Wyrok z 27 marca 2026, sygn. III Ua 2/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 marca 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Piotr Witkowski
Protokolant:	S. W. (1)

po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026r. w D. na rozprawie

sprawy z wniosku A. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w A.

o świadczenie rehabilitacyjne

na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału
w A.

od wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 listopada 2025r., sygn. akt IV U 112/25

oddala apelację.

sędzia Piotr Witkowski

Sygn. akt III Ua 2/26

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...). znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. działając na podstawie art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25.06.1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2023r. poz. 2780 z późn. zm.) oraz art. 155 i art. 154 §2 k.p.a. w związku z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 497, z późn. zm.) zmienił decyzję z (...). znak: (...) przyznającą A. D. świadczenie rehabilitacyjne w ten sposób, że skrócił okres na jaki przyznano to świadczenie z okresu (...) r. do (...)r. na okres od 01.12.2024 r. do 02.03.2025 r. Jednocześnie na podstawie art. 17 ust. 1, art. 22 i art. 68 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa stwierdził, że A. D. utraciła prawo do świadczenia rehabilitacyjnego wypłaconego za okres od 01.02.2025 r. do 28.02.2025 r. po ustaniu zatrudnienia w (...) (...) oraz działając w oparciu o art. 66 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rehabilitacyjnego wraz z odsetkami w łącznej wysokości 6.363,99 zł.

W uzasadnieniu wskazał, iż orzeczeniem z dnia (...) r. Lekarz Orzecznik ZUS stwierdził u odwołującej brak zdolności do pracy oraz celowość przyznania świadczenia rehabilitacyjnego na okres 4 miesięcy. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i ustaleniu spełnienia przesłanek ustawowych, decyzją z dnia (...)r. przyznano jej prawo do rzeczonego świadczenia na okres od 01.12.2024 r. do 30.03.2025 r.

W dniu (...) r. A. D. złożyła oświadczenie o podjęciu nowego zatrudnienia z dniem 03.03.2025 r., wnosząc jednocześnie o zmianę decyzji z dnia (...)r. poprzez skrócenie okresu świadczenia do dnia 02.03.2025 r. Do wniosku załączono orzeczenie lekarskie wydane przez Poradnię Medycyny Pracy o braku przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Organ uznał, że za wnioskowaną zmianą przemawia słuszny interes strony, gdyż skrócenie okresu zasiłkowego umożliwi odwołującej rozpoczęcie biegu wymaganej 60-dniowej przerwy między okresami zasiłkowymi już od dnia podjęcia zatrudnienia, tj. od 03.03.2025 r. Stwierdził , że odwołująca wykorzystywała jednak świadczenie rehabilitacyjne w sposób niezgodny z jego celem w lutym 2025 r. W ocenie organu A. D. w spornym okresie podejmowała aktywne działania zmierzające do powrotu na rynek pracy, uczestnicząc w procesie rekrutacyjnym oraz dopełniając formalności niezbędnych do nawiązania stosunku pracy, w tym uzyskując w dniu (...). orzeczenie o zdolności do pracy na podstawie skierowania z dnia (...) r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. D.. Wniosła o zmianę decyzji poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres luty 2025 r. W uzasadnieniu podniosła, że pkt 3 uzasadnienia decyzji ZUS z dnia (...). odnosi się do zasiłku chorobowego, a nie świadczenia rehabilitacyjnego. Będąc na świadczeniu rehabilitacyjnym można robić to co zmierza do przywrócenia zdolności do pracy, a czynności związane ze staraniem się o nową pracę nie przerwały procesu leczenia i rehabilitacji. Przybycie na rozmowę kwalifikacyjną oraz wszystkie inne czynności z tym związane odbyły się pod opieką męża lub brata i innych dorosłych członków rodziny.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie i podtrzymał podstawy skarżonej decyzji.Podkreślił, iż w ramach postępowania wyjaśniającego ustalił, że w miesiącu lutym 2025 roku odwołująca przeszła proces rekrutacyjny w (...) (...) S. W. (2) w O.. W dniu (...) r. złożyła do (...)dokumenty. Wobec powyższego odwołująca w sposób niezgodny z celem wykorzystywała okres świadczenia rehabilitacyjnego w miesiącu lutym 2025r.

