Wyrok z 8 stycznia 2026, sygn. XVI GC 1320/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
Sygn. akt XVI GC 1320/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 stycznia 2026 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie XVI Wydział Gospodarczy
w składzie:
|
Przewodniczący: |
SSO Magdalena Kurc-Mazurkiewicz |
Protokolant: sekretarz sądowy Olga Jakubiak
sekretarz sądowy Karolina Charlemagne-Piwowar
po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) spółki akcyjnej w W.
przeciwko (...) spółce akcyjnej w W.
o zapłatę
I. oddala powództwo;
II. zasądza od Syndyka masy upadłości (...) spółki akcyjnej w W. na rzecz (...) spółki akcyjnej w W. kwotę 15.017 (piętnaście tysięcy siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 15.000 (piętnaście tysięcy) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
SSO Magdalena Kurc-Mazurkiewicz
Sygn. akt XVI GC 1320/25
UZASADNIENIE
Pozwem o zapłatę w postępowaniu nakazowym z 30 października 2019 r., doprecyzowanym pismem z 30 grudnia 2019 r. powód – Syndyk masy upadłości (...) spółki akcyjnej w upadłości w W. (dalej również: (...), Syndyk) wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) spółki akcyjnej w W.(dalej: (...), (...) lub (...)) kwoty 2.159.608,17 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od następujących kwot za następujące okresy:
4.694,91 złotych od dnia 15 lutego 2018 r. do dnia zapłaty,
21.306,06 złotych od dnia 1 marca 2018 r. do dnia zapłaty,
490.462,50 złotych od dnia 31 maja 2018 r. do dnia zapłaty,
138.006,00 złotych od dnia 22 maja 2018 r. do dnia zapłaty,
5.194,29 złotych od dnia 12 czerwca 2018 r. do dnia zapłaty,
1.497.094,50 złotych od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia zapłaty,
2.849,91 złotych od dnia 12 września 2018 r. do dnia zapłaty
oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz kosztów opłaty od pełnomocnictwa. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, iż dochodzi powyższej kwoty od pozwanego tytułem zapłaty za zamówienia towarów - urządzeń elektronicznych z akcesoriami i usług takich jak serwis urządzeń. Powód podważył skuteczność potrącenia dokonanego przez pozwanego, ponieważ zakwestionował nałożone na niego przez pozwanego kary umowne, które przez (...) Polska zostały oznaczone jako wierzytelność będąca podstawą dokonanego potrącenia ( pozew k. 3-6, pismo z 30.12.19r. k. 52-53).
W dniu 28 lutego 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, XXVI Wydział Gospodarczy, po uprzednim stwierdzeniu, iż nie zachodzą podstawy do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie o sygn. XXVI GNc 1517/19 - uwzględniając powództwo w całości (nakaz zapłaty k. 63).
W dniu 19 czerwca 2020 r. pozwany (...) wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty, w którym wniósł o uchylenie go w całości oraz oddalenie powództwa w całości, a także o zwrot kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany wskazał, że w związku z nieprawidłową realizacją zamówień nr (...) oraz (...) obciążył powoda karą umowną, a w wyniku dokonania potrącenia wobec wierzytelności należnych powodowi doszło do całkowitego umorzenia wierzytelności, będących kwotą sporną w niniejszym postępowaniu (sprzeciw k. 68-73).
W replice z 24 sierpnia 2020 r. na powyższy sprzeciw od nakazu zapłaty powód podtrzymał powództwo w całości. W uzasadnieniu repliki powód wskazał, że zasadne byłoby miarkowanie kary umownej (replika k. 150-170).
W duplice z dnia 29 października 2020 r. pozwany wskazał, że powód był związany ofertą, z której się nie wywiązał (duplika k. 267-273).
W dalszym toku postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie. Zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe zawnioskowane przez strony.
Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, Sąd Okręgowy ustalił, następujący stan faktyczny:
(...) spółka akcyjna w W. prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Przedsiębiorców, pod numerem KRS (...), posiada numer NIP (...) oraz numer REGON (...). Działalność gospodarcza spółki (...) obejmowała między innymi sprzedaż i dystrybucję elektroniki. W dniu 5 lutego 2019 r. - postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie, X Wydział Gospodarczy do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych w sprawie o sygn. akt X GU 2268/18 ogłoszona została upadłość (...) spółki akcyjnej w W.. Syndykiem masy upadłości spółki został P. D. ( okoliczność niesporna, ponadto: odpis z KRS k. 7-13, postanowienie z 5 lutego 2019 r. k. 44).
(...) spółka akcyjna w W. prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Przedsiębiorców, pod numerem KRS (...), posiada numer NIP (...) oraz numer REGON (...). Jednym z obszarów prowadzenia działalności przez spółkę (...) jest sprzedaż hurtowa sprzętu elektronicznego i telekomunikacyjnego ( okoliczność niesporna, ponadto: odpis z KRS k. 14-19).
