sygn. I C 1012/23 12 lutego 2026 Sąd Okręgowy w Warszawie

Wyrok z 12 lutego 2026, sygn. I C 1012/23

Data orzeczenia 12 lutego 2026

Sąd Sąd Okręgowy w Warszawie

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Ewa Ligoń-Krawczyk

Tagi

#Sąd Okręgowy w Warszawie #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 6 kc art. 22 kc art. 58 kc art. 97 kc art. 108 kpc art. 174 kpc art. 177 kpc art. 189 kpc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)

art. 227 kpc art. 235 kpc art. 317 kpc art. 353 kc art. 358 kc

Sygn. akt I C 1012/23

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Ewa Ligoń-Krawczyk

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Ewa Kocielnik

po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa A. Ł., J. O.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) Bank S.A. z siedzibą w W.

o ustalenie

oddala powództwo.

Sygn. akt I C 1012/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 12 lutego 2026 r.

Pozwem z dnia 4 czerwca 2020 r. (data prezentaty) skierowanym przeciwko (...) Bank z siedzibą w I., A. Ł. wniosła o:

I. ustalenie nieistnienia lub nieważności Umowy kredytu hipotecznego nr (...) oraz

II. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 701 717,86 zł z tytułu nienależnie uiszczonych rat kapitałowo odsetkowych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty;

ewentualnie

III. ustalenie nieważności lub bezskuteczności niektórych postanowień Umowy kredytu, w tym postanowień wskazanych w Umowie i Regulaminie: § 2 ust. 1, § 3 ust. 8, § 4 ust, 1 zd. 1, § 4 ust. 4, § 5 ust. 1, § 5 ust. 3, § 6 ust. 1, § 6 ust. 2, § 6 ust. 3, § 6 ust. 4, § 10 ust. 2 pkt c, § 12 ust. 5 Umowy oraz § 6 ust. 5 pkt 5.1, 5.2 i 5.5, § 8 ust. 5, § 8 ust. 6, § 11 ust. 7, § 12 ust. 6 i § 13 ust. 6 Regulaminu;

oraz ustalenie, że Umowa kredytu jest umową kredytu złotowego, pozbawioną mechanizmu indeksacji i oprocentowanego zgodnie z § 5 Umowy kredytu oraz zasądzenie z tego tytułu na rzecz powódki zwrotu części wszystkich nienależnie nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości 308.423,74 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia niniejszego pozwu do dnia zapłaty

ewentualnie

unieważnienie Umowy kredytu na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. i przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i zasądzenie z tego tytułu kwoty wskazanej w pkt II petitum niniejszego pozwu.

Powódka wniosła również o zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w potrójnej wysokości z uwagi na zawiłość sprawy oraz nakład pracy oraz kwoty 17,00 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej uiszczonej od złożonego pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

W pozwie zawarła także wniosek o zabezpieczenie roszczenia głównego poprzez zawieszenie płatności bieżących rat kredytu przez powódkę na rzecz pozwanego Banku do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, a także poprzez zakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu Umowy do czasu prawomocnego zakończenia postępowania (pozew o ustalenie i zapłatę wraz z wnioskiem o zabezpieczenie powództwa – k. 3-69).

Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2020 r. tut. Sąd oddalił ww. wniosek o zabezpieczenie (postanowienie z dnia 8 czerwca 2020 r., sygn. akt I C 1281/20 – k. 216).

W odpowiedzi na pozew pozwany Bank wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł według norm przepisanych. Podniósł nadto zarzuty braku legitymacji procesowej czynnej powódki do samodzielnego występowania w procesie oraz braku interesu prawnego strony powodowej w dochodzeniu roszczenia o ustalenie (odpowiedź na pozew – k. 227-272v).

W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały tak sformułowane stanowiska procesowe, zaś wywiedziony przez stronę powodową wniosek o zabezpieczenie powództwa – postanowieniem z dnia 12 maja 2022 r. – został oddalony, podobnie jak zażalenie powódki na ww. rozstrzygnięcie (replika na odpowiedź na pozew – k. 313-325; pismo pozwanego – wykonanie zobowiązania – k. 330-334v; wniosek o zabezpieczenie – k. 423-431; postanowienie z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt I C 1281/20 – k. 455; zażalenie powódki na postanowienie z dnia 12 maja 2022 r. – k. 522-529v; postanowienie z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I Cz 118/22 – k. 536).

Pismem procesowym z dnia 9 maja 2022 r. (data stempla pocztowego) strona powodowa dokonała modyfikacji powództwa wraz z wstąpieniem do udziału w sprawie wskazując, że do niniejszego postępowania przystępuje w charakterze powoda drugi kredytobiorca J. O., który w całości podtrzymuje dotychczas wyrażone przez powódkę stanowisko procesowe oraz podtrzymuje wszelkie żądania zgłoszone przez powódkę, w tym główne żądania pozwu oraz żądania ewentualne oraz zgłasza żądanie zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Nadto strona powodowa rozszerzyła roszczenie główne z pkt II pozwu o zwrot nienależnego świadczenia uiszczonego w okresie od dnia zawarcia Umowy kredytowej od 6 czerwca 2010 r., tj. o kwotę 79 050,92 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty, oraz w okresie od dnia 11 grudnia 2019 r. do dnia 7 kwietnia 2022 r., tj. o kwotę 181 054,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia do dnia zapłaty, a nadto z uwagi na przystąpienie do sprawy drugiego kredytobiorcy dokonali modyfikacji jego treści nadając mu tym samym następujące brzmienie:

II. zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kwoty 961 823,75 zł w następujący sposób:

a) kwoty 132 394,75 zł na rzecz obojga powodów po połowie wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie:

- w stosunku do powódki od kwoty 66 197,37 PLN liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty; - w stosunku do powoda od kwoty 66 197,37 zł liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu niniejszego pisma pozwanemu do dnia zapłaty;

b) kwoty 79 050,92 zł na rzecz obojga powodów po połowie wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu niniejszego rozszerzenia do dnia zapłaty;

c) kwoty 569 323,11 zł na rzecz powódki A. Ł. wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty;

d) kwoty 181 054,97 zł na rzecz powódki A. Ł. wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu niniejszego rozszerzenia pozwanemu do dnia zapłaty;

- a to wobec nieważności lub nieistnienia Umowy kredytu (pismo procesowe zawierające modyfikacje powództwa – k. 461-463v).

W odpowiedzi na modyfikację powództwa strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa wywiedzionego w piśmie z 9 maja 2022 r. w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Nadto, z ostrożności procesowej, pozwany zgłosił zarzut zatrzymania wnosząc, ażeby Sąd uwzględnił, że zapłata ze strony pozwanego może nastąpić jedynie w przypadku równoczesnego spełnienia świadczenia ze strony powodowej w wysokości udzielonego kredytu 9 tj. w wysokości kwoty kredytu wskazanej wprost sporną Umową) (pismo procesowe pozwanego – odpowiedź na zmodyfikowane powództwo – k. 513-519).

