Wyrok z 16 stycznia 2026, sygn. I C 873/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2025 r. w Ł.

na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w V.

przeciwko B. G., W. G.

o zapłatę

I.  umarza postępowanie w zakresie cofniętego roszczenia z pkt 1b pozwu tj. co do kwoty 70.410,36 zł;

II.  oddala powództwo w całości;

III.  zasądza od powoda Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w V. solidarnie na rzecz pozwanych B. G. oraz W. G. kwotę 10.817 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu;

IV.  zwraca od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Olsztynie na rzecz powoda kwotę 1. 730,26 zł tytułem połowy opłaty sądowej od cofniętego roszczenia pomniejszonej o opłatę minimalną.

Sygn. akt I C 873/22

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 29 lipca 2022 r. powód Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą
w V. wniósł przeciwko pozwanym B. G. i W. G. o:

1.  zasądzenie in solidum od pozwanych na rzecz powoda kwoty 235.410,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następującego po doręczeniu pozwu do dnia zapłaty na którą składają się:

a)  kwota 164.999,98 złotych z tytułu zwrotu kapitału udostępnionego pozwanym na podstawie umowy kredytu zawartej z (...) S.A. z siedzibą w V., którego Bank jest następcą prawnym;

b)  kwota 70.410,36 złotych z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci korzystania przez pozwanych z kapitału udostępnionego im na podstawie umowy kredytu w okresie od dnia wypłaty kredytu (listopad 2005 r.) do dnia 1 października 2020 r. włącznie,

- z zastrzeżeniem, że zapłata należności przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego do wysokości dokonanej zapłaty. Nadto powód wniósł o zasądzenie in solidum od pozwanych na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu wskazał że w dniu 15 listopada 2005 r. poprzednik prawny powoda zawarł z pozwanymi umowę kredytu nr (...). Kredyt został pozwanym udostępniony i przez nich wykorzystany. W związku z zakwestionowaniem mechanizmu indeksacji opartego na kursie (...), jako zawierającego w swej konstrukcji niedozwolone postanowienia umowne, strona pozwana wystąpiła przeciwko bankowi z powództwem, w ramach którego podniosła zarzut nieważności umowy. Sprawa z powództwa kredytobiorczyni toczyła się przed Sądem Okręgowym w Gdańsku. Powód wskazał, iż niniejsze roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń z tytułu umowy kredyt, która może okazać się nieważna. Jako podstawę prawną roszczenia o zapłatę wskazał art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

(pozew k. 4-18.)

W odpowiedzi na pozew pozwana B. G. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Działając z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia powództwa w części lub w całości, na podstawie art. 102 k.p.c. wniosła o nieobciążanie jej kosztami procesowym. Pozwana podniosła zarzut przedwczesności oraz przedawnienia. Ponadto złożyła zarzut zatrzymania kwot wpłaconych przez pozwanych na poczet umowy kredytowej, a także podniosła zarzut potrącenia. W uzasadnieniu wskazała, iż pomiędzy stronami doszło do zawarcia umowy kredytu waloryzowanego. W ocenie strony pozwanej umowa ta jest nieważna, ze względu na zawarte w niej postanowienia niedozwolone.

(odpowiedź na pozew k. 114-137).

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt I C (...) ustalono nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z zawartej pomiędzy stronami umowy z uwagi na nieważność umowy kredytowej.

(wyrok SO w Gdańsku k. 263)

W związku z nieodebraniem przez pozwanego korespondencji pomimo dwukrotnej awizacji Sąd przesłał odpis pozwu wraz z załącznikami i sądowym pismem przewodnim do powoda zobowiązując go do doręczenia tego odpisu za pośrednictwem komornika w trybie art. 139 ¹ §1 k.p.c., zakreślając termin 2 miesięcy od dnia doręczenia zobowiązania do złożenia potwierdzenia doręczenia pisma stronie przeciwnej za pośrednictwem komornika lub do wskazania aktualnego adresu pozwanego lub dowodu, że pozwany przebywa pod adresem wskazanym w pozwie. Zgodnie z postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Olsztynie z dnia 29 listopada 2022 r. Komornik skutecznie doręczył odpis pozwu osobiście pozwanemu W. G. w dniu 25 listopada 2022 r.