W dniu 26 lutego 2016 r. Poczta Polska spółka akcyjna w W. (dalej: Poczta Polska) ogłosiła przetarg o numerze referencyjnym (...), który dotyczył dostarczenia urządzeń elektronicznych - tabletów z akcesoriami oraz transmisją danych, signature padów i licencji dla Poczty Polskiej ( dowód: SIWZ k. 194-219).
Według (...) jedynie produkty firmy (...) spełniały wymagania przedstawione przez Pocztę Polską w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia. (...) poinformował (...), iż dystrybutorem produktów (...) na obszarze Polski jest (...) spółka akcyjna w W. i to z nim należy kontaktować się w celu realizowania zamówienia ( okoliczność niesporna).
W dniu 21 lipca 2015 r. pomiędzy (...) spółką akcyjną w W. jako zamawiającym i (...) spółką akcyjną w W. jako dostawcą(dalej: (...)) doszło do zawarcia umowy ramowej nr (...), której przedmiotem było ustanowienie zasad współpracy pomiędzy dostawcą a (...) w zakresie sprzedaży przez dostawcę i zakupu produktów i usług. Zgodnie z § 10 ust. 3 powyższej umowy ramowej, w przypadku zwłoki w dostawie produktów przez (...), (...) ma prawo do naliczenia kar umownych w wysokości 0,2% wartości netto niedostarczonych w terminie produktów za każdy rozpoczęty dzień zwłoki, nie więcej jednak niż 15% wartości netto niedostarczonych w terminie produktów w ramach danego zamówienia (okoliczność niesporna, umowa ramowa k. 21-31).
(...) przedstawił (...) informację handlową dotyczącą realizacji dostawy sprzętu i serwisu ponadstandardowego w ramach (...). Z zastrzeżeniami (...) zaoferował (...) możliwość dostarczenia m.in. 19.883 tabletów (...) wraz z etui. Oferta handlowa była ważna do 31 lipca 2016 r. Dostawca wskazał, że oferowany sprzęt zostanie dostarczony w terminie 8 tygodni od złożenia zamówienia wraz z doliczeniem 4 dni roboczych na transport z magazynu dystrybucyjnego do jednej wskazanej przez (...) lokalizacji na terenie kraju. Mailem w przeddzień złożenia oferty Poczcie Polskiej przez (...), to jest 20 kwietnia 2016 r. (...) potwierdził wiążący charakter oferty ( oferta handlowa potwierdzona 20 kwietnia 2016 r. 280-288 verte, potwierdzenie k. 307 verte).
W dniu 1 czerwca 2016 r. (...) zwrócił się do (...), żeby rozpoczął realizację wcześniej uzgodnionego zamówienia nr (...) na 4.000 tabletów (...) w ramach zamówienia za łączną kwotę 1.205.920 euro ( wiadomość e-mail z 1 czerwca 2016 r. k. 101 verte).
Pismem datowanym na 30 czerwca 2016 r. Poczta Polska oświadczyła (...), iż w postepowaniu o udzielenie zamówienia publicznego została złożona jedynie oferta (...) i została ona wybrana jako najkorzystniejsza ( zawiadomienie o wyborze oferty k. 306-306 verte).
Dodatkowo w dniu 30 czerwca 2016 r. (...) zwrócił się o realizację poprzednio uzgodnionego z (...) zamówienia nr (...) na kolejne 9.000 tabletów (...)wraz z 13.000 powerbanków (...), a także poprosił o realizację zamówienia nr (...) na kolejne 3.830 tabletów (...)oraz 3.728 powerbanków (...) ( wiadomość e-mail z 30 czerwca 2016 r. k. 101).
W celu zrealizowania zamówienia (...) skorzystał z usług (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. (dalej: (...)). Komponenty oraz produkty na rzecz i na zlecenie (...) były produkowane w południowowschodnich Chinach (okoliczność niesporna).
W wiadomości e-mail z 2 czerwca 2016 r. (...) poinformował (...), iż możliwość wyprodukowania 16.000 sztuk tabletów (...)istnieje w przypadku otrzymania przez (...) zamówienia złożonego u dystrybutora ((...)) do 8 czerwca 2016 r. Ponadto oświadczył, iż w przypadku zamówienia w późniejszym terminie (...) nie jest w stanie zapewnić dalszej możliwości produkcji wspomnianych tabletów (dowód: e-mail z 2 czerwca 2016 r. od(...) do (...) k. 185).
Tajfun tropikalny (...) był cyklonem tropikalnym, który na przełomie lipca i sierpnia 2016 r. oddziaływał na obszar wyspy L. (Filipiny) oraz prowincji (...) w Chińskiej Republice (...). Tajfun uformował się w dniu 28 lipca 2016 r. na Morzu F. jako depresja tropikalna, po czym, przemieszczając się zasadniczo w kierunku północno-północno-zachodnim, stopniowo ulegał intensyfikacji do poziomu gwałtownej burzy tropikalnej. Po przejściu przez północną część wyspy L. burza zmieniła kierunek ruchu na zachodnio-północno-zachodni i wkroczyła nad Morze P., gdzie nastąpiło jej dalsze wzmocnienie. W dniu 1 sierpnia 2016 r.(...) osiągnęła ląd w rejonie półwyspu D. w granicach administracyjnych miasta S., po czym w kolejnych dniach stopniowo traciła intensywność, ulegając całkowitemu rozpadowi w dniu 3 sierpnia 2016 r. Tajfun dotknął pięć prowincji południowych Chin ((...), (...), (...), (...) oraz (...)), powodując skutki dla około 495.000 osób. Z tej liczby około 37.000 mieszkańców zostało ewakuowanych, a 2.100 wymagało natychmiastowej pomocy ratunkowej. Zniszczeniu uległo około 300 budynków mieszkalnych oraz 2.700 hektarów upraw rolnych, natomiast dalsze 2.400 domów i 16.900 hektarów upraw zostało poważnie uszkodzonych. W wyniku zdarzenia śmierć poniosły dwie osoby na terytorium Chińskiej Republiki Ludowej, zaś łączne straty ekonomiczne oszacowano na 1.140.000.000 juanów, co odpowiada kwocie około 172.000.000 dolarów amerykańskich (okoliczność niesporna).
Pismem datowanym na 10 sierpnia 2016 r. (...) oświadczył, iż niemożliwym jest zrealizowanie zamówienia jedną dostawą z uwagi na zmiany w międzynarodowych przepisach dotyczących transportu baterii w przewozie lotniczym i obowiązywanie nowych przepisów od 1 kwietnia 2016 r., a ponadto wskazał, iż w kraju produkcji produktów panuje tajfun (...) (dowód: oświadczenie EET k. 220).
Pismem datowanym na 2 września 2016 r. (...) oświadczył (...), iż za realizację zamówienia złożonego przez (...) odpowiada (...). (...) poinformował przy tym (...), iż z informacji przedstawionych przez (...) wynika, że opóźnienie dostawy sprzętu jest niezależne od stron i jest spowodowane siłą wyższą w postaci tajfunu (...), który według oświadczenia spółki (...), spowodował przerwę w dostawach prądu oraz natychmiastową ewakuację personelu z zagrożonych terenów, w tym z terenu całej fabryki (dowód: oświadczenie (...)o sile wyższej k. 223-225).
W dniu 5 września 2016 r. (...) ponownie oświadczył, iż niemożliwym jest zrealizowanie zamówienia jedną dostawą, a (...) przyjął oświadczenie do wiadomości, zaakceptował jego treść i uznał powyższe okoliczności za siłę wyższą, to jest okoliczności niezależne od (...), na których wystąpienie (...) nie miało żadnego wpływu ( dowód: oświadczenie (...) 2 k. 221).
Poczta Polska uznała, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła siła wyższa. Spowodowało to obciążenie (...) następującymi karami umownymi.
W październiku 2016 r. Poczta Polska obciążyła (...) karami umownymi z tytułu opóźnień w realizacji przedmiotu zamówienia. Następnie, w listopadzie 2016 r., (...) był kilkukrotnie obciążany kolejnymi karami umownymi, a dalsze obciążenia z tego samego tytułu nastąpiły również miedzy innymi w grudniu 2016 r. (dowód: pismo Poczty Polskiej z 28.11.16 r. k. 123, pismo Poczty Polskiej z 27.12.16 r. k. 136, pismo Poczty Polskiej z 15.11.16 r. k. 126, pismo Poczty Polskiej z 4.10.16 r. k. 133, noty obciążeniowe k. 123v-124, 124v-125, 128v-129, 129v-130, 135-135v, 136v-137).
Na dzień 12 lipca 2018 r. (...) nie zapłacił na rzecz (...) należności wynikających z następujących faktur:
(...) z 15 grudnia 2017 r. na kwotę 4.694,91 złotych z terminem płatności do 13 lutego 2019 r. (k. 32),
(...) z 29 grudnia 2017 r. na kwotę 21.306,06 złotych z terminem płatności do 27 lutego 2018 r. (k. 33),
(...) z 28 lutego 2018 r. na kwotę 490.462,50 złotych z terminem płatności do 29 maja 2018 r. (k. 34),
(...) z 21 marca 2018 r. na kwotę 138.006 złotych z terminem płatności do 20 maja 2018 r. (k. 35),
(...) z 11 marca 2018 r. na kwotę 5.194,29 złotych z terminem płatności do 10 czerwca 2018 r. (k. 36),
(...) z 22 czerwca 2018 r. na kwotę 1.497.094,50 złotych z terminem płatności do 29 czerwca 2018 r. (k. 37),
oraz wystawionej w dniu 13 lipca 2018 r. faktury (...) na kwotę 2.849,91 złotych z terminem płatności do 11 września 2018 r. (k. 38).