Dalej, stanowiska procesowe stron pozostały niezmienne, zaś ponowny wniosek strony powodowej o zabezpieczenie powództwa z dnia 19 stycznia 2023 r. (data stempla pocztowego) został, postanowieniem z dnia 24 stycznia 2023 r., odrzucony. Zażalenie powodów na ww. orzeczenie zostało natomiast – postanowieniem z dnia 13 marca 2023 r. – oddalone (pismo przygotowawcze powodów – k. 544-551; pismo pozwanego – wykonanie zobowiązania Sądu – k. 556-558v; ponowny wniosek o zabezpieczenie powództwa – nowe przesłanki – k. 560-572v; postanowienie z dnia 24 stycznia 2023 r., sygn. akt I C 1281/20 – k. 582; zażalenie powodów – k. 596-601v; postanowienie z dnia 13 marca 2023 r., sygn. akt I Cz 56/23 – k. 607).

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2023 r. Sąd postanowił w punkcie 1. – zawiesić postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. ze skutkiem od dnia 20 lipca 2023 r.; 2. – wezwać do udziału w postępowaniu syndyka masy upadłości pozwanego (...) Bank S.A. z siedzibą w W.; 3. – podjąć postępowanie w zakresie powództwa o ustalenie z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego oraz 4. – zawiesić postępowanie w zakresie powództwa o ustalenie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt (...) toczącego się przed Sądem Rejonowym dla m. st. Warszawy (postanowienie z dnia 14 listopada 2023 r., sygn. akt I C 1281/20 – k. 685; postanowienie z dnia 8 października 2024 r. – k. 743).

Pismem z dnia 2 stycznia 2024 r. (data nadania w UP) do sprawy przystąpił syndyk masy upadłości pozwanego Banku (pismo pozwanego syndyka masy upadłości – k. 716).

Powyższe orzeczenie – w zakresie pkt 4. – w dniu 8 stycznia 2024 r. (data stempla pocztowego) zaskarżyli powodowie (zażalenie powodów na pkt 4 postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie – k. 723-729; odpowiedź na zażalenie – k. 772-777).

Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie m.in. odrzucił zażalenie powoda J. O. i uchylił pkt 4 zaskarżonego postanowienia (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt VI ACz 1668/23 wraz z uzasadnieniem – k. 488-489).

Wnioskiem z dnia 10 lutego 2025 r. (data stempla pocztowego) A. Ł. wniosła o udzielenie zabezpieczenia roszczenia o ustalenie nieistnienia lub nieważności Umowy kredytu poprzez unormowanie praw i obowiązków stron na czas postępowania, poprzez:

1. wstrzymanie obowiązku dokonywania przez powódkę płatności bieżących rat kredytu na rzecz pozwanego w wysokości i terminach określonych w Umowie kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 23 czerwca 2008 r. – w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie;

2. zakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu Umowy kredytu – w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie;

3. zakazanie pozwanemu przekazania informacji o niespłacaniu przez powódkę rat określonych w Umowie kredytu do Biura Informacji Kredytowej oraz Systemu Bankowy Rejestr – w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie.

Wniosek ten został oddalony postanowieniem tut. Sądu z dnia 9 maja 2025 r. Zostało ono zaskarżone przez powódkę zażaleniem z dnia 23 czerwca 2025 r. ( wniosek powódki o udzielenie zabezpieczenia powództwa – k. 759-764v; postanowienie z dnia 9 maja 2025 r. – k. 792; zażalenie powódki na postanowienie Sądu z dnia 9 maja 2025 r. – k. 809-815).

Pismem z dnia 28 lipca 2025 r. (data prezentaty) powódJ. O.poinformował o istotnej okoliczności faktycznej, a polegającej na braku zwolnienia go z długu wobec Banku pomimo istniejącego w umowie o podziale majątku wspólnego z dnia 10 maja 2019 r. zapisu o przejęciu w całości przez powódkę zobowiązania kredytowego (wniosek o zmianę okoliczności faktycznych – k. 823-824).

Postanowieniem z dnia 23 września 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie m.in. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że udzielił zabezpieczenia roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z spornej Umowy kredytu w ten sposób, że wstrzymał obowiązek spłaty rat kapitałowo-odsetkowych kredytu przez powodów w wysokości i terminach określonych ww. Umową w okresie od dnia wydania postanowienia do dnia prawomocnego zakończenia postępowania (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2025 r., sygn. akt VIII ACz 4310/25 – k. 839).

Do czasu zamknięcie rozprawy w dniu 12 stycznia 2026 r. strony podtrzymały tak sformułowane stanowiska procesowe (protokół z rozprawy z dnia 12 stycznia 2026 r. – k. 857-857v).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. Ł. (ówcześnie A. O.) oraz J. O. potrzebowali dodatkowych środków finansowanych pozwalających im na zakup mieszkania z rynku pierwotnego położonego w budynku w W.przy Al. (...). Początkowo samodzielnie poszukiwali najlepszej oferty kredytowej, jednak po dwukrotnej odmowie zwrócili się o pomoc do doradcy finansowego (...) G. S., który zaproponował im ówcześnie jedyną dostępną dla nich, ale jednocześnie odpowiadającą im ofertę kredytu waloryzowanego kursem CHF. Powodowie wspólnie uczestniczyli w spotkaniach poprzedzających zawarcie spornej Umowy, przed której podpisaniem powódka zapoznała się z jej treścią, zaś powód przeczytał ją niedokładnie.

(dowód: zeznania powódki A. Ł. złożone na rozprawie w dniu 16 maja 2023 r. – k. 612-613; zeznania powoda J. O. złożone na rozprawie w dniu 16 maja 2023 r. – k. 613)

W dniu 19 maja 2008 r. (data złożenia podpisów) A. Ł. (ówcześnie A. O.) oraz J. O., za pośrednictwem doradcy finansowego (...), złożyli do (...) S.A. (poprzednika prawnego (...) Banku) wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego na kwotę 990 850,00 zł na zakup nieruchomości z rynku pierwotnego, w walucie CHF, z okresem kredytowania wynoszącym 360 miesięcy, w tym 16 miesięcy karencji dodatkowej po wypłacie ostatniej transzy.

(dowód: wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego z dnia 19 maja 2008 r. – k. 89-91; 280-282; KRS – k. 275-279)

W dniu 23 czerwca 2008 r. A. Ł. (ówcześnie A. O.) oraz J. O. zawarli z (...) Bank S.A. w W. – Oddziałem (...) Umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF (dalej: Umowa).

Stosownie do § 1 Umowy określenia użyte w Umowie mają znaczenie nadane im w „Regulaminie Kredytowania Hipotecznego (...) Bank SA w W.– (...)," (zwanym dalej Regulaminem), stanowiącym załącznik do niniejszej Umowy i będącym jej integralną częścią.

