Wyrok z 10 marca 2026, sygn. I C 2016/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 marca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia SO Dorota Krawczyk
Protokolant:	R. O.

po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2026 roku w L. na rozprawie sprawy z powództwa V. D. (1) i V. D. (2)

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

1.  ustala, że umowa kredytu (...), zawarta w 20.07.2005r. pomiędzy powodami V. D. (1) i V. D. (2), a pozwanym Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. jest nieważna w całości;

2.  zasądza od pozwanego Banku (...) S.A. z siedzibą w W. łącznie na rzecz powodów V. D. (1) i V. D. (2) kwotę 232.766,11zł (dwieście trzydzieści dwa tysiące siedemset sześćdziesiąt sześć złotych 11/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23.03.2024 roku do dnia zapłaty;

3.  zasądza od pozwanego Banku (...) S.A. z siedzibą w W. łącznie na rzecz powodów V. D. (1) i V. D. (2) kwotę 11.834,00zł (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 2016/24

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 29 października 2024 roku pełnomocnik powodów V. D. (1) i V. D. (2) wniósł o:

⚫

zasądzenie od pozwanego Banku (...) S.A. z siedzibą w W. łącznie na rzecz powodów kwoty 232 766,11 złotych (dwieście trzydzieści dwa tysiące siedemset sześćdziesiąt sześć złotych 11/100) tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu i pobraniem świadczeń nienależnych w okresie od dnia 30.08.2005 r. do dnia 10.11.2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 23.03.2024 r. do dnia zapłaty;

⚫

ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego umowy kredytu w związku z nieważnością umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 20.07.2005 r. zawartej między powodami, a Bankiem (...) S.A.

ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd umowy zawartej przez strony za zgodna z prawem i mogącą dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów abuzywnych, tj. w razie nieuwzględnienia żądania wskazanego w pkt 1 i 2 pozwu, wnosił o:

⚫

zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty 66 900,05 zł (sześćdziesiąt sześć tysięcy dziewięćset złotych 05/100) tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z pobraniem środków od dnia 30.08.2005 r. do dnia 10.11.2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 23.03.2024 r. do dnia zapłaty.

Nadto powodowie wnieśli o udzielenie zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy nr (...) o kredyt hipoteczny denominowany do kursu (...), zawartej w dniu 20.07.2005 r. pomiędzy powodami, a (...) S.A. i unormowanie praw i obowiązków stron na czas postępowania poprzez:

⚫

wstrzymanie obowiązku dokonywania przez powoda na rzecz pozwanego świadczeń z tytułu rat kapitałowo-odsetkowych kredytu w wysokości i terminach określonych w umowie nr (...) o kredyt hipoteczny, zawartej w 20.07.2005 r. pomiędzy powodem a (...) S.A., w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie,

⚫

zakazanie pozwanemu złożenia wobec powoda oświadczenia woli o wypowiedzeniu (...) o kredyt hipoteczny, zawartej w 20.07.2005 r. pomiędzy powodem a (...) S.A., w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie,

⚫

zakazanie pozwanemu przekazywania informacji w celu dokonywania wpisów w rejestrach prowadzonych przez Biuro Informacji Kredytowej S. A. i (...) oraz biura informacji gospodarczej o braku spłaty rat kapitałowo - odsetkowych wynikających z umowy nr (...) o kredyt hipoteczny, zawartej w dniu 20.07.2005 r. pomiędzy powodem a (...) S.A., w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie,

⚫

zakazanie pozwanemu kierowania do powoda monitów oraz wezwań do zapłaty jak również podobnej korespondencji dotyczącej braku spłaty rat kapitałowo - odsetkowych wynikających z (...) o kredyt hipoteczny, zawartej w dniu 20.07.2005 r. pomiędzy powodem a (...) S.A., w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie.

W uzasadnieniu powodowie podnieśli, że przedmiotowa umowa zawiera postanowienia sprzeczne z powszechnie obowiązującymi normami prawa oraz naturą stosunku zobowiązaniowego, w szczególności przepisami prawa bankowego oraz kodeksu cywilnego. Nadto umowa ma zawierać postanowienia dotyczące klauzul przeliczeniowych, które w świetle art. 385 ¹ k.c. są klauzulami abuzywnymi i w konsekwencji nie powinny wiązać stron.

Strona powodowa wskazuje, że istotą sporu pomiędzy stronami w niniejszej sprawie pozostaje sporna kwestia oceny zgodności z prawem powstałego pomiędzy stronami stosunku prawnego oraz ocena treści postanowień zawartych w:

•

§ 5 (wypłata kredytu) w zw. z § 2 ust. 1 (kwota kredytu) w zw. z ust. 2 pkt 2) Załącznika nr 6 do umowy

•

§ 9 ust. 9 (spłata kredytu) w zw. z § 2 ust. 1 (kwota kredytu) w zw. z ust. 2 pkt 4) Załącznika nr 6 do umowy

- dotyczących wprowadzenia klauzuli denominującej świadczenia stron dwoma miernikami wartości określanymi dowolnie przez pozwanego, pod kątem ich abuzywności w świetle przepisów prawa, skutku ich abuzywności dla ostatecznego kształtu powstałego pomiędzy stronami stosunku prawnego, w tym również w kontekście oceny jego ewentualnej całkowitej nieważności na skutek ich bezskuteczności, a w konsekwencji określenia wymiaru, w jakim strona pozwana pozostawać będzie bezpodstawnie wzbogaconą kosztem strony powodowej.