(postanowienie k.181, potwierdzenie odbioru k. 182)

Pismem z dnia 23 lipca 2024 r. powód cofnął pozew w części tj. co do roszczenia żądanego w ramach pkt 1 lit. b) petitum pozwu tj. w kwocie 70.410,36 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci korzystania przez pozwanych z kapitału udostępnionego im na podstawie umowy kredytu. Powód wniósł o dokonanie na rzecz banku zwrotu opłaty sądowej od pozwu w zakresie cofniętego roszczenia.

(cofnięcie pozwu k. 214)

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 15 listopada 2005 r. zawarta została między kredytobiorcami W. G. i B. G. a (...) S.A. w V. (poprzednikiem prawnym Banku (...) S.A. w V.) umowa kredytu nr (...).

Zgodnie z § 1 umowy bank udzielił kredytu w wysokości 166.320 złotych polskich indeksowanego kursem (...), a kredytobiorca zobowiązał się do wykorzystania kredytu zgodnie z umową, spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach wyznaczonych w umowie oraz zapłaty należnych bankowi prowizji, opłat i innych należności wynikających z umowy. Na kwotę kredytu składała się kwota pozostawiona do dyspozycji kredytobiorcy w wysokości 165.000 zł oraz koszty ubezpieczenia.

Zgodnie z umową w dniu wypłaty saldo było wyrażone w walucie do której indeksowany jest kredyt, według kursu kupna waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, opisanej szczegółowo w § 17.

Kredyt przeznaczony był na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej oraz na refinansowanie poniesionych kosztów zakupu nieruchomości. Kredyt miał być spłacany w 360 równych miesięcznych ratach kapitałowo - odsetkowych.

W § 3 ust. 2 i § 12 ust. 1 umowy przewidziano, że jednym z zabezpieczeń będzie wpis hipoteki kaucyjnej w PLN do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu określonej w § 1 ust. 1.

W § 7 ust. 2 wskazano m.in, że każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich zostanie przeliczona na walutę do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty Kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA., obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez Bank.

W § 1 ust. 4 wskazano na możliwość wystąpienia niedopłaty kredytu odnośnie do celu kredytowania, przy czym kredytobiorca był zobowiązany do pokrycia ze środków własnych różnicy pomiędzy kwotą wypłaconego kredytu a kwota przeznaczoną na ten cel.

Całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy został określony na kwotę 88.712,63 zł, przy czym wskazano, że podana kwota nie uwzględnia ryzyka kursowego.

Zgodnie z § 10 ust. 8 umowy rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę, będzie następować według kursu sprzedaży waluty, do której jest indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna /sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, obowiązującego w dniu wpływu środków do Banku.

W § 17 wskazano, że:

1) Do rozliczenia transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA walut zawartych w ofercie Banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji.

2) Kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna.

3) Kursy sprzedaż określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży.

4) Do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże kupna sprzedaży (...) Bank SA.

5) Obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA walut zawartych w ofercie Banku określane są przez Bank po godz. 15.00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w siedzibie Banku oraz publikowane na stronie internetowej (...) Bank SA (www.gemoneybank.pl).

Zgodnie z § 19 ust. 7 umowy w sprawach nieuregulowanych w umowie zastosowanie mają przepisy prawa, w szczególności Prawa bankowego oraz Kodeksu cywilnego, a także obowiązujące Tabela prowizji i opłat bankowych. Umowa przewidywała także możliwość zmiany waluty, do której kredyt jest indeksowany (§ 10 ust. 15).

Kredyt wypłacono w walucie polskiej. We wnioskach o wypłatę wskazano kwoty w PLN.

