Uzasadnienie z 24 listopada 2023, sygn. IV Ka 596/23

Formularz UK 2

Sygnatura akt

IV Ka 596/23

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1.  Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 5 lipca 2023 roku sygn. akt IIK 221/23

1.2.  Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3.  Granice zaskarżenia

1.1.1.  Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.2.  Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4.  Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami
przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

1.5.  Ustalenie faktów

1.1.3.  Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.1.1.

oskarżona W. K. nie jest zdolna do prowadzenia samodzielnej, rozsądnej obrony w postępowaniu karnym i winna mieć zapewnioną pomoc obrońcy, ze względu na obniżenie funkcji poznawczych

opinia sądowo - psychiatryczna

karta 260

1.1.4.  Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2.1.

1.6.  Ocena dowodów

1.1.5.  Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

opinia sądowo - psychiatryczna

Wydana na etapie postępowania odwoławczego opinia dwóch biegłych lekarzy psychiatrów odpowiada na wszystkie zakreślone w tezie dowodowej pytania. nie budzi zastrzeżeń pod względem bezstronności, rzetelności i fachowości. Jest kompletna, jasna i wewnętrznie spójna. Jako przekonująca i odpowiadająca wymaganiom procesowym została obdarzona przez sąd odwoławczy walorem wiarygodności, a w konsekwencji stała się podstawą uznania naruszenia w postępowaniu rozpoznawczym prawa do obrony oskarżonej, z powodu nie reprezentowania jej interesów procesowych przez profesjonalnego obrońcę, w sytuacji braku zdolności do realizowania tego prawa przez samą oskarżoną z powodu jej stanu zdrowia psychicznego - obniżenia funkcji poznawczych.

1.1.6.  Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

3.1.

1. zarzut naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności:

a. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną w miejsce swobodnej ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, że oskarżona dokonała zarzucanego jej czynu z zamiarem bezpośrednim pozwalającym na przypisanie sprawstwa w przypadku gdy w dniu zaciągania kredytu był on brany z zamiarem spłaty, co potwierdzają dokonane wpłaty, a oskarżona osobiście nie miała wpływu na kwestię zaprzestania płatności przez drugą oskarżoną,

b. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną w miejsce swobodnej ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, że oskarżona dokonała popełnienia przestępstwa oszustwa, w przypadku wystąpienia braku zamiaru po jej stronie, a w takim przypadku przy przeprowadzeniu postępowania dowodowego w całości, przesłuchania oskarżonej i świadków sąd winien ewentualnie zmienić kwalifikację prawną zarzucanego czynu i przyjąć popełnienie przestępstwa stypizowanego w art. 270 § 1 k.k. w stosunku do obu oskarżonych,

c. art. 6 k.p.k. poprzez naruszenie prawa do obrony oskarżonej w kontekście przypisania zarzucanego czynu i wymierzenia kary pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku i 3 miesięcy, co w zestawieniu z zaniechaniem przeprowadzenia postępowania dowodowego skutkuje rażącym naruszeniem prawa do obrony oskarżonej, tym bardziej że w chwili wydania wyroku była w wieku 81 lat, nie stawiła się na termin rozprawy, nie stawili się świadkowie, a sąd sprawę drugiej oskarżonej wyłączył do odrębnego rozpoznania,

d. art. 5 § 2 k.p.k. poprzez brak rozważenia wątpliwości pojawiających się w sprawie co do sprawstwa oskarżonej na jej korzyść,

e. art. 167 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. poprzez dowolne przyjęcie i tym samym zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność udzielenia kredytów i ustalenia istotnych kwestii pozwalających na uznanie, że dokument którym się oskarżona posłużyła miał stanowić istotną przesłankę i powód udzielenia kredytu bankowego, co w przeciwnym przypadku stanowi przesłankę negatywną do przypisania jej zarzucanego czynu,

f. art. 167 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. poprzez pominięcie dowodów z przesłuchania świadków pomimo ich niestawiennictwa na termin rozprawy i konieczności ich przesłuchania na okoliczności popełnienia przestępstwa, w tym świadomość pracowników banku udzielenia kredytu oskarżonej, w przypadku gdy jedna z pracownic banku pukała się w czoło widząc, co oskarżona robi, co było konieczne do wyjaśnienia w sprawie i ustalenia czy pomimo wątpliwości pracownic banku co do dokonywanych czynności, mogły one udzielić kredytu, a co przekłada się na odpowiedzialność oskarżonej za zarzucany czyn,

g. art. 6 k.p.k w zw. z art. 401 § 1 k.p.k. i art. 404 § 1 k.p.k. w zw. z art. 387 k.p.k. przejawiające się w naruszeniu prawa do obrony i tym samym nieodroczeniu terminu rozprawy celem umożliwienia złożenia wyjaśnień przez oskarżoną i poddaniu się przez nią dobrowolnie karze w postaci kary grzywny, pomimo złożenia przez nią wniosku o dobrowolne poddanie się karze i jednoczesnym niestawiennictwie wszystkich osób wezwanych i zawiadomionych o terminie rozprawy,

h. art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie i nie odniesienie się w całości co do istotnych okoliczności sprawy, w tym całego przebiegu udzielenia kredytu, co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie,

2. zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, będący skutkiem powyżej wskazanych błędów procesowych, polegającego na uznaniu, że oskarżona dopuściła się popełnienia przestępstwa oszustwa i wyłudzenia kredytu bankowego, w przypadku gdy sąd nie zbadał strony podmiotowej zarzucanego jej czynu, a zachowanie oskarżonej w kontekście braku zamiaru bezpośredniego i tym samym dokonywanie spłat kredytu, stanowić może przestępstwo określone w treści art. 270 § 1 k.k., tym bardziej że przedstawiony dokument nie był istotny dla udzielenia kredytu bankowego,

3. zarzut rażącej niewspółmierności orzeczonej kary 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, wymierzonej oskarżonej która w chwili wyrokowania miała ukończonych lat 81, tym bardziej że została wymierzona wobec nieobecnej oskarżonej i zaniechania przez sąd przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, a osadzenie 81 letniej oskarżonej w zakładzie karnym jest nieracjonalne, nie będzie miało wpływu na resocjalizację, a może jedynie przyczynić się do choroby oskarżonej, a co za tym idzie jej śmierci w przypadku osadzenia, co stanowi karę niehumanitarną w kontekście art. 3 k.k. i stanowi naruszenie godności człowieka

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wypowiadanie się o zasadności podniesionych w skardze apelacyjnej zarzutów jest przedwczesne wobec stwierdzenia naruszenia prawa do obrony oskarżonej W. K., skutkującego koniecznością przeprowadzenia na nowo całego postępowania dowodowego przed sądem pierwszej instancji ( art. 436 k.p.k. ).

Wniosek

wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Wniosek jest zasadny z uwagi na konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości w sądzie pierwszej instancji, z przyczyn wskazanych w pkt. 4 niniejszego opracowania.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

4.1.

W postępowaniu odwoławczym zostało potwierdzone opinią dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, że stan zdrowia psychicznego oskarżonej W. K. nie pozwala jej na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Takowe wnioskowanie z kolei pozwala na dokonanie przez sąd odwoławczy oceny, że postępowanie prowadzone przed sądem pierwszej instancji dotknięte jest uchybieniem w postaci naruszenia prawa do obrony ww., wynikającego z przepisu art. 6 k.p.k.

Zagwarantowanie oskarżonej prawa do obrony było obowiązkiem sądu, obowiązkiem skonkretyzowanym w formie zasady prawnej, zapisanej w przepisie art. 6 k.p.k. „oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym prawo do korzystania z pomocy obrońcy ".

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Sąd odwoławczy mając na uwadze wiek oskarżonej uzasadniający możliwość wystąpienia procesów otępiennych ( 76 lat w chwili czynów i 81 lat w czasie prowadzenia postępowania rozpoznawczego ) i charakter zarzucanych jej czynów, a w szczególności wykonywanie przez nią czynności zmierzających do zawarcia umów pożyczek z inspiracji i pod kierownictwem innej młodej osoby ( 23 letniej R. G. ), pozostającej w bliskim związku partnerskim z krewnym oskarżonej ( wnuczkiem ), powziął wątpliwości co do poczytalności oskarżonej W. K. w chwili czynów i w czasie prowadzonego postępowania. Realizując swój procesowy obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego, podjął działania w celu wyjaśnienia tychże wątpliwości dopuszczając dowód z opinii dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, którzy po przeprowadzeniu jednorazowego badania oskarżonej stwierdzili, że nie jest ona zdolna do prowadzenia samodzielnej, rozsądnej obrony w postępowaniu karnym i winna mieć zapewnioną pomoc obrońcy, ze względu na obniżenie funkcji poznawczych ( opinia sądowo - psychiatryczna karta 260 ).

Od momentu powzięcia rozważanych wątpliwości, o których mowa w art. 79 § 1 pkt. 4 k.p.k. zaistniała obrona obligatoryjna, a udział obrońcy w postępowaniu stał się obowiązkowy. Oskarżona ustanowiła sobie w postępowaniu odwoławczym obrońcę z wyboru, który uczestniczył w rozprawie apelacyjnej.

Zgonie ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie Sadu Najwyższego obrona obligatoryjna, o której mowa w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. powstaje od momentu, gdy organ procesowy powziął wątpliwości co do tego, czy sprawca mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenie lub pokierować swoim postępowaniem (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.), albo czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona (art. 79 § 1 pkt 3 KPK w zw. z art. 31 § 2 KK), a także wówczas, gdy wprawdzie brak jest wątpliwości wskazanych wyżej, ale istnieją one, w ocenie organu procesowego, co do tego, czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu lub na prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny (art. 79 § 1 pkt 4 KPK) i w celu wyjaśnienia którejkolwiek z tych wątpliwości dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy psychiatrów - art. 202 § 1 KPK. ( wyrok Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt IV KK 30/22 ).