Zgodnie z § 2 ust. 1-3 Umowy Bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 1 000 263,07 zł indeksowanego kursem CHF na warunkach określonych w niniejszej Umowie Kredytu oraz Regulaminie na zakup nieruchomości na rynku pierwotnym w wysokości 990.850,00 zł na rachunek Dewelopera wskazany w (...), zgodnie z „Harmonogramem Wypłaty Transz" z zastrzeżeniem, iż kredytobiorca zobowiązany jest do uregulowania ewentualnych niedopłat powstałych w wyniku naliczenia przez Dewelopera odsetek za zwłokę w zapłacie ceny, bądź podwyższenia ceny zakupu; wszelkie wpłaty dokonywane przez kredytobiorcę nieuwzględnione w niniejszej Umowie kredytobiorca rozliczy samodzielnie z Deweloperem, chyba że na bazie przedłożonych dowodów wpłat Bank postanowi inaczej – rozbicie kwot częściowych na konta nie wymagało Aneksy do Umowy. Kwota kredytu obejmowała także ubezpieczenie od wzrostu stopy procentowej w wysokości 9 413,07 zł. Okres kredytowania wynosił 360 miesięcy w tym okres karencji w spłacie kapitału do dnia wypłaty ostatniej transzy kredytu przedłużony o 12 miesięcy dodatkowej karencji. W okresie karencji kredytobiorca obowiązany był do comiesięcznej spłaty odsetek.

Na podstawie § 3 ust. 1 oraz 8 kredyt miał zostać uruchomiony bezgotówkowo w transzach na rachunki podmiotów wskazanych każdorazowo w „Dyspozycji Uruchomienia Środków", o ile nie było to sprzeczne z postanowieniami Umowy Kredytu oraz z „Harmonogramem Wypłaty Transz", stanowiącym integralną część niniejszej Umowy. Uruchomienie kredytu nastąpić miało w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu w dniu wypłaty na walutę wskazaną w Umowie Kredytu zgodnie z kursem kupna dewiz obowiązującym w Banku w dniu uruchomienia.

Spłata następować miała w 360 miesięcznych ratach zgodnie z Harmonogramem Spłat, który miał zostać wysłany do Kredytobiorcy listem poleconym w terminie do 14 dni roboczych od dnia uruchomienia środków. Po zakończeniu okresu karencji w spłacie kapitału, spłata miała następować w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu niniejszej Umowy miała być dokonywana w złotych na rachunek Kredytu, o którym mowa w § 3 ust. 2. Szczegółowe zasady prowadzenia rachunku zawierał „Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków bankowych dla osób fizycznych w (...) Bank S.A." O dotrzymaniu terminu spłaty kredytu decydowała data wpływu środków na rachunek Banku. Metodę i terminy ustalania kursu wymiany walut (na podstawie którego wyliczane były raty spłaty i bieżące saldo zadłużenia) oraz warunki aktualizacji Harmonogramu Spłat określał Regulamin (§ 4 ust. 1-4 Umowy).

Stosownie do § 5 ust. 1-3 Umowy oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia Umowy wynosiło 4,91% w skali roku, na które składały się suma obowiązującej stawki referencyjnej 3M LIBOR dla CHF (która na dzień sporządzenia niniejszej Umowy Kredytu wynosiła 2,71%) i stałej marży Banku, która wynosiła 2,20%, z zastrzeżeniem ust. 2. Po ustanowieniu docelowego zabezpieczenia spłaty kredytu w postaci prawomocnego wpisu hipoteki, o której mowa w §7 ust. 1 pkt. a), marża Banku, o której mowa w ust. 1 miała zostać obniżona o 1 punkt procentowy i miała wynosić 1,20%. Pozostałe zasady zmiany oprocentowania (na podstawie którego wyliczane były raty spłaty i bieżące saldo zadłużenia), w szczególności wynikające ze zmian stawki referencyjnej, oraz odsetki karne określał § 8 Regulaminu.

Zgodnie z § 6 ust. 3-5 Umowy całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia Umowy Kredytu wynosił 2 072 727,11 PLN (podana kwota nie uwzględniała ryzyka kursowego). Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła 4,97%. Ostateczna wysokość całkowitego kosztu kredytu określona w ust. 3 uzależniona była od zmian poziomu oprocentowania kredytu w całym okresie kredytowania.

Na podstawie § 7 ust. 1 Umowy docelowym zabezpieczeniem spłaty kredytu były m.in. hipoteka kaucyjna do kwoty 1 700 447,22 zł na zabezpieczenie kapitału, odsetek oraz innych kosztów i należności ubocznych od kredytu ustanowiona na rzecz Banku na pierwszym miejscu w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości; cesja praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości, o której mowa powyżej na kwotę nie niższą niż 1 050 000,00 zł zgodnie z Umową Cesji Praw z Polisy Ubezpieczeniowej nr (...); oświadczenie kredytobiorcy o poddaniu się egzekucji do kwoty 2 000 526,14 zł; weksel własny „in blanco" wraz z deklaracją wekslową wystawiony przez kredytobiorcę dla Banku.

W § 10 ust. 2 pkt c Umowy kredytobiorca oświadczył, iż

- otrzymał Regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował warunki w nim zawarte (w szczególności zapisy dotyczące warunków i konsekwencji zmiany waluty kredytu, sposobów i terminów ustalania stopy procentowej i oprocentowania kredytu, metody i terminów ustalania kursu wymiany walut, metody ustalania wysokości rat opłaty oraz warunków aktualizacji Harmonogramu Spłat);

- otrzymał informację o terminie i sposobie wykonania uprawnienia do odstąpienia od Umowy Kredytu;

- jest świadomy ryzyka związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego (jako czynnika determinującego wysokość zadłużenia oraz wysokość rat spłaty) w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko;

- jest świadomy ryzyka związanego ze zmianą stopy procentowej (jako czynnika determinującego wysokość zadłużenia oraz wysokość rat spłaty) w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko;

- został poinformowany o obowiązku zapłaty podatku od ustanowienia hipoteki i spowoduje iż osoba uprawniona do nieruchomości dokona opłaty podatku od czynności cywilnoprawnych związanych z ustanowieniem hipoteki oraz złoży deklaracje w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w wyznaczonym do tego terminie.

Zgodnie z § 12 ust. 5 Umowy Umowa podlegała indywidualnym negocjacjom z Kredytobiorcą.

W § 13 Umowy określono, że załączniki w postaci: Regulamin Kredytowania Hipotecznego (...) Bank S.A. w I. - Oddział (...); Tabela Opłat i Prowizji (...) Bank S.A. w I. - Oddział (...) W.; Dyspozycja Uruchomienia Środków; Oświadczenia o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej; Harmonogram Wypłaty Transz, stanowią integralną część niniejszej Umowy Kredytu.

Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 1.3 Regulaminu kredytowania hipotecznego (...) Bank S.A. w W. – Oddział Specjalistyczny W. (dalej: Regulamin) oprocentowanie zmienne stanowiło sumę marży kredytowej i stawki referencyjnej dla danej waluty kredytu: LIBOR 3M dla innych walut dla kredytu (pożyczki) udzielonego w PLN indeksowanego do innej waluty niż EUR.