Powyższe należności stanowiły łącznie kwotę 2.159.608,17 złotych (wypis z systemu k. 39, faktury k. 32-38.
Wezwaniem do zapłaty datowanym 16 lipca 2019 r. (...) Polska obciążył (...) karą umowną w wysokości 2.687.942,70 złotych oraz wystawił na powyższą kwotę notę księgową o numerze (...). (...) wyznaczył 7-dniowy termin płatności należności, liczony od dnia otrzymania wezwania. (...) wskazał, iż powyższej kwoty dochodzi na podstawie § 10 ust. 3 umowy ramowej w związku z opóźnieniem w realizacji zamówienia na urządzenia elektroniczne i niedostarczenie ich we wskazanym umową terminie. Pismo zostało nadane w dniu 16 lipca 2019 r., a w dniu 19 lipca 2018 r. na portalu (...)pojawił się wpis obejmujący raport bieżący nr (...), w którym (...), na podstawie art. 17 ust. 1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) nr 596/2014 w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku/(...)), oświadczył iż otrzymał powyższe wezwanie do zapłaty od (...) (dowód: wezwanie do zapłaty k. 81, raport bieżący nr (...) k. 84-84 verte).
Pismem datowanym na 1 sierpnia 2018 r. (...) odpowiedział na wezwanie do zapłaty kar umownych z 16 lipca 2018 r. i podważył sposób ich naliczania przez (...). (...) nie zakwestionował, że zamówienia nr (...) oraz (...) nie zostały zrealizowane w terminach przewidzianych w zamówieniach, jednakże stwierdził, iż na podstawie § 10 ust. 3 umowy ramowej (...) może odpowiadać jedynie za zwłokę, a zgodnie z art. 476 k.c., nie dopuszcza się zwłoki dłużnik, gdy opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. (...) wskazał przy tym, że (...) był informowany o konieczności złożenia zamówień na dostawę kolejnych 16.000 tabletów (...) do końca maja 2016 r., pod rygorem niemożliwości dostarczenia ich w przyjętych terminach realizacji zamówień (to jest 8 tygodni od dnia ich złożenia), a zamówienia nr (...) oraz (...) zostały złożone dopiero 4 lipca 2016 r. (dowód: pismo z 1.08.18r. k. 117-118).
Ostatecznie (...) dokonał korekty noty obciążeniowej nr (...) notą obciążeniową nr (...) z 24 sierpnia 2018 r., zgodnie z którą na podstawie § 10 ust. 3 umowy ramowej obciążył (...)za nieterminową dostawę zamówień nr (...) i (...) kwotą 2.382.640,91 złotych z 7-dniowym terminem płatności liczonym od daty otrzymania dokumentu nr (...). Również w dniu 24 sierpnia 2018 r. (...) złożył oświadczenie (...), iż dokonuje potrącenia powyższej wierzytelności z wierzytelnościami przysługującymi (...) od (...), które wynikają z faktur (...) z 15 grudnia 2017 r., (...) z 29 grudnia 2017 r., (...) z 28 lutego 2018 r., (...) z 21 marca 2018 r., (...) z 11 marca 2018 r., (...) z 22 czerwca 2018 r., (...) z 13 lipca 2018 r. (...) oświadczył przy tym, że po kompensacie (...) winien zapłacić na rzecz (...) kwotę 223.032,74 złotych (dowód: korekta noty obciążeniowej k. 42, oświadczenie o potrąceniu k. 43).
Powyższe okoliczności Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, które nie budziły wątpliwości co do swojej autentyczności i wiarygodności oraz nie zostały zakwestionowane przez stronę pozwaną w tym zakresie.
Pozostałe dokumenty i dowody zgłoszone przez strony, a niewymienione w dokonanych powyżej ustaleniach, Sąd – stosownie do art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. – uznał za mniej istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadkowie zeznający w niniejszym postępowaniu mieli ogólną wiedzę odnośnie umowy łączącej strony i okoliczności związanych z jej realizacją, natomiast nie dysponowali wiedzą szczegółową, która znajdowała się w dokumentach zaoferowanych przez strony. Sąd uznał zeznania świadków za wiarygodne i logiczne. W zasadzie świadkowie zgodnie wskazali, że strony realizowały przedmiotowe zamówienia, doszło do problemów z terminem ich realizacji co doprowadziło do obciążenia (...) znacznymi karami umownymi przez PP.
Sąd pominął dowód z opinii biegłego, uznając, iż rozstrzygnięcie sprawy nie wymagało wiadomości specjalnych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Powództwo podlegało oddaleniu.
