Uzasadnienie z 7 kwietnia 2026, sygn. I C 1091/23

UZASADNIENIE

Powód (...) (...) z siedzibą we A., w dniu 14 listopada 2023 r. (vide: prezentata na kopercie k. 43), wystąpił przeciwko pozwanym J. U. i H. U. z pozwem o zapłatę, solidarnie (ewentualnie z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z obowiązku zapłaty ( in solidum); bądź w częściach równych) kwoty 85.098,37 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kapitału kredytu wypłaconego pozwanym na podstawie umowy nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r. oraz kwoty 47.259,08 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty – tytułem bezpodstawnego wzbogacenia (korzyści), jakie wystąpi po stronie pozwanej w przypadku prawomocnej oceny, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r. jest nieważna (bezskuteczna), powstałego na skutek wykonania tejże umowy przez powoda.

Ewentualnie, na wypadek nie uwzględnienia roszczeń jak wyżej, powód wniósł o:

1) waloryzację świadczenia strony pozwanej wobec powoda z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy poprzez zmianę jego wysokości polegającą na jego podwyższeniu o kwotę 26.407,73 zł,

2) zasądzenie solidarnie (ewentualnie in solidum, ewentualnie po połowie od każdego z pozwanych z osobna) kwoty 26.407,73 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty.

W każdym wypadku, powód domagał się zasądzenia solidarnie od pozwanych na swoją rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w tym również opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu żądania powód wskazał, iż pozwani zainicjowali przeciwko niemu przed Sądem Okręgowym we (...) postępowanie o ustalenie nieważności łączącej strony postępowania umowy nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r. i zapłatę (ewentualnie o unieważnienie i zapłatę) w związku z zawarciem w tejże umowie klauzul abuzywnych (sygn. akt I C 513/20). Ich żądanie zostało uwzględnione przez Sąd I instancji uwzględnione częściowo, tj. w zakresie ustalenia nieważności ww.; w pozostałym zakresie powództwo zostało natomiast oddalone. Obie strony wniosły od ww. orzeczenia apelacje.

W odpowiedzi na pozew, pozwani J. U. i H. U. domagali się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz każdego z pozwanych osobno kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Pozwani podnieśli przy tym przeciwko żądaniu pozwu następujące zarzuty:

1)  spełnienia świadczenia poprzez potracenie dokonane w sprawie sygn. akt I C 513/20 Sądu Okręgowego we (...),

2)  potrącenia dochodzonej pozwem kwoty udostępnionego im kapitału kredytu w kwocie 85.098,37 zł z kwotą 85.623,53 zł będącą kwotą, jaką pozwani wpłacili na rzecz strony powodowej do 07.01.2022 r. tytułem spłaty kredytu udzielonego w oparciu o nieważną umowę kredytu,

3)  zatrzymania udostępnionej im kwoty kapitału kredytu,

4)  przedwczesności roszczenia,

5)  braku kategorycznego charakteru powództwa,

6)  bezzasadności żądania zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w kwocie 47.259,08 zł wraz z żądaniem zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie z powodu jego sprzeczności z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

7)  bezzasadności żądania ewentualnego o waloryzację świadczenia z powodu braku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza.

Następnie, pismem z dnia 3 lutego 2026 r. (k. 186-193), powód dokonał modyfikacji powództwa, w ten sposób, że:

1)  cofnął powództwo bez zrzeczenia się roszczenia w zakresie żądania zapłaty kwoty 30.414,02 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty – tytułem bezpodstawnego wzbogacenia (korzyści), jaka wystąpi po stronie pozwanej w przypadku prawomocnej oceny, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r. jest nieważna (bezskuteczna),

2)  wniósł się o zasądzenie solidarnie (ewentualnie in solidum, ewentualnie po połowie od każdego z pozwanych z osobna) od strony pozwanej na jego rzecz kwoty 101.943,43 zł, w tym:

a) kwoty 85.098,37 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu kapitału kredytu wypłaconego w wykonaniu nieważnej umowy nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r.,

b) kwoty 16.845,06 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie ww. umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia spełnionego przez powoda.

Ewentualnie, na wypadek nie uwzględnienia roszczenia jak powyżej w pkt. 2 lit. b), podtrzymując żądanie określone powyżej w pkt. 2 lit. a), powód wniósł o:

1)  zmianę wysokości świadczenia pieniężnego przysługującego powodowi od strony pozwanej z tytułu obowiązku zwrotu środków pieniężnych w wysokości 85.098,37 zł otrzymanych tytułem kapitału kredytu w ten sposób, że powodowi, poza roszczeniem o zwrot środków pieniężnych w ich nominalnej wysokości, przysługuje od strony pozwanej dodatkowe świadczenie o zapłatę kwoty 26.407,73 zł wynikające z istotnej siły nabywczej pieniądza,

2)  zasądzenie solidarnie (ewentualnie in solidum, ewentualnie po połowie od każdego z pozwanych z osobna) kwoty 26.407,73 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty.