Stosownie do § 8 ust. 2-5 Regulaminu kredyt był oprocentowany wg zmiennej stopy procentowej z uwzględnieniem stałej marży Banku określonej w dniu podjęcia decyzji kredytowej, chyba że Umowa Kredytu przewidywała inaczej. Stawki referencyjne obliczane były do dwóch miejsc po przecinku jako średnia z stawek WIBOR 3M/LIBOR 3M/EURIBOR 3M z pierwszych pięciu dni roboczych miesiąca poprzedzającego 3-miesięczny okres obowiązywania stawek. Stawki referencyjne ulegały zmianie w okresach 3-miesięcznych pod warunkiem zmiany o przynajmniej 10 punktów bazowych w stosunku do stawki referencyjnej poprzednio obowiązującej dla danej waluty. Nowe stawki obowiązują od 9 dnia najbliższego miesiąca będącego początkiem nowego kwartału rozliczeniowego (kwartały rozliczeniowe nie pokrywały się z kalendarzowymi). O zmianie wysokości oprocentowania oraz nowym Harmonogramie Spłat Bank był zobowiązany informować kredytobiorcę listem zwykłym (na życzenie kredytobiorcy także drogą elektroniczną).

Na podstawie § 12 ust. 1 Regulaminu przed uruchomieniem kredytu Bank zobowiązał się otworzyć rachunek kredytowy dedykowany do spłaty kredytu. Rachunek prowadzony był w PLN.

W § 12 ust. 6-7 Regulaminu określono, że spłata kredytu następować miała zgodnie z Harmonogramem Spłat stanowiącym załącznik do Umowy Kredytu. Pierwszy harmonogram na okres 12 miesięcy miał zostać wysłany do Kredytobiorcy listem poleconym (na życzenie także drogą elektroniczną) w terminie 14 dni roboczych od dnia uruchomienia środków. Kolejne harmonogramy na okres 12 miesięcy miały być wysyłane listem zwykłym. W przypadku kredytu denominowanych kursem waluty obcej Harmonogram Spłat kredytu był wyrażony w walucie kredytu. Kwota raty spłaty obliczana była według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów z dnia spłaty.

(dowód: umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF – k. 76-79v; Regulamin kredytowania hipotecznego (...) Bank S.A. w W.– Oddział (...)– k. 83-87v; pełnomocnictwo nr (...) – k. 310; pełnomocnictwo nr (...) – k. 311)

Wraz z podpisaniem Umowy A. Ł. (ówcześnie A. O.) oraz J. O. podpisali również oświadczenie o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej, w którym potwierdzili, iż zapoznali się z pojęciami ryzyka walutowego i ryzyka stopy procentowej, jak również z symulacjami modelowymi wariantów spłat kredytu dla różnych poziomów kursów walut i/lub stopy procentowej. Potwierdzili także, że są świadomi faktu, że uruchomienie kredytu i spłata rat kredytowych następuje według kursu kupna i sprzedaży waluty obcej, do której denominowany jest kredyt i akceptują, iż w związku z tym miesięczne raty kredytu powiększone są o tzw. spread (różnicę pomiędzy kursem kupna i sprzedaży walut). Spread ten może być zmienny w zależności od warunków rynkowych i polityki Banku. Możliwe są odchylenia stosowanego przez (...) Bank SA. kursu kupna i sprzedaży o, odpowiednio, do 5% od kursu rynkowego wymiany walut. Nadto, oświadczyli, iż świadomi są, iż kursy mogą zmieniać się codziennie i zapoznali się z poziomami kursów kupna i sprzedaży walut stosowanych przez Noble Bank S.A. na dzień otrzymania Umowy Kredytowej, przedstawionymi w tabeli.

Przyznali, że przedstawiono im ofertę kredytu hipotecznego (...) Bank S.A. w I. - Oddział (...)w złotych polskich, oraz że wybrali kredyt indeksowany kursem waluty obcej, będąc uprzednio poinformowanymi o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego indeksowanego kursem waluty obcej. A także, że w przypadku kredytów indeksowanych kursem waluty obcej ponosić będą ryzyko kursowe, co oznacza, że zarówno rata kredytu, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu - przeliczona na PLN na dany dzień – podlegać będzie ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty i rzeczywiste koszty obsługi długu mogą się finalnie okazać znacząco wyższe od wcześniej założonych.

Potwierdzili, że wybierając zadłużenie w walucie obcej skorzystali z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i płacić będą miesięcznie niższą ratę kredytu, co wynika ze znacznej różnicy w wysokości stawek referencyjnych, które są podstawą do ustalenia oprocentowania kredytu.

(dowód: oświadczenie o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej – k. 283-284)

Kredyt wypłacono w transzach, zgodnie ze złożonymi przez powodów dyspozycjami ich wypłaty:

- w dniu 27 czerwca 2008 r. w kwocie 782 250,00 zł stanowiącej równowartość kwoty 393 604,71 CHF przy zastosowaniu kursu 1,9874;

- w dniu 27 czerwca 2008 r. w kwocie 9 413,07 zł stanowiącej równowartość kwoty 4 736,37 CHF przy zastosowaniu kursu 1,9874;

- w dniu 30 grudnia 2008 r. w kwocie 156 450,00 zł stanowiącej równowartość kwoty 58 485,98 CHF przy zastosowaniu kursu 2,6750;

- w dniu 6 lipca 2009 r. w kwocie 52 150,00 zł stanowiącej równowartość kwoty 19 167,16 CHF przy zastosowaniu kursu 2,7208.

(dowód: dyspozycje uruchomienia środków – k. 93-97v; zaświadczenie z dnia 11 grudnia 2019 r. – k. 99)

Wyrokiem z dnia 7 marca 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III C 734/11 tut. Sąd rozwiązał małżeństwo J. O. i A. O.przez rozwód, a decyzją z dnia 25 czerwca 2018 r., nr (...) Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego W.zmienił nazwisko nabyte kobiety z nazwiska „(...)” na (...)

(dowód: akt notarialny z dnia 10 maja 2019 r., Rep. A nr (...) – k. 467-478, 825-832)

Aktem notarialnym z dnia 10 maja 2019 r., Rep. A nr (...) powodowie zawarli umowę o podział majątku wspólnego, w której m.in. A. Ł. oświadczyła, że przejmuje w całości do spłaty zadłużenie wobec pozwanego Banku z tytułu kredytu udzielonego jej i D. J. na podstawie spornej Umowy – na co J. O. wyraził zgodę. A. Ł. oświadczyła także, że zwalnia J. O. od obowiązku spełnienia jakichkolwiek świadczeń na rzecz pozwanego Banku wynikających ze spornej Umowy. Zobowiązała się także, że w terminie do dnia 31 grudnia 2019 r. przejmie w całości zobowiązania wynikające ze spornej Umowy, zaś pozwany Bank w powyższym terminie zwolni J. O. ze zobowiązań wynikających z ww. Umowy.

A. Ł. nie dopełniła nałożonego na nią powyższym aktem notarialnym obowiązku zwolnienia J. O. ze zobowiązań wynikających z przedmiotowej Umowy. A. Ł., jak i J. O. nadal zobowiązani są do spłacania należności z tytułu spornej Umowy. Dotychczasowe spłaty dokonywane były wyłącznie w PLN. A. Ł., która nadal mieszka w kredytowanej nieruchomości obecnie zaprzestała spłacania rat kredytu.