Zgodnie z art. 471 k.c. dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Natomiast na podstawie art. 483 § 1 k.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Pozwanemu przysługiwała możliwość nałożenia na powoda kary umownej z uwagi na regulację § 10 ust. 3 umowy ramowej nr (...) dotyczącej współpracy pomiędzy stronami postępowania. Zgodnie z tym postanowieniem umowy, w przypadku zwłoki w dostawie produktów przez (...), (...) ma prawo do naliczenia kar umownych w wysokości 0,2% wartości netto niedostarczonych w terminie produktów za każdy rozpoczęty dzień zwłoki, nie więcej jednak niż 15% wartości netto niedostarczonych w terminie produktów w ramach danego zamówienia. Powód nie dostarczył pozwanemu produktów zgodnie z umową i jest to okoliczność bezsporna w niniejszej sprawie, a więc istniała możliwość nałożenia takiej kary w przypadku zwłoki w dostawie produktów spółki powodowej.
Zgodnie z art. 476 k.c., dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Nie dotyczy to wypadku, gdy opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Dłużnik jest zobowiązany spełnić świadczenie w terminie wynikającym z treści łączącego strony stosunku zobowiązaniowego (art. 353 i art. 355 § 1 k.c.), a w przypadku braku oznaczenia terminu – niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela (art. 455 k.c.). Niespełnienie świadczenia w terminie prowadzi do opóźnienia, przy czym jedynie opóźnienie zawinione, to jest wynikające z przyczyn, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, stanowi zwłokę w rozumieniu art. 476 k.c.
Powód wskazywał, iż z kilku przyczyn nie może ponosić odpowiedzialności na podstawie kary umownej za nieterminowe dostarczenie produktów z zamówienia nr (...) oraz (...). Po pierwsze, powód wskazał, iż na obszarze, w którym umiejscowione były fabryki produkujące urządzenia i akcesoria będące przedmiotem zamówienia, to jest w rejonie miasta S. w południowowschodnich Chinach występował od 1 sierpnia 2016 r. do 3 sierpnia 2016 r. tajfun (...), który wywołał znaczne zniszczenia oraz zmusił część ludności regionu do ewakuacji.
W tym miejscu konieczne jest wskazanie na dwie zasadnicze przesłanki, których spełnienie warunkuje możliwość skutecznego powoływania się na tajfun(...) jako na zdarzenie o charakterze siły wyższej. Po pierwsze, podmiot, który zamierza oprzeć swoje stanowisko na tej instytucji, zobowiązany jest wykazać nie tylko fakt wystąpienia takiego zjawiska, lecz również precyzyjnie określić czas, miejsce oraz zakres jego oddziaływania. Niezbędne jest przy tym udowodnienie istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zaistniałym zdarzeniem kwalifikowanym jako siła wyższa a sytuacją faktyczną i prawną strony, która się na nie powołuje. Ciężar dowodu w zakresie wykazania tego związku spoczywa w całości na tej stronie, która domaga się wywodzenia dla siebie określonych skutków prawnych z powołania się na działanie siły wyższej (por. odpowiednio: M. Burtowy, Koronawirus jako siła wyższa a umowy cywilnoprawne, LEX/el. 2020).
Co istotne, to powoda w niniejszej sprawie obciąża dowód co do okoliczności, które wskazują, że niewykonanie zobowiązania było niezależne od niego - a więc na przykład wynikało z siły wyższej. Pozwany zobowiązany był wykazać jedynie fakt opóźnienia, natomiast na dłużniku spoczywa ciężar dowodu, że opóźnienie nastąpiło z przyczyn, za które nie odpowiada (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 września 2011 r., V CSK 427/10, Legalis). Argumentacja taka może wykorzystywać okoliczności faktyczne jak na przykład przerwanie pracy fabryk w związku z tajfunem.
Co do zasady, w przypadku skutecznego wykazania wobec pozwanego, że niewykonanie zobowiązania pozostawało w bezpośrednim związku przyczynowym z wystąpieniem siły wyższej, konsekwencją byłoby czasowe wyłączenie odpowiedzialności dłużnika. Obejmuje to w szczególności brak odpowiedzialności za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, w tym brak obowiązku zapłaty odsetek, jak również wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym odpowiedzialności z tytułu zastrzeżonej kary umownej. Wyłączenie to ma charakter przejściowy i trwa do chwili ustania przeszkody uniemożliwiającej wykonanie zobowiązania. Jednocześnie, po ustaniu okoliczności stanowiących siłę wyższą, dłużnik pozostaje zobowiązany do wykonania świadczenia, chyba że ze względu na upływ czasu lub charakter zobowiązania jego wykonanie utraciło dla wierzyciela sens lub znaczenie, jak ma to miejsce przykładowo w przypadku zobowiązania do organizacji określonego wydarzenia o ściśle oznaczonym terminie (J. M. Kondek [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 34, 2025, art. 476).
