( 1)} k.p.c., bowiem bank twierdzi, iż umowa jest ważna, a jednocześnie wytacza powództwo oparte na jej nieważności.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia:

P. L. i A. L. potrzebowali kredytu na budowę domu.
W dniu 7 października 2008 r., ubiegając się o kredyt, złożyli w banku wniosek kredytowy nr (...), w którym wnioskowali o kwotę kredytu w wysokości 162 760,50 zł. Jako walutę kredytu zaznaczyli (...). Oboje we wniosku kredytowym wskazali, że są zatrudnieni na umowy o pracę.

(dowód: wniosek kredytowy k. 34-35v.)

Jest bezsporne, że P. L. i A. L. podpisali też dokument zatytułowany (...), w którym opisane było ryzyko zmiennej stopy procentowej i ryzyko kursowe. Oświadczyli, że są świadomi, iż oprocentowanie kredytu/pożyczki jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu/pożyczki może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej (...) lub (...), co spowoduje podwyższenie kwoty spłacanej przez nich raty. Oświadczyli, że po zapoznaniu się z występującym ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy referencyjnej wnioskują o udzielenie kredyt/pożyczki oprocentowanej według zmiennej stopy procentowej. Nadto oświadczyli, że przedstawiono im ofertę (...)/konsolidacyjnego/pożyczki hipotecznej w złotych oraz indeksowanego do waluty obcej. Po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydowali, że dokonują wyboru oferty kredytu/pożyczki indeksowanego do waluty obcej, mając pełną świadomość, iż
w okresie obowiązywania umowy kredytu/pożyczki może nastąpić niekorzystna dla nich zmiana kursu waluty indeksacji kredytu/pożyczki, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu/pożyczki, a także odsetek/kwoty raty kapitałowo - odsetkowej przypadających do spłaty, a wyrażonych w złotych. Zmiana i ta może mieć również wpływ na wysokość innych opłat np. z tytułu ubezpieczenia. Pozwani potwierdzili także zapoznanie się z dokumentem „Symulacja kosztów obsługi (...)
w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej lub kursu waluty indeksacji kredytu". W modelowej symulacji odnoszącej się do kredytu w wysokości 200 000 zł przedstawiono przykład wpływu zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty na raty kredytu i wskazano wysokość raty kapitałowo-odsetkowej w (...) i (...):

- przy aktualnym wówczas poziomie kursu (...) i stopy procentowej, przy założeniu, że stopa procentowa jest równa stopie procentowej dla kredytu w (...), a kapitał jest większy o 20%,

- przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o 400 pb albo o 0,28 p.p., przy założeniu, że kurs (...) wzrośnie o wartość stanowiącą „różnicę między maksymalnym
i minimalnym kursem (...) z okresu ostatnich 12 miesięcy, to jest o 15,98%.

Następnie w dniu 2 grudnia 2008 r. P. L. i A. L., działając jako konsumenci, zawarli z (...) Bankiem S.A. z siedzibą we W. (poprzednikiem prawnym Banku (...) S.A. z siedzibą w W.) umowę (...) nr (...) (...). Przy zawarciu umowy wykorzystano wzorzec umowny stworzony przez bank. Jest bezsporne, że Kredytobiorcy nie negocjowali kwestionowanych postanowień umowy (bank nie wskazuje elementów negocjowanych). Zgodnie § 1 pkt 3.1 umowy (...), bank udzielił powodom kredytu w kwocie 162 760,50 zł, zaś walutą indeksacji był (...) (pkt 3.5).
W myśl § 1 pkt. 3.7 okres kredytowania wynosił 360 miesięcy, a termin spłaty wskazano na marzec 2039r. (pkt 3.20). Zgodnie z § 1 pkt 4 kwota kredytu wyrażona miała być w walucie obcej według kursu kupna waluty określonego w tabeli obowiązującej w banku na dzień sporządzenia umowy i wynosiła 71 596,58 (...), przy czym kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku. Natomiast wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy mogła być różna od podanej w niniejszym punkcie. Jako cel kredytu wskazano budowę nieruchomości (150 000 zł) oraz refinansowanie kredytu zaciągniętego w innym banku lub instytucji finansowej na cele mieszkaniowe (9 569,12 zł) (§ 2 pkt 2.1.). W § 3 umowy zatytułowanym „Zabezpieczenia docelowe", wskazano na hipotekę kaucyjną do kwoty 325 521,00 zł na kredytowanej nieruchomości
i ubezpieczenie nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych. Natomiast w § 4 „Zabezpieczenia dodatkowe i przejściowe" wskazano ubezpieczenie kredytu w (...) (...) S.A. Kwota opłaty wynosiła 114 zł miesięcznie, a okres ubezpieczenia został określony do momentu dostarczenia odpisu z księgi wieczystej z prawomocnym wpisem hipoteki włącznie z miesiącem, w którym dostarczono odpis z księgi wieczystej (pkt. 1.3. i 1.5). W świetle postanowień umowy, kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, składającej się ze stałej w okresie kredytowania marży banku (§ 1 pkt 3.13) oraz aktualnej w danym kwartale stopy bazowej, ogłaszanej
w tabeli obowiązującej banku. Oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym w dniu zawarcia umowy wynosiło 4,80 %. Dalej wskazano, że kredytobiorca ponosi ryzyko związane ze zmianą wysokości stopy bazowej mającej bezpośredni wpływ na wysokość miesięcznych rat spłaty. Kredytobiorca, zaciągający kredyt indeksowany do waluty obcej, miał ponosić dodatkowo ryzyko kursowe, tj. ryzyko wynikające z wahań ceny danej waluty w okresie spłaty kredytu, co mogło mieć również wpływ na wysokość innych opłat np. z tytułu ubezpieczenia (§ 6 pkt 2). Z postanowienia § 7 pkt 6 wynikało, że kwoty rat spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej określone były w walucie obcej a spłacane w (...), przeliczane po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie
z tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określonym w umowie. Spłata kredytu miała następować poprzez obciążenie wskazanego w umowie rachunku kredytobiorcy w banku (pkt 5). Z kolei § 10 umowy zawierał oświadczenie kredytobiorców, że zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyko walutowe) oraz ryzyka zmiany stopy procentowej (pkt 3.1.), zostali poinformowani, iż zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokość rat spłaty (pkt 3.2) oraz oświadczyli, że poniosą ww. ryzyko (pkt 3.3). Zaś w pkt. 6 oświadczyli, że przed zawarciem umowy otrzymali aktualnie obowiązujące regulaminy i tabele. Zgodnie
z § 14 pkt 4 umowy kredytowej integralną częścią umowy kredytu był m.in. „Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A.". Zgodnie
z postanowieniami § 2 pkt. 14 Regulaminu pod pojęciem Tabeli należało rozumieć Tabele oprocentowania, Tabele kursów walut oraz Tabelę opłat i prowizji obowiązujące w banku i dostępne w placówkach, na stronie internetowej oraz pod numerem infolinii telefonicznej stanowiące integralną część umowy. W myśl § 4 ust. 1 regulaminu bank udzielał kredytów hipotecznych w złotych polskich ((...)). Kredyt mógł być indeksowany kursem waluty obcej zgodnie z Tabela. Kredyt hipoteczny uruchamiany był w (...). Wnioskodawca we wniosku kredytowym określał kwotę kredytu w (...)
z zaznaczeniem wnioskowanej waluty (ust. 2). Z kolei § 6 ust. 1 wskazywał, że wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu indeksowanego do waluty obcej wyrażona była w walucie obcej po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu ich uruchomienia. Zgodnie
z § 8 ust. 10 Tabela kursów walut może ulec zmianie w trakcie dnia roboczego. Natomiast § 11 ust. 5 stanowił, że kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone były w harmonogramie spłaty w walucie obcej a spłacane były
w walucie (...), przeliczona po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym spłatę raty określonym w umowie. W umowie ani w załącznikach do umowy nie zawarto definicji pojęcia Tabele kursów walut. Nie wskazano także, w jaki sposób bank ustalał kursy walut publikowane w tabelach.

(dowód: umowa k. 28 i nast.)

Według ksiąg banku kredyt został powodom wypłacony w transzach w sumie 162 760,50 zł (w tym 3191,38 zł to kredytowana prowizja przygotowawcza), co stanowiło równowartość 66 598,85 (...).

(zaświadczenie o udzieleniu (...) k. 21, wniosek o wypłatę transzy k. 22-23v.)

Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt (...) ustalił, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy (...) nr (...) (...) zawartej w dniu 2 grudnia 2008 r. pomiędzy stronami. Zasądził od banku na rzecz kredytobiorców łącznie kwotę 131 776,66 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty,
oddalił powództwo w zakresie żądania głównego w pozostałym zakresie oraz zasądził od banku na rzecz kredytobiorców kwotę 6434 zł, tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Jest bezsporne, że Sąd Apelacyjny w (...) oddalił apelację banku od ww. wyroku.

Tym samym Sąd w niniejszej sprawie stał się związany ustaleniem, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy (...) nr (...) (...) zawartej w dniu 2 grudnia 2008 r. pomiędzy stronami. Podstawą tego jest nieważność umowy kredytowej.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się częściowo ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie prowadzonej przez SO w (...),
o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia prawomocnego wyroku (...) zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania.

(wyrok SO w (...) wraz z uzasadnieniem k. 36-39v.)

Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.

Pismami z dnia 22 lipca 2024 r. powodowy bank wezwał pozwanych do zapłaty na jego rzecz kwoty 162 760,50 zł w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszych wezwań. Powyższe wezwania pozwani otrzymali w dniu 29 lipca 2024 r. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwania pozwani wnieśli do banku o wykreślenie wszelkich wpisów z BIK-u co do ich zobowiązań z tytułu umowy kredytu, złożenie przed Sądem, przed którym toczy się postępowanie kwestionujące ważność umowy oświadczenia, w którym bank uznaje umowę za nieważną, wydanie pisemnej zgody na wykreślenie hipoteki zabezpieczającej wierzytelność banku, zwrot wszystkich nienależnie uiszczonych przez kredytobiorców kwot. Powyższą odpowiedz bank otrzymał 2 sierpnia 2024 r.

(wezwania do zapłaty wraz z pocztowym śledzeniem przesyłek k. 15-20, protokół
z rozprawy k. 89-89v.)

Na dzień zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie – 18 grudnia 2025 r. kredytobiorcy spłacili bankowi ze spornej umowy sumę 185 373,25 zł. Jest to kwota podana przez nich do protokołu rozprawy (k. 89), niezaprzeczona przez powoda, przez to uznana przez Sąd za bezsporną. Trzeba tu dodać, że zawiadomieniu o rozprawie towarzyszyło skierowane do obu stron zobowiązanie do przygotowania się do odpowiedzi na pytanie, ile wynosi suma świadczeń kredytobiorców spełnionych
w wykonaniu spornej umowy – pod rygorem przyjęcia za prawdziwą sumy podanej przez przeciwnika (k. 79).

Rozważania

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. wniosek
o przesłuchanie stron oraz o zasięgnięcie opinii biegłego. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przesłuchanie pozwanych Sąd potraktował z uwagi na powyższe jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, mimo że niektóre zarzuty odpowiedzi na pozew okazały się bezzasadne, a konkretnie:

Zarzut przedwczesności powództwa o zwrot kapitału kredytu opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie,
i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności. Z podobnych przyczyn chybiony był zarzut sprzeczności powództwa
o zwrot kapitału kredytu z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) oraz nadużycia prawa procesowego (art. 4 ¹ k.p.c.). Ich uwzględnienie zabierałoby bankowi możliwość sądowego dochodzenia należności.

Mimo to roszczenia powoda nie zasługują na uwzględnienie.

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie (...) (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego
z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału
a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok (...) (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta
w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy (...),
w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności
i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (a w tej sprawie nie przekracza). Suma świadczeń kredytobiorcy w tej sprawie to bezspornie wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c. Z tego względu żądanie powoda na podstawie tych przepisów polegało oddaleniu – punkt I. sentencji wyroku.

W ocenie Sądu, kwestią drugorzędną było to, czy bank słusznie doliczył do kwoty swego żądania skredytowaną prowizję – w ocenie Sądu nie powinien jej doliczać i żądać jej zwrotu, skoro jej kredytobiorcom nie wypłacił (nie świadczył). Tak czy inaczej jednak suma świadczeń kredytobiorców jest wyższa.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorców zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu wynika stąd, że stronę powodową (bezzasadnie upierającą się przy stanowisku) trzeba uznać za przegrywającą proces
w całości. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 5 417 zł.

sędzia Rafał Kubicki