sygn. IV KK 343/12 4 kwietnia 2013 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 4 kwietnia 2013, sygn. IV KK 343/12

Data orzeczenia 4 kwietnia 2013
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Jerzy Grubba
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Karna #wyrok SN
Sygn. akt IV KK 343/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 kwietnia 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)
SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)
SSN Włodzimierz Wróbel
Protokolant Dorota Szczerbiak
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbara Nowińska
w sprawie P. K., skazanego z art. 177 § 2 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 4 kwietnia 2013 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w P.
z dnia 19 czerwca 2012 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w J.
z dnia 26 marca 2012 r.,
I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego P. K.
przekazuje do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym Sądowi Okręgowemu w P.;
II. zarządza zwrot skazanemu uiszczonej przez niego opłaty
od kasacji.
UZASADNIENIE
2
Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2011 r., Sąd Rejonowy w J. uznał oskarżonego
P.K. za winnego popełnienia dwóch przestępstw.
Pierwsze przypisane oskarżonemu przestępstwo polegało na tym, że w dniu 20
maja 2010 r. w J. umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, w
ten sposób, że kierując w stanie nietrzeźwości z nadmierną prędkością
samochodem osobowym marki BMW o nr rej. […], najechał na tył poprzedzającego
go samochodu, a po odbiciu się od niego uderzył w ogródek kawiarni po czym
potrącił idących chodnikiem pieszych S. P., który doznał złamania obu kości
podudzia prawego w 1/3 dalszej z przemieszczeniem, rany tłuczonej podudzia
lewego, licznych niewielkich ran głowy, A. P. - który doznał złamania dalszej
nasady kości piszczelowej i strzałkowej prawej oraz E. M.- P., która doznała
stłuczenia głowy, otarcia naskórka stopy lewej oraz stłuczenia stawu kolanowego
lewego z krwiakiem stawu kolanowego lewego co spowodowało u S. P. uszczerbek
na zdrowiu w postaci ciężkiej choroby długotrwałej, a u A. P. i E. M.-P. naruszenie
czynności narządów ciała na okres powyżej dni 7. Czyn ten został zakwalifikowany
z art. 177 § 2 k.k. i art. 177 § 1 k.k. i art. 178 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a
oskarżonemu wymierzono – w oparciu o przepis art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 §
1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. – karę dwóch lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności,
zaś na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec oskarżonego zakaz
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat.
Drugie przestępstwo przypisane oskarżonemu polegało na tym, że w dniu 20
maja 2010 r. w J., będąc w stanie nietrzeźwości z wynikiem 0,86 mg/l i 0,81 mg/l
alkoholu w wydychanym powietrzu kierował samochodem marki BMW po drodze
publicznej, czym wyczerpał dyspozycję przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. Za
przestępstwo to oskarżonemu została wymierzona na podstawie art. 178 a § 1 k.k.
kara roku pozbawienia wolności, zaś na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec
oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3
lat. Jako karę łączną orzeczono karę 3 lat pozbawienia wolności oraz zakaz
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 7 lat.
Ponadto został orzeczony w oparciu o przepis art. 46 § 1 k.k. obowiązek
częściowego naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 10.000 zł na rzecz
pokrzywdzonego S. P., a na rzecz pokrzywdzonych A. P. oraz E. M. P. po 5000 zł
na rzecz każdego z nich. Na podstawie art. 50 k.k. został także orzeczony środek
3
karny w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości poprzez publikację jego
wypisu w Ż. w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku.
Wyrok ten został zaskarżony wyłącznie przez obrońcę oskarżonego.
Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r., zaskarżony wyrok
uchylił a sprawę oskarżonego przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi
Rejonowemu w J. W uzasadnieniu wyroku, odnosząc się do czynu z art. 178 a § 1
k.k. i nawiązując do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r. (I
KZP 4/02, OSNKW 2002, z. 5-6, poz. 37) oraz przyjętej tam koncepcji
odpowiedzialności za dwa czyny, przy możliwej jednakże redukcji ocen
prawnokarnych i traktowania czynu polegającego na prowadzeniu pojazdu w stanie
nietrzeźwości jako czynu uprzednio ukaranego w stosunku do spowodowanego
następnie wypadku drogowego, wyraził pogląd, że „…aby można było uznać
zachowanie oskarżonego za dwa czyny, to opis czynu z art. 178 a § 1 k.k. powinien
się w sposób wyraźny różnić od opisu wypadku drogowego w stanie nietrzeźwości,
tak, aby dało się jednoznacznie wyodrębnić pierwsze z opisanych zachowań.