Kluczowym w niniejszej sprawie był fakt, że powód nie podołał ciężarowi dowodu na okoliczność wystąpienia siły wyższej mającej wpływ na realizację zamówienia pozwanego. Ogólne jedynie stwierdzenia o wystąpieniu tajfunu nie obrazują w żaden sposób i nie udowadniają okoliczności wpływającej na realizację postanowień umowy pomiędzy stronami postępowania. Dla Sądu nie jest znane, w szczególności, w jaki sposób konkretna fabryka funkcjonowała w normalnych warunkach – to jest wolnych od kataklizmu, w jaki sposób tajfun wpłynął na jej funkcjonowanie i jak ewentualna zmiana funkcjonowania fabryk wpłynęła na prawidłową realizację zamówienia (...). Sądowi nie jest znane nawet w jakim miejscu ulokowane były fabryki produkujące przedmioty objęte zamówieniem pozwanego. Z powyższego wynika, iż niemożliwym w tym zakresie jest uznanie za udowodnione zaistnienie okoliczności, które wskazywałyby na nieponoszenie przez powoda odpowiedzialności za nieterminową realizację zamówienia z uwagi na siłę wyższą w postaci tajfunu (...).
Argumentacja pozwanego może wykorzystywać również prawne okoliczności, które wpłynęły na nieprawidłową realizację zamówienia. W niniejszej sprawie poruszona została kwestia wyłączenia odpowiedzialności powoda za niedostarczenie zamówionych przez pozwanego produktów z uwagi na zmiany w międzynarodowych przepisach dotyczących transportu baterii w przewozie lotniczym. Mowa tutaj o Wytycznych dotyczących baterii litowych zrewidowanych z 9 marca 2016 r. – dokumencie pochodzącym od (...) ((...)). Jednakże regulacje te weszły w życie 1 kwietnia 2016 r., a więc jeszcze przed wybraniem przez Pocztę Polską oferty (...), a także przed złożeniem wiążącej oferty przez powoda. Powód jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, profesjonalistą, powinien więc brać pod uwagę zmiany na rynku i zmiany regulacji związanych z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, a także podejmować decyzje pewne lub decydować się na kalkulowane ryzyko. Sama w sobie zmiana przepisów nie może uzasadniać wystąpienia siły wyższej. Ponownie, powód nie wykazał wpływu zmiany wytycznych (...) na realizację zamówienia. Zdaniem Sądu nie zostało udowodnione istnienie związku pomiędzy zmianą przepisów, a zwłoką strony powodowej w realizacji zamówienia. Jednakże, nawet w przypadku wykazania wpływu należałoby stwierdzić, że powód jako podmiot profesjonalny powinien wiedzieć do czego się zobowiązuje i jakie ewentualne trudności może napotkać w trakcie realizacji zamówienia, w tym te z związane z wytycznymi (...).
Faktem jest, że (...)poinformował(...) o konieczności zamówienia 16.000 sztuk tabletów do 8 czerwca 2016 r., aby jego realizacja mogła przebiec zgodnie z umową. Ponadto oświadczył, iż w przypadku zamówienia w późniejszym terminie (...) nie jest w stanie zapewnić dalszej możliwości produkcji wspomnianych tabletów. Ponadto, wiadomością email z 1 lipca 2016 r. (...) oświadczył, iż czeka na potwierdzenie terminu realizacji zamówienia od producentów. Jednakże, w mailu z 20 kwietnia 2016 r. powód oświadczył pozwanemu, że oferta jest wiążąca. W tym momencie ukonstytuowana została wiążąca oferta w rozumieniu art. 66 i nast. k.c. Zgodnie z art. 66 ( 2) , w relacjach między przedsiębiorcami dopuszczalne jest odwołanie złożonej oferty do momentu jej przyjęcia przez drugą stronę, a więc przed zawarciem umowy. Skuteczność takiego odwołania jest uzależniona od tego, aby oświadczenie o cofnięciu oferty dotarło do adresata przed wysłaniem przez niego oświadczenia o jej przyjęciu. Odwołanie oferty nie jest jednak możliwe, jeżeli jej treść wyłącza taką możliwość albo gdy oferta zawiera oznaczony termin, w którym oferent pozostaje nią związany. W przedmiotowej sprawie oferta przewidywała termin obowiązywania do 31 lipca 2016 r., co oznacza, że nie mogła ona zostać skutecznie odwołana ani zmieniona, z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego (P. Mikłaszewicz [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 34, 2025, art. 66 ( 2)).
Po otrzymaniu wiążącej oferty powoda, (...) niezwłocznie zgłosił swój udział w przetargu organizowanym przez Pocztę Polską i ostatecznie w dniu 30 czerwca 2016 r. (...)został wybrany jako podmiot, który przedstawił najkorzystniejszą ofertę. Jednakże w dniu 23 maja 2016 r. powód wprowadził aktualizację oferty, w której oświadczył, że uzyskał od (...) informację o planach ograniczenia dostępności tabletów(...), a ceny maksymalne i terminy realizacji zamówienia pozostają aktualne jedynie w przypadku złożenia formalnego zamówienia do 30 maja 2016 r. Następnie termin ten został przedłużony do 8 czerwca 2016 r. (por. wiadomość od (...) do (...) z 2 czerwca 2016 r.). Powyższa modyfikacja wiążącej oferty miała miejsce bez zgody i bez udziału (...) w okresie obowiązywania oferty, więc nie może być uznana za skuteczną z uwagi na wiążący charakter oferty z 20 kwietnia 2016 r.