(umowa kredytu k. 32-46, zaświadczenie z 10 stycznia 2020 r. k. 140-143, zestawienie Banku k. 77-81, wnioski o wypłatę k. 72 i 75, potwierdzenia transakcji k. 73-74 i 76)

Zawarcie powyższej umowy poprzedzone zostało złożeniem przez kredytobiorców wniosku o udzielenie kredytu hipotecznego, w którym wnieśli o wypłatę kwoty w polskiej walucie. Jednocześnie jednak we wniosku kredytowym wskazali, iż wnioskują o kredyt udzielany w PLN indeksowany kursem (...). We wniosku wskazano na specjalny program kredytowy.

Kredytobiorcy poszukiwali kredytu w PLN na potrzeby mieszkaniowe swojej rodziny. W pierwszej kolejności poszukiwania miały miejsce w Banku (...) S.A. Następnie kredytobiorcy udali się do placówki (...) Banku S.A., gdzie rozmawiali z doradcą kredytowym, będącym pracownikiem poprzednika prawnego pozwanego. Przedstawił on oferty kredytu w 4 walutach, w tym kredyt indeksowany do (...), kredyt w EUR, w USD i w PLN. Kredytobiorcy nie mieli zdolności kredytowej na kredyt w PLN. Doradca zachwalał kredyt indeksowany do (...). Kredytobiorcy zdecydowali się na wybór tej oferty w (...) Banku S.A., gdyż z informacji przekazanych przez doradcę wynikało, że była ona najkorzystniejsza. Zależało im na stałej wysokości raty spłaty.

Doradca wskazywał na możliwość niewielkich wahań kursów, jednak zapewniał, że (...) jest najstabilniejszą walutą. Nie informował, że ryzyko kursowe jest nieograniczone. Nie było rozmowy o spreadzie walutowym. Pozwana nie rozumiała konstrukcji indeksacji i obawiała się jej. Kredytobiorcy mieli świadomość powiązania kredytu z walutą (...) oraz ogólną świadomość zmienności kursów walut obcych, a także tego, że waluty obce posiadają 2 kursy – kupna i sprzedaży. Nie wiedzieli jednak, że mają one zastosowanie w zawartej z nimi umowie, gdyż nie zostali o tym poinformowani przez doradcę. Pozwana nie miała świadomości możliwości wzrostu salda kredytu na skutek wzrostu kursu. Sporadycznie korzystała z kantorów. Była przekonana, że do rozliczeń w związku z zawartą umową znajdzie zastosowanie kurs średni NBP. Nie pokazywano symulacji zmiany wysokości raty na wypadek zmiany kursu. Okazywano historyczne dane kursowe (...). Nie tłumaczono sposobu ustalania kursów przez Bank (...) pokazywano broszur o ryzyku kursowym ani nie proponowano zabezpieczenia przed ryzykiem kursowym.

Kredytobiorcy nie negocjowali umowy i nie mieli takiej możliwości. Po raz pierwszy zobaczyli umowę w dniu jej podpisania. Nie otrzymali wcześniej wzorca umowy do zapoznania się z nim w warunkach domowych. Nie pouczono o możliwości spłaty bezpośrednio w (...). Kredytobiorcy przeczytali treść umowy jedynie co do podstawowych zapisów. Jej treść nie była z nimi omawiana.

W dacie zawarcia umowy kredytobiorczyni miała wykształcenie wyższe na kierunku technologia żywności, zaś kredytobiorca miał wykształcenie średnie – mechanik. Nie prowadzili oni działalności gospodarczej. Zarabiali w PLN. Nieruchomość finansowana kredytem nie była wynajmowana ani nie była w niej prowadzona działalność gospodarcza. Kredytobiorcy nie mieli wcześniej zobowiązań powiązanych z (...).

Przy zawieraniu umowy kredytobiorcy korzystali z dwóch kuponów zniżkowych wystawionych przez doradcę o wartości 0,1% każdy.

Zasadniczo w 2005 r. nie było możliwości wypłaty kredytu bezpośrednio w (...). Niektóre umowy zawierane z poprzednikiem prawnym pozwanego zawierały wynegocjowane zapisy dotyczące rozliczeń po kursach średnich NBP. Istniała teoretyczna możliwość otrzymania wzorca umowy do zapoznania się z nim przed podpisaniem umowy. Umowy były sporządzane w Centrali banku i miały formę wzorca. Doradcy otrzymywali je w wersji nieedytowalnej.

Na mocy uchwały Zarządu Banku nr (...) z dnia 26 marca 2003 r. wprowadzono Regulamin ustalania kursu kupna/sprzedaży Banku. Zgodnie z tym Regulaminem stosowane przez Bank do transakcji wypłat i spłat kursy kupna /sprzedaży obliczane były na podstawie średniego kursu NBP korygowanego a marże kupna/sprzedaży Banku. Marże ustalane były w oparciu o średnią arytmetyczną z kursów waluty (...) stosowanych do transakcji detalicznych z pięciu innych banków: (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A. i (...) S.A. Opracowano też broszurę informacyjną.

Kredytobiorcy w dacie zawarcia umowy byli małżeństwem. Małżeństwo kredytobiorców zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 20 maja 2010 r. sygn. akt VI RC 534/10. Wyrok jest prawomocny z dniem 11 czerwca 2010 r. W dniu 29 czerwca 2011 r. przed Sądem Rejonowym w Olsztynie sygn. akt I Ns 377/11 kredytobiorcy zawarli ugodę dotycząca podziału ich majątku wspólnego, na mocy której m.in. powódka stała się jedynym właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do kredytowanego lokalu mieszkalnego i zobowiązała się spłacić samodzielnie przedmiotowe zobowiązanie z tytułu kredytu.

W wykonaniu zobowiązań z tytułu umowy w okresie od grudnia 2005 r. do stycznia 2023 r. wpłacono rzecz pozwanego łącznie 131.092,63 zł i 13.993,14 (...). Spłata kredytu w okresie trwania małżeństwa następowała ze środków objętych wspólnością majątkową kredytobiorców. Od dnia 11 czerwca 2010 r. kredyt spłacała wyłącznie powódka z własnych środków.

Pismem z dnia 19 grudnia 2019 r. strona pozwana złożyła powodowi reklamację dotyczącą przedmiotowej umowy, wskazując, że na skutek obecności w umowie klauzul abuzywnych należy uznać ją za umowę kredytu w PLN oprocentowanego w oparciu o stawkę LIBOR. W reklamacji nie zawarto wezwania do zapłaty. W odpowiedzi pismem z dnia 16 stycznia 2020 r. bank wskazał, że nie uwzględnia reklamacji.

Pismem z dnia 8 kwietnia 2020 r. pozwana wezwała powoda do zapłaty kwoty 19.511,67 zł i w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania tytułem abuzywności klauzul umownych. Wezwanie zostało doręczone w dniu 17 kwietnia 2020 r.

Kredytobiorczyni B. G., działając za pomocą profesjonalnego pełnomocnika, złożyła Bankowi pismo zatytułowane „oświadczenie o potrąceniu”, opatrzone datą 27 września 2022 r., w którym złożyła oświadczenie o potrąceniu kwoty 104.062,28 zł i kwoty 60.936,70 zł (stanowiącej równowartość kwoty 12.154,22 (...) po przeliczeniu średnim kursem NBP z dnia 27 września 2022 r.) z wierzytelnością dochodzoną przez Bank w kwocie 164.998,98 zł tytułem wypłaconego kapitału, powołując się na nieważność umowy. Wskazano, że wierzytelności kredytobiorcy przedstawione do potrącenia dotyczą części spłat dokonanych w okresie od listopada 2005 r. do lipca 2022 r. Do oświadczenia zostało dołączone pełnomocnictwo upoważniające pełnomocnika do składania oświadczeń o potrąceniu wzajemnych wierzytelności. Kredytobiorczyni podniosła również zarzut zatrzymania kwoty 164.998,98 zł tytułem wypłaconego kapitału do czasu równoczesnego zwrotu przez Bank wpłaconych przez kredytobiorców na poczet umowy kredytowej kwot 132.687,11 zł i 13.321,65 (...). Bank otrzymał odpis odpowiedzi na pozew i oświadczenia o potrąceniu w dniu 3 października 2022 r. Korespondencja zawierająca odpis odpowiedzi na pozew została skierowana do pełnomocnika Banku, zaś korespondencja zawierająca oświadczenie o potrąceniu została skierowana bezpośrednio do Banku na adres jego siedziby.