Tymczasem w wyroku opis przypisanego czynu z art. 178a § 1 k.k. zawiera się w
opisie czynu z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k.” (str. 8-9 uzasadnienia
wyroku). Wskazał, że oskarżony w dniu zdarzenia pokonał samochodem w stanie
nietrzeźwości dystans od ul. Z. do ul. L., a więc ponad 1,5 km, co pozwalało – przy
zawarciu tych elementów w opisie czynu – na przyjęcie odrębnej odpowiedzialności
za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. W swoim wywodzie podkreślił dalej, że
„..obecnie jednak z uwagi na to, że wyrok został zaskarżony tylko na korzyść
oskarżonego, z uwagi na treść art. 443 k.p.k., jakakolwiek w tym zakresie zmiana
na niekorzyść oskarżonego nie będzie dopuszczalna .W tym układzie odnośnie pkt
II aktu oskarżenia pozostanie tylko możliwość rozstrzygnięcia w oparciu o treść art.
17 § 1 pkt 7 k.p.k.” (str. 9 uzasadnienia).
Po zwrocie sprawy z Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy zwrócił sprawę
Prokuratorowi Rejonowemu celem uzupełnienia istotnych braków postępowania.
Po uzupełnieniu postępowania do Sądu Rejonowego wpłynął akt oskarżenia.
Po rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 marca 2012 r., uznał
oskarżonego P. K . za winnego tego, że w dniu 20 maja 2010 r. w J., na ulicy L., na
wysokości ogródka kawiarnianego B.C., umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa
w ruchu lądowym, w ten sposób, że kierując w stanie nietrzeźwości z nadmierną
prędkością samochodem osobowym marki BMW i nie zachowując należytej
4
odległości od poprzedzającego go pojazdu, najechał na tył poprzedzającego go
samochodu, a po odbiciu się od niego uderzył w ogródek kawiarni po czym potrącił
idących chodnikiem pieszych S. P., który doznał złamania obu kości podudzia
prawego w 1/3 dalszej z przemieszczeniem, wstrząśnienia mózgu, rany tłuczonej
lewego podudzia, licznych niewielkich ran głowy oraz A. P., który doznał urazów w
postaci złamania obu kości prawego podudzia w 1/3 dalszej z przemieszczeniem,
stłuczenia głowy, ogólnych potłuczeń ciała, co spowodowało u S. P. uszczerbek na
zdrowiu w postaci ciężkiej choroby długotrwałej, a u A.P. naruszenie czynności
narządów ciała na okres powyżej dni siedmiu, tj. popełnienia przestępstwa z art.
177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 177 § 2 k.k. w zw. z
art. 178 § 1 k.k. skazał go na karę dwóch lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, zaś
na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec niego zakaz prowadzenia wszelkich
pojazdów mechanicznych na okres 5 lat.
Ponadto P. K. został uznany za winnego tego, że w dniu 20 maja 2010 r. w J.,
ulicami Z. – P., będąc w stanie nietrzeźwości kierował samochodem osobowym m-
ki BMW po drodze publicznej, tj. popełnienia przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. i na
podstawie tego przepisu został skazany na karę roku pozbawienia wolności, zaś na
podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec niego także zakaz prowadzenia
wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat.
W oparciu o art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 90 § 2 k.k. Sąd Rejonowy
orzekł karę łączną 3 lat pozbawienia wolności oraz środek karny zakazu
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 7 lat. Na podstawie art.
46 § 1 k.k. orzeczony został obowiązek częściowego naprawienia szkody poprzez
zapłatę 10.000 zł na rzecz S. P., zaś kwoty 5000 zł. na rzecz pokrzywdzonego
małoletniego A. P.
Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżając wyrok w
całości zarzucił mu:
” 1) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 442 § 3 k.p.k., która miała wpływ
na treść orzeczenia, wyrażającą się w nieuwzględnieniu przez Sąd Rejonowy w J.
zapatrywań prawnych i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku
Sądu Okręgowego w P. z dnia 28 kwietnia 2011 r., w sytuacji gdy zapatrywania te i
wskazania były wiążące dla Sądu Rejonowego w J., któremu przekazano sprawę
do ponownego rozpoznania;
5
2) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 443 k.p.k., która miała wpływ na
treść orzeczenia, wyrażającą się w wydaniu wyroku surowszego niż uchylony wyrok
Sądu Rejonowego w J. z dnia 14 stycznia 2011 r., w sytuacji gdy wyrok ten był
zaskarżony wyłącznie na korzyść oskarżonego, a nie zachodziły w mniejszym
postępowaniu warunki określone w art. 434 § 3 lub § 4 k.p.k.
W sytuacji, gdyby Sąd II Instancji nie podzielił w/w zarzutów sformułowanych w
punkcie 1i 2 i przyjął, że Sąd Rejonowy w J. nie był związany zapatrywaniami
prawnymi i wskazaniami zawartymi w wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 28
kwietnia 2011r. w tym również ograniczeniem wynikającym z art. 443 k.p.k.,
zarzucam:
3) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 7 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. w
zw. z art. 200 § 2 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., która miała wpływ na treść
orzeczenia, wyrażającą się w nieprawidłowej ocenie dowodu z opinii biegłego
sądowego J. S. oraz biegłego sądowego M. L., w sytuacji gdy opinie te są opiniami
niepełnymi ze względu na niezawarcie w nich kompletnego sprawozdania z
przeprowadzonych przez biegłych badań, oraz opiniami niejasnymi ze względu na
brak możliwości zrozumienia sposobu dochodzenia do wyrażonych w nich ocen i
poglądów, a także wyrażającą się w nieprawidłowej ocenie dowodu z opinii
biegłego sądowego M. L., w sytuacji, gdy opinia ta w zakresie w jakim określa
obrażenia pokrzywdzonego S. P. jako ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci
ciężkiej choroby długotrwałej - art. 156 § 1 pkt 2 k.k. jest sprzeczna z opinią
biegłego sądowego J. D. – B., która określiła obrażenia Pokrzywdzonego S. P. jako
średni uszczerbek na zdrowiu - art. 157 § 1 k.k., a ponadto opinia biegłego
sądowego M. L. jest sprzeczna z opinią biegłego sądowego J. S. co do zakresu
obrażeń odniesionych przez pokrzywdzonego A. P. oraz wyrażającą się w się w
nieprawidłowej ocenie dowodu z dwóch opinii sądowo-lekarskich biegłego
sądowego K. P., w sytuacji gdy opinia wydana w zakresie obrażeń
Pokrzywdzonego S. P. określająca je w postaci złamania obu kości prawego
podudzia w 1/3 dalszej z przemieszczeniem, wstrząśnienia mózgu, rany tłuczonej
lewego podudzia, licznych niewielkich ran głowy jest sprzeczna z opinią biegłego
sądowego M. L. oraz sprzeczna wewnętrznie w zakresie kwalifikacji prawnej
doznanych obrażeń, a opinia wydana w zakresie obrażeń pokrzywdzonego A. P.
określająca je w postaci złamania obu kości prawego podudzia w 1/3 dalszej z
przemieszczeniem, stłuczenia głowy, ogólnego potłuczenia ciała jest sprzeczna z
6
opiniami biegłego sądowego J. S. biegłego sądowego M. L., biegłego sądowego J.
D. B., jak również z dokumentacją źródłową;
4) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., która miała
wpływ na treść orzeczenia, wyrażającą się w nieokreśleniu przez Sąd Rejonowy w
J. rodzaju winy oskarżonego P. K. przy spowodowaniu skutków zdarzenia
drogowego z dnia 20 maja 2010 r. i poprzestaniu jedynie na uznaniu, iż naruszył
On umyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, w sytuacji gdy wyrok
skazujący powinien obligatoryjnie zawierać dokładne określenie przypisanego
oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną;
5) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., która miała
wpływ na treść orzeczenia, wyrażającą się w niewskazaniu w czynie przypisanym
oskarżonemu, w jakim zamiarze działał przy popełnieniu przestępstwa z art. 178a §
1 k.k., w sytuacji gdy wyrok skazujący powinien obligatoryjnie zawierać dokładne
określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną;
6) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 92 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z
art. 424 § 1 k.p.k., która miała wpływ na treść orzeczenia, wyrażającą się w
pominięciu przy wydaniu wyroku okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej
i w konsekwencji braku określenia w uzasadnieniu wyroku okoliczności, które Sąd
miał na względzie przy wymiarze jednostkowych kar pozbawienia wolności i
jednostkowych środków karnych zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów i
poprzestaniu na ogólnikowym wyjaśnieniu okoliczności odnośnie wymierzonej kary
łącznej pozbawienia wolności i łącznego środka karego zakazu prowadzenia
wszelkich pojazdów
Ewentualnie, w przypadku gdyby wskazane wyżej w pkt. 3-6 zarzuty obrazy
prawa procesowego w ocenie Sądu II Instancji okazały się również niezasadne,
zarzucam:
7) obrazę przepisów prawa karnego materialnego - art. 53 § 1 i 2 k.k. w zw. z art.
