Wyrok z 26 marca 2026, sygn. I C 1017/23
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
Sygn. akt I C 1017/23
WYROK CZĘŚCIOWY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 marca 2026 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Ewa Ligoń-Krawczyk
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Ewa Kocielnik
po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2026 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa G. B.
przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) S.A. z siedzibą w T. - O. L.
o ustalenie
oddala powództwo.
Sygn. akt I C 1017/23
UZASADNIENIE
wyroku częściowego z dnia 26 marca 2026 r.
Pozwem z dnia 24 września 2020 r. (data prezentaty) skierowanym przeciwko (...) S.A. z siedzibą w T., G. B. wniósł o:
I. stwierdzenie nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 12 sierpnia 2005 r. na skutek sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa albo na skutek pominięcia zawartych w treści umowy klauzul abuzywnych, tj. § 2 ust. 2 ww. umowy, § 4 ust. 2 ww. umowy, § 4 ust. 4 ww. umowy, § 1 ust. 2 aneksu nr 4 z dnia 27 stycznia 2011 r. do ww. umowy;
II. na skutek stwierdzenia nieważności umowy o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 12 sierpnia 2005 r. wniósł o:
a) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1 458 268,39 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez bank kwot w związku z realizacją nieważnej umowy – w okresie od dnia zawarcia umowy do 9 grudnia 2019 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 135 732,52 CHF tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez bank kwot w związku z realizacją nieważnej umowy – w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 27 maja 2020 r. na skutek realizacji nieważnej umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,
ewentualnie
b) stwierdzenie nieważności umowy i ustalenie, że powód musi zwrócić bankowi w ratach miesięcznych jedynie kwotę pożyczonego kapitału 2 426 171,31 zł, pomniejszoną o sumę wszystkich wpłat, dokonanych w związku z zawarciem nieważnej umowy, przy czym suma wpłat zostanie ustalona na dzień zamknięcia rozprawy oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 135 732,52 CHF tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez bank kwot w związku z realizacją nieważnej umowy – w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 27 maja 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,
ewentualnie
c) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu, tytułem zwrotu części nadpłaconej kwoty kredytu, która to nadpłata powstała na skutek zastosowania przez Bank nieuczciwych klauzul indeksacyjnych, a pominięcie tej nadpłaty skutkuje pod względem prawnym wykonywaniem umowy zgodnie z prawem, a pod względem ekonomicznym uznaniem, że powód nadpłacił kredyt przy czym konkretna wysokość tej nadpłaty zostanie wyliczona przez biegłego za pomocą przyjętej przez biegłego metodologii; zaznaczenia wymaga, że skoro wyliczenie konkretnej kwoty nastąpi przez biegłego sądowego, to najprawdopodobniej pojawi się konieczność rozszerzenia powództwa.
Wniósł także o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych wraz z kosztami wynagrodzenia radcy prawnego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa według norm przepisanych (pozew – k. 3-36v).
W odpowiedzi na pozew pozwany (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w T. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł według norm przepisanych. Nadto, pozwany zaprzeczył temu, ażeby powód posiadał status konsumenta oraz był „przeciętnym konsumentem”. Zauważył, że jest on specjalistą w zakresie bankowości i finansów, w tym przedsiębiorcą świadczącym usługi m.in. w zakresie pośredniczenia przy zawieraniu kredytów, w tym również z pozwanym Bankiem (odpowiedź na pozew – k. 120-163v).
W dalszych pismach procesowych strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska, przy czym powód podkreślił posiadanie statusu konsumenta wskazując, że kredyt został zaciągnięty w celu zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych. Pozwany zaś zgłosił zarzut zatrzymania (replika na odpowiedź na pozew – k. 230-240; pismo pozwanego – wykonanie zobowiązania – k. 243-250v).
Złożony przez powoda w dniu 13 września 2022 r. (data stempla pocztowego) wniosek o zabezpieczenie roszczenia niepieniężnego został oddalony postanowieniem z dnia 19 września 2022 r., podobnie jak zażalenie na ww. rozstrzygnięcie (wniosek o zabezpieczenie roszczenia – k. 344-347v; postanowienie z dnia 19 września 2022 r., sygn. akt I C 2277/20 – k. 358; zażalenie – k. 401-406v; postanowienie z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt I Cz 221/22 – k. 418).
W piśmie z dnia 29 sierpnia 2023 r. (data stempla pocztowego) powód wniósł o udzielnie zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego poprzez zwolnienie go z obowiązku spłaty rat do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie. Wskazał także, że zgłosił swoje wierzytelności do masy upadłości składając oświadczenie o potrąceniu wzajemnych roszczeń (wniosek o zabezpieczenie roszczenia – k. 456-461).
Postanowieniem z dnia 5 września 2023 r. tut. Sąd zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., a następnie postanowieniem z dnia 17 listopada 2023 r. wezwał do udziału w postępowaniu syndyka masy upadłości pozwanego (...) S.A. z siedzibą w T.; podjął postępowanie w zakresie powództwa o ustalenie z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego oraz zawiesił postępowanie w zakresie powództwa o ustalenie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt (...) toczącego się przed Sądem Rejonowym dla m. st. Warszawy. W konsekwencji powyższego postępowanie zażaleniowe zainicjowane przez powoda, a dotyczące postanowienia z dnia 5 września 2023 r. zostało w dniu 28 lutego 2025 r. umorzone (postanowienie z dnia 5 września 2023 r., sygn. akt I C 2277/20 – k. 467; zażalenie – k. 481-482; postanowienie z dnia 17 listopada 2023 r., sygn. akt I C 2277/20 – k. 484; pismo pozwanego – odpowiedź na zażalenie strony powodowej z dnia 9 listopada 2023 r. – k. 553-556v; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2025 r., sygn. akt I Acz 1512/23 – k. 570-571).
Pismem z dnia 23 listopada 2023 r. (data stempla pocztowego) powód ponownie wniósł o udzielenie zabezpieczenia roszczenia o stwierdzenie nieważności Umowy poprzez:
- zobowiązanie obowiązanego do wyrażenia zgody na wykreślenie wnioskodawcy z rejestru dłużników BIK;
oraz
- unormowanie praw i obowiązków spornej Umowy w ten sposób, że pozwany nie będzie uprawniony do wypowiedzenia spornej Umowy kredytu;
oraz
- pozwany nie będzie uprawniony do wpisania powoda do rejestru dłużników (wniosek o zabezpieczenie roszczenia – k. 496-502).
Pismem procesowym z dnia 13 grudnia 2023 r. (data nadania w UP) do sprawy przystąpił Syndyk masy upadłości (...) Bank Spółka Akcyjna w upadłości z siedzibą w T. wnosząc o pozostawienie sprawy w zawieszeniu (pismo procesowe pozwanego – wniosek o zawieszenie postępowania – k. 576-586).
W dniu 4 kwietnia 2025 r. tut. Sąd oddalił ww. wnioski powoda o udzielenie zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego.
Na skutek rozpoznania zażalenia powoda na ww. orzeczenie, a także zażalenia na punkt 3. postanowienia z dnia 17 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie wpierw postanowieniem z dnia 10 września 2025 r. uwzględnił ww. wniosek wstrzymując obowiązek dokonywania spłat rat kredytu przez powoda na rzecz pozwanego od daty wydania postanowienia do prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie, a kolejno – postanowieniem z dnia 18 września 2025 r. – uchylił punkt 3. postanowienia z dnia 17 listopada 2023 r. (zażalenie – k. 701-702; zażalenie – 706-710v; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2025 r., sygn. VIII ACz 3834/25 – k. 731; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2025 r., sygn. akt VIII ACz 3816/25 – k. 734).