Tak zmodyfikowanego powództwa pozwani także nie uznali i domagali się jego oddalenia, podtrzymując argumentację z odpowiedzi na pozew oraz dodatkowo podnosząc, że działania powodowego Banku są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego albowiem mimo prawomocności wyroku w sprawie sygn. akt I C 513/20 Sądu Okręgowego we (...), ustalającego nieważność umowy nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r. oraz rozliczenia stron w zakresie kapitału kredytu, nadal podtrzymuje on żądanie pozwu w sprawie niniejszej. Nadto, przywołując treść wyroku (...) z dnia 19 czerwca 2025 r. (C-396/24), pozwani wskazali, że Bank nie może dochodzić zwrotu nominalnej kwoty kredytu bez względu na dokonane przez konsumenta spłaty, gdyż prowadziłoby to do nadmiernego obciążenia konsumenta i naruszałoby zasadę efektywnej ochrony przewidzianej w dyrektywie (...)

Na rozprawie w dniu 16 marca 2026 r. strona pozwana wyraziła zgodę na cofnięcie pozwu jak w piśmie powoda z dnia 3 lutego 2026 r. (k. 223).

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 29 sierpnia 2006 r. J. U. i H. U., działając jako konsumenci, zawarli z (...) S.A. z siedzibą we A. umowę nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...), standardowe oprocentowanie, na mocy której Bank udzielił pozwanym kredytu w kwocie 86.341,69 zł, na okres 360 miesięcy (30 lat), z przeznaczeniem na sfinansowanie nabycia i remontu lokalu mieszkalnego położonego w O. przy ul. (...).

Ostatecznie, w wykonaniu powyższej umowy, w transzach zrealizowanych w dniach 1 września 2006 r. i 26 września 2006 r., (...) (...) z siedzibą we A. – tytułem kapitału kredytu – wypłacił na rzecz J. U. i H. U. łącznie kwotę 85.098,37 zł.

Natomiast J. U. i H. U. w wykonaniu umowy kredytowej nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r., w okresie od dnia 12 września 2006 r. do stycznia 2022 r., uiścili na rzecz (...) S.A. z siedzibą we A. kwotę 85.623,53 zł.

(dowód: kserokopia umowy kredytu k. 25-29, zestawienie kwot wypłaconych tytułem kapitału kredytu k. 30, zaświadczenie dotyczące historii wpłat wystawione przez powoda k. 35-37v, 86-88v, kserokopia zaświadczenia wystawionego przez powoda k. 147-152).

W roku 2020 J. U. i H. U. wystąpili do Sądu Okręgowego we (...) przeciwko (...) (...) z siedzibą we A. z pozwem, w którym, ostatecznie, domagali się:

1)  stwierdzenia, że umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 29 sierpnia 2006 r., w oparciu o przepis art. 58 § 1 k.c., ewentualnie art. 58 § 2 k.c., jest nieważna w całości, względnie nie istnieje od samego początku,

2)  zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz, tytułem wzajemnego zwrotu świadczeń, kwoty 85.623,53 zł, płatnej w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z pozwanych zwalnia Bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Na wypadek nieuwzględnienia powyższych roszczeń, w ramach powództw ewentualnych, J. U. i H. U. domagali się kolejno:

1)  zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz, tytułem wzajemnego zwrotu świadczeń, kwoty 85.623,53 zł, płatnej w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z pozwanych zwalnia Bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie,

2)  zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz, tytułem wzajemnego zwrotu świadczeń, kwoty 22.871,85 zł, w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z pozwanych zwalnia Bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie,

3)  unieważnienia umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 29 sierpnia 2006 r. w oparciu o przepis art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 3 w zw. z art. 4-7 i art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowy oraz zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz, tytułem wzajemnego zwrotu świadczeń, kwoty 85.623,53 zł, płatnej w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z pozwanych zwalnia Bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Wyrokiem z dnia 19 lipca 2023 r. w sprawie sygn. akt I C 513/20 Sąd Okręgowy we (...) I Wydział Cywilny, ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...)CC Standardowe Oprocentowanie zawarta w dniu 29 sierpnia 2006 r. pomiędzy J. U. i H. U. a (...) S.A. z siedzibą we A. jest nieważna (pkt I. wyroku). Jednocześnie Sąd ten oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II. wyroku) i koszty postępowania wzajemnie między stronami zniósł (pkt III. wyroku). W uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano, że powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na zawarcie w tejże umowie klauzul abuzywnych, wyeliminowanie których uniemożliwia dalsze funkcjonowanie przedmiotowej umowy. W odniesieniu do wysuniętego żądania zapłaty wskazano z kolei, iż zostało ono zniweczone zarzutem potrącenia podniesionym przez (...) (...) z siedzibą we A., obejmującym kwotę kapitału kredytu wypłaconego przez Bank J. U. i H. U. w wykonaniu nieważnej umowy z dnia 29 sierpnia 2006 r. (86.341,69 zł).

Apelacje od powyższego wyroku, wywiedzione przez obie strony, zostały oddalone wyrokiem Sądu Apelacyjnego we (...) V Wydział Cywilny z dnia 12 listopada 2025 r. w sprawie sygn. akt (...). W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, iż – wobec nieważności umowy kredytu z dnia 29 sierpnia 2006 r. - rozliczenie wzajemnych świadczeń stron winno odbyć się na podstawie oceny wzajemnego stosunku w jakim są one względem siebie wzbogacone, czy też zubożone (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.). Jednocześnie podkreślono, że J. U. i H. U. nie zostali zubożeni, a Bank nie został wzbogacony, gdyż J. U. i H. U. w okresie objętym sporem nie spłacili kwoty udzielonego kredytu – dochodzili oni bowiem zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu przedmiotowej umowy kredytu w okresie od dnia 12 września 2006 r. do dnia 7 stycznia 2022 r. wynoszących łącznie 85.623,53 zł, gdy tymczasem kwota wypłacona tytułem kapitału kredytu przez Bank była wyższa i wynosiła 86.341,69 zł

(dowód: kserokopia wyroku Sądu Okręgowego we (...) w sprawie sygn. akt I C 513/20 wraz z uzasadnieniem k. 197-203, kserokopia wyroku Sądu Apelacyjnego w sprawie sygn. akt (...) k. 204-208v).

Sąd zważył, co następuje:

a)  w zakresie oceny materiału dowodowego i wniosków dowodowych pominiętych:

Przywołane w ustaleniowej części uzasadnienia dowody z dokumentów ocenił Sąd jako wiarygodne. Żadna ze stron nie podważała ich bowiem. W odniesieniu do wyroku Sądu Okręgowego we (...) z dnia 19 lipca 2023 r. w sprawie sygn. akt I C 513/20 i wyroku Sądu Apelacyjnego we (...) z dnia 12 listopada 2025 r. w sprawie sygn. akt (...) dodatkowo dodać należy, że ich treścią Sąd orzekający w sprawie niniejszej związany był z mocy art. 365 § 1 k.p.c. Zaakcentowania wymaga przy tym, że sądu orzekającego w sprawie niniejszej nie wiązały motywy wydania powyższych wyroków zaprezentowane w pisemnych uzasadnieniach. Wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca wyroku dotyczy bowiem związania wyłącznie sentencją, a nie uzasadnieniem wyroku innego sądu, czyli przesłankami faktycznymi i prawnymi przyjętymi za jego podstawę, gdyż zakresem prawomocności materialnej jest objęty tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie jego przesłanki.

Wyjaśnić w tym miejscu również trzeba, że na rozprawie w dniu 16 marca 2026 r. Sąd pominął wnioskowany przez powoda dowód z opinii biegłego sądowego z zakresy finansów i bankowości jako nieprzydatny do rozstrzygnięcia i zmierzający do przedłużenia postępowania (art. 235 ² pkt. 2 i 5 k.p.c.). Roszczenia, których wysokość powód chciał wykazać opinią biegłego sądowego (z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia /korzyści/, jakie wystąpi po stronie pozwanej w przypadku prawomocnej oceny, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r. jest nieważna (bezskuteczna) oraz z tytułu zmiany realnej wartości świadczenie podlegającego zwrotowi powodowi od strony pozwanej w przypadku nieważności /bezskuteczności/ umowy), zdaniem Sądu, nie zasługiwały na uwzględnienie a limine. Zbędnym zatem było prowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie.

b)  w zakresie oceny prawnej żądania pozwu:

W myśl art. 355 k.p.c. sąd umorzy postępowanie m.in. wówczas, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew. Zgodnie zaś z treścią art. 203 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. Sąd może przy tym uznać cofnięcie pozwu za niedopuszczalne, tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymieniona czynność jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa.