Nieruchomość ta nigdy nie była wynajmowana, nigdy nie była w niej także zarejestrowana działalność gospodarcza.

(dowód: zeznania powódki A. Ł. złożone na rozprawie w dniu 16 maja 2023 r. – k. 612-613; zeznania powoda J. O. złożone na rozprawie w dniu 16 maja 2023 r. – k. 613, dowód: akt notarialny z dnia 10 maja 2019 r., Rep. A nr (...) – k. 467-478, 825-832; korespondencja mailowa – k. 833-836)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd w całości dał wiarę dokumentom wymienionym w stanie faktycznym, bowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do podważenia ich wiarygodności bądź zawartej w nich treści z urzędu.

Dokonując ustaleń faktycznych Sąd oparł się również częściowo na dowodzie z przesłuchania powodów A. Ł. oraz J. O. w zakresie wskazanym w ustalonym stanie faktycznym. W ocenie Sądu zeznania powodów, zwłaszcza powódki, dotyczące niespełnienia w sposób należyty obowiązków informacyjnych przez pracowników pozwanego Banku, w tym braku należytego poinformowania powodów o ryzyku walutowym, sposobie ustalania kursów przez Bank itd. nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zebrane w sprawie dowody i ustalony stan faktyczny wskazują, że w chwili zawierania Umowy kredytu powodowie zostali należycie poinformowani i posiadali pełną świadomość ryzyka walutowego oraz warunków oferowanego kredytu indeksowanego. Powodowie w oparciu o otrzymane dane i posiadaną wiedzę dokonali własnej analizy opłacalności produktów bankowych i zdecydowali się na skorzystanie z ówcześnie jedynego dostępnego dla nich kredytu waloryzowanego walutą CHF.

Sąd ustalając stan faktyczny nie oparł się na złożonych na piśmie zeznaniach świadków G. S.(k. 368-369v, 372-372v) oraz R. D. (k. 379-398), bowiem o ile przedstawili oni posiadaną przez nich wiedzę dotyczącą udzielania i realizacji umów kredytowych indeksowanych w CHF zawieranych w pozwanym Banku, opisali stosowane w nim procedury to nie udzielili informacji kluczowych z punktu widzenia istoty sporu, a mianowicie w zakresie prawidłowości pouczenia powodów o ryzyku kursowym, kursie waluty, spreadzie oraz kosztach kredytu, bowiem albo tego nie pamiętali albo nie brali bezpośredniego udziału w udzielaniu kredytów.

Ustalając stan faktyczny Sąd nie oparł się na opinii biegłego sądowego ds. bankowości uniwersalnej mgr P. G. (k. 634-678) , bowiem wobec toczącego się postępowania upadłościowego pozwanego, a w konsekwencji podjęcia zawieszonego wcześniej postępowania z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego jedynie w zakresie powództwa o ustalenie nieistnienia lub nieważności spornej Umowy dowód ten nie był istotny dla rozstrzygnięcia tego żądania.

Jednocześnie Sąd postanowieniem z dnia 15 czerwca 2023 r., na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c., oddalił wniosek strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w pozostałym zakresie oraz wniosek strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a także z przyczyn jakie legły u podstaw nieuwzględnienia żądania pozwu, o czym w dalszej części uzasadnienia.

Sąd nie poczynił ustaleń faktycznych w oparciu o pozostałe, niewymienione a przedłożone przez strony dokumenty, pisemne analizy ekonomiczne i raporty, pisma, ekspertyzy, artykuły i inne, które stanowiły dokumenty prywatne przedstawiające stanowiska stron je składających do akt sprawy, nie zawierały natomiast wiążącej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wykładni przepisów prawa, dotyczyły kwestii niezwiązanych z tą konkretną Umową kredytową, a zatem nie stanowiły w niniejszej sprawie faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia (art. 227 k.p.c.). Sąd potraktował je jedynie jako wyraz poglądów wzmacniających argumentację stron postępowania – podobnie jak dołączone orzecznictwo sądów.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo główne o ustalenie podlegało oddaleniu.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zgłoszonego roszczenia wskazać należy, że bez znaczenia dla legitymacji procesowej powodów pozostała treść aktu notarialnego z dnia 10 maja 2019 r. obejmująca umowę o podział ich majątku wspólnego. Z aktu tego wynika co prawda, że A. Ł. oświadczyła, iż przejmuje w całości do spłaty zadłużenie wobec pozwanego Banku, a nadto, że zwalnia powoda od obowiązku spełnienia jakichkolwiek świadczeń na rzecz Banku z tego tytułu. Formalności z tym związanych miała dopełnić do dnia 31 grudnia 2019 r., w którym to terminie Bank miał zwolnić J. O. z długu. Okoliczności te jednak nie wywołały skutku w sferze stosunku umownego łączącego strony niniejszego postępowania. Powódka bowiem nie dopełniła niezbędnych formalności, w konsekwencji czego pozwany Bank, jako wierzyciel nie mógł zwolnić powoda od odpowiedzialności wynikającej ze spornej Umowy. Sama więc umowa o podział majątku wspólnego wywołała skutki wyłącznie w sferze wewnętrznych stosunków pomiędzy powodami, jako byłymi małżonkami, a nie doprowadziła do modyfikacji treści stosunku łączącego ich z pozwanym. Nie skutkowała zatem wygaśnięciem odpowiedzialności solidarnej powodów wobec Banku. Konieczne więc było przystąpienie do sprawy przez J. O., bowiem nieodpuszczalne byłoby wydanie rozstrzygnięcia ustalającego, a wywołującego skutki wyłącznie wobec jednego z kredytobiorców, jako dłużników solidarnych, przy jednoczesnym pozostawieniu drugiego poza zakresem związania wyrokiem.

Ostatecznie więc po przystąpieniu do sprawy przez J. O. oraz zmodyfikowaniu powództwa pismem z dnia 9 maja 2022 r. (data stempla pocztowego), strona powodowa domagała się w niniejszym postępowaniu ustalenia nieistnienia lub nieważności spornej Umowy oraz zasądzenia kwoty 961 823,75 zł w następujący sposób:

a) kwoty 132 394,75 zł na rzecz obojga powodów po połowie wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie:

- a to wobec nieważności lub nieistnienia Umowy kredytu.

Ewentualnie, wniosła o ustalenie nieważności lub bezskuteczności niektórych postanowień Umowy kredytu, w tym postanowień wskazanych w Umowie i Regulaminie: § 2 ust. 1, § 3 ust. 8, § 4 ust, 1 zd. 1, § 4 ust. 4, § 5 ust. 1, § 5 ust. 3, § 6 ust. 1, § 6 ust. 2, § 6 ust. 3, § 6 ust. 4, § 10 ust. 2 pkt c, § 12 ust. 5 Umowy oraz § 6 ust. 5 pkt 5.1, 5.2 i 5.5, § 8 ust. 5, § 8 ust. 6, § 11 ust. 7, § 12 ust. 6 i § 13 ust. 6 Regulaminu oraz ustalenie, że Umowa kredytu jest umową kredytu złotowego, pozbawioną mechanizmu indeksacji i oprocentowanego zgodnie z § 5 Umowy kredytu oraz zasądzenie z tego tytułu na rzecz powódki zwrotu części wszystkich nienależnie nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości 308.423,74 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia niniejszego pozwu do dnia zapłaty.

Ewentualnie, domagała się unieważnienie Umowy kredytu na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. i przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i zasądzenie z tego tytułu kwoty wskazanej w roszczeniu głównym pozwu.

Sąd w niniejszej sprawie zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., podejmując postępowanie z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego jedynie w zakresie powództwa o ustalenie (postanowienie z dnia 14 listopada 2023 r., sygn. akt I C 1281/20 – k. 685; postanowienie z dnia 8 października 2024 r. – k. 743; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt VI ACz 1668/23 wraz z uzasadnieniem – k. 488-489). Postępowanie to zostało podjęte jedynie w zakresie roszczenia głównego o ustalenie. Dopiero bowiem po przesądzeniu o bezzasadności żądania głównego o zapłatę będzie podstawa do oceny roszczenia ewentualnego o ustalenie (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2021 r., III CZP 70/20) i podjęcia zawieszonego postępowania przy uwzględnieniu poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2024 r. (III CZP 5/24).

Zgodnie z przepisem art. 317 § 1 k.p.c. sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do rozstrzygnięcia tylko część żądania lub niektóre z żądań pozwu.

W ocenie Sądu powództwo A. Ł. oraz J. O. skierowane przeciwko (...)Noble Bank S.A. z siedzibą w W., a następnie Syndykowi Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. w zakresie żądania o ustalenie nieistnienia lub nieważności spornej Umowy nadawało się do rozstrzygnięcia, wobec czego zasadnym było rozstrzygnięcie o tej części powództwa w wyroku częściowym.

Mając powyższe na uwadze, w następstwie dotychczas przeprowadzonego postępowania, Sąd doszedł do przekonania, iż powództwo w ww. zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Analizę zgłoszonego powództwa o ustalenie rozpocząć należało od przywołania podstawy dochodzonego przez powodów roszczenia, a więc art. 189 k.p.c. Stosownie do tego przepisu powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 6 k.c. strona powodowa powinna wykazać istnienie po jej stronie interesu prawnego. Sąd z urzędu bada interes prawny będący materialno-prawną przesłanką powództwa o ustalenie, a ustalenie jego braku skutkuje oddaleniem powództwa wprost bez analizy żądania strony powodowej.

Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. występuje wówczas, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa; niepewność ta powinna być obiektywna, tj. zachodzić według rozumnej oceny sytuacji, a nie tylko subiektywna, tj. według odczucia powodów. Interes ten należy rozumieć jako potrzebę wprowadzenia jasności co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego – w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1987 r., sygn. akt III CRN 57/87, OSNPG 1987, Nr 7, poz. 27). Skuteczne powołanie się na interes prawny wymaga wykazania, że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym wyeliminowane zostanie ryzyko naruszenia w przyszłości praw powodów. W przypadku, gdy dojdzie już do naruszenia prawa, w związku z którym stronie służy dalej idące roszczenie np. o świadczenie (danie, czynienie, zaniechanie lub znoszenie), wyłączona jest możliwość skutecznego wystąpienia z powództwem o ustalenie, skoro sfera podlegająca ochronie jest w takiej sytuacji szersza, a rozstrzygnięcie o różnicy zdań w stanowiskach stron nabiera charakteru przesłankowego. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2002 r. sygn. akt: II CKN 919/99 (LEX nr 54376), które Sąd Okręgowy w całości podziela.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd doszedł do przekonania, że strona powodowa – wbrew twierdzeniom pozwanego Banku – ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. W przedmiotowej sprawie, oceniając interes prawny w powództwie o ustalenie, szczególną uwagę zwrócić należy na fakt, iż stronę powodową oraz pozwany Bank nadal łączy przedmiotowa Umowa kredytu, jak również brak spłaty całości zadłużenia wygenerowanego w oparciu o zawartą między stronami Umowę. W tej sytuacji nie sposób jest przyjąć, że powodom służy dalej idące roszczenie, w szczególności o przyszłe należności przysługujące Bankowi, które mogliby oni uiścić na podstawie nieistniejącej lub nieważnej – w ich ocenie – Umowy. Biorąc pod uwagę podnoszone przez stronę powodową twierdzenia o nieważności Umowy, uznać należy, że niepewność sytuacji prawnej powodów została wykazana w sposób uzasadniający rozpoznanie sprawy merytorycznie w zakresie powództwa o ustalenie.

Przechodząc do oceny powództwa – w ww. zakresie, wskazać należy na art. 58 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy jest również wskazanie przepisów regulujących umowę kredytu bankowego, tj. art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: prawo bankowe). Zgodnie z art. 69 ust. 1 prawa bankowego, w brzemieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 wskazanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

W treści art. 69 ust. 2 prawa bankowego wskazano zatem, jakie niezbędne postanowienia powinny być zawsze ujawnione w umowie bankowej. Nie wszystkie z tych elementów stanowią essentialia negotii umowy kredytowej. Elementów konstrukcyjnych tej umowy poszukiwać należy w art. 69 ust. 1 prawa bankowego.

W ocenie Sądu, przedmiotowa Umowa oraz stanowiący jej integralną część Regulamin zgodne są z art. 69 ustawy prawo bankowe i spełniają wszystkie wymogi zawarte w przytoczonym artykule, nie są próbą obejścia przepisów prawa bankowego, jak również nie wypaczają natury umowy kredytu. W przedmiotowej Umowie kwotę udzielonego kredytu ustalono na kwotę 1 000 263,07 zł indeksowaną kursem CHF (§ 1 ust. 1 Umowy, k. 76). Strona powodowa nie wnosiła przy tym, aby kwotę kredytu wypłacono we franku szwajcarskim. Zdaniem Sądu odpowiadają prawu również postanowienia Umowy odnoszące się do oprocentowania kredytu, w tym wysokość oprocentowania kredytu oraz warunki jego zmiany (§ 1 ust. 3 Umowy, k. 76v; § 13 Umowy, k. 79). Zauważyć też należy, że w dacie podpisania Umowy przepisy prawa bankowego nie przewidywały obowiązku zawarcia w umowie postanowień określających mechanizm tworzenia tabel kursowych, kursów walut, czy też umożliwiających stronie wpływanie na ww. elementy. Zawarcia w Umowie takich postanowień nie domagali się również powodowie.

Umowa kredytu waloryzowanego mieści się, w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353¹ k.c. w zw. z art. 69 ustawy Prawo bankowe). Umowa ta nie jest zatem sprzeczna z art. 358¹ § 2 k.c. wedle którego strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Natomiast § 3 tego przepisu stanowi podstawę sądowej waloryzacji świadczeń. Należy wskazać, że przepis art. 69 Prawa bankowego nie należy do przepisów określających w sposób sztywny wysokości świadczenia pieniężnego, w szczególności świadczenia kredytobiorcy, tj. kwoty kredytu, którą powinien zwrócić w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Z tego względu waloryzacja umowna tego świadczenia była dopuszczalna na podstawie art. 358¹ § 2 k.c. Przyjęcie za miernik waloryzacji waluty obcej nie stanowiło również naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów ani zasad współżycia społecznego. Waloryzacja umowna przy zastosowaniu jako jej miernika waluty obcej wyraża się w tym, że kredytobiorca zwraca kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorca może być zobowiązany do zwrotu bankowi sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu (w chwili wykonania umowy przez bank), ale taka wykorzystana suma (w całości lub części) może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu. Tym samym należy zaznaczyć, że zasada nominalizmu zawarta w artykule 358¹ k.c., znajduje rozszerzenie w ustępie 2 wspomnianego artykułu, umożliwiającego waloryzację w drodze umowy (wyrok Sądu Najwyższy z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 1049/14).

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2015 r. (sygn. V CSK 445/14, Lex nr 1751291), który to pogląd Sąd Okręgowy podziela i odnosi do przedmiotowej sprawy, potwierdził, że dopuszczalne jest ułożenie stosunku prawnego w taki sposób, że strony ustalą w umowie inną walutę zobowiązania i inną walutę wykonania zobowiązania. Wspomniany powyżej art. 69 Prawa bankowego statuuje, że waluty samego kredytu oraz waluta jego spłaty nie muszą być tożsame. Tym samym, dopuszczalne jest tworzenie umów realizujących essentialia negotii umowy kredytu przy założeniu spłaty wierzytelności w walucie obcej.

Biorący kredyt, zwłaszcza długoterminowy z przeliczeniem zobowiązań okresowych (rat spłacanego kredytu) według umówionej waluty (klauzula walutowa) ponosi ryzyko polegające albo na płaceniu mniejszych rat w walucie kredytu, albo większych, niż to wynika z obliczenia w tej walucie, gdyż na wysokość każdej raty miesięcznej wpływa wartość kursowa waluty kredytu w stosunku do waloryzacji tego kredytu (wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 429/11, Legalis nr 526856). Podkreślenia wymaga więc, że istotną konsekwencją umowy kredytu jest brak pewności w zakresie ostatecznego całkowitego jego kosztu zarówno ze strony banku, jak i kredytobiorcy. Dotyczy to także kredytów wyrażonych w PLN, nieindeksowanych do waluty obcej, szczególnie w przypadku zastosowania zmiennego oprocentowania kredytu, zależnego od szeregu czynników, na które kredytobiorca także nie ma wpływu. W przypadku wzrostu oprocentowania w okresie kredytowania, tak samo jak w przypadku zmian na rynku walutowym, które mogą dotykać CHF, kwota wierzytelności wobec banku może ulegać zmianie, jednak nawet wówczas będzie to jedno i to samo zobowiązanie z tego samego tytułu, bez cech innych stosunków zobowiązaniowych. Zjawisko to nie stanowi naruszenia ustawy Prawo bankowe, ani Kodeksu cywilnego w zakresie prawa zobowiązań. Brak ekwiwalentności świadczeń jest więc pozorny, z uwagi na konieczność zachowania wzajemnej wartości waluty PLN i CHF. Nie można oczekiwać od banku (który jako spółka prawa handlowego prowadzi nastawioną na zysk działalność gospodarczą) udzielania kredytów bez umożliwienia mu osiągnięcia korzyści z umowy kredytu, bo tylko wówczas nie dochodziłoby do rozbieżności pomiędzy udzielonym kredytem, a zobowiązaniem do zwrotu wykorzystanego kredytu. Kredytobiorca, niedysponujący własnymi środkami pieniężnymi oraz taki kredytobiorca, który nie zamierza zaangażować posiadanych przez siebie środków finansowych, musi skorzystać z finansowego wsparcia ze strony banku, dla którego umowa kredytu jest źródłem przychodu, tym samym dochodzi do naruszenia równowagi między stroną konsumencką a spółką prawa bankowego. Nie jest to jednak równoznaczne z nieważnością umowy kredytu, ponieważ wykorzystanie mechanizmu waloryzacji nie narusza natury kredytu, gdyż zapewnia kredytodawcy zarobek w zamian za udzielenie kredytu.

W sprawie bezsporne jest, że powodowie zawarli sporną Umowę, jako konsumenci w rozumieniu art. 22¹ k.c. Środki uzyskane ze spornej Umowy zostały bowiem przeznaczone na zakup nieruchomości mającej zaspokajać ich potrzeby mieszkaniowe. Powódka zaś dalej w niej zamieszkuje. Zgodnie z przywołanym przepisem, konsumentem można być wyłącznie w zakresie czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z własną działalnością gospodarczą lub zawodową. Decyduje więc brak związku danej czynności z wymienioną działalnością, a nie to, czy taka działalność jest w ogóle prowadzona przez osobę dokonującą czynności prawnej. Do uznania, że mamy do czynienia z konsumentem, wystarczy brak bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową; istnienie pośredniego związku nie wyklucza zatem uznania danej osoby za konsumenta (K. Osajda (red.), P. Miklaszewicz, Kodeks cywilny, Komentarz, wyd. 20, 2018, Legalis).

Zawarcie umowy jako konsument nie oznacza jednak „gwarancji satysfakcji”, tj. że umowa – w szczególności taka, która wiąże się z ryzykiem i uzależniona jest od czynników zewnętrznych, niezależnych od stron – będzie ostatecznie zawsze dla konsumenta korzystna. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r. (sygn. III C 275/15, Mon.Pr.Bank. 2016 nr 10, str. 3) „działanie Państwa w zakresie ochrony konsumentów winno bowiem ograniczać się do ochrony przed działaniami podstępnymi bądź nieuczciwymi, nie mogą oni natomiast oczekiwać, że państwo ochroni ich przed wszelkimi negatywnymi konsekwencjami podejmowanych przez nich decyzji gospodarczych”, który to pogląd Sąd w tym składzie w pełni podziela. Podkreślić należy, że zawarcie umowy w charakterze konsumenta nie oznacza zwolnienia konsumenta z obowiązku dokonania przy zawieraniu umowy oceny rozmiaru zaciąganego zobowiązania i związanych z nim ryzyk. Jednocześnie żadne przepisy nie zabraniają konsumentom zawierania umów wiążących się z ryzykiem, jeżeli są oni gotowi je ponieść. Od konsumenta, należycie dbającego o własne interesy, należy oczekiwać aktywności i dążenia do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości czy wszelkich niezrozumiałych kwestii szczególnie w kontekście umowy, która stanowi dla niego zobowiązanie. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 5 października 2016 r. „w relacjach cywilnoprawnych nie jest dopuszczalne faworyzowanie żadnej ze stron, choćby była konsumentem, kosztem praw profesjonalisty. Trzeba też uwzględnić stale podnoszący się poziom wykształcenia, wiedzy, doświadczenia i świadomości prawnej ogółu społeczeństwa, w tym konsumentów, coraz lepiej przygotowanych do asertywnego uczestnictwa w obrocie prawnym” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 5 października 2016 r., sygn. I ACa 47/16, Legalis nr 1533035). W ocenie Sądu, nie ma podstaw do przyznania stronie powodowej uprzywilejowanej pozycji, w której byłaby zwolniona z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści zawieranej Umowy i od odpowiedzialności za jej skutki.

Oceny wymaga więc czy przed zawarciem przedmiotowej Umowy powodowie zostali w sposób należyty poinformowani o treści umowy o kredyt hipoteczny waloryzowany do waluty obcej i związanych z jej zawarciem ryzykach.

W ocenie Sądu, z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie – w szczególności treści Umowy (k. 76-79v) wynika, że powodowie zostali poinformowani m.in. o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem waluty obcej, a przede wszystkim o ryzyku kursowym i tabelach kursowych . Strona powodowa nie wykazała, aby pozwany Bank nie wypełnił względem powodów ciążącego na nim obowiązku informacyjnego w zakresie spornej Umowy. W ocenie Sądu kredytobiorcy posiadali pełną i niezbędną wiedzę na temat spłaty rat kredytu, jak również mieli świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Powodowie zostali też poinformowani, iż uruchomienie kredytu i spłata rat kredytowych następuje według kursu kupna i sprzedaży waluty obcej, do której waloryzowany jest kredyt. Powyższe wynika przede wszystkim z postanowień Umowy i Regulaminu .

Podnoszone przez stronę powodową zarzuty dotyczące Umowy o kredyt hipoteczny waloryzowanej do waluty CHF wynikają, w ocenie Sądu, ze wzrostu kursu franka szwajcarskiego, na który pozwany Bank nie miał żadnego wpływu i z którego to wzrostu nie odniósł żadnej korzyści. Wzrost kursu CHF wynikał bowiem z działań Centralnego Banku Szwajcarii, który w 2011 r. i 2015 r. doprowadził do uwolnienia sztywnego kursu CHF do innych walut. Zmiana kursu waluty, obiektywnie niekorzystna dla kredytobiorcy, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że zawarta przez powodów Umowa nie istnieje lub jest nieważna.

Powodowie zdecydowali się na wybór ówcześnie jedynego dostępnego dla nich, ale i najkorzystniejszego kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, a Bank spełnił względem nich wszelkie wymagane w dacie zawierania Umowy obowiązki informacyjne. Wskazać należy, że trudno jest oczekiwać od banku, by na chwilę zawierania umowy kredytu przedstawiał kredytobiorcy np. symulacje kredytu, w których kurs waluty rośnie o 100 lub 200%. Wystarczające jest, w ocenie Sądu, aby bank poinformował kredytobiorcę o ryzyku kursowym. Ostatecznie każdy kredytobiorca ryzyko to oceni inaczej. Na kredytobiorcy „odważnym”, „ryzykancie” nawet informacja o ryzyku wzrostu kursu waluty o 200% nie zrobi wrażenia, zaś inaczej zareaguje kredytobiorca „ostrożny” i „zapobiegliwy”. Sąd przyjął zatem, że strona powodowa posiadała pełną wiedzę na temat spłaty rat kredytu, to znaczy, że wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu (koszt kredytu), przeliczona na złotówki na dany dzień, podlega ciągłym wahaniom zgodnie z prawami rynków walutowych, w zależności od aktualnego kursu PLN i CHF, jak również miała świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Nie ma też wątpliwości, że wybierając zadłużenie w CHF, powodowie skorzystali, z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i tym samym z miesięcznie niższej raty kredytu.

Uznać również należy, iż dopuszczalne było zawarcie z Bankiem umowy o kredyt waloryzowany do waluty obcej.

Przedmiotowa Umowa oraz stanowiący jej integralną część Regulamin nie mogły być zatem uznane za bezwzględnie nieważne w związku z art. 58 k.c., gdyż nie naruszają przepisów prawa, ani nie zmierzają do obejścia ustawy, jak również nie są sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Celem zakończenia powyższych rozważań Sąd pragnie zauważyć, że zarzuty powodów jakoby Umowa została zawarta przez osoby reprezentujące pozwany Bank bez stosownego umocowania nie mogły się jawić jako zasadne.

Pozwany nie tylko przedłożył stosowne pełnomocnictwa udzielone pracownikom zawierającym sporną Umowę, tj. J. L. oraz M. P., ale również pracownicy ci korzystali z pełnomocnictwa domniemanego, ustawowego.

Zgodnie z art. 97 k.c. osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa, przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się, w razie wątpliwości, za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Ta regulacja ma na celu ochronę interesów osób dokonujących czynności prawnych z osobą obecną w lokalu przedsiębiorstwa, ale w doktrynie przyjmuje się, że konstrukcja z art. 97 k.c. ma zastosowanie jedynie w przypadkach łącznego spełnienia wszystkich przesłanek przewidzianych w tym przepisie, a mianowicie czynności prawnej dokonuje osoba czynna w lokalu przedsiębiorstwa z osobą korzystającą z usług tego przedsiębiorstwa, lokal przedsiębiorstwa jest przeznaczony do obsługiwania publiczności, czynność prawna należy do kategorii czynności zazwyczaj dokonywanych z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa, a także istnieją wątpliwości co do umocowania osoby czynnej w lokalu do dokonania takiej czynności. Ta ostatnia okoliczność oznacza sytuację, w której brak jest jakichkolwiek lub jednoznacznych przesłanek, wskazujących na istnienie lub brak umocowania osoby, o której mowa w art. 97 k.c. W doktrynie podnosi się, że wątpliwości te nie występują na przykład w sytuacji widocznej w lokalu przedsiębiorstwa informacji o sposobie załatwiania określonych spraw, identyfikatorów noszonych przez pracowników lub znanego klientowi podziału czynności między osobami prowadzącymi obsługę klientów lokalu przedsiębiorstwa. Takiej też wątpliwości nie było w niniejszej sprawie.

Strony zawarły typową dla przedsiębiorstwa pozwanego umowę w sprawie kredytu hipotecznego. Powodowie nie określili bliżej jakiego rodzaju są ich wątpliwości co do umocowania osób, które złożyły podpis na dokumencie Umowy. Należy wskazać, że wątpliwości powodów zrodziły się u nich wiele lat po dokonaniu czynności - dopiero w toku niniejszego postępowania.

Także więc ten zarzut powodów nie mógł prowadzić do uwzględnienia zawartego w wywiedzionym powództwie roszczenia głównego o ustalenie nieistnienia lub nieważności spornej Umowy.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że roszczenie to – ze względu na jego bezzasadność – nie mogło zostać uwzględnione.

Dodatkowo, Sąd pragnie zauważyć, iż orzeczenia w zakresie kosztów procesu nie wydano wobec dyspozycji zawartej w art. 108 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Wobec tego, że wyrok częściowy nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w instancji, w wyroku tym nie zamieszcza się orzeczenia o kosztach. Kompleksowe rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nastąpi zatem w wyroku końcowym, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego dotyczącego nierozstrzygniętej części żądań o zapłatę oraz żądań o ustalenie.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak na wstępie.

Sędzia Ewa Ligoń-Krawczyk

ZARZĄDZENIE

(...)

Sędzia Ewa Ligoń-Krawczyk