Wyrok z 5 marca 2026, sygn. III Ca 817/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
Sygn. akt III Ca 817/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 marca 2026 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Dyrda
po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r. w F.
na rozprawie
sprawy z powództwa B. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności w F.
przeciwko X. A.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 25 czerwca 2025 r., sygn. akt VIII C 109/25
1. oddala apelację;
2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego tę należność.
SSO Andrzej Dyrda
Sygn. akt III Ca 817/25
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Zabrzu wyrokiem z dnia 25 czerwca 2025r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 514,57 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 września 2024r. oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie, a nadto zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 591,56 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnia się wyroku.
Orzeczenie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym.
27 września 2022r. X. A. zawarł z (...) sp. z o.o. we A. umowę pożyczki nr (...). Całkowita kwota pożyczki, którą pożyczkobiorca otrzymał do dyspozycji wynosiła 2 300,00 zł, a całkowity koszt pożyczki wynosił 3 514,47 zł. Całkowita kwota do zapłaty wyniosła 5 814,47 zł. Kwota odsetek naliczonych za cały okres kredytowania wyniosła 1 234,32 zł, prowizja wyniosła 1 705,15 zł, a opłata za udzielenie pożyczki wyniosła 575,00 zł. Pożyczka miała być spłacona w trzydziestu miesięcznych ratach. Wysokość miesięcznej raty wynosiła 196,39 zł, a pożyczka miała zostać spłacona do dnia 17 marca 2025r.
27 września 2022r. (...) sp. z o.o. przelała na rachunek bankowy X. A. kwotę 2 300,00 zł tytułem wykonania umowy pożyczki nr (...).
3 października 2022r. pomiędzy (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i (...) Funduszem Inwestycyjnym Zamkniętym Niestandaryzowanym Funduszem Sekurytyzacyjnym w F. zawarta została Umowa Sekurytyzacji. Na podstawie zawartej umowy (...) sp. z o.o. przelała na powoda wierzytelności wynikające z zawartych przez nią umów pożyczek, a powód przelew tych wierzytelności bezwarunkowo przyjął. Przedmiotem umowy przelewu wierzytelności była m. in. wierzytelność przysługująca wobec X. A. z tytułu umowy z dnia 27 września 2022r. nr (...).
Pismem z dnia 10 października 2022r. powód poinformował pozwanego, że w dniu 3 października 2022r. nastąpiło przeniesienie wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki (...) na powoda na podstawie art.509 kc.
Pismem z dnia 31 października 2023r. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności w F. wezwał X. A. do uregulowania zadłużenia w wysokości 194,42 zł wynikającego z umowy pożyczki nr (...) z dnia 27 września 2022r. do dnia 10 listopada 2023r.
Pismem z dnia 19 grudnia 2023r. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności w F. wypowiedział X. A. umowę pożyczki nr (...) pod warunkiem wstrzymującym – dokonania spłaty całej zaległej kwoty w wysokości 595,21 zł do dnia 2 stycznia 2024r.
Wezwanie do zapłaty z dnia 31 października 2023r. oraz wypowiedzenie umowy z dnia 19 grudnia 2023r. zostały podpisane przez Ł. U., której w dniu 8 grudnia 2021r. zostało udzielone pełnomocnictwo do działania w imieniu powoda, w szczególności w zakresie podpisywania wszelkiej korespondencji kierowanej do dłużników.
W tak ustalonym stanie faktycznym, przy uwzględnieniu, że wniosek o uzasadnienie wyroku dotyczył tylko części oddalającej powództwo, Sąd wskazał, że podstawą roszczenia powoda był art. 720 § 1 k.c., natomiast podstawą prawną legitymacji czynnej powoda , był art. 509 k.c. cytując równocześnie treść tych przepisów.
Następnie Sąd wskazał, że ze wszystkich zarzutów podniesionych przez pozwanego przeciwko żądaniu pozwu Sąd podzielił argumentację pozwanego jedynie odnośnie abuzywności postanowień umownych w zakresie prowizji wskazując, że pożyczkobiorca otrzymał do dyspozycji 2300 zł przy prowizji wynoszącej 1 705,15 zł i opłacie za udzielenie pożyczki w kwocie 575 zł. Sąd zwrócił także uwagę, że pożyczkobiorca był zobowiązany do zapłaty odsetek umownych w wysokości 1 234,32 zł.