115 § 2 k.k. oraz art. 58 § 1 k.k., wyrażającą się w wymierzeniu przez Sąd I
Instancji kary przekraczającej swoją dolegliwością stopień winy oskarżonego oraz
w pominięciu przez Sąd Rejonowy przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości
czynów wszystkich enumeratywnie wskazanych w art. 115 § 2 k.k. okoliczności, a
ponadto w nieuwzględnieniu w sposób należyty następujących dyrektyw wymiaru
kary: właściwości i warunków osobistych oskarżonego, sposobu życia oskarżonego
przed popełnieniem przestępstwa i zachowania się po jego popełnieniu oraz w
7
nieuzasadnieniu przez Sąd I instancji dlaczego inna kara niż kara pozbawienia
wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania nie może spełnić celów
kary.
Ewentualnie, w przypadku gdyby wskazane wyżej zarzuty obrazy prawa
procesowego i prawa materialnego w ocenie Sądu II Instancji okazały się
niezasadne, podnoszę zarzut:
8) rażącej niewspółmierności kary wyrażającej się w orzeczeniu za przestępstwo z
art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. kary 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia
wolności oraz za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. kary jednego roku pozbawienia
wolności i w konsekwencji wymierzeniu kary łącznej 3 lat pozbawienia wolności, w
sytuacji w której to karą współmierną w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby
wymierzenie oskarżonemu, obok środka karnego w postaci zakazu prowadzenia
wszelkich pojazdów, kar jednostkowych pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem ich wykonania i w konsekwencji kary łącznej pozbawienia wolności
również z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.”
Podnosząc te zarzuty obrońca wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie, w przypadku podzielenia
wyłącznie zarzutu obrazy art. 53 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 115 § 2 k.k. oraz art. 58 § 1
k.k. bądź zarzutu rażącej niewspółmierności kary, zmianę wyroku poprzez
orzeczenie jednostkowych kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem
ich wykonania i w konsekwencji orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności
również z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 19 czerwca
2012 r., zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego. Zaskarżając wyrok w
całości zarzucił mu rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny
wpływ na treść orzeczenia, a to:
„ 1) art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. - poprzez nie dokonanie należytej
kontroli odwoławczej i nie rozważenie w ogóle przez Sąd Okręgowy, pomimo
ciążącego na Nim ex lege obowiązku, zarzutu obrazy przepisów postępowania
karnego - art. 442 § 3 k.p.k., zawartego w pisemnej apelacji z dnia 28 kwietnia 2012
r. obrońcy skazanego P. K. oraz poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu wyroku
Sądu II Instancji dlaczego Sąd ten zarzut sformułowany w pisemnej apelacji, nie
podzielając go, uznał za niezasadny;
8
2) art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 443 k.p.k. - poprzez nie
dokonanie należytej kontroli odwoławczej i nie rozważenie w sposób należyty przez
Sąd Okręgowy, pomimo ciążącego na nim ex lege obowiązku, zarzutu obrazy
przepisów postępowania karnego - art. 443 k.p.k., zawartego w pisemnej apelacji z
dnia 28 kwietnia 2012 r. obrońcy skazanego P. K. oraz poprzez nie wskazanie w
uzasadnieniu wyroku Sądu II Instancji w sposób należyty dlaczego Sąd ten zarzut
sformułowany w pisemnej apelacji, nie podzielając go, uznał za niezasadny co w
konsekwencji doprowadziło do tego, że obraza przepisu art. 443 k.p.k., której
dopuścił się Sąd I Instancji „przeniknęła" do orzeczenia Sądu Odwoławczego.