Zamówienia nr (...) oraz (...) na produkty przewidziane w ofercie zostały złożone kolejno 1 czerwca 2016 r. i 30 czerwca 2016 r., a więc w okresie jej obowiązywania. Na podstawie wiążącej oferty powód był więc zobowiązany do zrealizowania powyższych zamówieni w terminie 8 tygodni od ich złożenia, a tego nie uczynił i popadł w zwłokę. Zgodnie z § 10 ust. 3 umowy ramowej zawartej w dniu 21 lipca 2015 r. przez (...) oraz (...), w przypadku zwłoki w dostawie produktów przez (...), (...) ma prawo do naliczenia kar umownych w wysokości 0,2% wartości netto niedostarczonych w terminie produktów za każdy rozpoczęty dzień zwłoki, nie więcej jednak niż 15% wartości netto niedostarczonych w terminie produktów w ramach danego zamówienia i na tej podstawie został słusznie obciążony karą umowną.
Powód w niniejszej sprawie podważał wysokość kar umownych nałożonych na niego przez (...). Jednakże, podważanie wysokości roszczenia polega na kwestionowaniu zasadności żądanej kwoty, co odbywa się najczęściej poprzez przedstawienie dowodów potwierdzających inną, niższą sumę, wykorzystując ciężar dowodu spoczywający na osobie, która z faktu ponosi skutki prawne. Jak wskazuje art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Powód mógł w niniejszym procesie cywilnym wnosząc o dopuszczenie konkretnych dowodów wykazać, że kwota żądana przez pozwanego tytułem kary umownej jest zbyt wysoka lub nieuzasadniona. Zdaniem Sądu tabela załączona przez powoda (k. 242) nie posiada wartości dowodowej, gdyż jest jedynie zestawieniem danych bez pokrycia w pozostałym materiale dowodowym. Ponadto, jak już zaznaczono wcześniej – nie można uznać tajfunu (...) w niniejszej sprawie za siłę wyższą, która miałaby odejmować 7 dni od opóźnienia jak to uczynił powód w tabeli. Strona powodowa wskazała również na błąd rachunkowy, ale nie wskazała o jaki błąd dokładnie chodzi. Ważnym aspektem, choć nie kluczowym, jest również fakt, że to strona pozwana wnioskowała w niniejszej sprawie o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rewidenta na okoliczność prawidłowej wysokości kary umownej – nie powód.
W braku dowodzenia w dostateczny sposób przez stronę powodową na inną wysokość kary umownej i jej zawyżenie oraz na inny niż zastosowany przez pozwanego sposób ich wyliczenia, a także ze względu obszerny materiał dowodowy wskazujący na jej wysokość zgodnie z twierdzeniami pozwanego Sąd postanowił uznać prawidłową wysokość kary umownej za udowodnioną przez (...). W tabeli przedstawionej przez stronę pozwaną (k. 122) znajduje się dokładne wyliczenie kary umownej, którą obciążono powoda. Zawiera ona wyliczenie kwot kar stosunkowo do dni opóźnienia, a także określenie czy zastosowany został przelicznik 0,2% za każdy dzień zwłoki czy też powyższy przelicznik spowodował osiągnięcie maksymalnej kwoty 15% w stosunku do konkretnego zamówienia. Ostatecznie, po rozmowach z powodem, pozwany obciążył powoda karą umowną w wysokości 2.382.640,91 złotych na co wskazuje nota obciążeniowa (...) (k. 42) oraz oświadczenie o potrąceniu (k. 43). Zestawienie to, w połączeniu z materiałem dowodowym stało się podstawą ustalenia stanu faktycznego i rozstrzygnięcia.