W ocenie strony powodowej umowa poddana ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu winna zostać oceniona jako bezwzględnie nieważna w świetle obowiązujących przepisów prawa już na etapie oceny prawnej jej brzmienia przed dokonaniem kontroli incydentalnej kwestionowanych postanowień.

Postanowieniem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 16 grudnia 2024 r. uwzględniono w całości wniosek powodów o zabezpieczenie powództwa w żądanej treści.

W odpowiedzina pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podnosił, że powodowie nie posiadają interesu prawnego w dochodzeniu ustalenia nieważności przedmiotowej umowy kredytu. Zdaniem pozwanego brak jest sprzeczności postanowień umownych z powszechnie obowiązującymi normami prawa, a jej zawarcie nastąpiło z zachowaniem dobrych obyczajów. Wnosił o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu.

Na dalszych etapach postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 20 lipca 2005 r. w L. pomiędzy V. D. (2) i V. D. (1) a pozwanym Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w D. doszło do zawarcia umowy kredytu hipotecznego nr (...).

Stosownie do § 2 umowy Bank udzielił kredytobiorcom na warunkach określonych w umowie kredytu w wysokości 53.000,00 CHF na okres od dnia 20 lipca 2005 r. do dnia 10 lipca 2030 r. na zakup i remont domu jednorodzinnego położonego w X. przy ulicy (...), działka nr (...) oraz pokrycie kosztów transakcji częściowe refinansowanie zadatku.

Zgodnie z §3 umowy kredytobiorcy byli zobowiązani do zapłaty prowizji bankowej od kwoty przyznanego kredytu w kwocie 530,00 CHF.

W dniu sporządzenia umowy roczna stopa oprocentowania kredytu wynosiła 3,47% w stosunku rocznym. Oprocentowanie w całym okresie kredytowania stanowi podstawę naliczenia odsetek ustalane jest jako suma LIBOR dla terminów 6-miesiecznych i marży w wysokości 2,70 %,. (§ 4 ust. 1 i 2).

Zabezpieczeniem kredytu miała być m.in. wpisana na pierwszym miejscu hipoteka zwykła w wysokości 53.000,00 CHF i hipoteka kaucyjna do wysokości 31.100,00 CHF ustanowiona na rzecz Banku na kredytowanej nieruchomości (§ 7 ust. 1 lit. a).

Kredyt lub transza kredytu zostaną wypłacone na podstawie wniosku Kredytobiorcy o wypłatę kredytu złożonego najpóźniej na jeden dzień przed planowaną wypłatą. Wzór wniosku stanowi Załącznik nr 1 do umowy kredytu (§ 5 ust. 1 umowy). Wypłata następuje po spełnieniu warunków, o których mowa w Załączniku nr 2 do umowy kredytu (§ 5 ust. 2 umowy).

Zgodnie z § 23 umowy wraz z umowa kredytobiorca otrzymał Regulamin Kredytowania osób fizycznych w Banku (...) nie objętych ustawą o kredycie konsumenckim.

Zgodnie z §24 umowy integralną częścią zawieranej umowy w postaci załączników stanowiły m.in. postanowienia dotyczące kredytów walutowych – załącznik nr 6.

Zgodnie z ust. 2 pkt. 2 i 4 załącznika nr 6 kredytobiorcy przyjęli, że kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku, natomiast kwota spłaty podlegała przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłaszana w siedzibie banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w banku.

/dowód: umowa kredytu wraz z załącznikami k. 20-26 odwrót, regulamin k.- 30-31/

Zawarcie umowy poprzedziło złożenie przez powodów wniosku kredytowego nr (...) w dniu 30 czerwca 2005 r. Kredytobiorcy wnioskowali o przyznanie kredytu w kwocie 53.000 w walucie (...) na okres 25 lat. Środki uzyskane z kredytu powodowie mieli przeznaczyć na zakup domu wolnostojącego. Powodowie oświadczyli, że są zatrudnieni na umowy o pracę, powódka na czas nieokreślony w Domu Pomocy Społecznej , natomiast powód na czas określony w Jednostce Wojskowej.

Powodowie posiadali zdolność kredytową do wnioskowanego kredytu.

/ dowód: wniosek o kredyt z załącznikami k. 94-97 odwrót/

Aneksem z dnia 23 marca 2006 roku kwota udzielonego kredytu została określona na 61.500,00 (...).

/ dowód: aneks k.-27-27 odwrót/

Powodowie otrzymali kredyt w dwóch transzach:

1.  pierwszą transzę w kwocie 52.078,83 (...) tj. 133.056,19 zł po kursie 2,(...) otrzymali w dniu 30 sierpnia 2005 r.;

2.  drugą transzę w kwocie 8.428,48 (...) tj. 20.696,13 zł po kursie 2,(...) otrzymali w dniu 29 marca 2006 r.;

Od dnia 12 września 2005 roku do dnia 10.11.2023 roku tytułem spornego kredytu dokonano spłat na rzecz kredytodawcy w kwocie 232.766,11 zł.