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2025 r. Sąd Rejonowy w Suwałkach zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia (...) r. do dnia (...)r. i stwierdził, że A. D. nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rehabilitacyjnego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 6.363,99 zł.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. D. (ur. (...)) posiada wykształcenie wyższe ekonomiczne oraz podyplomowe pedagogiczne. Od sierpnia 2024 r. na tle sytuacji zawodowej ma rozpoznane zaburzenia depresyjne nawracające. Leczy się od około pięciu lat. Początek leczenia łączy z uczuciem zmęczenia, wyczerpania. Nie radziła sobie. Skarżyła się wówczas na obniżoną aktywność. Utrzymuje się z pomocy rodziny i z zasiłku dla bezrobotnych. Poprzednio pracowała w charakterze (...), ale znaleziono inną kandydatkę. Leki psychotropowe, które przyjmowała w przeszłości były sukcesywnie zmieniane. Aktualnie przyjmuje czwarty zestaw leków, który okazał się właściwy. Miewała skłonność do przejadania się i tycia. W szpitalu psychiatrycznym nigdy nie była leczona. Matka chorowała na schizofrenię. Zasięgała porad zdalnych w (...) w K.. Ostatni kontakt z psychiatrą miała trzy miesiące temu. Aktualnie przyjmuje T. trzysta miligramów na dobę, V. doraźnie. Leczy też nadciśnienie tętnicze i chorobę tarczycy. Przechodziła trzykrotnie zabiegi operacyjne z powodu polipów macicy. Leczona była w przeszłości z powodu żylaków kończyn dolnych.

W badaniu przedmiotowym u odwołującej stwierdzono płaczliwość oraz obniżony nastrój, przy jednoczesnym zachowaniu wydolności intelektualnej i pamięciowej oraz pełnej orientacji auto- i allopsychicznej. Badanie nie wykazało objawów psychotycznych, treści urojeniowych ani halucynacji.

Decyzją z dnia (...)r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał A. D. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego w związku z niezdolnością do pracy uwarunkowaną stanem zdrowia psychicznego (depresja) na okres od (...) r. do (...) r. w wysokości 90% podstawy wymiaru oraz od (...) r. do (...)r. w wysokości 75% podstawy wymiaru.

W dniu (...)r. odwołująca zawiadomiła organ rentowy o podjęciu zatrudnienia z dniem 03.03.2025 r., wnosząc o stosowną zmianę decyzji i skrócenie okresu pobierania świadczenia. W toku podjętych czynności wyjaśniających, pismem z dnia 11.03.2025 r., Zakład zwrócił się do (...) R. W. w O. o udzielenie informacji w przedmiocie procesu rekrutacyjnego odwołującej.

W odpowiedzi z dnia 18.03.2025 r. placówka wskazała, iż A. D. złożyła dokumenty aplikacyjne oraz uczestniczyła w rozmowie kwalifikacyjnej w dniu (...) r. Umowa o pracę została ostatecznie podpisana z dniem (...) r. (z datą rozpoczęcia świadczenia pracy 03.03.2025 r.).

Sąd Rejonowy uznał odwołanie za zasadne, przywołując treść art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 501). Kwestią sporną, wymagającą rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji, było ustalenie, czy czynności rekrutacyjne podjęte przez A. D. w lutym 2025 r. wyczerpywały znamiona wykorzystywania świadczenia rehabilitacyjnego w sposób sprzeczny z jego ustawowym celem. W celu wyjaśnienia tej okoliczności dopuścił dowód z opinii biegłego psychiatry F. T., który w sposób kategoryczny stwierdził, iż podejmowane przez odwołującą działania rekrutacyjne nie wywarły negatywnego wpływu na proces zdrowienia, ani nie przyczyniły się do jego przedłużenia. Biegły podkreślił, iż z uwagi na charakter schorzenia – nawracające zaburzenia depresyjne – aktywizacja zawodowa oraz perspektywa poprawy sytuacji ekonomicznej stanowiły czynniki terapeutyczne, które radykalnie przyspieszyły poprawę stanu psychicznego badanej. Sąd Rejonowy w pełni podzielił tę opinię, uznając ją za rzetelną, logiczną i profesjonalną, a w motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż w przypadku depresji izolacja społeczna często prowadzi do pogorszenia kondycji pacjenta, natomiast organ rentowy nie wykazał istnienia związku przyczynowo-skutkowego między aktywnością odwołującej a ewentualnym zagrożeniem dla jej zdrowia. W konsekwencji uznał, że odwołująca nie wykorzystała świadczenia niezgodnie z jego przeznaczeniem.

Powyższa konstatacja doprowadziła Sąd Rejonowy do wniosku, iż na odwołującej nie ciąży obowiązek zwrotu wypłaconego świadczenia wraz z odsetkami. Wskazując na art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zaznaczył, iż A. D. nie utraciła prawa do świadczenia za luty 2025 r., brak jest zatem podstaw prawnych do uznania wypłaconych kwot za nienależne. Prawo ubezpieczeń społecznych uzależnia bowiem obowiązek zwrotu od świadomości pobierania nienależnego wsparcia, tymczasem działania odwołującej zmierzały bezpośrednio do odzyskania zdolności do pracy, co pozostaje w pełnej zgodności z funkcją i celem świadczenia rehabilitacyjnego.

Apelację od powyższego wyroku złożył organ rentowy zaskarżając go w całości, zarzucając mu naruszenie:

1/ przepisów prawa materialnego, w szczególności art.22 w związku z art.17 ust. 1ustawy z dnia 25.06.1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2025r., poz.501 ze zm.) poprzez przyjęcie, że odwołująca była uprawniona do świadczenia rehabilitacyjnego w okresie od dnia 01.02.2025r. do dnia 28.02.2025r. w sytuacji, gdy w miesiącu lutym 2025 roku wykorzystywała zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia - przeszła proces rekrutacyjny do nowej pracy;

2/ przepisów postępowania, w szczególności art.233 §1 k.p.c. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych, sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegających na przyjęciu, że pomimo przejścia procesu rekrutacyjnego oraz wszelkich formalności, niezbędnych do podjęcia nowej pracy od dnia 03.03.2025r., odwołująca nie utraciła prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za miesiąc luty 2025 roku.

Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania.

W odpowiedzi na apelację odwołująca wniosła o jej oddalenie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego nie jest zasadna.

Przedstawione przez Sąd pierwszej instancji w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku ustalenia faktyczne są prawidłowe i znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy, dlatego też Sąd Okręgowy w pełni je akceptuje i przyjmuje za własne.

Sąd Rejonowy w żaden sposób nie dopuścił się naruszenia dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c. Przepis ten statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, zgodnie z którą sąd ocenia wiarygodność i moc dowodową środków dowodowych według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Sąd orzekający ma obowiązek poddać analizie wszystkie dowody przeprowadzone w toku postępowania, uwzględniając przy tym wszelkie okoliczności towarzyszące ich przeprowadzaniu, które mają znaczenie dla ich mocy i wiarygodności (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.07.2002 r., sygn. akt IV CKN 1218/00). Ramy swobodnej oceny dowodów wyznaczają wymogi prawa procesowego, zasady doświadczenia życiowego, reguły logicznego rozumowania oraz określony poziom świadomości prawnej. Na ich podstawie sąd w sposób bezstronny, racjonalny i kompleksowy rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje selekcji określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodów (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.06.2001 r., sygn. akt II UKN 423/00).

Skuteczne wykazanie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. wymaga od skarżącego udowodnienia, że sąd uchybił zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Zarzut dowolnej bądź fragmentarycznej oceny dowodów wymaga dla swej skuteczności precyzyjnej konkretyzacji. Apelujący winien zatem nie tylko wskazać naruszone przepisy procesowe, ale przede wszystkim określić, jakich konkretnie dowodów lub której części materiału zarzut dotyczy. Niezbędne jest nadto wskazanie merytorycznych przesłanek dyskwalifikujących postępowanie sądu pierwszej instancji w zakresie oceny poszczególnych dowodów na tle całokształtu sprawy oraz w odniesieniu do przyjętej podstawy rozstrzygnięcia.

Apelacja organu rentowego nie zasługuje więc na uwzględnienie, stanowiąc w istocie jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu pierwszej instancji. Sąd Rejonowy w sposób rzetelny zgromadził materiał dowodowy i dokonał jego wszechstronnej oceny, która w pełni korzysta z ochrony przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c. Apelujący nie wykazał bowiem, aby Sąd meriti uchybił zasadom logicznego rozumowania czy wskazaniom wiedzy medycznej, ograniczając się do subiektywnej interpretacji zdarzeń. W szczególności organ rentowy nie zdołał podważyć kluczowego dowodu w sprawie – opinii biegłego psychiatry, który kategorycznie stwierdził, że udział odwołującej w rozmowie kwalifikacyjnej był elementem wspomagającym terapię, a nie działaniem realnie utrudniającym proces leczenia czy rekonwalescencji.

Analizując stan faktyczny, należy wskazać, iż A. D. w sposób szczery i przekonujący opisała okoliczności nawiązania nowego stosunku pracy. Z jej wyjaśnień wynika, iż impuls do podjęcia starań o zatrudnienie w (...) O. miał charakter zewnętrzny i wynikał z nagłego wakatu na (...). Aktywność odwołującej w lutym 2025 r. miała charakter wybitnie incydentalny i została podyktowana koniecznością wykorzystania jednostkowej sposobności zawodowej, której zignorowanie prawdopodobnie bezpowrotnie zaprzepaściłoby jej szansę na zatrudnienie. W obliczu nagłego zapotrzebowania (...)na pracownika o konkretnych kwalifikacjach, brak zgłoszenia gotowości do pracy byłby działaniem nieracjonalnym, zwłaszcza że odwołująca jest jedynym żywicielem rodziny.

Kluczowe znaczenie dla oceny postawy A. D. ma specyfika jej schorzenia. Niezdolność do pracy wynikała z nawracających zaburzeń depresyjnych, których geneza była ściśle związana z wcześniejszą utratą zatrudnienia i lękiem o byt materialny. W tym kontekście podjęcie próby powrotu do aktywności zawodowej – przy wsparciu najbliższych– stanowiło realizację zaleceń terapeutycznych, sugerowanych wcześniej przez lekarza prowadzącego oraz lekarza orzecznika ZUS. Uczestnictwo w rozmowie kwalifikacyjnej, określane przez odwołującą jako stres „sympatyczny” niosący nadzieję na poprawę sytuacji życiowej, było działaniem prozdrowotnym. Potwierdza to późniejsza dynamika poprawy jej stanu zdrowia po podjęciu pracy. Fakt, iż odwołująca nadal korzysta z pomocy rodziny w dojazdach dowodzi jedynie, iż proces rekonwalescencji trwa, a jej wcześniejsza aktywność rekrutacyjna nie była wyrazem pełnej sprawności, lecz zdeterminowaną próbą przełamania impasu chorobowego.

Zdaniem Sądu Okręgowego wiarygodność odwołującej wzmacnia ponadto fakt, iż niezwłocznie po nawiązaniu stosunku pracy z dniem 03.03.2025 r. zgłosiła to organowi rentowemu, wnosząc o skrócenie okresu świadczenia rehabilitacyjnego. Taka sekwencja zdarzeń, w połączeniu z brakiem dowodów na prowadzenie intensywnych i systematycznych poszukiwań pracy w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, jednoznacznie dowodzi, że A. D. nie zamierzała pobierać świadczeń równolegle z wynagrodzeniem. Odwołująca wykorzystywała świadczenie rehabilitacyjne zgodnie z jego ustawowym przeznaczeniem, tj. do momentu faktycznego odzyskania zdolności do zarobkowania, zaś jej aktywność w lutym 2025 r. stanowiła jedynie nieplanowany i incydentalny etap przygotowawczy. Działanie to było wymuszone szczególnym zbiegiem okoliczności, wynikającym z nagłego i pilnego zapotrzebowania na zatrudnienie (...)o kwalifikacjach posiadanych przez A. D., co w realiach rynkowych wymagało bezzwłocznej odpowiedzi ze strony zainteresowanej. Sąd Okręgowy w pełni podziela linię orzeczniczą Sądu Najwyższego (m.in. wyrok z dnia 14.05.2024 r., II (...) 123/23 oraz postanowienie z dnia 06.10.2022 r., III USK 18/22), zgodnie z którą art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nie powinien być stosowany w sposób rygorystyczny w sytuacjach sporadycznych i wymuszonych szczególnymi okolicznościami. Zdaniem Sądu zastosowanie sankcji w postaci utraty prawa do świadczenia za cały miesiąc oraz nakaz jego zwrotu byłoby w okolicznościach niniejszej sprawy działaniem rażąco niesprawiedliwym i nadmiernie dolegliwym. Karałoby odwołująca za podjęcie skutecznych działań prowadzących do wyjścia z systemu świadczeń chorobowych i przywrócenia zdolności do pracy, co stanowi istotę świadczenia rehabilitacyjnego.

Należy potwierdzić, za Sądem Rejonowym, iż podjęte czynności nie wpłynęły negatywnie na proces leczenia, co potwierdził biegły, a działanie odwołującej w sytuacji braku przeciwskazań do poruszania się zmierzało do zabezpieczenia bytu rodziny i powrotu do zdrowia.

Zważywszy na powyższe, należy wskazać również, iż brak zasadności zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania czyni bezzasadnymi również zarzuty naruszenia prawa materialnego. Analiza okoliczności faktycznych niniejszej sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż jednorazowa aktywność odwołującej związana z procesem rekrutacyjnym do nowej pracy nie stanowiła wykorzystywania okresu orzeczonej niezdolności do pracy w sposób niezgodny z celem udzielonego zwolnienia lekarskiego. Incydentalny udział w rozmowie kwalifikacyjnej, podyktowany specyficzną sytuacją życiową i zawodową odwołującej, w żaden sposób nie sprzeciwiał się procesowi rekonwalescencji, co wyklucza możliwość zastosowania sankcji z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd orzekł jak w sentencji.

mt