(oświadczenie o potrąceniu k. 159- 159v.)

Pismem z dnia 16 września 2022 r. B. G. wezwała Bank do zapłaty kwot 132.687,11 zł i 13.321,65 (...) w terminie 3 dni od daty doręczenia wezwania tytułem zwrotu wpłat dokonanych przez kredytobiorców na poczet nieważnego kredytu. Wezwanie zostało doręczone w dniu 22 września 2022 r.

(wezwanie do zapłaty z 16 września 2022 r. k. 149-155v., dane z portalu śledzenia przesyłek k. 157-158)

Na mocy umowy cesji z dnia 15 marca 2023 r. zawartej pomiędzy kredytobiorcami ustalono, że pozwana przejmuje na siebie zobowiązanie do spłaty rat kredytu wynikających z umowy kredytu zawartej z powodem a W. G. przenosi na nią cała przysługującą mu od banku wierzytelność o zwrot wpłaconych dotychczas w wykonaniu umowy środków w kwocie 25.595,07 zł.

Oświadczeniem z dnia 10 lutego 2023 r. pozwana potwierdziła świadomość skutków unieważnienia umowy i decyzję co do uznania umowy za nieważną.

Pismem z dnia 4 grudnia 2023 r. pełnomocnik powoda na podstawie art. 496 k.c. i art. 497 k.c., na wypadek uznania przez Sąd, że umowa jest nieważna, złożył bezpośrednio pozwanej (nie jej pełnomocnikowi) oświadczenie o zatrzymaniu przez bank świadczenia pieniężnego w postaci kwot wpłaconych na rzecz Banku z tytułu umowy kredytu do czasu zwrotu przez nią kwoty 164.999,98 zł, tj. kwoty udostępnionego kapitału. Do pisma dołączono pełnomocnictwo, z którego wynikało umocowanie pełnomocnika do składania w imieniu Banku oświadczeń dotyczących zarzutu zatrzymania.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 maja 2024 r. ustalono że stosunek prawny wynikający z zawartej w dniu 15 listopada 2005 r. pomiędzy B. G. i W. G. a (...) Bank SA w V. (poprzednikiem prawnym pozwanego Banku (...) SA w V.) umowy kredytu nr (...) nie istnieje z uwagi na nieważność umowy; zasądzono od Banku (...) SA w V. na rzecz B. G. kwoty 27.030,35 zł (dwadzieścia siedem tysięcy trzydzieści złotych 35/100) oraz 1.549,90 chf (jeden tysiąc pięćset czterdzieści dziewięć franków szwajcarskich 90/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tych kwot od dnia 25 lipca 2023 r. do dnia zapłaty; w pozostałej części powództwo oddalono oraz zniesiono wzajemnie koszty postępowania między stronami.

(wyrok SO w Gdańsku, sygn. akt I C (...))

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania.

Sąd zważył, co następuje:

G. faktyczny sprawy nie był sporny pomiędzy stronami. Ustalenia w tym zakresie Sąd poczynił na podstawie dokumentów złożonych przez obie strony procesu, które nie były wzajemnie kwestionowane, w szczególności wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku, sygn. akt I (...).

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. wniosek z punktu 6c pozwu o zasięgnięcie opinii biegłego na okoliczności jak na karcie 6-7, a nadto na tej samej podstawie pominął wniosek dowodowy z punktu IV.3 odpowiedzi na pozew o zasięgnięcie opinii biegłego na okoliczności jak na karcie 115. Wobec przyjęcia przez Sąd braku zasadności roszczeń strony powodowej, brak było powodu do zasięgania wiadomości specjalnych celem wyliczenia wartości tych roszczeń. Zaś sumy wzajemnych świadczeń stron, z przyczyn wyżej omówionych, nie wymagały ustalenia z pomocą dowodu z opinii biegłego.