Tak sformułowane stanowiska procesowe stron nie uległy zmianie do czasu zamknięcia rozprawy w dniu 2 marca 2026 r. (protokół z rozprawy z dnia 2 marca 2026 r. – k. 783-784v).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
G. B. prowadząc własną działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe (...) z siedzibą w Z. współpracował m.in. z (...) S.A. z siedzibą w L. pośrednicząc w zawieraniu kredytów, w tym waloryzowanych kursem CHF. W ramach wykonywanej współpracy wykazywał się wysoką skutecznością, co znajdowało odzwierciedlenie w częstym kontakcie z Bankiem oraz liczbie zawieranych umów. Doprowadził do zawarcia umów kredytowych o łącznej wartości przekraczającej 8 000 000,00 zł. Nadto, będąc klientem tegoż Banku oraz posiadając w nim uprzednio zaciągnięty kredyt hipoteczny finansujący nabycie nieruchomości w rodzinnej miejscowości – Z., ponownie skorzystał z oferty wskazanego Banku. Dążył bowiem do uzyskania dodatkowego finansowania umożliwiającego mu nabycie kolejnej nieruchomości – w L..
Nie posiadając zdolności kredytowej pozwalającej mu na zaciągnięcie kredytu w PLN zdecydował się na jedyną ówcześnie dostępną dla niego ofertę kredytu waloryzowanego kursem CHF. Miał przy tym – z racji posiadanego wykształcenia ekonomicznego oraz wykonywanego zawodu – świadomość istnienia zarówno kursu kupna, jak i kursu sprzedaży oraz zmienności kursu waluty, a także jej wpływu na wysokość raty kredytu.
(dowód: wydruk CEiDG – k. 175; korespondencja mailowa – k. 176-177; złożone na piśmie zeznania świadka F. C. – k. 446-449v; złożone na piśmie zeznania świadka M. V. – k. 770-772v; zeznania powoda G. B. złożone na rozprawie w dniu 2 marca 2026 r. – k. 783v-784)
W dniu 26 lipca 2005 r., za pośrednictwem doradcy kredytowej z firmy (...), złożył wniosek o kredyt hipoteczny na kwotę 1 500 000,00 zł indeksowaną kursem waluty CHF, z okresem kredytowania wynoszącym 30 lat.
(dowód: wniosek o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 26 lipca 2005r. – k. 169-171v)
W dniu 12 sierpnia 2005 r. G. B. zawarł z (...) Bank Spółką Akcyjną w L. - (...) Oddziałem w P. (dalej: Bank) Umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF (dalej: Umowa).
Zgodnie z § 1 ust. 1 Umowy bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 1 496 171,31 zł indeksowanego kursem CHF na warunkach określonych w niniejszej umowie kredytowej oraz Regulaminie do umowy kredytu hipotecznego zwanym dalej Regulaminem, stanowiącym integralną część umowy.
Stosownie do § 1 ust. 2 Umowy spłata kredytu miała nastąpić w 360 miesięcznych ratach równych kapitałowo-odsetkowych.
Zgodnie z § 1 ust. 3 Umowy kredyt miał być przeznaczony na:
a) w wysokości 500 000,00 zł na pokrycie części ceny nabycia nieruchomości opisanej w par. 8 ust. 1 Umowy, na rachunek zbywcy O. N. nr (...);
b) w wysokości 500 000,00 zł na pokrycie części ceny nabycia nieruchomości opisanej w par. 8 ust. 1 Umowy, na rachunek zbywcy R. N. nr (...);
c) w wysokości 424 240,00 zł na spłatę kredytu hipotecznego w (...) Banku S.A. Oddział (...), umowa nr (...) z dnia 7 października 2004 r. na rachunek(...);
d) w wysokości 56 969,60 zł na zapłatę prowizji od kredytu;
e) w wysokości 14 961,71 zł na pokrycie kosztów uczestnictwa w programie (...).
Stosownie do § 2 Umowy kredyt określony w § 1 ust.1 Bank wypłacić miał bezgotówkowo w transzach na rachunki podmiotów wskazanych we wniosku o wypłatę, o ile nie będzie to sprzeczne z postanowieniami umowy – w terminach i wysokościach określonych w umowie kredytowej (ust. 1). W dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków miała być przeliczana na walutę, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna, walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych" obowiązującego w dniu uruchomienia środków (ust. 2). Uruchomienie kredytu lub transzy kredytu miało nastąpić w terminie 5 dni roboczych od złożenia wniosku wraz z dokumentacją, o której mowa w umowie lub Regulaminie. Wypłata kredytu lub jego I transzy nie mogła nastąpić przed upływem 10 dni, w przypadku, gdy umowa zawarta została poza siedzibą Banku (ust. 3). Bank mógł odmówić wypłaty kredytu w przypadkach określonych w Umowie i Regulaminie (ust. 4).
W § 4 ust. 1 Umowy wskazano, że spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy będzie dokonywana w złotych na rachunek pomocniczy określony w każdorazowym harmonogramie spłat kredytu.
Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do waluty wyrażonej w umowie – obowiązującego w dniu spłaty (§ 4 ust. 2 Umowy).
Stosownie do treści § 4 ust. 3 Umowy kredytobiorca oświadczył, że jest świadomy ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko.
Kredytobiorca zobowiązał się dokonać w okresie objętym umową spłaty rat kredytu i odsetek w terminach i kwotach wg aktualnego harmonogramu spłat, który kredytobiorca miał otrzymywać w szczególności po wypłacie każdej transzy kredytu, po wypłacie kredytu, zmianie oprocentowania. Jeżeli termin spłaty przypadał na dzień ustawowo wolny od pracy termin upływał następnego dnia roboczego (§ 4 ust. 4 Umowy).
Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzania umowy wynosiło 2,51% w skali roku, na które składała się suma obowiązującej stawki DBF i stałych marży banku, która wynosiła 1,85 % (§ 6 ust. 1 Umowy).
Zabezpieczeniem spłaty kredytu były: hipoteka kaucyjna do kwoty 1 809 948,36 zł na nieruchomości w L. będącej wyłączną własnością G. B., hipoteka kaucyjna do kwoty 733 542,86 zł na nieruchomości w Z. będącej wyłączną własnością G. B., cesja na rzecz Banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia domów, weksel in blanco wraz z deklaracją do czasu przedstawienia w Banku odpisu z KW nieruchomości, cesja na rzecz Banku z tytułu umowy ubezpieczenia od ryzyka utraty stałego źródła dochodu (§ 8 Umowy).
Zgodnie z § 13 ust. 1 Umowy w sprawach nieuregulowanych niniejszą umową zastosowanie miały przepisy Kodeksu cywilnego, Prawa bankowego oraz „Regulaminu”, który stanowił integralną część umowy.
(dowód: Umowa kredytu hipotecznego (...) indeksowanego do waluty obcej– k. 48-59v)
Zgodnie z § 19 ust. 5 Regulaminu do umowy kredytu hipotecznego, w przypadku kredytu indeksowanego w walucie obcej kwota raty spłaty obliczana była według kursu sprzedaży dewiz obowiązującym w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów z dnia wpływu środków.
(dowód: Regulamin produktu kredytu hipotecznego (...) – k. 195-203)
Uruchomienie kredytu w wysokości 1 496 171,31 zł nastąpiło w dniu 17 sierpnia 2005 r., po kursie 2,5200, co stanowiło równowartość 593 718,78 CHF.
(dowód: potwierdzenie wypłaty środków z dnia 3 grudnia 2019 r. – k. 50v, 77)
Użytkowa część nieruchomość w Z. (20 m 2, 10% całej nieruchomości) jeszcze przed jej zakupem przez powoda była wynajmowana przez (...) Bank (...). Po jej zakupie powód umowę tę kontynuował.
Od razu zamieszkał natomiast w skredytowanej nieruchomości w L., jednak po rozpoczęciu nowego związku i związanej z tym decyzji o zmianie miejsca zamieszkania, zdecydował o jej sprzedaży i zakupie kolejnej nieruchomości, tym razem w T..
W rezultacie złożonego przez niego wniosku o podwyższenie kwoty kredytu strony postępowania Aneksem nr (...) do Umowy sporządzonym w dniu 3 kwietnia 2008 r., m.in. podwyższyły kwotę kredytu o 930 000,00 zł z przeznaczeniem na remont nieruchomości w Z. w wysokości 119 000,00 zł oraz zakup nieruchomości położonej w T. w wysokości 811 000,00 zł.
Powód przy okazji podpisał oświadczenie, w którym przyznał, iż po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym oraz ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy procentowej wniósł o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej.
(dowód: umowa najmu z dnia 17 sierpnia 2005 r. – k. 178-179; pismo z dnia 20 grudnia 2010 r. – k. 180; pismo z dnia 3 stycznia 2011 r. – k. 181; Aneks nr (...) z dnia 3 kwietnia 2008 r. – k. 50-51v; oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej – k. 174; zeznania powoda G. B. złożone na rozprawie w dniu 2 marca 2026 r. – k. 783v-784 )
W dniu 15 kwietnia 2008 r. nastąpiła wypłata podwyższonej kwoty kredytu w wysokości 930 000,00 zł, po kursie 2,0810, co stanowiło równowartość 446 900,53 CHF.
(dowód: potwierdzenie wypłaty środków z dnia 3 grudnia 2019 r. – k. 50v, 77)
Aneksem nr (...) do Umowy sporządzonym w dniu 9 grudnia 2009 r. m.in. umożliwiono kredytobiorcy dokonywanie spłat kredytu bezpośrednio w walucie indeksacji CHF.
(dowód: Aneks nr (...) z dnia 9 grudnia 2009 r. – k. 52-52v)
Aneksem nr (...) do Umowy sporządzonym w dniu 27 stycznia 2011 r. kredytobiorca przystąpił do programu (...) Spłata zakładającego min. całkowity koszt kredytu w wysokości 305 152,23 zł, zależny od zmiany poziomu oprocentowania kredytu (§ 1 ust. 2 Aneksu nr (...)) oraz wyrażenie zgody przez Bank na odroczenie płatności rat kredytu i zobowiązanie się przez kredytobiorcę do zapłaty rat kredytowych w stałej wysokości 1 009,93 CHF w okresie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie Aneksu (§ 2 ust. 1 Aneksu nr (...)).
(dowód: Aneks nr (...) z dnia 27 stycznia 2011 r. – k. 53-54)
Aneksem nr (...) do Umowy sporządzonym w dniu 4 lipca 2011 r. nadano nowe brzmienie § 8 ust. 1 Umowy dot. jednego z zabezpieczeń spłaty kredytu – hipoteki kaucyjnej na nieruchomości w Z..
(dowód: Aneks nr (...) z dnia 4 lipca 2011 r. – k. 54v-55)
Aneksem nr (...) do Umowy sporządzonym w dniu 22 marca 2013 r. Bank udzielił kredytobiorcy karencji w spłacie kapitału przez okres 6 miesięcy począwszy od dnia wejścia w życie Aneksu, co nie zwalniało kredytobiorcy z obowiązku comiesięcznej spłaty rat odsetkowych.
(dowód: Aneks nr (...) z dnia 22 marca 2013 r. – k. 55v-56)
W dniu 18 grudnia 2013 r. pomiędzy pozwanym Bankiem, a (...) Sp. z o.o. z siedzibą w T. reprezentowaną przez Prezesa Zarządu G. B. została zawarta warunkowa umowa cesji wierzytelności nr (...), obejmująca wierzytelności wynikające z umowy najmu nieruchomości w Z. celem zabezpieczenia spłaty spornego kredytu.
Cesja ta została potwierdzona Aneksem nr (...) do Umowy sporządzonym w dniu 23 grudnia 2013 r.
(dowód: warunkowa umowa cesji wierzytelności nr (...) – k. 182-184; Aneks nr (...) z dnia 23 grudnia 2013 r. – k. 56v-57)
Aneksem nr (...) do Umowy podpisanym w dniu 20 grudnia 2013 r. strony m.in. zmieniły zasady spłaty kredytu w ten sposób, że w okresie 60 miesięcy od dnia wejścia w życie Aneksu kredytobiorca zobowiązał się do zapłaty miesięcznych rat określonych Umową do wysokości stanowiącej równowartość kwoty 1 109,80 CHF każda.
(dowód: Aneks nr (...) z dnia 20 grudnia 2013 r. – k. 57v-59)
Dom w Z. powód odwiedza sporadycznie – wracając do rodzinnej miejscowości.
Spłacał raty kapitałowo-odsetkowe regularnie, zarówno w PLN, jak i CHF. Zaprzestał spłat w chwili ogłoszenia upadłości Banku.
(dowód: decyzja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. – k. 373-374; zeznania powoda G. B. złożone na rozprawie w dniu 2 marca 2026 r. – k. 783v-784)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd w całości dał wiarę dokumentom wymienionym w stanie faktycznym, bowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do podważenia ich wiarygodności bądź zawartej w nich treści z urzędu.
Dokonując ustaleń faktycznych Sąd oparł się również częściowo na dowodzie z przesłuchania powoda G. B. w zakresie wskazanym w ustalonym stanie faktycznym. Zeznania te Sąd oceniał z należytą ostrożnością biorąc przede wszystkim po uwagę ich częściową niespójność z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz fakt bezpośredniego zainteresowania powoda korzystanym dla niego wynikiem postępowania. W ocenie Sądu zeznania powoda dotyczące niespełnienia w sposób należyty obowiązków informacyjnych przez pracowników pozwanego Banku, w tym braku należytego poinformowania gp o ryzyku walutowym, sposobie ustalania kursów przez Bank itd. nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zebrane w sprawie dowody i ustalony stan faktyczny wskazują, że w chwili zawierania Umowy kredytu – z racji posiadanego wykształcenia i wykonywanego zawodu – posiadał on pełną świadomość ryzyka walutowego oraz warunków oferowanego kredytu indeksowanego. Świadomość tą również potwierdza treść zebranych w aktach sprawy dokumentów, w tym Umowy oraz Oświadczenia o wyborze waluty obcej. Powód w oparciu o posiadaną wiedzę, doświadczenie zawodowe i otrzymane dane dokonał własnej analizy opłacalności produktów bankowych i zdecydował się na skorzystanie z de facto jedynego dostępnego dla niego kredytu waloryzowanego walutą CHF.
Sąd także w niewielkim zakresie – wskazanym w ustalonym stanie faktycznym – oparł się na złożonych na piśmie zeznaniach świadków F. C. i M. V.. Potwierdzili oni zarówno wykonywany przez powoda zawód, jak i charakter oraz zakres czynności podejmowanych przez niego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W pozostałym zaś zakresie przedstawili oni posiadaną przez siebie wiedzę dotyczącą realizacji umów kredytowych indeksowanych w CHF zawieranych w pozwanym Banku, opisali stosowane w nim procedury, jednak nie udzielili informacji kluczowych z punktu widzenia istoty sporu, a mianowicie w zakresie prawidłowości pouczenia powoda o ryzyku kursowym, kursie waluty, spreadzie oraz kosztach kredytu.
Podobnie należało ocenić złożone na piśmie zeznania świadka J. I..
Dopuszczony w sprawie dowód z zeznań świadka T. V. nie został zaś w toku postępowania przeprowadzony, gdyż wielokrotnie przesłane do świadka przesyłki listowne na podane przez powoda adresy były zwracane, jako niepodjęte w terminie. Stąd też przeprowadzenie tegoż dowodu nie było możliwe.
Sąd nie poczynił ustaleń faktycznych w oparciu o pozostałe, niewymienione a przedłożone przez strony dokumenty, pisemne analizy ekonomiczne i raporty, pisma, ekspertyzy, artykuły i inne, które stanowiły dokumenty prywatne przedstawiające stanowiska stron je składających do akt sprawy, nie zawierały natomiast wiążącej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wykładni przepisów prawa, dotyczyły kwestii niezwiązanych z tą konkretną Umową kredytową, a zatem nie stanowiły w niniejszej sprawie faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia (art. 227 k.p.c.). Sąd potraktował je jedynie jako wyraz poglądów wzmacniających argumentację stron postępowania – podobnie jak dołączone orzecznictwo sądów.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Powództwo główne o ustalenie podlegało oddaleniu.
Strona powodowa domagała się w niniejszym postępowaniu stwierdzenia nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 12 sierpnia 2005 r. na skutek sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa albo na skutek pominięcia zawartych w treści umowy klauzul abuzywnych, tj. § 2 ust. 2 ww. umowy, § 4 ust. 2 ww. umowy, § 4 ust. 4 ww. umowy, § 1 ust. 2 aneksu nr (...) z dnia 27 stycznia 2011 r. do ww. umowy oraz – na skutek stwierdzenia nieważności umowy o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 12 sierpnia 2005 r. – zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1 458 268,39 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez bank kwot w związku z realizacją nieważnej umowy – w okresie od dnia zawarcia umowy do 9 grudnia 2019 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 135 732,52 CHF tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez bank kwot w związku z realizacją nieważnej umowy – w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 27 maja 2020 r. na skutek realizacji nieważnej umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Ewentualnie domagała się stwierdzenia nieważności umowy i ustalenia, że powód musi zwrócić bankowi w ratach miesięcznych jedynie kwotę pożyczonego kapitału 2 426 171,31 zł, pomniejszoną o sumę wszystkich wpłat, dokonanych w związku z zawarciem nieważnej umowy, przy czym suma wpłat zostanie ustalona na dzień zamknięcia rozprawy oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 135 732,52 CHF tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez bank kwot w związku z realizacją nieważnej umowy – w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 27 maja 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Ewentualnie wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu, tytułem zwrotu części nadpłaconej kwoty kredytu, która to nadpłata powstała na skutek zastosowania przez Bank nieuczciwych klauzul indeksacyjnych, a pominięcie tej nadpłaty skutkuje pod względem prawnym wykonywaniem umowy zgodnie z prawem, a pod względem ekonomicznym uznaniem, że powód nadpłacił kredyt przy czym zastrzegła dalsze rozszerzenie powództwa w razie wyliczenia tej nadpłaty przez biegłego za pomocą przyjętej przez biegłego metodologii.
Sąd w niniejszej sprawie zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., podejmując postępowanie z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego jedynie w zakresie powództwa o ustalenie (postanowienie z dnia 5 września 2023 r., sygn. akt I C 2277/20 – k. 467; postanowienie z dnia 17 listopada 2023 r., sygn. akt I C 2277/20 – k. 484; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2025 r., sygn. akt VIII ACz 3816/25 – k. 734). Co oczywiste postępowanie to mogło zostać podjęte jedynie w zakresie roszczenia głównego o ustalenie. Dopiero bowiem po przesądzeniu o bezzasadności żądania głównego o zapłatę będzie podstawa do oceny roszczenia ewentualnego o ustalenie (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2021 r., III CZP 70/20) i podjęcia zawieszonego postępowania przy uwzględnieniu poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2024 r. (III CZP 5/24).
Zgodnie z przepisem art. 317 § 1 k.p.c. sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do rozstrzygnięcia tylko część żądania lub niektóre z żądań pozwu.
W ocenie Sądu powództwo G. B. skierowane przeciwko (...) S.A. z siedzibą w T., a następnie Syndykowi Masy Upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą w T. w zakresie żądania głównego o ustalenie nieważności Umowy nadawało się do rozstrzygnięcia, wobec czego zasadnym było rozstrzygnięcie o tej części powództwa w wyroku częściowym.
Mając powyższe na uwadze, w następstwie dotychczas przeprowadzonego postępowania, Sąd doszedł do przekonania, iż powództwo w ww. zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Analizę zgłoszonego powództwa o ustalenie rozpocząć jednak należało od przywołania podstawy dochodzonego przez powoda roszczenia, a więc art. 189 k.p.c. Stosownie do tego przepisu powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 6 k.c. strona powodowa powinna wykazać istnienie po jej stronie interesu prawnego. Sąd z urzędu bada interes prawny będący materialno-prawną przesłanką powództwa o ustalenie, a ustalenie jego braku skutkuje oddaleniem powództwa wprost bez analizy żądania strony powodowej.
Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. występuje wówczas, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa; niepewność ta powinna być obiektywna, tj. zachodzić według rozumnej oceny sytuacji, a nie tylko subiektywna, tj. według odczucia powodów. Interes ten należy rozumieć jako potrzebę wprowadzenia jasności co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego – w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1987 r., sygn. akt III CRN 57/87, OSNPG 1987, Nr 7, poz. 27). Skuteczne powołanie się na interes prawny wymaga wykazania, że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym wyeliminowane zostanie ryzyko naruszenia w przyszłości praw powodów. W przypadku, gdy dojdzie już do naruszenia prawa, w związku z którym stronie służy dalej idące roszczenie np. o świadczenie (danie, czynienie, zaniechanie lub znoszenie), wyłączona jest możliwość skutecznego wystąpienia z powództwem o ustalenie, skoro sfera podlegająca ochronie jest w takiej sytuacji szersza, a rozstrzygnięcie o różnicy zdań w stanowiskach stron nabiera charakteru przesłankowego. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2002 r. sygn. akt: II CKN 919/99 (LEX nr 54376), które Sąd Okręgowy w całości podziela.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd doszedł do przekonania, że strona powodowa ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. Oceniając interes prawny w powództwie o ustalenie, szczególną uwagę zwrócić należy na fakt, iż strony nadal łączy przedmiotowa Umowa kredytu, a kredytobiorca nie spłacił całości zadłużenia. W tej sytuacji nie jest możliwe przyjęcie, że powodowi służy dalej idące roszczenie, w szczególności o przyszłe należności przysługujące Bankowi, które mógłby on uiścić na podstawie nieważnej – w jego ocenie – Umowy. Biorąc pod uwagę podnoszone przez stronę powodową twierdzenia o nieważności Umowy, uznać należy, że niepewność sytuacji prawnej powoda została wykazana w sposób uzasadniający rozpoznanie sprawy merytorycznie w zakresie powództwa głównego o ustalenie.
Przechodząc do oceny powództwa – w ww. zakresie, wskazać należy na art. 58 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy jest również wskazanie przepisów regulujących umowę kredytu bankowego, tj. art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: prawo bankowe). Zgodnie z art. 69 ust. 1 prawa bankowego, w brzemieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 wskazanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
W treści art. 69 ust. 2 prawa bankowego wskazano zatem, jakie niezbędne postanowienia powinny być zawsze ujawnione w umowie bankowej. Nie wszystkie z tych elementów stanowią essentialia negotii umowy kredytowej. Elementów konstrukcyjnych tej umowy poszukiwać należy w art. 69 ust. 1 prawa bankowego.
W ocenie Sądu, przedmiotowa Umowa, stanowiący jej integralną część Regulamin, jak również zawarte przez strony postępowania aneksy do Umowy zgodne są z art. 69 ustawy prawo bankowe i spełniają wszystkie wymogi zawarte w przytoczonym artykule, nie są próbą obejścia przepisów prawa bankowego, jak również nie wypaczają natury umowy kredytu. W przedmiotowej Umowie kwotę udzielonego kredytu ustalono na kwotę 1 496 171,31 zł indeksowaną kursem CHF (§ 1 ust. 1 Umowy, k. 48) – następnie podwyższoną Aneksem nr (...) o kwotę 930 000,00 zł. Strona powodowa nie wnosiła przy tym, aby kwotę kredytu wypłacono we franku szwajcarskim. Zdaniem Sądu odpowiadają prawu również postanowienia Umowy oraz Regulaminu odnoszące się do oprocentowania kredytu, w tym wysokość oprocentowania kredytu oraz warunki jego zmiany (§ 6 Umowy, k. 48v). Zauważyć też należy, że w dacie podpisania Umowy przepisy prawa bankowego nie przewidywały obowiązku zawarcia w umowie postanowień określających mechanizm tworzenia tabel kursowych, kursów walut, czy też umożliwiających stronie wpływanie na ww. elementy. Zawarcia w Umowie takich postanowień nie domagał się również powód.
Umowa kredytu waloryzowanego mieści się, w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 1 k.c. w zw. z art. 69 ustawy Prawo bankowe). Umowa ta nie jest zatem sprzeczna z art. 358 1 § 2 k.c. wedle którego strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Natomiast § 3 tego przepisu stanowi podstawę sądowej waloryzacji świadczeń. Należy wyjaśnić, że przepis art. 69 Prawa bankowego nie należy do przepisów określających w sposób sztywny wysokości świadczenia pieniężnego, w szczególności świadczenia kredytobiorcy, tj. kwoty kredytu, którą powinien zwrócić w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Z tego względu waloryzacja umowna tego świadczenia była dopuszczalna na podstawie art. 358 1 § 2 k.c. Przyjęcie za miernik waloryzacji waluty obcej nie stanowiło również naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów ani zasad współżycia społecznego. Waloryzacja umowna przy zastosowaniu jako jej miernika waluty obcej wyraża się w tym, że kredytobiorca zwraca kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorca może być zobowiązany do zwrotu bankowi sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu (w chwili wykonania umowy przez bank), ale taka wykorzystana suma (w całości lub części) może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu. Tym samym należy zaznaczyć, że zasada nominalizmu zawarta w artykule 358 1 k.c., znajduje rozszerzenie w ustępie 2 wspomnianego artykułu, umożliwiającego waloryzację w drodze umowy (wyrok Sądu Najwyższy z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 1049/14).
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2015 r. (sygn. V CSK 445/14, Lex nr 1751291), który to pogląd Sąd Okręgowy podziela i odnosi do przedmiotowej sprawy, potwierdził, że dopuszczalne jest ułożenie stosunku prawnego w taki sposób, że strony ustalą w umowie inną walutę zobowiązania i inną walutę wykonania zobowiązania. Wspomniany powyżej art. 69 Prawa bankowego statuuje, że waluty samego kredytu oraz waluta jego spłaty nie muszą być tożsame. Tym samym, dopuszczalne jest tworzenie umów realizujących essentialia negotii umowy kredytu przy założeniu spłaty wierzytelności w walucie obcej.
Biorący kredyt, zwłaszcza długoterminowy z przeliczeniem zobowiązań okresowych (rat spłacanego kredytu) według umówionej waluty (klauzula walutowa) ponosi ryzyko polegające albo na płaceniu mniejszych rat w walucie kredytu, albo większych, niż to wynika z obliczenia w tej walucie, gdyż na wysokość każdej raty miesięcznej wpływa wartość kursowa waluty kredytu w stosunku do waloryzacji tego kredytu (wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 429/11, Legalis nr 526856). Podkreślenia wymaga więc, że istotną konsekwencją umowy kredytu jest brak pewności w zakresie ostatecznego całkowitego jego kosztu zarówno ze strony banku, jak i kredytobiorcy. Dotyczy to także kredytów wyrażonych w PLN, nieindeksowanych do waluty obcej, szczególnie w przypadku zastosowania zmiennego oprocentowania kredytu, zależnego od szeregu czynników, na które kredytobiorca także nie ma wpływu. W przypadku wzrostu oprocentowania w okresie kredytowania, tak samo jak w przypadku zmian na rynku walutowym, które mogą dotykać CHF, kwota wierzytelności wobec banku może ulegać zmianie, jednak nawet wówczas będzie to jedno i to samo zobowiązanie z tego samego tytułu, bez cech innych stosunków zobowiązaniowych. Zjawisko to nie stanowi naruszenia ustawy Prawo bankowe, ani Kodeksu cywilnego w zakresie prawa zobowiązań. Brak ekwiwalentności świadczeń jest więc pozorny, z uwagi na konieczność zachowania wzajemnej wartości waluty PLN i CHF. Nie można oczekiwać od banku (który jako spółka prawa handlowego prowadzi nastawioną na zysk działalność gospodarczą) udzielania kredytów bez umożliwienia mu osiągnięcia korzyści z umowy kredytu, bo tylko wówczas nie dochodziłoby do rozbieżności pomiędzy udzielonym kredytem, a zobowiązaniem do zwrotu wykorzystanego kredytu. Kredytobiorca, niedysponujący własnymi środkami pieniężnymi oraz taki kredytobiorca, który nie zamierza zaangażować posiadanych przez siebie środków finansowych, musi skorzystać z finansowego wsparcia ze strony banku, dla którego umowa kredytu jest źródłem przychodu, tym samym dochodzi do naruszenia równowagi między stroną konsumencką a spółką prawa bankowego. Nie jest to jednak równoznaczne z nieważnością umowy kredytu, ponieważ wykorzystanie mechanizmu waloryzacji nie narusza natury kredytu, gdyż zapewnia kredytodawcy zarobek w zamian za udzielenie kredytu.
W sprawie bezsporne jest, wbrew stanowisku pozwanego, że powód zawarł przedmiotową Umowę jako konsument w rozumieniu art. 22 1 k.c. Środki uzyskane ze spornej Umowy, także po podwyższeniu kwoty kredytu Aneksem nr (...), zostały bowiem przeznaczone na sfinansowanie zakupów nieruchomości mających mu służyć do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Co prawda nieruchomość w Z. była wynajmowana, jednak była to kontynuacja wcześniej zawartej – przez poprzedniego właściciela – umowy i dotyczyła jedynie 10% kredytowanej nieruchomości. Zgodnie z przywołanym przepisem, konsumentem można być wyłącznie w zakresie czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z własną działalnością gospodarczą lub zawodową. Decyduje więc brak związku danej czynności z wymienioną działalnością, a nie to, czy taka działalność jest w ogóle prowadzona przez osobę dokonującą czynności prawnej. Do uznania, że mamy do czynienia z konsumentem, wystarczy brak bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową; istnienie pośredniego związku nie wyklucza zatem uznania danej osoby za konsumenta (K. Osajda (red.), P. Miklaszewicz, Kodeks cywilny, Komentarz, wyd. 20, 2018, Legalis). Taka też sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, a co za tym idzie podniesiony przez stronę pozwaną zarzut nieposiadania przez powoda statusu konsumenta nie mógł odnieść zamierzonego rezultatu.
Zawarcie umowy jako konsument nie oznacza jednak „gwarancji satysfakcji”, tj. że umowa – w szczególności taka, która wiąże się z ryzykiem i uzależniona jest od czynników zewnętrznych, niezależnych od stron – będzie ostatecznie zawsze dla konsumenta korzystna. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r. (sygn. III C 275/15, (...) 2016 nr 10, str. 3) „działanie Państwa w zakresie ochrony konsumentów winno bowiem ograniczać się do ochrony przed działaniami podstępnymi bądź nieuczciwymi, nie mogą oni natomiast oczekiwać, że państwo ochroni ich przed wszelkimi negatywnymi konsekwencjami podejmowanych przez nich decyzji gospodarczych”, który to pogląd Sąd w tym składzie w pełni podziela. Podkreślić należy, że zawarcie umowy w charakterze konsumenta nie oznacza zwolnienia konsumenta z obowiązku dokonania przy zawieraniu umowy oceny rozmiaru zaciąganego zobowiązania i związanych z nim ryzyk. Jednocześnie żadne przepisy nie zabraniają konsumentom zawierania umów wiążących się z ryzykiem, jeżeli są oni gotowi je ponieść. Od konsumenta, należycie dbającego o własne interesy, należy oczekiwać aktywności i dążenia do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości czy wszelkich niezrozumiałych kwestii szczególnie w kontekście umowy, która stanowi dla niego zobowiązanie. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 5 października 2016 r. „w relacjach cywilnoprawnych nie jest dopuszczalne faworyzowanie żadnej ze stron, choćby była konsumentem, kosztem praw profesjonalisty. Trzeba też uwzględnić stale podnoszący się poziom wykształcenia, wiedzy, doświadczenia i świadomości prawnej ogółu społeczeństwa, w tym konsumentów, coraz lepiej przygotowanych do asertywnego uczestnictwa w obrocie prawnym” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 5 października 2016 r., sygn. I ACa 47/16, Legalis nr 1533035). W ocenie Sądu, nie ma podstaw do przyznania stronie powodowej, tym bardziej zważywszy na wykształcenie powoda oraz charakter wykonywanej przez niego działalności, uprzywilejowanej pozycji, w której byłaby zwolniona z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści zawieranej umowy i od odpowiedzialności za jej skutki.
Oceny wymaga więc czy przed zawarciem przedmiotowej Umowy powód został w sposób należyty poinformowana o treści umowy o kredyt hipoteczny waloryzowany do waluty obcej i związanych z jej zawarciem ryzykach.
W ocenie Sądu, powód w związku z wykonywaniem zawodu pośrednika kredytowego posiadał wiedzę oraz dostęp do informacji m.in. o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem waluty obcej, a przede wszystkim o ryzyku kursowym i tabelach kursowych . Ponad to z materiału dowodowego zebranego w sprawie – zwłaszcza z treści spornej Umowy i Oświadczenia o wyborze waluty obcej – wynika dodatkowo, że o informacjach tych został on pouczony przez pracowników pozwanego Banku. Strona powodowa nie wykazała, aby pozwany Bank nie wypełnił względem powoda ciążącego na nim obowiązku informacyjnego zarówno w zakresie spornej Umowy, jak i później zawartych Aneksów. W ocenie Sądu kredytobiorca posiadał pełną i niezbędną, a nawet profesjonalną wiedzę na temat spłaty rat kredytu i z całą pewnością miał świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Powód został też poinformowany, iż uruchomienie kredytu i spłata rat kredytowych następuje według kursu kupna i sprzedaży waluty obcej, do której waloryzowany jest kredyt. Powyższe wynika przede wszystkim z postanowień Umowy i Regulaminu .
Podnoszone przez stronę powodową zarzuty dotyczące Umowy o kredyt hipoteczny waloryzowanej do waluty CHF wynikają, w ocenie Sądu, ze wzrostu kursu franka szwajcarskiego, na który pozwany Bank nie miał żadnego wpływu i z którego to wzrostu nie odniósł żadnej korzyści. Wzrost kursu CHF wynikał bowiem z działań (...) Banku Szwajcarii, który w 2011 r. i 2015 r. doprowadził do uwolnienia sztywnego kursu CHF do innych walut. Zmiana kursu waluty, obiektywnie niekorzystna dla kredytobiorcy, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że zawarta przez powoda Umowa jest nieważna.
Zdaniem Sądu, na ważność umowy kredytu nie wpływa fakt, że waloryzacja kredytu jest dokonywana jednostronnie przez Bank w oparciu o kurs waluty u niego obowiązujący. Powód zdecydował się na wybór jedynego dostępnego dla niego kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, a Bank spełnił względem niego wszelkie wymagane w dacie zawierania Umowy oraz Aneksów obowiązki informacyjne. Wskazać należy, że trudno jest oczekiwać od banku, by na chwilę zawierania umowy kredytu przedstawiał kredytobiorcy np. symulacje kredytu, w których kurs waluty rośnie o 100 lub 200%. Wystarczające jest, w ocenie Sądu, aby bank poinformował kredytobiorcę o ryzyku kursowym. Ostatecznie każdy kredytobiorca ryzyko to oceni inaczej. Na kredytobiorcy „odważnym”, „ryzykancie” nawet informacja o ryzyku wzrostu kursu waluty o 200% nie zrobi wrażenia, zaś inaczej zareaguje kredytobiorca „ostrożny” i „zapobiegliwy”. Sąd przyjął zatem, że strona powodowa posiadała pełną wiedzę na temat spłaty rat kredytu, to znaczy, że wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu (koszt kredytu), przeliczona na złotówki na dany dzień, podlega ciągłym wahaniom zgodnie z prawami rynków walutowych, w zależności od aktualnego kursu PLN i CHF, jak również miała świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Nie ma też wątpliwości, że wybierając zadłużenie w CHF, powód skorzystał, z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i tym samym z miesięcznie niższej raty kredytu.
Uznać również należy, iż dopuszczalne było zawarcie z Bankiem umowy o kredyt waloryzowany do waluty obcej.
Przedmiotowa Umowa, stanowiący jej integralną część Regulamin, jak również zawarte później Aneksy nie mogły być zatem uznane za bezwzględnie nieważne w związku z art. 58 k.c., gdyż nie naruszają przepisów prawa, ani nie zmierzają do obejścia ustawy, jak również nie są sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Z uwagi na to, iż nieważności spornej Umowy powód doszukiwał się również w abuzywności niektórych jej postanowień koniecznym stało się odniesienie do zarzutów także w tymże zakresie. W tym miejscu należy wskazać, że zdaniem Sądu prezentowane przez powoda stanowisko, jakoby abuzywność postanowień umowy wpływa na jej nieważność jest chybione. Ewentualne stwierdzenie abuzywności postanowień Umowy – w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. – skutkowałoby ich bezskutecznością wobec konsumenta, nie zaś nieważnością całej Umowy.
Powód wskazywał na § 2 ust. 2 Umowy określający sposób wypłaty kredytu, § 4 ust. 2 Umowy ustalający sposób przeliczania wysokości zobowiązania kredytobiorców, § 4 ust. 4 ustalającego spłaty kredytu stosownie do harmonogramu, a także § 1 ust. 2 Aneksu nr (...) określający całkowity koszt kredytu i jego zależność od zmienności oprocentowania. Uznanie kwestionowanych przez stronę powodową postanowień za abuzywne wymaga subsumpcji przepisu art. 385 1 § 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Paragraf 2 powołanego przepisu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Z kolei paragraf 3 wskazanego artykułu definiuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy jako te, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z § 4 powołanego przepisu ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Zakres zastosowania przytoczonej regulacji art. 385 1 k.c. sprowadza się do umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Dotyczy on jedynie postanowień innych niż określające główne świadczenia stron, nieuzgodnionych z konsumentem indywidualnie. Ponadto przesłankami uznania postanowień umownych jest taka ich treść, która kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Należy wobec tego zbadać umowę wiążącą strony w aspekcie wszystkich powołanych przesłanek
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie należy zastosować tzw. kontrolę incydentalną, tj. zbadanie spornych postanowień pod kątem tego, czy wypełniły one znamiona przewidziane w art. 385 1 § 1 k.c.
Zdaniem Sądu, niedopuszczalne jest uproszczenie rozpoznania niniejszej sprawy poprzez odwołanie się tylko i wyłącznie do prejudycjalnego charakteru wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Tym samym dotychczasowe orzecznictwo nie ma decydującego wpływu na interpretację sprawy, albowiem każdorazowo sąd obowiązany jest do dokonania całościowej oceny materiału dowodowego w celu ustalenia wiążącej strony treści stosunku prawnego. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 grudnia 2003 r. (sygn. akt III CZP 95/03), kontrola dokonywana w trybie przepisów art. 479 36 -479 45 k.p.c. dotyczy nie analizy konkretnego stosunku zobowiązaniowego, lecz abstrakcyjnie rozumianej treści normatywnej wzorca umownego (niezależnie od tego nawet, czy znalazł on zastosowanie w następstwie zawarcia umowy), tj. na kontroli wzorca jako takiego, w oderwaniu od konkretnej umowy, której wzorzec dotyczy.
Postanowienia Umowy kredytu oraz później zawartych aneksów, które łączą strony postępowania ustalone zostały w oparciu o preferencje powoda (konsumenta), zgłoszone we wniosku o udzielenie kredytu . Ostatecznie sama treść Umowy oraz aneksów, z wyjątkiem postanowień odzwierciedlających dane zawarte we wniosku kredytowym, nie były indywidualnie uzgadniane, co do końcowego słownego brzmienia, lecz na kształt ostatecznie przyjętego wariantu tej Umowy oraz aneksów i w ogóle na decyzję o ich zawarciu decydujący wpływ miał powód, o czym w dalszej części uzasadnienia.
Sąd stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie konieczna jest całościowa kontrola, polegająca na badaniu wszystkich przesłanek abuzywności. Jest to sytuacja najwłaściwsza z punktu widzenia założeń procedury cywilnej, gdyż pozwala w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wszechstronny i niezredukowany zrekonstruować wszystkie istotne dla przedmiotowego indywidualnego stosunku prawnego okoliczności.
W judykaturze istnieje spór co do przyjęcia czy klauzule waloryzacyjne regulują świadczenie główne, czy też nie.
Zdaniem Sądu, regulacje umowne związane z waloryzacją kredytu dotyczą głównych świadczeń stron. Co prawda ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie „główne świadczenia stron”, wskazane w art. 385 1 § 1 k.c., ale niewątpliwie są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Pojęcie to z pewnością należy interpretować w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Strona powodowa kwestionowała zapisy przedmiotowej Umowy dotyczące indeksacji, a zatem sposobu przeliczenia udzielonego im kredytu i rozliczenia wpłat dokonywanych przez nią na rzecz pozwanego tytułem spłaty zaciągniętego zobowiązania. Pojęcie „głównych świadczeń stron” w odniesieniu do umowy należy rozpatrywać w kontekście art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, zawierającego essentialia negotii umowy kredytu. Analizując kwestionowane przez powoda postanowienia umowne stwierdzić należy, że miały one wpływ na wysokość kredytu oraz wysokość poszczególnych rat. Stanowiły częściowo klauzulę waloryzacyjną, która wprost oddziałuje na wysokość świadczenia głównego stron. Z uwagi na powyższe, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła podstawowa przesłanka wynikająca z art. 385 1 § 1 k.c. Kwestionowane postanowienia określały bowiem główne świadczenia stron, a strona powodowa nie wykazała, aby zostały one sformułowane w sposób niejednoznaczny. Omawiane regulacje odwołują się wprost do kursu kupna lub sprzedaży waluty obowiązującego w pozwanym banku w chwili wypłaty lub spłaty kredytu. Wskazać również należy, że kredytujący bank de facto nie miał technicznej możliwości wykonania Umowy w inny sposób niż w oparciu o własne tabele kursów. Zdaniem Sądu treść tych postanowień nie budzi też wątpliwości.
Przyjmując nawet, że postanowienia te – jako dotyczące głównych świadczeń stron – nie zostały określone w sposób jednoznaczny, ewentualnie, że regulacje dotyczące waloryzacji nie regulują głównych świadczeń stron, to żądanie pozwu również nie zasługiwało na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie należy zwrócić uwagę na realia zawierania umów w sprawach takich jak niniejsza, polegające na tym, że z jednej strony bank posiada pewną paletę produktów finansowych do wyboru i uzgodnienia, zaś z drugiej strony konsument zgłasza swoje konkretne potrzeby (najpierw w drodze ustnej, a po dopasowaniu konkretnego instrumentu do jego potrzeb – w drodze wniosku o udzielenie kredytu).
Niewątpliwie, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że powód poszukiwał produktu finansowego (kredytu), który pozwoliłby mu na zakup nieruchomości. W rezultacie zgłoszone potrzeby wywołały ze strony Banku reakcję w postaci przedstawienia jedynej dostępnej dla powoda oferty, która mogłaby tego rodzaju potrzebom sprostać. Tym samym oferta przedstawiona przez pozwany Bank była ówcześnie jedyną możliwością uzyskania przez powoda środków na realizację powyższego planu. Jakkolwiek strona powodowa w zasadzie nie wywierała wpływu na konkretne brzmienie kwestionowanych w sprawie postanowień końcowych umowy czy też aneksów, to jednak należy zauważyć, że kształt zaproponowanych warunków umownych był ściśle zdeterminowany jego potrzebami, które niewątpliwie stanowiły przejaw świadomie podejmowanych przez niego decyzji. Ponadto strona powodowa nie podnosiła twierdzeń jakoby poszczególne zapisy Umowy bądź później podpisanych aneksów były dla powoda nieodpowiednie w dacie ich zawierania. Sąd zaznacza, że wskazane okoliczności nie obalają wprawdzie przesłanki nieuzgodnienia indywidualnego kwestionowanych postanowień z konsumentem, ale mają zdecydowany wpływ na ocenę zaistnienia dalszych przesłanek, o których mowa w przepisie art. 385 1 k.p.c. (rażącego naruszenia interesu konsumenta i sprzeczności dobrymi obyczajami).
Dodać należy, że zgodnie z art. 385 1 § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Pozwany zaś nie zaoferował dowodu, który w jakikolwiek sposób uwierzytelnił okoliczność, że strona powodowa miała wpływ na treść kwestionowanych postanowień.
W odniesieniu do przesłanek sprzeczności postanowień z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta, a także naruszenia zasad współżycia społecznego Sąd uznał, że strona powodowa nie wykazała zajścia tychże przesłanek w niniejszym postępowaniu, co do żadnej ze spornych klauzul. Jak podnosi się w doktrynie i orzecznictwie „dobre obyczaje” są w zasadzie odpowiednikiem „zasad współżycia społecznego”. Zgodnie z utrwaloną judykaturą do zasad tych zalicza się reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością, aprobowanymi społecznie zasadami. W rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku zobowiązaniowym. Rażące naruszenie należy interpretować jako znaczne odbieganie przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków. Naruszenie interesów konsumenta ma być niewątpliwe, bezsporne i nacechowane znacznym ujemnym ładunkiem (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/04, Biul. SN 2005 nr 11).
Wskazane w tym przepisie formuły prawne, służą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/2004, Biul. SN 2005/11/13). Nie jest zatem wystarczające ustalenie nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (sprzeczność z dobrymi obyczajami), lecz konieczne jest stwierdzenie prawnie relewantnego znaczenia tej nierównowagi (rażące naruszenie interesów konsumenta).
W kontekście stosunków prawnych łączących bank z jego klientami (stosunków umownych o charakterze ekonomicznym) przyjąć należy, że zasady współżycia społecznego wymagają od stron tych stosunków uczciwości (uczciwego obrotu) oraz lojalności. Powód, znając bardzo dobrze produkty bankowe i posiadając profesjonalną wiedzę, złożył wniosek kredytowy i został dodatkowo zapoznany z ryzykiem kursowym, ryzykiem zmiany stopy procentowej oraz oprocentowania. W takiej sytuacji brak jest podstaw dla twierdzenia, że Umowa, którą zawarł z Bankiem narusza zasady współżycia społecznego czy też dobre obyczaje.
Sąd zważył, że ustawodawca nie sprecyzował stopnia szczegółowości postanowień przewidujących sposób i termin ustalania przez bank kursu wymiany walut, na podstawie którego obliczane są raty kapitałowo-odsetkowe. Zdaniem Sądu, sporne postanowienia zostały sformułowane na tyle precyzyjnie, na ile pozwala na to materia, której one dotyczą, a stosowanie przez bank dyrektyw wyznaczania kursów walutowych i spreadu skutkowało tym, że nie mogły one zostać ustalane w sposób dowolny, lecz podążały za kursami NBP i kursami rynkowymi.
Powód nie wykazał również, by kurs CHF z tabeli kursowej pozwanego Banku był ustalony dowolnie, a w szczególności z rażącym pokrzywdzeniem interesów kredytobiorcy.
Dodatkowo, Sąd pragnie podkreślić, że oczywistym ekwiwalentem świadczenia pozwanego Banku - przyznanej i efektywnie wypłaconej kwoty kredytu - jest wynagrodzenie z tego tytułu obejmujące oprocentowanie. Przy kredycie indeksowanym do waluty obcej, w tym do CHF, kwestię tę należy traktować tak jak udostępnienie kapitału w walucie obcej. Skoro bank indeksuje kwotę przyznanego kredytu do waluty obcej i ponosi z tego tytułu wszystkie z tym związane ryzyka a także musi sprostać wynikającym z tego tytułu obostrzeniom (np. wynikające z tzw. „dyrektywy S” i kolejnym jej mutacjom), to ekwiwalentem udostępnienia przez bank kapitału wyrażonego (indeksowanego) w walucie obcej jest po stronie kredytobiorcy zobowiązanie do spłaty odsetek wyliczonych z uwzględnieniem tzw. stawki LIBOR odzwierciedlającej koszt pozyskania przez bank kapitału w tejże walucie obcej, która jest znacząco niższa niż analogiczna stawka określająca pozyskanie kapitału w PLN (tzw. stawka WIBOR). Kwestia kształtowania się kursów waluty obcej jest poza możliwością odziaływania przez którąkolwiek ze stron umowy a zatem jest indyferentna dla oceny ekwiwalentności świadczeń. Nadto oceny dla potrzeb określenia sankcji przywoływanej przez powoda należy dokonywać ex tunc, tj. winna być ona dokonywana na moment zawierania umowy kredytowej. Późniejsze wahania kursów waluty, do której odnosiła się Umowa kredytu indeksowanego są bez wpływu na ocenę ekwiwalentności świadczeń umownych stron z chwili zawierania umowy.
Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, powód nie wykazał, aby jego interesy jako konsumenta w omawianym stosunku zobowiązaniowym zostały w jakikolwiek sposób naruszone. W chwili zawierania Umowy powód znał kwestionowane postanowienia, wiedział o tym, że kredyt jest waloryzowany do waluty obcej, miał wiedzę w zakresie postanowień dotyczących ryzyka walutowego, oprocentowania, zabezpieczenia kredytu i początkowo odnosił wymierne korzyści z wyboru tego rodzaju instrumentu finansowego.
Kolejnym argumentem wykluczającym możliwość przyjęcia, iż w niniejszej sprawie doszło do rażącego pokrzywdzenia interesów kredytobiorcy jest okoliczność czasookresu obowiązywania umowy. Została ona zawarta na okres 360 miesięcy (30 lat). Powód, mając na uwadze chwilową zmianę kursu waluty CHF, wniósł o uznanie jej za rażąco pokrzywdzonego niejako wyjmując część rozliczeń Umowy z całego okresu kredytowania, a nie jest wiadome jak w ostatecznym rozrachunku zostałaby ona rozliczona i czy rzeczywiście doszłoby do rażącego pokrzywdzenia powoda oraz czy kurs waluty stosowany przez Bank byłby końcowo rażąco krzywdzący, czy odbiegałby od kursu rynkowego, gdyby Umowa trwała przez cały okres pierwotnie ustalony. Nie można tutaj tracić z pola widzenia treści art. 385 2 k.c. który stanowi, iż według stanu z chwili zawarcia umowy dokonuje się oceny jej postanowień wyłącznie co do zgodności z dobrymi obyczajami.
Stosownie do treści art. 354 k.c., dłużnik powinien wykonywać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w odpowiadający tym zwyczajom. Zdaniem Sądu jest niewątpliwe, że powód świadomie dokonał wyboru dobrze znanego mu produktu bankowego – kredytu waloryzowanego i jego warunków, które to też w chwili zawierania Umowy były dla niego korzystne. Dopiero, gdy wahania rynku walutowego doprowadziły do znaczącego wzrostu kwoty rat kredytu ocenił, że kredyt nie był dla niego korzystny, a ryzyko, o którym wiedział i o którym został poinformowany, faktycznie było znaczące. Nie stanowiło to jednak wyniku naruszenia dobrych obyczajów przy zawieraniu Umowy kredytu przez pozwanego. Bezsprzecznie ryzyko jest wpisane w tego rodzaju transakcje z uwagi na wahania kursów walut, co jednak nie daje podstaw do uznania postanowień umownych jako naruszających dobre obyczaje czy uzasadnione interesy strony.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że wywiedzione przez powoda roszczenie o ustalenie nieważności spornej Umowy ze względu na jego bezzasadność nie mogło zostać uwzględnione.
Dodatkowo, Sąd pragnie zauważyć, iż orzeczenia w zakresie kosztów procesu nie wydano wobec dyspozycji zawartej w art. 108 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Wobec tego, że wyrok częściowy nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w instancji, w wyroku tym nie zamieszcza się orzeczenia o kosztach. Kompleksowe rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nastąpi zatem w wyroku końcowym, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego dotyczącego nierozstrzygniętej części żądania o zapłatę.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.
Sędzia Ewa Ligoń-Krawczyk