/dowód: zaświadczenie k. 32-36/

Środki z kredytu były potrzebne powodom na zakup domu. Dla powodów to był pierwszy kredyt w walucie obcej. Pracownik banku zaproponował kredyt w PLN i (...). Powodowie zdecydowali się na kredyt w walucie (...), ponieważ zostali przekonani, że waluta kredytu jest stabilna, wielu klientów korzysta z tej oferty oraz raty są korzystne i niższe niż w kredycie w złotówkach. Powodom pokazywano także symulacje rat, które potwierdzały, że korzystniejszą ofertą jest kredyt w (...). Powodowie zaufali pracownikom banku i nie dopytywali o postanowienia umowne, których nie chcieli modyfikować. Nie poszukiwali także oferty w innych bankach. Powodowie nie sprawdzali kursów stosowanych przez banki. Byli natomiast świadomi wahań kursowych, ale nie tak daleko idących.

Powodowie wzięli kredyt jako małżeństwo i spłacali kredyt wspólnie.

Na kredytowanej nieruchomości nie prowadzono działalności gospodarczej oraz nie była ona wynajmowana. Od 2013 roku powód prowadzi działalność gospodarczą w zakresie stolarstwa ale w innym budynku, który jest dobudowany do zabudowań. Powódka nie prowadzi działalności gospodarczej pracuje w (...) Centrum (...) w charakterze pielęgniarki.

Powodowie zostali pouczeni o konsekwencjach ustalenia nieważności umowy kredytu i godzą się na nie.

/dowód: zeznania powodów k. 161v-162/

W dniu 21 lutego 2024 r. powodowie wystosowali do pozwanego reklamację dotyczącą umowy kredytu hipotecznego nr (...), w której wezwali pozwany bank do zapłaty na rzecz powodów kwoty 232.766,11 zł w terminie 30 dni od daty doręczenia reklamacji.

Od dnia 12 września 2005 roku do dnia 10.11.2023 roku tytułem spornego kredytu dokonano spłat na rzecz kredytodawcy w kwocie 232.766,11 zł.

W uzasadnieniu powodowie podnieśli, że w ich ocenie w/w umowa zawiera postanowienia, które są sprzeczne z art. 358 ¹ k.c. oraz art. 69 ustawy Prawo Bankowe i winny być uznane za postanowienia abuzywne. W konsekwencji usunięcie abuzywnych klauzul prowadzi do stwierdzenia nieważności przedmiotowej umowy oraz konieczności rozliczeń umowy między stronami.

/dowód: reklamacja k. 37-39/

Pismem z dnia 22 marca 2024 r. pozwany odpowiedział na reklamację powodów odmawiając zapłaty wskazanych w niej kwot. W uzasadnieniu pozwany podkreślał, że umowa jest ważna i winna być wykonywana w warunkach ustalonych przez strony, a jej postanowienia są zgodne z obowiązującym prawem.

/dowód: odpowiedź banku na reklamację powodów k. 41-45/

Sąd dokonał następującej oceny materiału dowodowego:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych dowodów.

Większość okoliczności sprawy niniejszej wynikała z niekwestionowanych dokumentów prywatnych, które zostały przedstawione w należycie uwierzytelnionych kserokopiach. W szczególności treść umowy oraz wysokość dokonanych wpłat wynikała z zaświadczenia wystawionego przez pozwany bank. Zeznania powodów należy uznać za wiarygodne, korespondujące z pozostałym materiałem dowodowym.

Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2, 3 i 5 kpc pominął wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansów i bankowości, uznając, że dowód ten nie ma znaczenia dla rozpoznania istoty sprawy, a tym samym zmierza jedynie do przedłużenia postępowania. Wobec zasadności powództwa głównego postępowanie dowodowe obejmowało ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia przez bank od powodów. Ustalając wysokość tego świadczenia, Sąd przyjął wyliczenia powodów na podstawie dokumentów wystawionych przez pozwanego, których wiarygodności pozwany nie kwestionował.

Nie jest zasadny zgłoszony przez pozwanego wniosek o sprawdzenie wartości przmiotu sporu. Jak stanowi art. 21 k.p.c. jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość. W niniejszej sprawie powód zgłosił w pozwie dwa roszczenia majątkowe tj. roszczenie o zasądzenie świadczenia oraz roszczenie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Wartość przedmiotu sporu w zakresie roszczenia pieniężnego stanowiła dochodzona pozwem kwota. Natomiast wartość przedmiotu sporu w zakresie roszczenia niepieniężnego została oznaczona przez powódkę kwotą pieniężną równą kwocie wypłaconej im tytułem kapitału kredytu. Wartość przedmiotu sporu w tym zakresie nie zawiera się w wartości żądania zapłaty. Roszczenie o ustalenie nieważności umowy nie stanowi wyłącznie przesłanki żądania zapłaty. Stanowi odrębne roszczenie zgłoszone ze względu na interes prawny wyrażający się w tym, że uwzględnienie roszczenia o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie reguluje w sposób definitywny sytuacji prawnej stron. Poza tym wykładania językowa przepisu art. 21 k.p.c. wskazuje, że w każdym przypadku skumulowania w pozwie kilku roszczeń, wartość przedmiotu sporu stanowi ich zliczona wartość, bez względu na ich wzajemną relację.