W replice z 24 sierpnia 2020 r. (k. 170) powód zawnioskował również o miarkowanie powyższej kary umownej nałożonej przez (...). Zgodnie z art. 484 § 2 k.c., jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Zdaniem Sądu, przedmiotowa kara umowna nie jest ani rażąco wygórowana, ani nie może być miarkowana ze względu na wykonanie zobowiązania w części, gdyż jest zależna jedynie od tej części zobowiązania powoda, która nie została prawidłowo wykonana. Kara jest równa jedynie 0,2% wartości netto niedostarczonych w terminie produktów za każdy rozpoczęty dzień zwłoki, nie więcej jednak niż maksymalne 15% tej wartości. Zdaniem Sądu maksymalna kara w wysokości 15% w stosunku jedynie do nieprawidłowo wykonanej części zobowiązania nie może być uznana za wygórowaną. Powód nieprawidłową realizacją zamówienia spowodował w majątku pozwanego szkody większych rozmiarów niż wynosi kara umowna, którą został obciążony. Samą tylko notą obciążeniową nr (...) Poczta Polska obciążyła pozwanego w niniejszej sprawie karą umowną w wysokości 2.832.380 złotych. Z treści art. 484 § 2 k.c. wynika, że wysokość zasądzonej kary umownej może przekraczać rozmiaru szkody majątkowej poniesionej przez wierzyciela, a nawet łączną wartość szkody majątkowej i niemajątkowej. Ograniczeniem w tym zakresie jest jedynie zakaz jej rażącego wygórowania, które w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca (W. Borysiak [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 34, 2025, art. 484).
Zdaniem Sądu pozwany skutecznie potrącił swoją wierzytelność tytułem kary umownej z wierzytelnościami powoda objętymi żądaniem pozwu.
W dniu 24 sierpnia 2018 r. pozwany złożył powodowi oświadczenie o dokonaniu korekty noty obciążeniowej, a następnie tego samego dnia złożył oświadczenie o potrąceniu, pomimo, że nie upłynął jeszcze termin na dokonanie płatności wyznaczony w treści korekty noty obciążeniowej.
Zgodnie z art. 498 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.
Jednakże, wierzytelność wynikająca z kary umownej należna na rzecz (...) stałaby się wymagalna w terminie 7 dni od dnia otrzymania dokumentu korekty noty obciążeniowej datowanej na 24 sierpnia 2018 r. (k. 42). Oświadczenie miało miejsce jednocześnie wraz z obciążeniem nową notą (korekcyjną), więc wierzytelność nie była jeszcze wymagalna. Zgodnie z art. 498 k.c. nie można uznać tego oświadczenia za skuteczne.
Natomiast za w pełni skuteczne należy uznać oświadczenie, a dokładniej zarzut potrącenia zawarty w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Zgodnie z art. 203 1§ 1 k.p.c., podstawą zarzutu potrącenia mogła być tylko wierzytelność pozwanego wynikająca z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda. Pozwany podniósł zarzut potrącenia, choć nie wprost, przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy, a dokładniej w sprzeciwie od nakazu zapłaty, a jego wierzytelność wynikała z umowy ramowej między stronami postępowania i szeregu zamówień towarów i usług poczynionych na podstawie umowy ramowej i wiążącej oferty.
W dniu 5 lutego 2019 r. została ogłoszona upadłość (...), więc do zarzutu potrącenia złożonego w procesie należy stosować przepisy ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (dalej: p.u.). Podniesieniu powyższego zarzutu nie stoi na przeszkodzie art. 93 ust. 1 prawa upadłościowego, który stanowi, że potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił.
Wierzytelności obu stron istniały w dniu ogłoszenia upadłości powoda i biorąc pod uwagę, iż oświadczenie miało miejsce w sprzeciwie od nakazu zapłaty, a więc już w procesie, a także, że w materiale dowodowym zawarta została korekta noty i pozwany w sposób wystarczający wykazał z jakich tytułów pochodzą roszczenia stron, przedstawił na nie dowody i wykazał do jakiej wysokości ulegają umorzeniu - nie ma znaczenia fakt, kiedy dokładnie i czy w ogóle doręczona została powodowi korekta noty obciążeniowej, gdyż do dokonania potrącenia z wierzytelnością upadłego w procesie przed Sądem nie była niezbędna wymagalność roszczenia przed wdaniem.
Na marginesie należy wskazać, że nie było dla Sądu wiążące postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z 3 grudnia 2020 r. wydane w sprawie o sygn. XIX GUp 863/19, w którym uznano, że postanowienie § 10 ust. 3 umowy ramowej jest bezskuteczne w całości wobec masy upadłości spółki (...). Orzeczenie to dotyczyło uznania kar umownych za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, co powoduje, że w przypadku (...) posiadałaby wierzytelność w postaci kar umownych, to nie może ich skutecznie dochodzić od masy upadłości. Natomiast, jak słusznie wskazał pozwany, wszelkie jego działania w zakresie kar umownych miały miejsce przed ogłoszeniem upadłości – w tym oświadczenie o potrąceniu. Sąd upadłościowy nie weryfikował stanu faktycznego, to jest nie przeprowadzał postępowania dowodowego w tym zakresie.
Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd oddalił powództwo w pkt I wyroku.
W punkcie II sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 98 k.p.c., który stanowi, iż strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanego 15.000 złotych tytułem wynagrodzenia radcy prawnego na podstawie § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz kwotę 17 złotych tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł jak w sentencji.
SSO Magdalena Kurc-Mazurkiewicz
ZARZĄDZENIE
(...).
SSO Magdalena Kurc-Mazurkiewicz