Biorąc pod uwagę fakt, że powód pozew swój (w zakresie kwoty 30.414,02 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu, tj. 14 listopada 2023 r. do dnia zapłaty) cofnął już po rozpoczęciu rozprawy w sprawie niniejszej bez zrzeczenia się roszczenia, zgoda pozwanych na dokonanie tej czynności była niezbędna, przy czym na rozprawie w dniu 16 marca 2026 r. strona pozwana zgodę taką wyraziła (k. 223). Mając zaś na uwadze fakt, że dochodzenie roszczeń na drodze cywilnej uzależnione jest od woli uprawnionego, Sąd uznał, iż w sferze czynności dyspozytywnych powoda leży również cofnięcie pozwu. Z okoliczności przedmiotowej sprawy nie wynika bowiem, by czynność ta była sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego lub by zmierzała do obejścia prawa.

Stąd też orzeczono jak w pkt I. wyroku.

Jeśli natomiast chodzi o podtrzymane przez powoda żądanie główne zapłaty kwoty 85.098,37 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu kapitału kredytu wypłaconego w wykonaniu nieważnej umowy nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r., to należało je uznać za niezasadne.

Poza sporem w sprawie niniejszej pozostawało, że umowa kredytu z dnia 29 sierpnia 2006 r. nr (...) o kredyt hipoteczny, nominowanego kursem (...), jest nieważna. Okoliczność ta wynika jednoznacznie z treści wyroku Sądu Okręgowego we (...) z dnia 19 lipca 2023 r. w sprawie sygn. akt I C 513/20 i wyroku Sądu Apelacyjnego we (...) z dnia 12 listopada 2025 r. w sprawie sygn. akt V (...) (...).

Stwierdzenie nieważności wskazanej powyżej umowy oznacza, iż nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji powyższego, strony, które tę umowę zawarły, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie zaś z przywołanym przepisem, w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Zaznaczenia wymaga przy tym, że Sąd orzekający w sprawie niniejszej (tak jak Sąd Okręgowy we (...) w sprawie sygn. akt I C 513/20 i odmiennie aniżeli Sąd Apelacyjny we (...) w sprawie sygn. akt (...)) stoi na stanowisku, iż przy ocenie skutków bezpodstawnego wzbogacenia należy stosować teorię dwóch kondykcji, a nie teorię salda, podzielając w tym zakresie pogląd i argumentację wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie V CSK 382/18. Oznacza to, że każda ze stron (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...) z dnia 29 sierpnia 2006 r. ma własne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia: Bank – o zwrot kwoty kapitału kredytu udostępnionego kredytobiorcom, kredytobiorcy zaś – o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz Banku w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej; oba te roszczenia są niezależne od siebie i nie kompensują się do świadczenia o niższej wartości. Termin wymagalności tych roszczeń regulowany jest przy tym przez art. 455 k.c., zgodnie z którym jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Podkreślić należy przy tym, że bieg roszczenia banku o zwrot wypłaconego kapitału kredytu, w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną wobec zawarcia w niej klauzul abuzywnych, rozpoczyna się od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. w sprawie III CZP 25/22, I. nr (...)).

Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej w pierwszej kolejności odnotowania wymaga, że w wykonaniu umowy z dnia 29 sierpnia 2006 r. nr (...) o kredyt hipoteczny nominowany do (...), Bank przekazał pozwanym w dwóch transzach kwotę 85.098,37 zł tytułem udzielonego kapitału kredytu, pozwani z kolei uiścili na rzecz powoda (w okresie od dnia zawarcia umowy do stycznia 2022 r. łącznie kwotę 85.623,53 zł. Okoliczności te zostały przyznane przez obie strony postępowania. Dodatkowo znajdują one potwierdzenie w dokumentach w postaci kserokopii zaświadczeń wystawionych przez powoda (k. 30, 35-37v, 86-88v).

Dostrzega przy tym Sąd, iż z uzasadnień wyroków zapadłych w sprawach sygn. akt I C 513/20 Sądu Okręgowego we (...) i I ACa 2586/25 Sądu Apelacyjnego w Warszawie, jako kwotę wypłaconą pozwanym przez powoda tytułem kapitału kredytu wskazano kwotę 86.341,69 zł. Wskazaniami tymi w sprawie niniejszej nie był jednak Sąd związany (por. uprzednio poczynione uwagi na tle art. 365 § 1 k.p.c.). Zwrócić zaś należy uwagę, że sam powód wysokość kwoty wypłaconej pozwanym tytułem kapitału kredytu konsekwentnie określał na 85.098,37 zł (vide: pozew); kwota taka wynika też z załączonego do pozwu przez powoda zestawienia wypłaconych na podstawie umowy kredytu środków objętych pozwem (vide: k. 30). Stąd też kwotę tę (85.098,37 zł a nie 86.341,69 zł) przyjęto ostatecznie w sprawie niniejszej jako kwotę wypłaconą pozwanym przez powoda tytułem kapitału kredytu.