Niewiele wniosły do sprawy zeznania świadka D. G., kojarzy powodów jednakże nie pamięta szczegółów dotyczących umowy kredytowej zawartej z powodami, przedstawiła wiedzę teoretyczną na temat kredytów denominowanych i opisała czynności techniczne, które prowadziły do zawarcia finalnej umowy kredytowej, co uzasadnia ich pominięcie na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Umowa kredytu denominowanego stanowi szczególny rodzaj umowy kredytu bankowego, w której kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej.

Oceniając ważność czynności prawnej nie można przypisywać dominującego znaczenia ani okolicznościom poprzedzającym zawarcie umowy, ani sposobowi jej wykonania. O ważności umowy orzeka się oceniając jej treść i cel z daty zawarcia umowy, a nie sposób jej faktycznego wykonania.

W zakresie roszczenia opartego na abuzywności poszczególnych postanowień zawartych w łączącej strony umowie kredytowej istotnymi są przepisy art. 385 ¹ kc. Przy stwierdzeniu abuzywności niektórych postanowień umownych umowa nadal może wiązać strony w pozostałym zakresie albo – o ile po stwierdzeniu abuzywności tych postanowień nie da się wykonać – umowa może być również uznana za nieważną.

W zakresie ochrony praw konsumenta przed naruszeniami słuszności kontraktowej istnieją przepisy szczególne (w tym art. 385 ¹ - 385 ³ kc) wprowadzające instrument wzmożonej względem zasad ogólnych kontroli treści postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę pod kątem poszanowania interesów konsumentów, a także szczególną sankcję mającą niwelować niekorzystne skutki zastosowania klauzul abuzywnych. Przepisy dotyczące nieuczciwych postanowień umownych stanowią implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29) należy zatem odwołać się do znacznego dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Kluczowa w tym zakresie jest wykładnia art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, który nakłada na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1-4 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidulanie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanej konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).

W większości analogiczne przesłanki uznania postanowień umownych za niedozwolone przewidują też przepisy art. 3 ust. 1 i 4 ust. 1 i 2 Dyrektywy 93/13/EWG.

Najistotniejsze w ocenie klauzuli waloryzacyjnej jest wykazanie, czy rażąco narusza ona interesy konsumenta. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że jest to jedyna przesłanka, której sformułowanie różni się w prawie krajowym i prawie wspólnotowym. Zgodnie bowiem z przepisem art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG warunki umowy, uznaje się za nieuczciwe, jeśli powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Nie ma wątpliwości, że ścisła interpretacja przesłanki określonej w prawie polskim byłaby niezgodna z dyrektywą, dlatego konieczne jest uwzględnienie w rozszerzającej wykładni pojęcia „rażące naruszenie interesów konsumenta”, tak by objęło ono sytuację „znaczącej nierównowagi praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta”.

Niewątpliwym jest, że umowa kredytu wiąże się z działalnością gospodarczą pozwanego, natomiast w niniejszej sprawie strona powodowa działała jako konsument. Zgodnie bowiem z treścią art. 22 ¹ kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Kredytobiorcy byli zainteresowani kredytem na cele mieszkaniowe, tj. na zakup nieruchomości. Pod adresem skredytowanej nieruchomości nie była prowadzona działalność gospodarcza. Kredytowana nieruchomość nie była wynajmowana.

Za indywidualnie uzgodnione można uznać te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Takie okoliczności nie zostały przez pozwanego wykazane w tym procesie. Ciężar dowodu, że klauzule ryzyka walutowego i klauzule przeliczeniowe zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku (art. 385 ¹ § 4 kc), który temu ciężarowi nie sprostał. Indywidualnym uzgadnianiem postanowień umowy nie jest wybór waluty kredytu, skoro sprowadza się to jedynie do zatwierdzenia jednej z kilku możliwości oferowanych przez bank, zaś sam sposób przeliczania kursów walut był ustalany jednostronnie przez bank. Brak indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika z samego charakteru zawartej umowy – opartych o treść stosowanego przez bank wzorca umownego oraz regulaminu. Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości oprocentowania, marży czy prowizji.

Postanowienia dotyczące denominacji kredytu – zarówno dotyczące sposobu przeliczenia kwoty kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak też zadłużenia wyrażonego we frankach na złotówki podczas spłaty poszczególnych rat – określają świadczenia główne stron w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kc. Dotyczą bowiem one bezpośrednio sposobu określenia kwoty wykorzystanego i spłacanego kredytu, a zatem elementów należących zgodnie z treścią art. 69 ustawy prawo bankowe do essentialia negotii umowy kredytu.

Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 wymaga, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (por. wyrok TSUE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13). Wymóg jednoznacznego sformułowania postanowienia umownego określającego główne świadczenie umowne oznacza takie sformułowanie tego postanowienia, które z punktu widzenia konsumenta jako strony umowy dopuszcza tylko jedną możliwą interpretację, nie budzi uzasadnionych wątpliwości, dokładnie określa treść świadczenia, tj. czyni to w sposób wyraźny, oczywisty i niedwuznaczny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2011 r., I CSK 46/11).