Podnosząc taki zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 marca 2012 r., i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu ostatniemu sądowi, bądź też
uchylenie tylko wyroku sądu II instancji i przekazanie temu sądowi do ponownego
rozpoznania.
Prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł w swoim pisemnym stanowisku o
oddalenie kasacji jako bezzasadnej, i takie samo stanowisko zaprezentował w toku
rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest zasadna. Oba zarzuty podniesione w kasacji są słuszne, przy czym
ich trafność wynika nie z tego, że sąd ad quem nie rozważył w ogóle podniesionych
w apelacji zarzutów naruszenia przepisów art. 442 § 3 k.p.k. oraz art. 443 k.p.k., ale
dlatego, iż odniesienie się do tych zarzutów było wadliwe. Jest oczywiste, że pogląd
wyrażony przez sąd ad quem co do nie naruszenia przez Sąd I instancji przepisu
art. 442 § 3 k.p.k. oraz zakazu reformationis in peius (str.10 uzasadnienia wyroku)
jest oczywiście błędny. Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu poprzednio
wydanego wyroku sąd ad quem wyraził pogląd, iż warunkiem wyodrębnienia obu
czynów objętych aktem oskarżenia jest to, że opis czynu z art. 178 a § 1 k.k. w
zakresie miejsca jego popełnienia musi być wyraźnie różny od opisu miejsca
przestępstwa wypadku drogowego, albowiem dopiero wówczas nie będzie możliwa
redukcja ocen prawno- karnych na zasadzie współukaranego czynu uprzedniego.
Podkreślając dalej, że oskarżony w stanie nietrzeźwości pokonał ok.1,5 km zanim
spowodował wypadek drogowy, stwierdził, iż zróżnicowanie w opisie tych
zachowań dawało wprawdzie podstawy do odrębnej odpowiedzialności za te
przestępstwa (chodziło o realny zbieg przestępstw), ale brak apelacji na
9
niekorzyść uniemożliwia takie zmiany, a to oznacza, iż nie będzie możliwym
pociągniecie oskarżonego do odpowiedzialności za przestępstwo z art. 178 a
§ 1 k.p.k. Nietrudno zauważyć, że rozumowanie to nie było od strony normatywnej
do końca poprawne. Przyjęcie koncepcji istnienia dwóch przestępstw nie może
być oparte tylko na zróżnicowaniu opisu czynów co do miejsc ich popełnienia, ale
winno być oparte na poczynieniu prawidłowych ustaleń w zakresie tych
elementów, na które chociażby uwagę zwrócił Sąd Najwyższy w uchwale SN z
dnia 28 marca 2002 r., I KZP 4/02 (przegląd stanowisk w tym zakresie
zaprezentowany został także w postanowieniu SN z dnia 25 lutego 2009 r., I KZP
31/08, OSNKW 2009, poz. 34). Oczywiście łatwiej jest wykazać odrębność takich
zachowań przestępczych, gdy sam fakt prowadzenia pojazdu w stanie
nietrzeźwości jest realizowany w dłuższym okresie czasu przed spowodowaniem
wypadku, a zatem gdy samochód jest kierowany przez nietrzeźwego kierowcę
przez kilkanaście lub kilkadziesiąt kilometrów. Nie można jednak przecież
wykluczyć, że jazda taka może odbywać się po ulicach tego samego miasta, w
obszarze którego później (np. kilkanaście minut później) doszło do wypadku. W
takim układzie zbieżność opisu czynów w zakresie miejsca ich popełnienia nie
musi skutkować niemożnością przyjęcia realnego zbiegu przestępstw. Rzecz
jednak w tym, że na tle ustaleń faktycznych poczynionych podczas
pierwszego rozpoznania sprawy, sąd odwoławczy wyraził pogląd, iż nie ma
możliwości takiej zmiany opisu czynu z art. 178 a § 1 k.k., aby zmiana ta
pozwalała na przyjęcie odpowiedzialności za dwa przestępstwa. Taka przecież
jest istota tzw. wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku na stronie 9, w
których zalecono wprost umorzenie postępowania o ten czyn. Sąd ten nie dostrzegł
jednak, że doprecyzowanie tego opisu czynu zgodnie z ustaleniami zawartymi w
uzasadnieniu wyroku (określenie nazw ulic którymi jechał - zob. str.1 uzasadnienie
II K …/10) w istocie negowało przyjęcie możliwości popełnienia dwóch
przestępstw, skoro oskarżony wsiadł w stanie nietrzeźwości do samochodu i po
przejechaniu ok.1,5 km spowodował wypadek drogowy. Na tle tych realiów
faktycznych sprawy nie rozważano jednak w ogóle możliwość przyjęcia jednego
czynu, chociaż w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie wskazuje się na
konieczność wnikliwej analizy jurydycznej po dokonaniu właściwych ustaleń
faktycznych (por. np. uchwała SN z dnia 25 lutego 2009 r., I KZP 31/08).