Przy uwzględnieniu wszystkiego powyższego, żądanie pozwu dotyczące zapłaty kwoty wypłaconej pozwanym tytułem kapitału zaciągniętego przez nich kredytu, jako świadczenia nienależnego uznać należało – teoretycznie – za usprawiedliwione. Uwzględnienie tego żądania nie było jednak możliwe. Roszczenie nim objęte wygasło bowiem w toku postępowania przez Sądem Okręgowym we (...) w sprawie sygn. akt I C 513/20 – wskutek podniesionego przez Bank zarzutu potrącenia. Potrącenie to, w ocenie Sądu, było w pełni skuteczne.

Jak była o tym mowa już wcześniej, konsekwencją nieważności umowy zawartej przez strony postępowania jest to, że strony posiadają wierzytelności o zwrot spełnionych świadczeń. Zgodnie zaś z art. 498 § 1 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się przy tym nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.). Natomiast art. 499 k.c. stanowi, że potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie takie odnosi wskutek wstecz od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Ma ono przy tym charakter kształtujący, a jego skuteczność wiąże się z chwilą złożenia oświadczenia drugiej stronie, co z mocy art. 61 § 1 k.c. oznacza dotarcie oświadczenia do adresata w taki sposób, że mógł on się zapoznać z jego treścią ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06 maja 2005 r. w sprawie II CK 690/04, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 22 października 2015 r. w sprawie I ACa 487/15).

Wierzytelności, jakie wobec nieważności umowy kredytu przysługiwały stronom postępowania w sprawie I C (...) Sądu Okręgowego we (...) wzajemnie wobec siebie niewątpliwie nadawały się do potrącenia: miały one bowiem charakter pieniężny i niewątpliwie obie mogły być dochodzone przed sądem powszechnym; były też one wymagalne - J. U. i H. U. pozwali wszak Bank o zapłatę, uprzednio wzywając go do zapłaty należności, zaś funkcję wezwania do zapłaty wystosowanego przez Bank w stosunku do J. U. i H. U. spełniła odpowiedź na pozew i modyfikację powództwa. W efekcie złożenia przez Bank w sprawie sygn. akt I C 513/20 Sądu Okręgowego we (...) oświadczenia o potrąceniu doszło zatem do umorzenia wierzytelności Banku w całości. Jak bowiem wskazano powyżej, wierzytelność pozwanych wobec powodowego Banku z tytułu spłat dokonanych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu ukształtowała się na poziomie 85.623,53 zł, natomiast wierzytelność powodowego Banku z tytułu wypłacenia kapitału kredytu ukształtowała się na poziomie 85.098,37 zł, a zatem była niższa od wierzytelności pozwanych i wskutek potrącenia wygasła w całości.

Zresztą, nawet gdyby przyjąć, iż Bank nie złożył skutecznie wobec pozwanych oświadczenia o potrąceniu w sprawie sygn. akt I C 513/20 Sądu Okręgowego we (...), przedmiotowe powództwo nadal nie zasługiwałoby na uwzględnienie z uwagi na podniesiony w toku niniejszego postępowania przez stronę pozwaną zarzut potrącenia w odpowiedzi na pozew z dnia 6 grudnia 2023 r. (k. 68v). Nadmienić należy, iż zarzut ten strona pozwana podniosła w terminie wynikającym z art. 203 ¹ § 1 k.p.c. (wdając się w spór w odpowiedzi na pozew) i ocenić należałoby go jako zasadny - z tych samych przyczyn, co wskazano w akapicie poprzednim (wierzytelność pozwanych wobec powodowego Banku z tytułu spłat dokonanych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu wynosiła 85.623,53 zł, natomiast wierzytelność powodowego Banku z tytułu wypłacenia kapitału kredytu wynosiła 85.098,37 zł, a zatem była niższa od wierzytelności pozwanych i wskutek potrącenia uległa umorzeniu w całości).

Co do odsetek za opóźnienie dochodzonych przez powoda od kwoty odpowiadającej wysokości kapitału kredytu wypłaconego pozwanym podkreślić godzi się, iż wobec mocy wstecznej oświadczenia o potrąceniu złożonego przez Bank w sprawie I C (...)/(...) Sądu Okręgowego we (...) (art. 499 k.c. zdanie 2) nie przysługiwały one powodowi.

Analogiczne stanowisko zająć należałoby też w wariancie zakładającym bezskuteczność owego oświadczenia o potrąceniu złożonego przez Bank w sprawie (...) C (...) Sądu Okręgowego we (...) i jednocześnie zakładającym skuteczność zarzutu potrącenia złożonego przez pozwanych w sprawie niniejszej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że wyrok Sądu Okręgowego we (...) w sprawie sygn. akt I C 513/20, stwierdzający nieważność umowy kredytowej wiążącej strony postępowania stał się prawomocny z dniem 21 listopada 2025 r., tj. z datą wydania przez Sąd Apelacyjny we (...) wyroku w sprawie sygn. akt V ACa (...) (...). Dopiero od tej daty powodowemu Bankowi należałyby się zatem ewentualne odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia przez pozwanych. Jak wskazał bowiem Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24, „Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz zasadę skuteczności w świetle zasad pewności prawa i proporcjonalności oraz prawa do skutecznej ochrony sądowej należy interpretować w ten sposób, że: nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, która w ramach wszczętego przez konsumenta postępowania mającego na celu ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego, którą zawarł on z przedsiębiorcą, oraz zwrot rat miesięcznych zapłaconych w wykonaniu tej umowy, pozwala na to, by ten przedsiębiorca, utrzymując tytułem głównym, że rzeczona umowa jest ważna, podniósł tytułem ewentualnym zarzut potrącenia oparty na wierzytelności odpowiadającej kwocie tego kredytu hipotecznego, pod warunkiem, po pierwsze, że ta ostatnia wierzytelność nie zostanie uznana za wymagalną, zanim właściwy sąd ustali nieważność samej umowy, a po drugie, że fakt uwzględnienia takiego zarzutu nie pociąga za sobą rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania, które mogłoby zniechęcić konsumenta do skorzystania z praw przyznanych mu przez tę dyrektywę.” Powyższe stanowisko znajduje także potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III CZP 25/22), zgodnie z którą dopiero w razie opóźnienia konsumenta w zwrocie kapitału kredytu po stwierdzeniu braku związania umową (jej nieważności), od chwili powstania stanu wymagalności roszczenia restytucyjnego bank może żądać odsetek za opóźnienie na ogólnej ustawowej podstawie art. 481 § 1 k.c.

W dacie 21 listopada 2025 r. wierzytelność powodowego Banku nie istniała już jednak. Przy założeniu bezskuteczności oświadczenia o potrąceniu złożonego przez Bank w sprawie I C (...) Sądu Okręgowego we (...) i jednocześnie założeniu skuteczności zarzutu potrącenia złożonego przez pozwanych w sprawie niniejszej stwierdzić należałoby bowiem, że do wzajemnego umorzenia wierzytelności doszło w dacie zgłoszenia przez pozwanych owego zarzutu, tj. w dniu 6 grudnia 2023 r. (k. 68v). Stąd też żadne odsetki za opóźnienie powodowi przysługiwać i w takiej sytuacji by nie mogły.

Reasumując wszystko powyższe - w efekcie potrącenia (czy to w sprawie I C (...) Sądu Okręgowego we (...) czy to w sprawie niniejszej) doszło do umorzenia wierzytelności powoda z tytułu kapitału kredytu względem pozwanych w całości. Stąd też powództwo z powyższego tytułu nie zasługiwało na uwzględnienie.

Abstrahując od powyższej argumentacji wskazać godzi się, że wystąpienie przez powoda przeciwko pozwanym z pozwem o zwrot całej kwoty kapitału kredytu, w sytuacji nie dokonania pozwanym zwrotu nawet części sumy uiszczonej przez nich w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, jawi się jako nadużycie prawa (art. 5 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady (...)). Powód – nawet stojąc na stanowisku nieskuteczności własnego oświadczenia o potrąceniu dokonanego w sprawie I C (...) Sądu Okręgowego we (...) tudzież oświadczenia pozwanych złożonego przy odpowiedzi na pozew – mógł bowiem sam potrącić przysługującą mu wobec pozwanych wierzytelność z wierzytelnością przysługującym pozwanym wobec niego, prowadząc do swego zaspokojenia w całości – bez uruchamiania machiny sądowej i generowania zbędnych kosztów procesu. Także i z tej przyczyny powództwo o zapłatę kwoty odpowiadającej wysokości kapitału kredytu nie zasługiwało na uwzględnienie. Stanowisko to koresponduje z poglądem wyrażonym przez (...) w wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-396/24, w którym Trybunał wyraźnie wskazał, iż „ art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.”

W zakresie żądania głównego pozwu, a to kwoty 16.845,06 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie ww. umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c., jak też roszczeń ewentualnych wywodzonych z przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ¹ § 3 k.c.), w pierwszym rzędzie zwrócić uwagę, że ich uwzględnienie byłoby sprzeczne z dyrektywnym (art. 6 ust. 1 Dyrektywy (...)) efektem lub celem „odstraszającym” (prewencyjnym) wobec Banku. Wspomniana prewencja ma za zadanie zapobiec na przyszłość, tj. „zniechęcić” przedsiębiorców (banki), do stosowania w przyszłości niedozwolonych klauzul umownych. Wyeliminowanie więc rzeczonego skutku poprzez dopuszczenie możliwości domagania się dochodzonego wynagrodzenia spowodowałoby, że przedsiębiorca zawierający w swych umowach niedozwolone postanowienia w istocie miałby zabezpieczoną nieuzasadnioną, w świetle tego co zostało wcześniej powiedziane ochronę jego interesów i to kosztem konsumenta, nawet gdyby ostatecznie okazało się, że wskutek stosowania postanowień abuzywnych umowa miałaby upaść. Uwzględnienie roszczenia banku jako skutek dochodzonej sądownie i uzyskanej ostatecznie przez pozwanych w oparciu o uregulowania dyrektywne nieważności miałoby zatem faktycznie skutek wręcz odwrotny, tj. w istocie ekonomicznie penalizujący kredytobiorcę – konsumenta, nie zaś bank, który to wprowadził do proponowanych przez siebie umów z konsumentami postanowienia sprzeczne z zasadami lojalności kupieckiej, uczciwości i sprawiedliwości.

Zaakcentowania wymaga, iż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2023 r. (C-756/22) wskazał, iż ,,w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty”. Z kolei w wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. (C-140/22) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że „Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać stoją na przeszkodzie temu, aby rekompensata żądana przez danego konsumenta z tytułu zwrotu kwot, które zapłacił on w wykonaniu rozpatrywanej umowy, została pomniejszona o równowartość odsetek, które ta instytucja bankowa otrzymałaby, gdyby umowa ta pozostała w mocy.”. Analogiczne stanowisko Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zaprezentował też w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. C-520/21, gdzie podkreślono brak możliwości, po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu, domagania się przez bank roszczeń wykraczających poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Wprawdzie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie wskazał tu jednoznacznie na waloryzację, ale odpowiadał na pytanie Sądu odnoszące się również do waloryzacji sądowej. W postanowieniu w sprawie C-488/23 orzekł z kolei, że przepisy artykułu 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta - poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty - rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi. Przedsiębiorca nie może bowiem czerpać korzyści gospodarczych z sytuacji powstałej na skutek wywołanej przezeń niegodziwości, stosownie do zasady prawa nemo auditur propriam turpitudinem allegans, i musi ponieść ewentualne koszty skutków powstałych w następstwie zastosowanie przez siebie warunków kontraktowych niezgodnych z dyrektywą konsumencką. Tak więc utrata przez przedsiębiorcę w ogóle zysku, jaki spodziewał się osiągnąć z wykonania umowy kredytu, jest swego rodzaju sankcją w razie naruszenia spoczywających na nim obowiązków wynikających z prawa Unii Europejskiej. Kwota waloryzacji kapitału czy wynagrodzenia stanowi przejaw rekompensaty, choćby częściowej, zysków, jakie bank spodziewał się uzyskać na podstawie umowy kredytu, która okazała się nieważna.

Ponadto, już ubocznie skonstatować należy, że na gruncie polskiego ustawodawstwa brak jest jakichkolwiek przepisów mogących stanowić podstawę prawną przedmiotowych roszczeń. Nie należą do nich z całą pewnością art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c., które nakładają obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że świadczeniem banku w okolicznościach niniejszej sprawy była wyłącznie wypłata kredytu. Umożliwienie zaś kredytobiorcy korzystania z kapitału kredytu nie miało cech odrębnego świadczenia, lecz było w ocenie Sądu prostą konsekwencją udostępnienia kwoty kapitału zgodnie z umową, który to kapitał stał się poniewczasie nienależnym świadczeniem.

Okoliczność ta jest jednak wbrew zapatrywaniu powoda obojętna dla oceny zasadności zgłoszonego roszczenia. Warto jedynie w tym miejscu przypomnieć i pokreślić, że bezpodstawne wzbogacenie z założenia zawsze winno stanowić emanację elementu bezpodstawnego zubożenia, czyli faktycznego transferu wartości majątkowej z majątku zubożonego do majątku bezpodstawnie wzbogaconego. Bank w istocie domaga się nie tego co z jego majątku wyszło, lecz tego co mogłoby hipotetycznie wejść, gdyby przez odpowiedni okres sam dysponował kwotą udostępnionego kapitału, zgodnie z podstawowym gospodarczym profilem swej działalności (skoro jest tu element „odsetkowy”). Taka zaś konstrukcja roszczenia zbliżona jest w istocie do domagania się utraconych korzyści co jest charakterystycznym elementem szkody, przy odpowiedzialności odszkodowawczej, która to bezspornie nie wchodzi tu w rachubę.

Żądanie sądowej waloryzacji – poza ewidentną sprzecznością z celami Dyrektywy 13/93 (o czym była mowa powyżej) – nie mogło zostać uwzględnione także z uwagi na treść art. 358 ¹ § 4 k.c., zgodnie z którym żądanie waloryzacji świadczenia nie przysługuje przedsiębiorcy, jeżeli świadczenie to pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. W świetle powyższej regulacji powodowy Bank jako przedsiębiorca nie może skutecznie domagać się waloryzacji sądowej udzielonego przez siebie w ramach swej działalności kredytu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 14 grudnia 2017 roku sygn. akt I ACa 447/17). Zaakcentować w tym miejscu godzi się, że sąd orzekający w sprawie niniejszej nie podziela poglądu zaprezentowanego w wyroku Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2012 roku (sygn. akt I CSK 31/12), zgodnie z którym „świadczenie pieniężne spełnione w następstwie obowiązku wzajemnych świadczeń z nieważnej umowy wzajemnej nie jest świadczeniem związanym z prowadzeniem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 358 ¹ § 4 k.c.”. O ile bowiem można powyższy pogląd zaakceptować przy założeniu równorzędności stron stosunku prawnego, to w relacji przedsiębiorca (bank) – konsument, gdzie tej równorzędności brak (na co wskazują uzasadnienia wyroków stwierdzających nieważność umów kredytowych hipotecznych waloryzowanych kursem należy odmówić mu racji. Skoro umowa kredytu upadła, strony powinny rozliczyć się na zasadach nienależnego świadczenia, w oderwaniu od umowy kredytu. Sąd nie podzielił w tym zakresie stanowiska powoda. Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca w § 4 posłużył się sformułowaniem „w związku”, co należy interpretować w ten sposób, że waloryzacja sądowa jest wykluczona jeżeli świadczenie miało jakikolwiek związek z prowadzonym przedsiębiorstwem. Niewątpliwie taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń wziął się z tego, że powód prowadząc przedsiębiorstwo udzielił pozwanym kredytu. Roszczenie banku o zwrot wypłaconej kwoty nigdy by nie powstało, gdyby powód nie prowadził przedsiębiorstwa. Zatem nadal istnieje związek pomiędzy świadczeniem przysługującym powodowi a prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem.

Z wyłuszczonych powyżej przyczyn, orzeczono jak w pkt II. wyroku.

O kosztach procesu (pkt III. wyroku) rozstrzygnięto w oparciu o art. 98 k.p.c.

W ocenie Sądu, to pozwani wygrali proces w całości, tj. nie tylko w zakresie żądań oddalonych, ale także w zakresie, w jakim pozew został cofnięty. Zauważyć bowiem należy, że w odniesieniu do odpowiedzialności z tytułu kosztów procesu, cofniecie pozwu traktowane jest jako przegranie sprawy, chyba że wywołane było zaspokojeniem roszczenia powoda w toku procesu (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach sygn. akt I Acz 6/03, opubl. OSA 2003/9/40). Powód w piśmie zawierającym oświadczenie o cofnięciu pozwu nie powoływał się jednak na wskazaną wyżej okoliczność, która odpowiedzialnym za koszty procesu czyniłaby pozwanego. Na koszty procesu poniesione przez pozwanych w toku niniejszego procesu złożyło się wynagrodzenie fachowego pełnomocnika reprezentującego pozwanych w stawce wynikającej z § 2 pkt 6) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 215) oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictwa udzielonego przez pozwanych – łącznie 5.434,00 zł.

sędzia Aneta Ineza Sztukowska