Zauważyć również należy, że rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego w Gdańsku w sprawie (...) Sąd w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 §1 k.p.c. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana.

Wobec powyższego ustalenie przez Sąd Okręgowy w Gdańsku nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zawartej pomiędzy stronami umowy z uwagi na nieważność umowy kredytowej.

Zgodnie z przepisem art. 203 §1 i 4 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego, aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa.

Pismem procesowym z dnia 23 lipca 2024 r. powód cofnął pozew w części roszczenia dotyczącego zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci kosztu korzystania z kapitału.

Cofnięcie pozwu w tym zakresie nie jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie zmierza do obejścia prawa. Stąd też koniecznym było w tej części umorzyć postępowanie w sprawie odnośnie co do roszczenia z punktu 1b pozwu (pkt I sentencji wyroku).

Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Podkreślić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorców na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodowej, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca/Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Oczywistą konsekwencją powyższego – wobec zgłoszonego roszczenia o zapłatę - jest przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, mimo że niektóre zarzuty odpowiedzi na pozew okazały się bezzasadne, a konkretnie:

Zarzut przedwczesności powództwa o zwrot kapitału kredytu opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie,
i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności. Swoją drogą, jednoczesne formułowanie w odpowiedzi na pozew zarzutów przedwczesności powództwa i przedawnienia roszczeń nie da się pogodzić w kategoriach logicznego myślenia.

Bezzasadny był ponadto w całości zarzut przedawnienia. Termin przedawnienia spornych roszczeń, jako związanych z działalnością gospodarczą powoda, jest na gruncie art. 118 k.c. trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie, ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty prawomocności wyroku stwierdzającego nieważność umowy kredytowej (do tego jeszcze nie doszło). Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza.

Mimo to roszczenia powoda nie zasługują na uwzględnienie.

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C‑396/24 (C.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego
z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału
a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok C‑396/24 (C.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (a w tej sprawie nie przekracza). Suma świadczeń kredytobiorcy w tej sprawie to bezspornie wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

Jest bezsporne, że kwota 164.999.98 zł po stronie banku była przedmiotem potrącenia i zarzutów w tej sprawie, jak i w sprawie z powództwa kredytobiorczyni, co oznacza, że wierzytelność banku w ww. kwocie uległa umorzeniu. Kwestia potrącenia oraz zarzutu zatrzymania ma w tej sprawie jednak znaczenie drugorzędne, gdyż
o wyniku rozstrzygnięcia decyduje przede wszystkim bilans świadczeń stron wynikający z nieważności umowy. Skoro suma spełnionych przez kredytobiorców świadczeń przewyższa kwotę wypłaconego im kapitału, po stronie powodowego banku nie powstaje wierzytelność nadająca się do dochodzenia. W takiej konfiguracji bank nie może żądać zwrotu nienależnego świadczenia, sam pozostając dłużnikiem pozwanych.

Z tego względu żądanie powoda na podstawie tych przepisów polegało oddaleniu – punkt II sentencji wyroku.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu wynika stąd, że stronę powodową (bezzasadnie upierającą się przy stanowisku) trzeba uznać za przegrywającą proces
w całości. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo, co daje łącznie kwotę 10 817 zł- punkt III sentencji wyroku.

Nadto w punkcie IV wyroku nakazano zwrócić powodowi kwotę 1.730,26 zł tytułem połowy opłaty od pozwu, z uwagi na cofnięcie pozwu w części. W realiach sprawy powód uiścił opłatę w łącznej kwocie 11.771 Z kolei na gruncie sprawy roszczenie pozwu po modyfikacji wynosiło 165 000,64 zł. Należna zatem była opłata 8.250,03 zł. Różnica pomiędzy tymi opłatami wyniosła 3.520,97 zł. Zatem zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3) ppkt a) należało zwrócić powodowi połowę opłaty pomniejszoną o opłatę podstawową w łącznej kwocie 1 760,26 złotych.

sędzia Krystian Szeląg