Następnie Sąd wskazał, że zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nadto, Sąd przytoczył treść art.36a ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy przez strony) określającym maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu zwracając uwagę, że zastrzeżona w przedmiotowej umowie prowizja stanowiła 75% kwoty oddanej pozwanemu do dyspozycji. Sąd uznał, że tak wysoka prowizja jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy pozwanego, zwłaszcza że pozwany – oprócz prowizji – miał zapłacić jeszcze odsetki i opłatę za udzielenie pożyczki w wysokości 575 zł. W związku z czym uznał, że postanowienie to nie wiąże pozwanego, zwłaszcza że powód nie wykazał, że postanowienie umowne w zakresie wysokości prowizji zostało z pozwanym indywidualnie uzgodnione, podkreślając równocześnie, że wyrazem dążenia ustawodawcy do ochrony konsumenta w zakresie pozaodsetkowych kosztów kredytu jest zmiana treści art.36a ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim i obniżenie dopuszczalnych ustawowych limitów pozaodsetkowych kosztów kredytu.
Z tych względów Sąd uznał, że pozwany powinien zapłacić należność wynikającą z przedmiotowej umowy w wysokości 2 875 zł, na którą składa się kwota, którą pozwany otrzymał do dyspozycji w wysokości 2 300 zł oraz opłata za udzielenie pożyczki w wysokości 575 zł. Sąd uznał, że skoro pozwany na poczet przedmiotowej umowy pożyczki wpłacił łącznie kwotę 2 360,40 zł, w związku z czym do zapłaty przez pozwanego pozostała kwota 514,57 zł (2 875,00 zł - 2 360,40 zł) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu i taką kwotę zasądził.
Sąd oddalił powództwo w zakresie prowizji w wysokości 1 705,15 zł uznając, że postanowienie umowne w zakresie prowizji jako abuzywne nie wiąże pozwanego jako konsumenta.
Sąd nie uwzględnił roszczenia w zakresie odsetek umownych mając na uwadze, że odsetki te były naliczane łącznie od całego zadłużenia wynikającego z umowy pożyczki, w tym również od prowizji, która pozwanego nie wiąże. W związku z tym powództwo w zakresie odsetek umownych oddalił albowiem powód nie wykazał wysokości odsetek umownych liczonych jedynie od kapitału pożyczki i opłaty przygotowawczej za udzielenie pożyczki.
Apelację od tego orzeczenia wniósł powód zaskarżając wyrok w części, w zakresie punktu 2 wyroku, tj. co do kwoty 2 736,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz w zakresie punktu 3 dot. kosztów procesu.
Zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:
1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sporu, a to faktów wynikających z treści zawartej i zaakceptowanej przez pozwanego Umowy pożyczki nr (...) z dnia 27 września 2022r. w zakresie poinformowania pozwanego o możliwości odstąpienia od zawartej umowy bez konieczności wskazania przyczyny, a co umożliwiło pozwanemu przeanalizowanie zaakceptowanych wcześniej warunków, w tym wysokości opłaty prowizyjnej i całkowitej kwoty do zapłaty, i ewentualnego odstąpienia, a czego pozwany nie uczynił, przystąpił natomiast do spłaty, zgodnie z harmonogramem pożyczki;
2. art. 213 § 2 k.p.c. - poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że wpłaty pozwanego nie stanowią uznania roszczenia co do wysokości roszczenia wskazanej w pozwie.
Nadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
1. art. 385 1 k.c. - poprzez uznanie, iż kwota wynikająca z opłaty prowizyjnej jest rażąco wygórowana i nie wiąże pozwanego;
2. art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim - poprzez jego niezastosowanie;
3. art. 5 pkt 6 oraz art. 30 ust. 1 pkt. 10 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim poprzez ich niezastosowanie i w efekcie nieprawidłowe uznanie, iż zastrzeżenie przez pożyczkodawcę opłaty prowizyjnej nie wiąże pozwanego;
4. art. 385 1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. w zw. z art. art. 385 2 k.c. - poprzez przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że w umowie wiążącej strony doszło do naruszenia wskazanych przepisów, w sytuacji pełnej akceptacji przez pozwanego warunków umowy, w tym wysokości opłaty prowizyjnej oraz w sytuacji, gdy postanowienia umowy nie kształtują obowiązków konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i nie naruszają rażąco interesów konsumenta;
Na tych podstawach wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części, tj. w zakresie pkt. 2 w części, w jakiej Sąd oddalił powództwo poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda dalszej kwoty 2 736,43 zł oraz zasądzenie na rzecz strony powodowej kosztów procesu za I instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Sąd pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował roszczenie powoda przyjmując jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia przywołane przepisy prawne, a następnie ustalił wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Poczynione ustalenia dotyczące okoliczności faktycznych mają podstawę w zgromadzonym w sprawie materialne dowodowym, który w zakresie dokonanych ustaleń jest logiczny i wzajemnie spójny, natomiast informacje zawarte w poszczególnych źródłach dowodowych nawzajem się uzupełniają i potwierdzają, przez co są w pełni wiarygodne.
Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy są prawidłowe i jako takie Sąd Okręgowy uznaje je za własne.
Odnosząc się do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazać należy, że dla skutecznego postanowienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. konieczne jest wykazanie przez apelującego, przy użyciu argumentów jurydycznych – wykaże, że sąd naruszył ustanowione w art. 233 § 1 k.p.c. zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów, a więc że uchybił podstawowym regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów lub też bezzasadnie pominął dowody, które doprowadziłyby do odmiennych wniosków oraz że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Strona chcąca podważyć sędziowską ocenę dowodów nie może ograniczać się do przedstawienia własnej ich oceny, ponieważ jest to zwykłą polemiką ze stanowiskiem sądu nie mogącą odnieść skutku. Innymi słowy to ujmując okoliczność, że z tych samych dowodów wyciągnąć można wnioski odmienne, czy też odmiennie ocenić można moc poszczególnych dowodów, sama w sobie nie może stanowić podstawy do podważenia trafności ustaleń opartych na odmiennym przekonaniu sądu I instancji, gdy przekonanie to także zgodne jest z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i prawidłowego kojarzenia faktów. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. To bowiem sąd według swobodnego uznania i działając w granicach wyznaczonych przez art. 233 § 1 k.p.c. decyduje, którą spośród prawdopodobnych wersji uznaje za prawdziwą. Same, nawet poważne, wątpliwości co do trafności oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji, jeżeli tylko nie wykroczyła ona poza granice zakreślone w art. 233 § 1 k.p.c., nie powinny stwarzać podstawy do zajęcia przez sąd drugiej instancji odmiennego stanowiska. Co szczególnie istotne, sąd odwoławczy ma przy tym ograniczone możliwości ingerencji w ustalenia faktyczne poczynione przez sąd pierwszej instancji na podstawie dowodów osobowych (zeznań świadków i stron/uczestników postępowania). Ewentualna zmiana tychże ustaleń może być dokonywana zupełnie wyjątkowo, w razie jednoznacznej wymowy materiału dowodowego z zeznań świadków i przesłuchania stron oraz oczywistej błędności oceny tegoż materiału (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca 1999 r. w sprawie III CZP 59/98, OSNC 1999/7-8/124, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000 r., III CKN 1169 /99, OSNC z 2000/7 – 8/139, z dnia 7 stycznia 2005 r., IV CK 387/04, Lex nr 177263, z dnia 29 września 2005 roku, II PK 34/05, Lex nr 829115, z dnia 13 listopada 2003 r., IV CK 183/02, Lex nr 164006, wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 stycznia 2014 roku, V ACa 655/13, LEX nr 1428104 oraz z dnia 11 czerwca 2015 roku, III AUa 1289/14 Lex nr (...)).
Powód, naruszenia powyższej normy prawnej, dopatrzył się w pominięciu faktów wynikających z treści zawartej i zaakceptowanej przez pozwanego umowy pożyczki nr (...) z dnia 27 września 2022r. w zakresie poinformowania pozwanego o możliwości odstąpienia od zawartej umowy bez konieczności wskazania przyczyny, a co umożliwiło pozwanemu przeanalizowanie zaakceptowanych wcześniej warunków, w tym wysokości opłaty prowizyjnej i całkowitej kwoty do zapłaty, i ewentualnego odstąpienia, a czego pozwany nie uczynił, przystąpił natomiast do spłaty, zgodnie z harmonogramem pożyczki.
Podnieść jednak należy, że sama możliwość odstąpienia od umowy, przewidziana normami prawa materialnego, nie pozbawia konsumenta (kredytobiorcy) możliwości późniejszej oceny takiej umowy pod kątem jej abuzywności. Dlatego nie sposób przyjąć, aby taka okoliczność wyłączała możliwość zbadania jej w toku postępowania sądowego, tak jak to uczynił Sąd I instancji.
Podkreślić także należy, przy uwzględnieniu pozostałych zarzutów postawionych w apelacji, że do zawartej w dniu 27 września 2022r. umowy pożyczki nr (...) zastosowanie znajdują postanowienia ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1497 ze zm.), stanowiącej kompleksową regulację problematyki kredytów konsumenckich w Rzeczypospolitej Polskiej oraz implementację Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2008/48/WE z 23 kwietnia 2008r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U. UE.L. 2008 r. Nr 133, poz. 66 ze zm.). Celem tej dyrektywy jest nie tylko ochrona konsumenta w zakresie zharmonizowanych przepisów, ale ustanowienie pewnej równowagi między celem w postaci ochrony konsumentów a zadaniem polegającym na tworzeniu prawidłowo funkcjonującego rynku wewnętrznego w dziedzinie kredytu konsumenckiego (wyr. (...) z 12.7.2012 r. w sprawie C-602/10, sprawa (...) SA przeciwko P. H. pentru Ł. O., EU:C:2012:443, pkt 62). Realizacja tych celów nastąpiła m.in. poprzez uregulowanie obowiązków informacyjnych kredytodawcy i pośrednika kredytowego wobec konsumenta przed zawarciem umowy, tak aby konsument był w stanie podjąć, na podstawie informacji udzielanych mu przed zawarciem umowy, świadomą decyzję co do treści umowy o kredyt konsumencki oraz jej skutków. Informacje podawane przed zawarciem umowy powinny być we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. W konsekwencji, w treści art. 30 ust. 1 ustawy zastrzeżono, że umowa o kredyt konsumencki powinna określać w szczególności całkowitą kwotę kredytu (rozumianą jako suma wszystkich środków pieniężnych, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt – art. 5 pkt 7), terminy i sposób wypłaty kredytu, rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (rozumianą jako całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym – art. 5 pkt 12) oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta (rozumianą jako suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu – art. 5 pkt 8) ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia, zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejności zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informację o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1, informację o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie, roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu, skutki braku płatności, sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu, jeżeli umowa je przewiduje.
Dyrektywa 2008/48 nie zawiera sformułowania o pozaodsetkowych kosztach kredytu ani też o kredytowanych kosztach kredytu. Zawiera je natomiast (...) w art. 5 pkt 6a) (pozaodsetkowe koszty kredytu) i art. 5 pkt 7 (całkowita kwota kredytu, która zgodnie z nim nie obejmuje kredytowanych kosztów kredytu). (...) w sprawie M. i R. H. G. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty (C-779/18) stwierdził, że „pozaodsetkowe koszty kredytu” stanowią podkategorię „całkowitego kosztu kredytu” w rozumieniu art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48, który obejmuje wszystkie koszty, w tym w szczególności odsetki. Ww. orzeczeniu (...) rozpatrywał dopuszczalność wprowadzenia do (...) pojęcia kosztów pozaodsetkowych przez pryzmat obowiązków informacyjnych wynikających z dyrektywy 2008/24. Wskazał, że art. 5 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/48, zawierający wykaz informacji, jakich należy udzielić konsumentom przed zawarciem umowy, oraz art. 10 ust. 2 lit. g) tej dyrektywy, dotyczący informacji, które należy podać w umowie w sposób jasny i zwięzły, przewidują obowiązek poinformowania konsumenta o „całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta”, zdefiniowanej w art. 3 lit. h) dyrektywy 2008/48 jako „suma całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta”. Przepisy TE nie przewidują obowiązku informowania o pozaodsetkowych kosztach kredytu lub o metodzie ich obliczania. W konsekwencji (...) stwierdził, że dyrektywa 2008/48 nie zawiera żadnego zharmonizowanego przepisu dotyczącego „pozaodsetkowych kosztów kredytu” lub sposobu, w jaki należy je obliczać. (...) orzekł , że art. 3 lit. g), art. 10 ust. 2 i art. 22 ust. 1 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które ustanawiają metodę obliczania maksymalnej kwoty pozaodsetkowych kosztów kredytu, jakimi można obciążyć konsumenta, pod warunkiem, iż przepisy te nie wprowadzają w odniesieniu do tych pozaodsetkowych kosztów kredytu dodatkowych obowiązków informacyjnych ponad te określone w art. 10 ust. 2. (...) podtrzymał to stanowisko m.in. w wyroku z dnia 3 września 2020r., ((...) S.A. z siedzibą w (...) i inni przeciwko QJ i innym, C-84/19, C. nr (...)).
Sąd I instancji uznał za abuzywne postanowienie dotyczące opłaty prowizyjnej w kwocie 1 705,15 zł, czego zasadność apelacji kwestionowała strona powodowa.
Oceny zasadności spornego uprawnienia powódki do domagania się opłaty prowizyjnej należało dokonać przy uwzględnieniu regulacji art. 6 k.c., art. 353 1 k.c., 385 1 k.c. i art. 720 k.c., a także art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim.
Przede wszystkim nie można było pominąć, że z okoliczności sprawy wynikało, iż umowa została zawarta na podstawie wzorca umownego, między przedsiębiorcą zajmującym się zawodowo udzieleniem pożyczek, a osobą fizyczną, która dokonała czynności prawnej w zakresie niezwiązanym bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zatem pozwanej przysługiwał status konsumenta w rozumieniu art. 22 1 k.c., co z kolei nakazywało przeprowadzenie oceny prawnej uwzględniającej treść art. 385 1§1 i §4 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Jak przy tym wyjaśniono w orzecznictwie, w przypadku umowy pożyczki świadczeniem głównym po stronie pożyczkobiorcy są odsetki kapitałowe i za opóźnienie, nie jest nim natomiast wynagrodzenie prowizyjne (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 października 2021 roku, III CZP 43/20, Lex nr 3246823). Dodać wypada, że po stronie pożyczkodawcy świadczeniem głównym jest udostępnienie określonej kwoty pieniężnej.
Sporne świadczenie podlegało więc kontroli w ramach art. 385 1 k.c.
Nadto istotną była też regulacja art. 36a u. k. k. określająca maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego (a więc także i pożyczki udzielanej konsumentowi przez przedsiębiorcę). Dokonując jej wykładni uznać należało, że przepis ten ma w głównej mierze charakter ochronny. Stanowi zabezpieczenie przed nakładaniem na konsumentów nadmiernych obowiązków finansowych. Jego wprowadzenie do systemu prawa nie oznacza automatycznego przyznania przedsiębiorcom uprawnienia do naliczania pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego do wysokości określonej tym przepisem. W konsekwencji sam fakt, że żądana z omawianego tytułu kwota nie przekracza górnej granicy zakreślonej w tym przepisie, nie przesądza o zasadności obciążenia nią konsumenta. Przedsiębiorca domagający się pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego powinien zatem wskazać na zindywidualizowane okoliczności usprawiedliwiające naliczenie tychże kosztów w żądanej wysokości. Czym innym jest bowiem uprawnienie do naliczania określonych kosztów (jako takie), a czym innym faktyczne wykazanie konieczności poniesienia tych kosztów, jako warunku zawarcia umowy z konsumentem na zasadach uczciwego obrotu.
W tym aspekcie w orzecznictwie europejskim wyjaśniono, że określenie w prawie krajowym maksymalnego pułapu pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego nie wyłącza z zakresu kontroli sądowej kosztów naliczonych w granicach nie przekraczających tego pułapu. Dokonując takiej kontroli należy mieć na względzie, czy konsument przyjąłby takie obowiązki w drodze negocjacji indywidualnych; konsument wiedział co się składa na pozaodsetkowe koszty, tak kwotowo jak i co do podstaw ich wyliczenia należności (jaki był charakter kosztów i usług, które koszty porywają); konsument nie był wprowadzony w błąd (czy zapisy umowne pozwalały na ocenę, czy pozaodsetkowe koszty kredytu nie pokrywają się wzajemnie, nie „zachodzą” na siebie); pozaodsetkowe koszty są ekwiwalentne (proporcjonalne) do świadczeń uzyskiwanych przez konsumenta w związku z pozyskaniem pożyczki od pożyczkodawcy i jej obsługą przez pożyczkodawcę (por. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 3 września 2020 roku w sprawie C-84/19 roku oraz z 26 marca 2020 roku w sprawie 779/180).
Pogląd ten wyrażony został także w orzecznictwie krajowym, które wskazuje, że okoliczność, iż pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (art. 385 1§1 k.c.) (por. uchwała Sądu Najwyższego z 26 października 2021 roku, III CZP 42/20, Lex nr 3246814 oraz cytowana wyżej uchwała w sprawie III CZP 43/20).
Nadto, odnośnie wynagrodzenia prowizyjnego wynoszącego 1705,15 zł, uwzględnić należy jego relację do kapitału pożyczki wynoszącą 74 %. Obowiązkiem powódki było zatem przedstawienie wiarygodnego materiału pozwalającego na ocenę zasadności wygenerowania kosztów na takim właśnie poziomie, względnie wiarygodnego uzasadnienia naliczenia prowizji, w takiej właśnie wysokości. Tymczasem powódka, poza wskazaniem umowie pożyczki samej kwoty prowizji, nie podała informacji dotyczącej podstaw do jej naliczenia, co uniemożliwiało pozwanemu dokonanie oceny (nawet w ogólny sposób) w chwili zawierania umowy i zarazem dawała możliwość dowolnego kształtowania tej prowizji przez przedsiębiorcę. Powódka w apelacji wskazała, że opłata prowizyjna stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa i obejmuje koszty pożyczkodawcy związane z obsługą pożyczki w okresie jej trwania (w tym w szczególności obejmuje koszty pracowników, koszty utrzymywania portalu klienta, koszty obsługi reklamacyjnej, koszty rozliczania pożyczki etc.). Sąd Okręgowy nie kwestionuje, że okoliczności te mogą stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa, jednakże powód w żaden sposób nie wykazał, w jakimkolwiek zakresie, że koszty takie poniósł. Nadto należy podkreślić, że wysokość prowizji została ustalona przez powoda, jak już wyżej wskazano, na kwotę stanowiącą 74 % kwoty udzielonej pożyczki, co przy uwzględnieniu również wysokości prowizji stosowanej przez banki przy umowach pożyczki (pomijając przy tym promocyjne oferty bez prowizji), wysokość prowizji żądanej przez powoda stanowi kilkunastokrotność wysokości takiej prowizji pobieranej przez banki.
Podsumowując, ww. okoliczności jednoznacznie świadczą o abuzywności zapisu przyznającego pożyczkobiorcy uprawnienie do pobrania wynagrodzenia prowizyjnego. Po pierwsze, powódka nie wykazała konieczności poniesienia kosztów kształtujących prowizję jako warunku zawarcia umowy z konsumentem na zasadach uczciwego obrotu, w tym z zachowaniem prawa do wynagrodzenia ekwiwalentnego do świadczonych usług. Po wtóre, nie zachowała ona wymaganych obowiązków informacyjnych przez co uniemożliwiła konsumentowi – w dacie zawierania umowy - ocenę racjonalności naliczenia prowizji i zasadności obciążenia nią pożyczkobiorcy. Sama zaś okoliczność, że pozaodsetkowe koszty pożyczki nie przekraczały granic zakreślonych art. 36 a ustawy o kredycie konsumenckim, nie świadczyła o dopuszczalności obciążenia pozwanego tymi kosztami.
Ze wskazanych powyżej względów apelacja powoda podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c. stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu stwierdzając, że koszty te winny zostać poniesione przez powoda. Koszty te ustalono przy uwzględnieniu § 2 pkt 3 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie .
SSO Andrzej Dyrda