Postanowienia zawarte w § 5 (wypłata kredytu) w zw. z § 2 ust. 1 (kwota kredytu) w zw. z ust. 2 pkt 2) Załącznika nr 6 do umowy, § 9 ust. 9 (spłata kredytu) w zw. z § 2 ust. 1 (kwota kredytu) w zw. z ust. 2 pkt 4) Załącznika nr 6 do umowy nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 385 ¹ § 1 zd. 2 kc), tj. prostym i zrozumiałym językiem. Na podstawie kwestionowanych postanowień dotyczących wypłaty i spłaty kredytu nie było możliwe precyzyjne określenie kwoty kredytu w (...) oraz kwoty spłaty w (...) bez odniesienia do Tabeli Kursów, tworzonej jednostronnie przez bank. Przy czym w umowie, regulaminie, czy też w załącznikach nie zostały określone w jednoznaczny i weryfikowalny sposób kryteria, w oparciu o które bank ustalał kursy walut. Indeksacja kredytu odbywa się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez bank, będące jego wewnętrznym dokumentem. Ponadto ani w umowie, ani w załączniku, który regulował kwestie wypłaty i spłaty kredytu nie wskazano żadnych kryteriów co do górnej granicy kursów ustalanych jednostronnie przez Bank.

W orzecznictwie krajowym przyjmuje się, że klauzule waloryzacyjne zawierające odniesienie do tabel kursowych banku, których treść ten bank miał sam ustalać wedle przyjętych przez siebie metod, nie określają wysokości świadczenia pieniężnego obciążającego stronę powodową w sposób jednoznaczny i precyzyjny (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17, z dnia 9 maja 2019 r. I CSK 242/18).

Stwierdzenie, że analizowane postanowienia umowne, choć określają główne świadczenia stron, nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, otwiera drogę do kontroli ich abuzywności.

Aby uznać postanowienie za abuzywne, niezbędne jest kształtowanie praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz naruszenie interesów konsumenta w sposób rażący. Kształtowanie treści stosunku obligacyjnego wbrew dobrym obyczajom wyraża się w tworzeniu przez bank takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Z kolei kształtowanie przez te postanowienia praw i obowiązków konsumenta w sposób rażąco naruszający jego interesy, ujmuje się jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04 oraz z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).

Kwestionowane klauzule przeliczeniowe dawały bankowi w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Bank nie zaproponował przy tym żadnych mechanizmów, które ograniczałyby ryzyko walutowe, uwzględniając słuszne interesy obu stron umowy. Tym samym bank mógł ustalić kurs na dowolnym poziomie, nawet oderwanym od jakiegokolwiek kursu występującego na rynku, ze szkodą dla kredytobiorcy. Jednocześnie kredytobiorca był zmuszony zastosować się do tego kursu, gdyż nie miał możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. W rezultacie bank w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń kredytobiorcy, co jest w oczywisty sposób sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Ponadto w oparciu o kwestionowane postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu (różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej), pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym, a w umowie brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty oraz jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają. Powyższe prowadzi do rażącego naruszenia interesów konsumenta.

Konsument nie został właściwie pouczony o ryzyku kursowym wiążącym się z zawarciem umowy kredytu powiązanej z walutą obcą, a przedstawione przez bank informacje były lakoniczne i nieadekwatne do rozmiarów ryzyka obciążającego nieprofesjonalnego klienta, w szczególności nie pozwalały na podjęcie świadomej i rozważnej decyzji. Nie chodzi bowiem tylko o ogólną wiedzę, że kursy walut zmieniają się, ale o uwidocznienie, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływających z umowy konsekwencji ekonomicznych, w tym przyjęcia przez kredytobiorcę ryzyka kursowego, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty. Dla wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych w zakresie obarczenia konsumenta ryzykiem kontraktowym nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od kredytobiorcy oświadczenia, o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18).

W konsekwencji w informacji dla kredytobiorcy należało wskazywać zarówno samą obiektywnie wysoką zmienność kursu, jak też realną możliwość zwiększenia kursu o kilkadziesiąt procent w stosunku do momentu zawarcia umowy.