Wobec powyższego stwierdzić należało, że postępowanie prowadzone przed sądem pierwszej instancji nie jest dotknięte uchybieniem o randze bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 10 k.p.k. ale jest dotknięte uchybieniem w postaci naruszenia prawa do obrony, wynikającego z treści przepisu art. 6 k.p.k.

W literaturze prawo do obrony rozpatrywane jest w dwóch aspektach:

- obrony formalnej, przez którą rozumie się procesową działalność obrońcy oskarżonego oraz

- obrony materialnej, jako działalność samego oskarżonego.

Prawo do obrony obejmuje wszelkie czynności podejmowane w interesie oskarżonego, które zmierzają do odparcia oskarżenia lub odpowiedzialności cywilnej albo do odpowiedniego zmniejszenia jego odpowiedzialności, jak i do zmniejszenia wszelkich uciążliwości procesowych (zob. K. Marszał, Proces karny, 2013, s. 138).

W świetle stanowiska biegłych psychiatrów w prowadzonym w przedmiotowej sprawie postępowaniu oskarżona nie jest zdolna do prowadzenia samodzielnej, rozsądnej obrony i winna mieć zapewnioną pomoc obrońcy, ze względu na obniżenie funkcji poznawczych. Tymczasem oskarżona nie posiadała obrońcy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, pomimo zaistnienia okoliczności utrudniających obronę już na tamtym etapie procedowania,

W doktrynie obowiązuje pogląd, że okoliczności utrudniające obronę w rozumieniu art. 79 § 2 k.p.k. należy wiązać przede wszystkim z właściwościami osobistymi oskarżonego, które co prawda nie uniemożliwiają, ale w znaczący sposób utrudniają realizację prawa do obrony materialnej bezpośrednio przez samego oskarżonego. Próbując doprecyzować przesłanki wskazane w art. 79 § 2 k.p.k., w orzecznictwie wskazuje się m.in., że "w każdym wypadku stwierdzenie okoliczności utrudniających obronę (lub ich brak) musi być wiązane z właściwościami fizycznymi (wiek, stan zdrowia, sprawność poszczególnych narządów zmysłów), psychicznymi (stopień sprawności umysłowej, zaradność lub nieporadność) oraz intelektualnymi (stopień inteligencji ogólnej, wiedza w dziedzinie stanowiącej materię przedstawionych zarzutów) konkretnego oskarżonego w zestawieniu z treścią zarzutów mu przedstawianych" (tak: post. SN z 28.10.2020 r., II KK 295/20; Legalis; por. także: wyr. SA w Szczecinie z 9.10.2014 r., II AKa 139/14, Legalis).

Ponieważ realizacja przez samą oskarżoną W. K. prawa do obrony na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego była niemożliwa z powodu braku po jej stronie zdolności do samodzielnej, rozsądnej obrony, a nie miała zapewnionej pomocy profesjonalnego obrońcy, to zachodzi uzasadniona potrzeba powtórzenia ( przeprowadzenia na nowo ) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji. Przeprowadzenie przewodu na nowo w całości jest konieczne gdyż sposób przeprowadzenia dowodów przez sąd rejonowy dotknięty jest tego typu wadliwościami, których usunięcie przez instancję odwoławczą byłoby niewystarczające, a to właśnie z powodu uchybień w zakresie sposobu przeprowadzenia całego postępowania dowodowego przed sądem pierwszej instancji ( do których w dalszej kolejności należy zaliczyć naruszenie zasady bezpośredniości w zakresie przeprowadzania dowodów z zeznań wszystkich świadków wskazanych w akcie oskarżenia do wezwania na rozprawę, których zeznania zostały przez sąd ujawnione bez odczytania i zaniechanie przesłuchania w charakterze świadka R. G. ). Zachodzi zatem konieczność ponowienia całości dowodów przed sądem pierwszej instancji.

Użyty w zdaniu drugim art. 437 § 2 KPK wyraz odnoszący się do "konieczności" przeprowadzenia przewodu należy odczytać w kontekście określenia "w całości". Warunek ten jest spełniony, gdy całość dowodów została nieprawidłowo przeprowadzona lub oceniona. Wówczas zachodzi konieczność ich ponowienia przed sądem pierwszej instancji.

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

1.7.  Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

5.1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

1.8.  Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

5.2.1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

1.9.  Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

1.1.7.  Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

5.3.1.1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☒ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

W sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia w całości od początku wszystkich dowodów z udziałem obrońcy oskarżonej W. K., celem zapewnienia jej prawa do obrony formalnej z przyczyn wskazanych w pkt. 4. niniejszego opracowania.

5.3.1.3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

5.3.1.4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

1.1.8.  Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Procedując ponownie sąd rejonowy powtórzy wszystkie zgłoszone w akcie oskarżenia do przeprowadzenia dowody z udziałem obrońcy oskarżonej W. K.. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą sądu orzekającego będzie wyeliminowanie uchybień, które stały się podstawą uzasadnianego orzeczenia.

1.10.  Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

7.  PODPIS

1.11.  Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

oskarżona W. K.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

rozstrzygnięcie w zakresie sprawstwa i winy

0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana