Postanowienie SN z 23 maja 2013, sygn. III KK 52/13
Data orzeczenia
23 maja 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Włodzimierz Wróbel
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 23 maja 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Włodzimierz Wróbel
2
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 23 maja 2013 r.,
sprawy R. T.
uniewinnionego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 177 § 1 k.k.
z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej
od wyroku Sądu Okręgowego w B.
z dnia 9 listopada 2012 r.,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S.
z dnia 25 kwietnia 2012 r.,
p o s t a n o w i ł
1) oddalić kasację, jako oczywiście bezzasadną,
2) zwolnić oskarżycielkę posiłkową od obowiązku uiszczenia
kosztów sądowych postępowania kasacyjnego, obciążając nimi
Skarb Państwa,
3) zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika
oskarżycielki posiłkowej, adwokata A. A., Kancelaria Adwokacka,
kwotę 442,80 zł (słownie: czterysta czterdzieści dwa złote i
80/100), w tym 23% VAT, z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie i
wniesienie kasacji.
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 25 kwietnia 2012 r.
R. T. został uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 177 § 1 k.k.
Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 9 listopada
2012 r. Od powyższego prawomocnego rozstrzygnięcia pełnomocnik z urzędu
oskarżycielki posiłkowej wniósł kasację, zarzucając mu rażące naruszenie prawa,
mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia:
I. obrazę przepisów prawa materialnego art. 177 k.k. w zw. z art. 26 ust. 1 i 7
ustawy- Prawo o ruchu drogowym wskutek niewłaściwego zastosowania
(niezastosowania) zawartej w tym ostatnim przepisie kwalifikowanej zasady
ograniczonego zaufania prowadzącego do błędnej ostatecznej konkluzji o
rzekomej niemożności przypisania oskarżonemu zawinionego przyczynienia
się do spowodowania zdarzenia,
II. obrazę przepisów postępowania:
1) art. 170 § 1 pkt 1 i 5 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. w wyniku niezasadnego
oddalenia przez Sąd Odwoławczy wniosków dowodowych skarżącej
zgłoszonych fazie apelacyjnej sprawy, pomimo ich przydatności, zdaniem
autora kasacji, dla ustalenia prawdy materialnej,
2) art. 194 i art. 93 § 2 k.p.k. w zw. z § 77 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007r. Regulamin urzędowania
sądów powszechnych przez zaaprobowanie nieprawidłowego
niezastosowania się przez Sąd Rejonowy do wymogu zlecania biegłym
sporządzania opinii wraz z odpowiednią ilością egzemplarzy dla stron,
niewydania zarządzeń doręczenia ich odpisów oskarżycielce posiłkowej, co
zdaniem autora kasacji pozbawić ją miało możliwości rzeczywistego i
pełnego ustosunkowania się do treści tych opinii,
3) art. 51 § 3 k.p.k., polegającą na jego niewłaściwej wykładni skutkującej
niezasadnym zaakceptowaniem pozbawienia poszkodowanej prawa do
działania przed Sądem przez faktycznego opiekuna, co mogło mieć istotny
wpływ na sytuację procesową oskarżycielki,
4) art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k. przez nierozważenie
całokształtu materiału dowodowego oraz wykroczenia poza ramy swobodnej
3
oceny dowodów i okoliczności sprawy istotnych dla jej prawidłowego
rozstrzygnięcia,
5) art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. w efekcie niedostatecznego
ustosunkowania się do istoty zarzutów apelacji oskarżycielki posiłkowej.
Podnosząc powyższe zarzuty autor kasacji wniósł o uchylenie orzeczenia
Sądu Odwoławczego i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego
rozpoznania.
Następnie, pełnomocnik z wyboru oskarżycieli posiłkowej wniósł pismo
stanowiące uzupełnienie kasacji pełnomocnika z urzędu, zarzucając w nim
wyrokowi Sądu Okręgowego w B.:
1) rażącą obrazę art. 433 § 2 k.p.k., art. 427 § 2 k.p.k. i art. 457 § 2 i § 3 k.p.k.
,która miała istotny wpływ na treść punktu pierwszego i drugiego
zaskarżonego wyroku, przejawiła się w bezpodstawnym, zdaniem autora
uzupełnienia kasacji, uznaniu apelacji na oczywiście niezasadną, czego
konsekwencją było odstąpienie od rzetelnego jej rozpoznania,
2) rażącą obrazę art. 437 § 1 k.p.k. i art. 452 § 2 k.p.k. w zw. art. 4 k.p.k., art. 7
k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k. i art. 410 k.p.k. mającą istotny wpływ na treść
wyroku przez uznanie przez Sąd Odwoławczy, że materiał dowodowy
zebrany w sprawie jest kompletny i brak podjęcia czynności zmierzających
do jego uzupełnienia,
3) rażącą obrazę art. 177 k.k. w zw. z art. 4 i 26 ust. 1 i 7 ustawy- Prawo o
ruchu drogowym, która miała istotny wpływ na treść wyroku wskutek
oczywiście błędnej wykładni zasady ograniczonego zaufania i dalszej
konkluzji Sądu, że pomiędzy zachowaniem oskarżonego a potrąceniem
pieszej nie zaistniał normalny związek przyczynowo -skutkowy i winę za
wypadek ponosi tylko i wyłącznie piesza,
4) rażącą obrazę art. 427 § 3 k.p.k., art. 452 § 2 k.p.k., art. 170 § 1 k.p.k. w zw.
z art. 169 § 2 k.p.k. i art. 170 § 5 k.p.k., która miała istotny wpływ na treść
orzeczenia, a polegającą na nadużyciu przez Sąd Odwoławczy prawa
procesowego do niezasadnego niedopuszczenia uzupełnienia przewodu
sądowego o istotne fakty i okoliczności niezbędne do prawidłowej oceny
opinii biegłych, a przez to oceny wyroku Sądu I instancji,
4
5) rażącą obrazę art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 355 § 1 k.p.c. i art. 203 § 4
k.p.c. w zw. z art. 70 k.p.k. oraz art. 415 § 2 k.p.k. i art. 456 k.p.k., która
miała istotny wpływ na treść punktu pierwszego wyroku Sądu
Odwoławczego, a wynikła z utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji w
zakresie punktu drugiego, mimo iż merytoryczne orzekanie co do powództwa
adhezyjnego było wykluczone z racji wycofania pozwu przez powódkę
cywilną przed wydaniem wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej (wraz z jej uzupełnieniem)
jest oczywiście bezzasadna. Sformułowany w kasacji zarzut naruszenia prawa
materialnego sprowadza się w istocie do polemiki z ustaleniami faktycznymi
dokonanymi przez Sądy. Pełnomocnik skarżącej, powołując się na naruszenie
przez oskarżonego kwalifikowanej zasady ograniczonego zaufania, w istocie
kwestionuje dokonane ustalenia faktyczne, wskazując, że pokrzywdzona zbliżała
się do przejścia dla pieszych w sposób wskazujący na ograniczoną sprawność
ruchową w miejscu zdarzenia, co miało być „w pełni dostrzegalne w porze
dziennej”. Takich ustaleń jednak w sprawie nie poczyniono. Sam wiek
pokrzywdzonej (79 lat) nie uzasadnia jeszcze twierdzenia, co do tego, że przed
przejściem dla pieszych zachowywała się w sposób, z którego należało
wnioskować o możliwości niedostosowania się przez nią do zasad bezpieczeństwa
ruchu. W cytowanym w kasacji wyroku SN z dnia 28 lutego 1975 r. (V KZP 2/74,
OSNKW 1975, z. 3-4, poz. 33) wyraźnie wskazano, że wskazówką możliwości
nieprawidłowego zachowania się na drodze przez innych współuczestników ruchu
„jest zwłaszcza jawna i dostrzegalna dla prowadzącego pojazd ich niezdolność do
przestrzegania zasad ruchu”. Tymczasem z dokonanych i niekwestionowanych w
sprawie ustaleń nie wynika, by pokrzywdzona miała kłopoty z poruszaniem się (por.
s. 9 uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego). Sam fakt osiągnięcia starszego
wieku i noszenia okularów oraz znajdowania się na chodniku w okolicach przejścia
dla pieszych nie oznacza jeszcze, że kierowca ma obowiązek zatrzymania się
przed tym przejściem. Skarżący nie wskazał zresztą, w jaki sposób R. T. miał
dochować wymaganych przez niego reguł ostrożności, w sytuacji, gdy według
dokonanych przez sąd ustaleń faktycznych poszkodowana weszła na jezdnię w
5
momencie, gdy kierujący pojazdem nie miał już możliwości jego zahamowania
przed torem ruchu pieszej.