Zwrócić należy uwagę, iż przed zawarciem umowy wzrost taki miał miejsce, bowiem na przestrzeni 4-5 lat kurs franka potrafił się zmienić o ponad 50% (faktem powszechnie znanym, wynikającym z analizy historycznego kursu (...) jest to, że w lutym 2004 r. kurs (...) osiągnął poziom najwyższy w historii - 3,11 zł, a po tej dacie sukcesywnie się obniżał, osiągając najniższy kurs na przełomie lipca i sierpnia 2008 roku - poniżej 2 zł). W chwili zawierania umów frankowych zmienność kursu danej waluty obcej nie była powszechnie znana w polskim społeczeństwie. Dlatego też obowiązkiem banku oferującego kredyt indeksowany czy denominowany do waluty obcej było określanie nie tylko bieżących parametrów finansowych, ale i możliwego, niekorzystnego rozwoju sytuacji na globalnym rynku walut. Niepełna informacja o ryzyku kursowym, wynikająca np. z przyjęcia zaniżonego maksymalnego wzrostu kursu, z pominięciem informacji wynikających z historii zmiany kursu danej waluty, w oczywisty sposób wpływała na decyzję zawarcia umowy przez kredytobiorcę. Nawet rozważny klient banku nie jest, co do zasady, profesjonalistą, nie posiada on dostatecznej wiedzy dla samodzielnej oceny ryzyka kursowego i musi opierać się na informacjach banku. Dlatego też, ma i zawsze miał prawo do rzetelnej informacji, która nie będzie wprowadzać go w błąd (por. wyrok SA w Warszawie z 10.02.2015 r. V ACa 567/14). Co prawda od dnia 1 lipca 2006 r. obowiązywała banki krajowe Rekomendacja S Komisji Nadzoru Finansowego, zalecająca ustne informowanie przyszłych kredytobiorców o skutkach ryzyka wzrostu kursu franka szwajcarskiego o 20%, jednakże Sąd stoi na stanowisku, że nawet literalne zastosowanie się do tej rekomendacji przez banki nie mogło wskazywać na prawidłowe wykonanie obowiązku informacyjnego przez tak wyspecjalizowane i profesjonalne podmioty. Rekomendacja została sporządzona przy kursie (...) 2,55 zł i ryzyko wzrostu kursu o 20% oznaczało, że osiągnie on 3,06 zł, czyli nieomal wcześniejsze o kilka lat maksimum. Z. szwajcarski ulegał jednak dalszemu silnemu osłabieniu (m.in. wskutek działań administracyjnych banku centralnego Szwajcarii), co wskazywało na konieczność zakładania kardynalnie wyższego marginesu ryzyka wzrostu (ówcześnie (...) osiągał wieloletnie minima i ryzyko wzrostu kursu było nieuchronne). Kredytujący bank jako profesjonalny uczestnik rynku finansowego musiał mieć tego pełną świadomość, w przeciwieństwie do przeciętnego obywatela. Podobnie bank musiał mieć świadomość, zawierając umowę z powodami, że przy kursie (...) osiągającym wieloletnie minima, nieuchronnie wystąpią w przyszłości dla kredytodawców negatywne konsekwencje w związku ze wzrostem kursu waluty, gdyż wcześniej sytuacje takie związane z udzielaniem kredytów denominowanych do (...) miały już miejsce w innych krajach prowadząc do poważnych perturbacji na rynku finansowym, dramatycznego zwiększania obciążeń kredytobiorców (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 kwietnia 2023 r., I ACa 901/22).

W konsekwencji przy zawieraniu ocenianej umowy powodom przedstawiano jedynie fragment bardzo złożonego stosunku prawnego, z nadmiernym koncentrowaniem się na kwestii niskiej raty kapitałowej i ukrywając wiedzę o ryzyku dysproporcji świadczeń na niekorzyść kontrahenta. Tym samym działanie banku było sprzeczne z dobrym obyczajami.

Sąd dokonał oceny kwestionowanych postanowień umownych według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Tym samym dla oceny tej nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, kwestia możliwości zawarcia lub faktycznego zawarcia przez strony aneksu do umowy kredytu, w tym aneksu upoważniającego kredytobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, późniejsze zmiany regulaminu pozwanego banku, a także późniejsze zmiany stanu prawnego, w tym wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało również znaczenia, że wybór kredytu indeksowanego kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR (...)) charakterystycznego dla kredytów udzielanych w walucie (...) lub powiązanych z tą walutą.

W ocenie Sądu, postanowienia w zakresie klauzul indeksacyjnych umowy kredytu, zawarte w § 5 (wypłata kredytu) w zw. z § 2 ust. 1 (kwota kredytu) w zw. z ust. 2 pkt 2) Załącznika nr 6 do umowy, § 9 ust. 9 (spłata kredytu) w zw. z § 2 ust. 1 (kwota kredytu) w zw. z ust. 2 pkt 4) Załącznika nr 6 do umowy należy uznać za abuzywne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kc.

Niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta.

Z przepisów art. 385 ¹ § 2 kc jak i z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG wynika, że skutkiem zasadniczym uznania postanowienia za niedozwolone jest brak związania konsumenta tym postanowieniem, co oznacza, że nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, obowiązkiem sądu jest uwzględnienie tego skutku z urzędu, zaś orzeczenie sądu stwierdzające abuzywność ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Dokonując rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie Sąd miał na uwadze stanowisko zaprezentowane w wyroku (...) z dnia 3.10.2019 r. wydanym w sprawie C-260/18 dotyczącej podobnego rodzaju umowy kredytu, co umowa stanowiąca przedmiot niniejszej sprawy.

W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej.

Zdaniem Sądu wykonywanie przedmiotowej umowy po wyeliminowaniu z niej w/w niedozwolonych postanowień umownych spowodowałoby taką modyfikację umowy łączącej strony, że prowadziłoby to do zmiany charakteru prawnego umowy, w tym oznaczałoby wykładnię sprzeczną z art. 65 kc. Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego i denominowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR (bądź stopy referencyjnej odwołującej się do rynku międzynarodowego, jak w przedmiotowej umowie; stopa ta została później zastąpiona stawką LIBOR), jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy uznać ją za umowę o odmiennej istocie i charakterze, mimo iż nadal jest to tylko wariant umowy kredytu. Oznacza to, że po wyeliminowaniu tego rodzaju postanowień umownych utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co prowadzi do całkowitej nieważności umowy na podstawie art. 58 § 1 i 3 kc w zw. z art. 353 ¹ kc. Strony nie zawarłyby umowy kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2020 r., VI ACa 32/19).

Klauzule te nie podlegają zastąpieniu. Orzecznictwo (...) w oparciu o artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG wyklucza możliwość uzupełniania powstałej w umowie luki przepisami dyspozytywnymi (por. wyroki (...) z dnia 3.10.2019 r. C-260/18, z dnia 29.04.2021 r. C-19/20, z dnia 8.09.2022 r. w połączonych sprawach C-80/22, C-81/22, C-82/22). Prawo unijne stoi na przeszkodzie wszelkiemu „naprawianiu” nieuczciwych postanowień umownych w celu złagodzenia ich nieuczciwego charakteru, nawet przy zgodnej w tym zakresie woli obu stron kontraktu.

W niniejszej sprawie Sąd przesłankowo oceniał kwestię ważności umowy zawartej pomiędzy V. D. (1) i V. D. (2), a pozwanym Bankiem.

Odwołanie się do art. 358 kc nie usuwałoby z umowy postanowień abuzywnych, te bowiem nie odnoszą się wyłącznie do zasad ustalania przez bank kursu (...) i zagadnienia spreadu, lecz do kwestii zasadniczej – ryzyka walutowego wiążącego się z samym faktem związania konsumenta kredytem indeksowanym kursem (...). Takiego ryzyka w oczywisty sposób nie niweluje art. 358 § 2 kc, który wszedł dopiero z dniem 24 stycznia 2009 r., a ponadto nie został przez ustawodawcę przewidziany jako przepis mogący zastąpić bezskuteczne postanowienia umów zawieranych przez profesjonalistów z konsumentami, lecz dotyczy samej możliwości wykonania ważnie zawartej umowy przez spełnienie świadczenia w walucie polskiej.

Po wyeliminowaniu klauzul kursowych w kredycie waloryzowanym do waluty obcej, nie wiadomo, w jakiej wysokości mają być spłacane raty, skoro były one wyrażone w walucie obcej, co czyni umowę niewykonalną (por. wyroki Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., II CSK 556/18 i z 20 czerwca 2022, II CSKP 701/22).

Stosownie do art. 58 § 3 kc, jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

W ocenie Sądu, przedmiotowa umowa nie zostałaby zawarta bez postanowień dotkniętych nieważnością. Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy uznać ją za umowę o odmiennej istocie i charakterze, mimo iż nadal jest to tylko wariant umowy kredytu. Ponadto zwrócić należy uwagę, że na rynku finansowym nie są znane umowy kredytów złotowych oprocentowanych przy wykorzystaniu stóp procentowych charakterystycznych dla waluty (...).

Po wyeliminowaniu z umowy spornych klauzul tj. zawartych w § 5 (wypłata kredytu) w zw. z § 2 ust. 1 (kwota kredytu) w zw. z ust. 2 pkt 2) Załącznika nr 6 do umowy, § 9 ust. 9 (spłata kredytu) w zw. z § 2 ust. 1 (kwota kredytu) w zw. z ust. 2 pkt 4) Załącznika nr 6 do umowy i niezastąpieniu ich innymi postanowieniami umowa ta nie może nadal obowiązywać, ponadto sporna umowa nie zostałaby zawarta bez kwestionowanych postanowień umownych.

W konsekwencji należało uznać przesłankowo, na podstawie art. 58 § 1 i 3 kc w zw. z art. 353 ¹ kc. i art. 385 ¹kc., że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny wynikający z umowy kredytu zawartej w dniu 20 lipca 2005 roku z powodu nieważności umowy.

W związku z uznaniem, że przedmiotowa umowa była nieważna od samego początku stronie powodowej należy się zwrot wszystkich świadczeń spełnionych w jej wykonaniu, albowiem uiszczanie wszystkich świadczeń przez powodów na rzecz pozwanego było bezpośrednio związane z realizacją nieważnej umowy. W ocenie Sądu konsekwencją nieważności umowy jest obowiązek zwrotu wszystkiego, co strona pozwana otrzymała od strony powodowej.

Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Natomiast zgodnie z art. 410 § 1 i 2 kc przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, tj. takiego, w którym ten, kto je spełnił nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Dla aktualizacji roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia – poza wykazaniem jednej z kondykcji opisanych w art. 410 § 2 kc. wystarczające jest wykazanie samego przesunięcia majątkowego pomiędzy zubożonym ( solvens) a wzbogaconym ( accipiens) będącego następstwem spełnienia nienależnego świadczenia, gdyż ze swej istoty spełnienie tego świadczenia spełnia przesłankę zubożenia, zaś jego otrzymanie - kryteria wzbogacenia (tak też Sąd Najwyższy w wyrokach z 15 maja 2014 r., II CSK 517/13, LEX nr 1488794, z 29 listopada 2016 r., I CSK 798/15, LEX nr 2183475, zob. także wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr (...)). Bez znaczenia w sprawie pozostawało to, czy pozwany faktycznie rozporządził środkami finansowymi otrzymanymi w ramach spłat rat kredytu, choćby na pokrycie własnych zobowiązań i nie zachodzi w tym wypadku potrzeba ustalenia, czy wzbogaciło ono odbiorcę ( accipiensa). Samo bowiem spełnienie świadczenie nienależnego jest źródłem roszczenia restytucyjnego.

Brak zastrzeżenia przez kredytobiorców zwrotu spełnianego świadczenia (rat kredytu) nie niweczył skuteczności roszczenia, gdyż jak wynika z art. 411 pkt 1 kc spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej rodzi obowiązek zwrotu, nawet jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie jest do tego zobowiązany. W niniejszej sprawie podstawą prawną świadczenia była nieważna czynność prawna, która nie stała się ważna mimo spełnienia świadczenia, a w takim wypadku wiedza spełniającego świadczenie, że nie był do świadczenia zobowiązany, nie zwalnia odbiorcy świadczenia do jego zwrotu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2018 r., I CSK 575/17, N. nr (...)).

W sprawie nie znajduje również zastosowania również wyłączenie z art. 411 pkt 2 kc (zasady współżycia społecznego), albowiem skutki stosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych nie mogą podlegać ochronie prawnej. Świadczenie spełnione przez powodów w następstwie nieważnej umowy kredytowej nie może być kwalifikowane jako czyniące zadość zasadom współżycia społecznego, skoro to właśnie zastosowanie przez bank wzorca umownego zawierającego klauzule abuzywne należało oceniać w kontekście naruszenia dobrych obyczajów.

W art. 410 § 2 kc w sposób enumeratywny wymieniono cztery sytuacje (kondykcje) kreujące obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia i komplementarne do niego roszczenie o jego zwrot. W sprawie znajduje zastosowanie teoria dwóch kondykcji, którą należy rozumieć jako konstruującą po obu stronach nieważnej czynności prawnej niezależne roszczenia o zwrot spełnionego świadczenia. Take stanowisko należy już uznać za ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności należy odwołać się w tej mierze do uchwały Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r. (III CZP 11/20), w której wyjaśniono, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 kc w zw. z art. 405 kc), niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu, czy też uchwały z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21, której Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej), w której wyjaśnił, że jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 kc), zastrzegając jednocześnie, że kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. W konsekwencji kwota łączna, jaką kredytobiorcy uiścili stanowi świadczenie nienależne.

Od dnia 12 września 2005 roku do dnia 10.11.2023 roku tytułem spornego kredytu dokonano spłat na rzecz kredytodawcy w kwocie 232.766,11 zł.

Wobec powyższego Sąd uwzględnił powództwo co do kwoty 232.766,11zł (dwieście trzydzieści dwa tysiące siedemset sześćdziesiąt sześć złotych 11/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23.03.2024 roku do dnia zapłaty.

O odsetkach za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c.

Zgodnie z art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

Niezwłoczne spełnienie świadczenia oznacza jego spełnienie bez nieuzasadnionej zwłoki (w normalnym toku rzeczy). O tym, czy świadczenie zostało spełnione niezwłocznie, a zatem należycie, rozstrzygają okoliczności konkretnego przypadku, oceniane zgodnie z ogólną zasadą art. 354 k.c.

Termin spełnienia świadczenia dochodzonego przez powodów nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, w związku z czym świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu pozwanego do wykonania. Funkcję wezwania w niniejszej sprawie stanowiła reklamacja z dnia 21 lutego 2024 r.

Pismem z dnia 22 marca 2024 r. pozwany odpowiedział na reklamację powodów odmawiając zapłaty wskazanych w niej kwot. W uzasadnieniu pozwany podkreślał, że umowa jest ważna i winna być wykonywana w warunkach ustalonych przez strony, a jej postanowienia są zgodne z obowiązującym prawem.

Na podstawie art. 481 kc Sąd zasądził od powyższej kwoty odsetki ustawowe za opóźnienie zgodnie z żądaniem od dnia 23 marca 2024 roku tj. od dnia następnego od dnia w którym pozwany odpowiedział na reklamację powodów.

Zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego należy do tzw. zobowiązań bezterminowych, w których termin spełnienia świadczenia nie jest z góry oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, wobec czego spełnienie winno nastąpić niezwłocznie po wezwaniu do wykonania zgodnie z art. 455 kc.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 98 kpc, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Powództwo zostało uwzględnione w całości, dlatego też Sąd zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej całość poniesionych przez nią kosztów procesu.

Na zasądzoną kwotę złożyły się: opłata od pozwu – 1.000 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa -34 zł, koszty zastępstwa procesowego – 10.800 zł. Zasądzona na rzecz strony powodowej kwota tytułem zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika została ustalona w wysokości jednej stawki minimalnej określonej w § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych . (Dz.U. z 2018 r. poz. 265)

Sąd pragnie zaznaczyć brak podstaw do ustalenia opłaty za czynności z tytułu zastępstwa prawnego w kwocie wyżej niż stawki minimalne- pełnomocnik powodów wnosił o stawkę podwójną, nie uzasadniał tego w szczególności niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia by ustalić podwójną stawkę minimalną.

Sędzia SO Dorota Krawczyk

Z.