10
Trudno zatem zrozumieć stanowisko sądu odwoławczego zawarte w
uzasadnieniu zaskarżonego kasacją wyroku. Z jednej strony trafnie wskazał na
wadliwość rozumowania sądu I instancji, który rozpoznawał sprawę po raz wtóry i
który stwierdził, że zwrot sprawy do postępowania przygotowawczego unicestwia
działanie zakazu określonego w art. 443 k.p.k., by z drugiej strony wyrazić pogląd,
iż doprecyzowanie miejsca popełnienia czynu z art. 178 a § 1 k.k. skutkowało tylko
uściśleniem miejsca popełnienia czynu, bez naruszenia art. 443 k.p.k. oraz art. 442
§ 3 k.p.k. Przecież sąd I instancji nie twierdził, że nie narusza zakazu reformationis
in peius, jak też reguły wyrażonej w art. 442 § 3 k.p.k. określając miejsce
popełnienie przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. w sposób odmienny niż poprzednio,
wbrew wyraźnym zaleceniom. Twierdził jedynie, że może to uczynić z uwagi na fakt
zwrócenie sprawy do postępowania przygotowawczego i wniesienia „nowego” aktu
oskarżenia. Takie zaś doprecyzowanie umożliwiło sądowi I instancji skazanie za
przestępstwo z art. 178 a § 1 k.k. Natomiast schemat rozumowania sądu II instancji
był taki: „zawężenie” opisu czynu było formalnie możliwe (chociaż je wykluczył w
swoich zaleceniach sąd II instancji w uzasadnieniu wyroku w sprawie II Ka 99/11 –
uw. SN) i nie było mniej korzystne od poprzednich ustaleń, a skoro miejsca obu
czynów były obecnie zróżnicowane, to skazanie za czyn z art. 178 a § 1 k.k. nie
narusza przepisu art. 443 k.p.k. W tym zakresie stanowisko sądu ad quem było
logicznie i prawnie wadliwe albowiem skutkowało rażącym naruszeniem art. 442 §
3 k.p.k. w zakresie, w którym dopuszczono odmienne doprecyzowanie miejsca
popełnienia czynu z art. 178 a § 1 k.k., a w konsekwencji stanowisko to
prowadziło do naruszenia przepisu art. 443 k.p.k., skoro zaaprobowano skazanie
oskarżonego za to przestępstwo, pomimo tego, iż poprzednio rozpoznający sprawę
sąd II instancji możliwość tę jednoznacznie wykluczył.
Z tego powodu doszło do rażącego naruszenia wskazanych przepisów prawa
procesowego, co z kolei nie tylko mogło, ale miało wpływ na treść zaskarżonego
kasacją wyroku, skoro zaaprobowano skazanie oskarżonego za przestępstwo z art.
178 a § 1 k.k.
Naruszenie przepisu art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 443 k.p.k.
miało także miejsce w zakresie drugiego z przypisanych oskarżonemu przestępstw,
tj. przestępstwa wypadku drogowego. Nie czyni zadość rzeczywistemu oraz
rzetelnemu odniesieniu się do zarzutów apelacji w zakresie tego czynu, ogólnikowe
twierdzenie sądu II instancji, że w zakresie naruszenia zakazu reformationis in
11
peius nie ma znaczenia fakt, iż obecnie przypisane przestępstwo wypadku
drogowego zawiera w swoim opisie spowodowanie obrażeń ciała tylko u dwóch
osób, gdy w poprzednim wyroku – orzekającym taką samą karę – w opisie czynu
ujęto, w sensie normatywnym (z uwagi na znamiona czynu z art. 177 § 1 k.k. – uw.
SN) obrażenia ciała trzech osób. Wystarczy wskazać, że wypadek drogowy w
pierwszym skazującym wyroku opisany był jako czyn wyczerpujący dyspozycję art.
178 § 2 k.k., art. 177 § 1 k.k. i art. 178 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., podczas gdy
w kolejnym wyroku Sądu Rejonowego w J. czyn ten zakwalifikowano tylko z art.
177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. Wprawdzie w uzasadnieniu wyroku w sprawie
II Ka .../11 Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że pomiędzy przepisem art. 177 § 1 k.k. i
przepisem art. 177 § 2 k.k. zachodzi zbieg pomijalny, a zatem przestępstwo to
winno być kwalifikowane z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. (str. 10
uzasadnienia wyroku), ale przecież niesporne jest, że spowodowanie w wyniku
wypadku drogowego obrażeń ciała większej liczby osób od jednej zwiększa
stopień społecznej szkodliwości takiego czynu (por. np. wyrok SN z dnia 11
stycznia 1971 r., Rw 1394/71, OSNKW 1972, z. 4, poz. 73), a to właśnie ocena
stopnia społecznej szkodliwości jest zasadniczym elementem procesu wymiaru
kary (art. 53 § 1 k.k.). Ponadto twierdzenie o niemożności wystąpienia
kumulatywnej kwalifikacji pomiędzy czynami z art. 177 § 1 k.k. i art. 177 § 2 k.k. nie
oznacza przecież tego, iż sąd I instancji, który rozpoznawał sprawę po raz
pierwszy i taką kwalifikację zastosował, nie miał podstaw do jej przyjęcia (por. np.
wyrok SN z dnia 11 stycznia 2008 r., IV KK 429/07, Lex 534892) i do uznania, że
taka kwalifikacja wpływa na wyższy stopień społecznej szkodliwości czynu, co z
kolei przekłada się na wyższy stopień winy i możliwość wymierzenia surowszej
sankcji karnej (por. np. wyrok SN z dnia 3 listopada 2004 r., V KK 1/03, Lex
141319)
Trudno zatem nie zauważyć, że w stanowisku sądu II instancji te okoliczności w
ogóle pominięto, tak jakby nie miały one jakiekogokolwiek wpływu na stopień
społecznej szkodliwości, a także i na kwestię wymiaru kary. Tymczasem sąd I
instancji który rozpoznawał sprawę po raz pierwszy, wprawdzie nie określił wprost,
że ilość osób pokrzywdzonych ma wpływ na stopień społecznej szkodliwości tego
przestępstwa, ale wyraźnie wskazał, że to 3 osoby są pokrzywdzonymi tym
przestępstwem (zob. str. 9-10 uzasadnienia wyroku).
12
Nie sposób także nie dostrzec, na co wskazuje w kasacji obrońca oskarżonego,
że uzupełnienie opisu czynu przestępstwa z art. 177 § 2 k.k. o takie elementy jak
”wstrząśnienie mózgu” „ogólne potłuczenie ciała”, których w opisie poprzedniego
wyroku nie było (niektóre były w ustaleniach faktycznych zawartych w uzasadnieniu
wyroku - uw. SN), nie miało wprawdzie wpływ na kwalifikację obrażeń ciała osób
pokrzywdzonych, ale mogło mieć istotny wpływ na stopień represji karnej, a ten
element został w ogóle pominięty w uzasadnieniu wyroku sądu ad quem, chociaż
w apelacji okoliczności te były szeroko argumentowane, jako dowodzące
naruszenia art. 443 k.p.k. (str.12-13 apelacji). Także w tym elemencie doszło zatem
do naruszenia przepisów art. 457 § 3 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 443
k.p.k.
Z tych zatem powodów celowym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w
całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy rozpozna
rzetelnie apelację obrońcy oskarżonego, będąc związany przedstawionymi powyżej
rozważaniami i dostrzegając, że w realiach procesowych niniejszej sprawy nie jest
już możliwe skazanie oskarżonego za czyn z art. 178 a § 1 k.k. Sąd ten powinien
także wnikliwie rozważyć, czy orzeczona za przestępstwo z art. 177 § 2 k.k. kara
może być ukształtowana na takim samym poziomie co w pierwszym skazującym
wyroku, bez naruszenia art. 443 k.p.k., a oceny w tym zakresie winien także
odnosić do okoliczności przestawionych powyżej.
Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w wyroku.