Równie bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa procesowego.
Trafnie wskazał Sąd Okręgowy w postanowieniu z dnia 8 listopada 2012 r.,
oddalającym wnioski dowodowe pełnomocnika skarżącej, że w aktach sprawy
znajdują się opinie biegłych sądowych z zakresu ruchu drogowego, zaś w
zawartym w apelacji wniosku dowodowym nie wskazano, jakie „odmienności” miały
się znajdować w ustnych opiniach biegłych wyrażonych w sprawie o sygnaturze II
W …/11. Słusznie także Sąd odwoławczy stwierdził, że wydruk z internetu nie może
być w okolicznościach sprawy przyjęty jako dowód.
Zarzut naruszenia art. 194 k.p.k. oraz 93 § 2 k.p.k. w zw. z art. 77
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin
urzędowania sądów powszechnych dotyczy postępowania przed Sądem pierwszej
instancji i nie może stanowić podstawy kasacji. Niezależnie do tego należy
stwierdzić, że zarzut ten, sformułowany już w kasacji, był przedmiotem rozpoznania
przez Sąd odwoławczy, zaś pełnomocnik skarżącej w kasacji nie wskazał, dlaczego
uważa, że sposób rozpoznania tego zarzutu w sposób rażący narusza przepisy
postępowania karnego.
Także zarzut naruszenia art. 51 § 3 k.p.k. okazał się bezpodstawny. Trafnie
bowiem Sąd odwoławczy wskazał, że art. 51 § 3 k.p.k. ma zastosowanie wyłącznie
do uprawnień pokrzywdzonego. W sytuacji uzyskania przez daną osobę będącą
pokrzywdzonym statusu oskarżyciela posiłkowego, osoba ta, jako oskarżyciel
posiłkowy może ustanowić pełnomocnika lub ubiegać się o ustanowienie takiego
pełnomocnika z urzędu. Art. 51 § 3 k.p.k. dotyczy więc wyłącznie takich uprawnień,
które przysługują danej osobie jako pokrzywdzonemu. W szczególności dotyczy to
np. oświadczenia o przystąpieniu do sprawy w charakterze oskarżyciela
posiłkowego czy też złożenia wniosku o orzeczenie środka karnego z art. 46 § 1
k.k. Uprawnienia przysługujące danej osobie jako oskarżycielowi posiłkowemu (w
tym oskarżycielowi posiłkowemu subsydiarnemu), osoba ta może wykonywać
osobiście lub za pośrednictwem pełnomocnika, którym zgodnie z art. 88 k.p.k.
może być adwokat lub radca prawny.
6
Formułując zarzut naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k.,
skarżący nie wskazał, jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w
szczególności dla treści orzeczenia Sądu II instancji miałoby ustalenie okoliczności
wskazanych na str. 7 uzupełnienia kasacji (posiadanie przez oskarżonego
uprawnień do kierowania pojazdami, dopuszczenie pojazdu do ruchu, stan punktów
karnych kierowcy), co miałoby uzasadniać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji
art. 410 k.p.k, art. 4 k.p.k. oraz art. 424 § 1 k.p.k. Brak jest także jakichkolwiek
argumentów uzasadniających tezę, że sposób rozpoznania przez Sąd odwoławczy
zarzutu domniemanego naruszenia przez sąd I instancji art. 41 § 1 k.p.k., mógłby
stanowić podstawę skargi kasacyjnej.
Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej zawartym w uzupełnieniu
kasacji, Sąd I instancji postanowieniem wydanym w czasie rozprawy w dniu 5
września 2011 r. nie uwzględnił wniosku powódki o wycofaniu pozwu i przekazania
sprawy do postępowania karnego. Tym samym nie zachodziła podstawa do
umorzenia postępowania w zakresie powództwa adhezyjnego. Brak było więc
podstaw, by sąd odwoławczy, wychodząc poza granice stawianych w apelacji
zarzutów, uznał, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji o pozostawieniu powództwa
cywilnego bez rozpoznania stanowi naruszenie art. 415 § 2 k.p.k.
W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji.