Uzasadnienie z 14 kwietnia 2026, sygn. I C 1148/25

UZASADNIENIE

Powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w Z., w dniu
16 grudnia 2025 r. (vide: potwierdzenie nadania k. 124), wystąpił przeciwko pozwanym V. F. (2) i G. F. z pozwem o zapłatę in solidum kwoty 116.179,12 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 08 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kapitału udostępnionego na podstawie umowy nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r.

Jednocześnie powód domagał się zasądzenia in solidum od pozwanych na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu żądania powód wskazał, iż w wykonaniu przedmiotowej umowy kredytowej wypłacił na rzecz pozwanych łączną kwotę 100.000,00 zł. Następnie zaś zawarł z pozwanymi aneks do ww. umowy kredytowej, na mocy którego dokonano przewalutowania zobowiązania pozwanych z tytułu kredytu na walutę obcą (...).

Pismem z dnia 05 października 2022 r. kredytobiorcy powołali się jednak na okoliczności, które w ocenie powoda, mogą wskazywać, iż kwestionują oni tenże aneks do umowy z dnia 19 czerwca 2007 r. z uwagi na możliwość zawarcia w nim postanowień abuzywnych, których skutkiem może być nieważność (upadek) aneksu, bądź też całej umowy kredytowej. Jednocześnie powód podkreślił, iż na dzień wniesienia przedmiotowego pozwu, umowa kredytowa z dnia 19 czerwca 2007 r. w brzmieniu ustalonym aneksem nr (...) zawartym w dniu 15 lipca 2008 r., jest nadal wykonywana jednakże Bank zmierza do uzyskania rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z wystosowaniem przez kredytobiorców pisma, którego treść można odczytywać jako wolę powołania się na klauzule abuzywne, a mianowicie czy ziściły się już przesłanki do ewentualnego uznania umowy kredytowej z dnia 19 czerwca 2007 r. za trwale bezskuteczną (nieważną).

Nieważność przedmiotowej umowy kredytu, zdaniem powoda, rodzi przy tym po stronie pozwanych obowiązek zwrotu kwoty kapitału kredytu na podstawie
art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.. W przypadku uznania zaś, że sporna umowa kredytowa pozostaje ważna, lecz strony nie są związane postanowieniami aneksu z dnia 15 lipca 2008 r. i Bank zobowiązany jest do zwrotu świadczeń spełnianych przez pozwanych po zawarciu tego aneksu, to jego wierzytelność o zapłatę rat kapitałowo-odsetkowych z tytułu wiążącej umowy kredytowej w jej brzmieniu sprzed przewalutowania w wysokości 116.179,13 zł pozostaje niezaspokojona, a pozwani są w opóźnieniu z jej zapłatą.

W odpowiedzi na pozew, pozwani V. F. (1) i G. F. domagali się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powoda na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Argumentując swe stanowisko pozwani oświadczyli, iż kwestionują ważność i skuteczność przedmiotowej umowy kredytowej oraz zawartego do niej aneksu, niemniej jednak wnoszą o oddalenie powództwa. W ocenie pozwanych, powód obecnie nie ma żadnych podstaw do występowania przeciwko nim z niniejszym powództwem, gdyż nie może domagać się zwrotu wypłaconego kapitału kredytu, jako świadczenia nienależnego, twierdząc jednocześnie, że umowa kredytowa z dnia
19 czerwca 2007 r. jest ważna.

Nadto, pozwani przeciwko żądaniu pozwu zgłosili zarzut przedwczesności powództwa z uwagi na brak prawomocnego unieważnienia przedmiotowej umowy kredytowej i zawartego do niej aneksu oraz zarzut braku wymagalności wierzytelności powoda.

Dodatkowo pozwani powołali się na wyrok (...) z dnia 19 czerwca 2025 r., zgodnie z którym Bank nie może skutecznie dochodzić względem kredytobiorcy zwrotu całości wypłaconego kapitału kredytu w takiej części, w jakiej kredytobiorca dokonał spłat rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu tej umowy kredytu.

Następnie, pismem procesowym z dnia 09 lutego 2026 r., doręczonym
tut. Sądowi w dniu 11 lutego 2026 r. (data prezentaty Sądu Okręgowego w Suwałkach k. 146), na podstawie art. 203 ¹ k.p.c., pozwani podnieśli zarzut potrącenia przysługującej im wierzytelności wynikającej z wykonania na rzecz powoda nieważnej (bezskutecznej) umowy nr (...) kredytu budowalnego w złotych, aneksowanej nieważnym aneksem nr (...) z dnia 15 lipca
2008 r., w wysokości 179.420,26 zł z wierzytelnością przysługującą powodowi wobec nich w kwocie 116.179,13 zł dochodzonej przeciwko nim w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym, w piśmie procesowym z dnia 24 lutego 2026 r., doręczonym do tut. Sądu w dniu 02 marca 2026 r. (data prezentaty Sądu Okręgowego w Suwałkach k. 198), powód wskazał, iż podtrzymuje stanowisko w niniejszej sprawie w całości, jak również wszelkie twierdzenia i wnioski podniesione w trakcie procesu. Jednocześnie powód zanegował uprawnienie pozwanych do potrącenia wzajemnych wierzytelności stron.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 19 czerwca 2007 r. pozwani V. F. (1) i G. F., działając jako konsumenci, zawarli z poprzednikiem prawnym powoda – Bankiem (...) S.A. z siedzibą w Z. umowę nr (...) kredytu budowlanego w złotych, na mocy której Bank udzielił pozwanym kredytu w kwocie 100.000,00 zł, na okres od dnia 19 czerwca 2007 r. do dnia 15 czerwca 2032 r., z przeznaczeniem na budowę domu jednorodzinnego położonego we wsi F., KW nr (...).

Tożsamego dnia Bank wykonał powyższą umowę kredytową wypłacając na rzecz pozwanych kwotę 100.000,00 zł.

Następnie, tj. w dniu 15 lipca 2008 r., pozwani zawarli z poprzednikiem prawnym powoda – Bankiem (...) S.A. z siedzibą w Z. aneks nr (...) do przedmiotowej umowy kredytowej, na mocy którego ich ówczesne zadłużenie wobec Banku, wynoszące łącznie 95.571,00 zł, zostało przewalutowane na (...) według kursu kupna w wysokości 1.9639. Kwota kredytu po przewalutowaniu wynosiła 48.663,88 (...). Zatem przedmiotowa umowa kredytowa ostatecznie obejmowała kredyt denominowany kursem (...).

Od momentu zawarcia powyższego aneksu, zobowiązanie kredytowe pozwanych podlegało oprocentowaniu zmiennemu, ustalanemu w oparciu o stawkę referencyjną 6M LIBOR, zaokrągloną do czwartego miejsca po przecinku oraz przy uwzględnieniu marży Banu w wysokości 1,4 punktów procentowych. Spłata kredytu zaś odbywała się od tej chwili w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili spłaty. Ryzyko wystąpienia różnic kursowych ponosili kredytobiorcy, których – zgodnie z postanowieniami umowy – poinformowano o ponoszeniu ryzyka walutowego, co miało potwierdzać złożenie oświadczenia według wzoru określonego w odrębnych przepisach Banku.

Postanowienia zawarte w zmodyfikowanej umowie kredytu na skutek aneksu nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. nie były przedmiotem negocjacji ani indywidualnych uzgodnień pomiędzy pozwanymi a poprzednikiem prawnym powoda (w tym nie negocjowano kursu (...)). Kredytobiorcy nie otrzymali wcześniej projektu umowy (aneksu) do zapoznania się z jej treścią, a Bank przedstawił im gotowy wzór dopiero w dniu podpisania. Pracownik Banku przekonywał pozwanych o bezpieczeństwie i stabilności waluty (...). Przed zmianą postanowień umowy kredytu (na podstawie aneksu nr (...)) pracownik Banku nie przedstawił pozwanym symulacji kształtowania się kursu franka szwajcarskiego przy założeniu jego wzrostu, ani nie wyłuszczył im w sposób dostatecznie jasny i zrozumiały, że zmiana kursu (...) spowoduje nie tylko zmianę wysokości raty, ale też zmianę wysokości globalnej kwoty obciążającego ich zadłużenia. Pracownik Banku nie wytłumaczył również pozwanym mechanizmu ustalania kursu (...) przez Bank (w tym stosowania dwóch rodzajów kursów: kupna i sprzedaży (...)). Spłata kredytu odbywała się w złotówkach, zatem V. F. (1) i G. F. dopiero na moment pobrania przez Bank rat kredytowych z ich konta bankowego uzyskiwali wiedzę, jaka jest ich dokładna wysokość. Pozwani na dzień zawarcia aneksu nr (...) nie mieli jednocześnie możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej (...).

Pozwani G. F. i V. F. (1), w wykonaniu przedmiotowej umowy kredytowej, w okresie od dnia 19 czerwca 2007 r. do dnia 13 stycznia 2026 r. wpłacili na rzecz poprzednika prawnego powoda i samego powoda łącznie kwotę 179.420,26 zł tytułem rat kapitałowo-odsetkowych (dowód: kserokopia umowy kredytu k. 74-80, kserokopia aneksu k. 81, kserokopia dyspozycji wypłaty kredytu k. 82, kserokopia zaświadczenia k. 83, wydruk historii rachunku k. 84-85, zaświadczenie k. 148-148v., zeznania pozwanej k. 209v.-211, zeznania pozwanego k. 211).

W piśmie datowanym na dzień 05 października 2022 r. i doręczonym powodowi w dniu 10 października 2022 r., pozwani zakwestionowali ważność umowy nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r. wobec wykształconej linii orzeczniczej oceniającej umowy kredytu indeksowanego/denominowanego kursem (...) jako nieważne w całości i w związku z tym wnieśli o całkowite umorzenie salda ich zadłużenia.

W odpowiedzi, powód wskazał pozwanym, iż nie znajduje podstaw do uwzględnienia ich wniosku o umorzenie pozostałego do spłaty salda zadłużenia, gdyż ocenia kwestionowaną przez nich umowę jako ważną, niestanowiącą umowy kredytu złotowego oraz nie zawierającą postanowień niedozwolonych oraz nie naruszającą przepisów prawa, w tym art. 69 ustawy Prawo bankowe, ani zasady swobody umów.

Natomiast pismami z dnia 03 grudnia 2025 r. powód zwrócił się do pozwanych z prośbą o zajęcie jednoznacznego stanowiska w kwestii ich woli dalszego związania (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia
19 czerwca 2007 r. zmienionej aneksem z dnia 15 lipca 2008 r., domagając się jednocześnie zapłaty kwoty 100.000,00 zł w terminie 14 dni w wypadku uznania przez nich, iż nie są związani ww. umową kredytową lub kwoty 116.179,12 zł w terminie 14 dni w wypadku uznania przez ich, iż nie są związani ww. aneksem do przedmiotowej umowy kredytowej (dowód: kserokopia pisma k. 102, k. 103-104, k. 105-106, k. 110-111, k. 115-116, k. 120-121, kserokopia pełnomocnictwa k. 107-108, k. 112-113, k. 117-118, k. 122-123, wydruk z systemu (...) S.A. k. 109, k. 114, k. 119, k. 124).

Pismem z dnia 15 stycznia 2026 r. (doręczonym w dniu 19 stycznia 2026 r. – k. 150-150v.), pozwani skierowali wobec powoda przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 179.420,26 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem zwrotu nienależnie uiszczonych przez nich na rzecz Banku rat kapitałowo-odsetkowych w związku z zawarciem i wykonaniem nieważnej umowy oraz aneksu do niej w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 13 stycznia 2026 r. – w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma.

Jako podstawę powyższego żądania pozwani wskazali nieważność umowy nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r. z uwagi na jej sprzeczność z prawem oraz zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 58 § 1 i § 2 k.c., nie spełnianie przez jej postanowienia wymogów wynikających z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe oraz sprzeczność z właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego, a więc art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c..

Powyższe wezwanie do zapłaty pozostało jednak bezskuteczne.

Wobec tego pozwani skierowali wobec powoda pismo z dnia 02 lutego 2026 r. (doręczone w dniu 06 lutego 2026 r. – k. 153v.) zawierające ich oświadczenie o potrąceniu kwoty stanowiącej wierzytelność przysługującą im wobec Banku w wysokości 179.420,26 zł z wierzytelnością Banku względem nich w wysokości 116.179,13 zł (dowód: poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia przedsądowego wezwania do zapłaty k. 149-149v., poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia potwierdzenia odbioru k. 150-150v., poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia oświadczenia o potraceniu k. 151, poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia potwierdzenia nadania k. 152, wydruk potwierdzenia doręczenia korespondencji k. 153-154v.).

Sąd zważył, co następuje:

a)  w zakresie oceny materiału dowodowego:

Przywołane w ustaleniowej części uzasadnienia dowody z dokumentów ocenił Sąd jako wiarygodne. Żadna ze stron nie podważała ich bowiem.

Jako wiarygodne Sąd ocenił też zeznania pozwanych, gdyż pozostawały one zbieżne z treścią dokumentów załączonych do akt sprawy – w zakresie faktów z dokumentów tych wynikających; w zakresie faktów z przedmiotowych dokumentów nie wynikających (w tym co do kwestii związanych z poinformowaniem pozwanych o ryzyku kursowym, istocie kredytu denominowanego oraz o sposobie określenia przez poprzednika prawnego pozwanego i następnie samego pozwanego kursu waluty (...) publikowanego w tabelach Banku), strona powodowa nie przeciwstawiła zaś im żadnego dowodu.

Wyjaśniająco dodać trzeba, że Sąd postanowieniem z dnia 19 marca 2026 r.
(k. 209-209v.), na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c., pominął dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości i rachunkowości (k. 6), jako nieistotny dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy i zmierzający jedynie do przedłużenia niniejszego postępowania. W realiach przedmiotowej sprawy istota problemu sprowadzała się do oceny zastosowanych w zakwestionowanej umowie kredytowej mechanizmów denominacyjnych, zaś wystarczająca do jej dokonania była analiza treści tejże umowy przeprowadzona przez Sąd.

b)  w zakresie oceny prawnej żądania pozwu:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sformułowane przez powoda żądanie zwrotu udostępnionego kapitału kredytu niewątpliwie znajduje oparcie w przepisach art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z
art. 405 k.c. Strona pozwana nie kwestionowała tego obowiązku co do zasady, lecz podniosła zarzut wygaśnięcia roszczenia powoda wskutek złożenia przez nich oświadczenia o potrąceniu wzajemnych wierzytelności.

W przekonaniu Sądu zatem, wobec dokonanych przez strony rozliczeń, roszczenie objęte niniejszym pozwem wygasło w całości na skutek dokonanego przez pozwanych potrącenia wzajemnych wierzytelności stron.

Powyższą konstatację Sąd poprzedził analizą treści przedmiotowej umowy kredytowej łączącej strony postępowania zmienionej aneksem nr (...) do tejże umowy z dnia 15 lipca 2008 r. i oceną, czy mechanizm denominacji określony w niej nie stanowił niedozwolonych postanowień umownych. Ostatecznie Sąd przyjął, iż umowa nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r. w brzmieniu ustalonym aneksem nr (...) zawartym w dniu 15 lipca 2008 r. jest nieważna w całości (art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c.).

Poza sporem pozostawał fakt, iż pozwani oraz poprzednik prawny powoda w dniu 19 czerwca 2007 r. zawarli umowę nr (...) kredytu budowlanego w złotych, która to kwota na mocy aneksu nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. została przewalutowana na (...), a zatem przedmiotem wskazanej umowy ostatecznie stał się kredyt denominowany kursem (...).

Wbrew twierdzeniom powoda, przedmiotowa umowa o treści nadanej aneksem nr (...) miała charakter złotówkowy, a nie walutowy. Należy zauważyć, iż w umowach kredytu indeksowanego zarówno walutą zobowiązania, jak i walutą wykonania zobowiązania jest PLN, a odniesienie do (...) stanowi jedynie jego miernik waloryzacji, z jednej strony uzasadniający oprocentowanie kredytu według stawki LIBOR, ale z drugiej różnicujący wysokość zaciągniętego zobowiązania w PLN w przypadku zmian kursów walut. Natomiast w umowie kredytu denominowanego (a z takim mamy do czynienia w sprawie niniejszej) waluta obca wyraża wartość zobowiązania pieniężnego, a określony w takich umowach sposób oddania kwoty kredytu do dyspozycji kredytobiorcy poprzez dokonanie jej przelewu w PLN na jego rachunek bankowy, odnosi się do sposobu wykonania zobowiązania banku. W umowach kredytu denominowanego istnieje zatem konieczność rozróżnienia waluty zobowiązania ((...)) od waluty wykonania zobowiązania (PLN), co nie oznacza, że pozbawia to wskazane umowy kredytu charakteru złotówkowego.

Wskazać przy tym należy, że formuła umowy kredytu denominowanego jest dopuszczalna i mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu, stanowiąc jej możliwy wariant. Poglądy judykatury w tym zakresie są ugruntowane i nie budzą wątpliwości ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019r., (...), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016r., (...), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2015r., (...) wyrok Sadu Najwyższego z dnia 1 marca 2017r., (...) Podkreślenia wymaga też, że żaden z obowiązujących obecnie ani w przeszłości przepisów nie wprowadza ani nie wprowadzał do obrotu gospodarczego (jak też nie definiuje ani nie definiował) osobnej kategorii kredytu denominowanego. W szczególności kategorii takiej (ani definicji) nie wprowadziła do obrotu zmiana
art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 1896), dokonana z dniem 26 sierpnia 2011 r. Istotą tej zmiany było bowiem ustawowe sprecyzowanie, jakie elementy winna zawierać umowa kredytu denominowanego.

W myśl art. 385 ¹ k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione z nim indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Tak więc, by postanowienia umowne nie wiązały konsumentów, musi zostać spełniony szereg przesłanek.

Odnosząc się do pierwszej z nich, tj. braku indywidualnego uzgodnienia między stronami umowy, ustawodawca w art. 385 ¹ § 3 k.c. sprecyzował, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Przy ocenie spełnienia tej przesłanki należy odnieść się zarówno do samego procesu negocjowania umowy o treści nadanej aneksem nr (...), jak i postanowień tej umowy przejętych do jej treści z wzorca kontrahenta.

W realiach niniejszej sprawy nie przedstawiono żadnego dowodu na to, by sposób przeliczania kursu waluty z (...) na PLN i odwrotnie był indywidualnie negocjowany. Te postanowienia zostały przejęte z wzorca umowy Banku, a w niniejszej sprawie nie doszło do negocjacji w tej płaszczyźnie. Powyższe wynika z zeznań pozwanej G. F., która jednoznacznie stwierdziła, iż „kurs przewalutowania to wskazał Bank i my nie mieliśmy możliwości negocjacji kursu”
(k. 210v.) oraz iż „przy podpisywaniu aneksu my nie mieliśmy wpływu na treść postanowień tego aneksu, (…) zweryfikowaliśmy tylko nasze dane”, jak również z zeznań pozwanego V. F. (2), który wskazał wprost, że „nie było żadnych negocjacji przy podpisywaniu aneksu” (k. 211).

Odnosząc się do drugiej z przesłanek, tj. ukształtowania obowiązków klienta w sposób rażąco sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przesłankę tę należy rozumieć jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. Przy jej spełnieniu kontrahent konsumenta wprowadza do umowy takie klauzule, które godzą w równowagę kontraktową. Tu należy ocenić, czy przy zastosowaniu klauzul zachowane zostały takie wartości jak: uczciwość, zaufanie, rzetelność, pełna informacja i fachowość. Wszelkie postanowienia sprzeczne z etyką, moralnością i powszechnie uznanymi normami społecznymi stanowić więc będą postanowienia niedozwolone. W szczególności, w świetle umów bankowych za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania, wykorzystania niewiedzy, czy naiwności.

W niniejszej sprawie – zdaniem Sądu – Bank, korzystając z przewagi kontraktowej oraz braku fachowej wiedzy po stronie pozwanych jako kredytobiorców, w sposób arbitralny i blankietowy zakreślił istotne postanowienia umowne o treści nadanej aneksem nr (...) mogące w sposób znaczący wpływać na wysokość zobowiązań stron z tytułu umowy kredytu. Postanowienia analizowanego aneksu bowiem uwidaczniają mechanizm podwójnego przeliczania waluty kredytu, po raz pierwszy przy przewalutowaniu kredytu według kursu kupna waluty kredytu obowiązujący w Banku w dniu przewalutowania kwoty kredytu, po raz drugi przy dokonywaniu przez kredytobiorców spłat zgodnie z harmonogramem według kursu sprzedaży waluty kredytu obowiązującego w tabeli kursowej Banku na dzień spłaty. Jednocześnie kredytobiorcy nie uzyskali informacji o zasadach ich ustalania.

W tym kontekście należy zaakcentować, iż na etapie zawierania umowy o treści nadanej aneksem nr (...) przez V. F. (2) i G. F. w najmniejszym stopniu nie wyjaśniono im mechanizmu powstawania tabeli Banku określającej kurs (...). Pozwani nie mieli możliwości zweryfikowania, czy rzeczywiście kursy kupna i sprzedaży (...) mają charakter rynkowy. Kursy waluty (...) przy kredycie denominowanym do waluty (...) miały przy tym dla stron istotne znaczenia, bo wpływały na wysokość przesunięć środków pieniężnych w PLN, a w tej walucie zobowiązanie było wykonywane. Poprzednik prawny powoda, nie informując pozwanych jako kredytobiorców o sposobie ustalania kursu kupna i kursu sprzedaży (...) w ocenie Sądu – postąpił w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, nie spełnił w sposób prawidłowy ciążącego na nim wobec konsumenta obowiązku informacyjnego.

Co więcej, przy analizowaniu postanowień umowy o treści nadanej aneksem nr (...) należy brać pod uwagę, czy treść danego postanowienia pozwala jednej ze stron na ukształtowanie stosunku prawnego w sposób naruszający słuszne interesy drugiej strony, nie jest konieczne wykazanie, że przedsiębiorca z danego postanowienia w taki sposób skorzystał. W tym stanie rzeczy bezprzedmiotowa jest ocena, czy na skutek zastosowania spreadów na podstawie tabeli kursów doszło do istotnego naruszenia interesów finansowych kredytobiorców, a relewantne jest ustalenie, czy Bank potencjalnie miał taką możliwość ( vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 r., (...), C. nr (...) ). Treść przedmiotowej umowy kredytowej w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r., będącej przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie, w ogóle nie odnosi się do sposobu ustalania kursów kupna i sprzedaży (...). W ocenie Sądu, powód nie wykazał by owe kursy pozostawały w precyzyjnej relacji dającej się matematycznie obliczyć do jakiegokolwiek obiektywnego rynkowego wskaźnika. W takim stanie rzeczy należy przyjąć, że Bank najprawdopodobniej kierował się mechanizmami rynkowymi, jednak jednocześnie miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty.

Podkreślić należy z całą stanowczością, że to w umowie winny się znaleźć konkretne mechanizmy, pozwalające konsumentowi zrozumieć transparentny i dający się obliczyć matematycznie sposób ustalania kursów przez Bank. Nawet, jeżeli w czasie zawierania umowy o treści nadanej aneksem nr (...) istniał wewnętrzny dokument Banku, dotyczący sposobu ustalania kursu walut, to należy zauważyć, że nawet taki dokument mógł być w każdym czasie zmieniony bez żadnego wpływu pozwanych, a bez wątpienia miałby istotne znaczenie dla realizacji umowy. W konsekwencji należy uznać, że obowiązki G. F. i V. F. (2) w spornej umowie kredytowej o treści nadanej aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. zostały ukształtowane niezgodnie z dobrymi obyczajami.

W ocenie Sądu, podważone postanowienia umowne w sposób rażący naruszały także interesy pozwanych. Transponując dyrektywę 93/13/EWG do polskiego porządku prawnego ustawodawca przyjął, że naruszenie interesów konsumenta winno mieć charakter rażący. Przepis art. 3 ust. 1 dyrektywy stanowi zaś o tym, że: „Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta”. Znacząca nierównowaga wynikających z umowy praw i obowiązków winna być każdorazowo traktowana jako przypadek rażącego naruszenia interesów konsumenta. Nierównowaga w postanowieniach dotyczących jednostronnego ustalania kursu wymiany waluty przez Bank bez wątpienia ma – w ocenie Sądu – charakter rażący. Pozwani zostali bowiem pozbawieni przez poprzednika prawnego powoda jakiegokolwiek wpływu na możliwość ustalenia mierników kursów waluty (...). Przy tak skonstruowanej umowie o treści nadanej aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. nie mieli oni możliwości nawet sprawdzenia, przy użyciu obiektywnych kryteriów, czy przesunięcia środków pieniężnych w PLN są dokonywane przez kredytodawcę we właściwej wysokości. Postanowienia dotyczące kursów waluty (...) w przedmiotowej umowie miały w istocie charakter blankietowy, gdyż decyzja w tym przedmiocie była w całości uprawnieniem Banku. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 18 listopada 2021r. w sprawie
C-212/20 wskazał, iż „Art. 5 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę”.

Postanowienia umowy o treści nadanej aneksem nr (...) zawartej między pozwanymi i poprzednikiem prawnym powoda takiej możliwości kredytobiorcom nie dawały.

Oczywiście dostrzega Sąd, że w treści aneksu nr (...) do umowy kredytu zawarto zapis, że to kredytobiorca ponosi ryzyko wystąpienia różnic kursowych, o których został poinformowany. Rzecz jednak cała w tym, że w oparciu o takie zapisy nie można jeszcze, zdaniem Sądu, wnioskować, by pozwanym przedstawiono wyczerpująco i zrozumiale mechanizm (konkretny sposób) określania przez poprzednika prawnego powoda, a następnie samego powoda kursów walut na potrzeby wykonania spornej umowy, wyjaśniając ich konsekwencje. Podkreślenia wymaga przy tym, że zarówno G. F., jak też V. F. (1) w swoich zeznaniach konsekwentnie zaprzeczali temu, a powód nie przedstawił żadnego dowodu, który zeznania ich by podważył.

Kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowne pociągały też za sobą ich szkodę w związku z zastosowaniem spreadu. Mianem „spreadu” określa się wynagrodzenie za wykonanie usługi wymiany waluty. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zastosowanie innego kursu dla przeliczenia kredytu uruchamianego czy przewalutowanego – kursu kupna oraz innego kursu dla przeliczenia kredytu spłacanego – kursu sprzedaży prowadzi do uzyskania przez bank dodatkowej korzyści finansowej wynikłej z różnicy między tymi kursami, czyli właśnie tzw. spreadu walutowego .

Tymczasem pomiędzy pozwanymi i Bankiem w ramach umowy nie dochodziło do faktycznej transakcji wymiany walut. Pobieranemu od pozwanych spreadowi nie odpowiadało żadne świadczenie Banku. W istocie była to dodatkowa prowizja na rzecz Banku, pobierana przy spłacie zobowiązania przez kredytobiorców. Owa dodatkowa prowizja była różna w zależności od podstawy wyliczeń, którą poza wysokością spłacanych rat wyrażonych w (...), uzależniona była od przyjętego przez Bank „rynkowego” kursu waluty denominacyjnej oraz decyzji Banku o tym, w jakim procencie do ustalonego przez Bank „kursu rynkowego” dodana zostanie prowizja w postaci spreadu.

W sytuacji, w której kurs waluty waloryzacji wzrastał, wzrastało także realne obciążenie ekonomiczne pozwanych, gdyż wyrażona w (...) rata miała dla nich większą wartość ekonomiczną. Bank mógł w zależności od decyzji zarządu, wpływać na wysokość spełnianego przez kredytobiorców świadczenia, „rekompensując” sobie w ten sposób np. niską stopę oprocentowania LIBOR. Pozwani przy tym nie otrzymali w zamian za pobranie przez Bank owego spreadu żadnej korzyści, ponosząc przy tym nieograniczone ryzyko kursowe, wpływające na ich interes ekonomiczny. Za taką korzyść, w ocenie Sądu, nie może być uznane zastosowanie niższej stawki referencyjnej oprocentowania. Niższe w ujęciu globalnym oprocentowanie kredytu denominowanego walutą obcą, nie może uzasadniać uprawnienia Banku do kształtowania wysokości „kursu rynkowego” waluty waloryzacji oraz dowolności w kształtowaniu wysokości spreadu walutowego. Koszty i opłaty pobierane przez Bank od kredytobiorcy, muszą być bowiem jasno określone, nie mogą przybierać postaci dodatkowych ukrytych prowizji, których poziom nie jest określony w treści umowy, nie może być przy tym w żaden sposób skontrolowany przez kredytobiorcę. Jeśli Bank ponosi w związku z akcją kredytową dodatkowe koszty i ryzyko, to winny być one wkalkulowane do umowy w postaci wyższej marży, która jest podawana w treści umowy w konkretnej wysokości.

Dodatkowym elementem prowadzącym do wniosku o abuzywności klauzul denominacyjnych, jest to, iż pozwanym nie wyjaśniono, dlaczego Bank w ogóle stosował różnorodzajowe kursy waluty waloryzacyjnej; odmienne w momencie przewalutowania ich kredytu („kupna”) oraz odmienne w momencie spłaty przez nich kolejnych rat („sprzedaży”), mimo że między stronami umowy nie dochodziło do żadnej transakcji wymiany walut. Zastosowanie dwóch różnych kursów, z których jeden jest wyższy (kurs sprzedaży, według którego ustalana jest wysokość rat spłaty), prowadzi natomiast do sytuacji, w której kredyt przewalutowany w walucie polskiej, według kursu niższego (kursu kupna), przy spłacie staje się już kredytem w kwocie wyższej (bez uwzględnienia wahań kursowych samej waluty). Wysokość raty spłaty jest bowiem ustalona według kursu wyższego (sprzedaży), co oznacza, że suma tych rat (czyli wysokość kredytu pozostałego do spłaty wraz z odsetkami) też jest wyższa niż obliczona z zastosowaniem kursu niższego (kursu kupna), jaki obowiązywał przy przewalutowaniu. W ocenie Sądu, zastosowanie różnego kursu w zależności od tego, czy przeliczenie dotyczy przewalutowania kredytu, czy też wysokości raty w dniu przewidzianym w harmonogramie, należy uznać za naruszające interes konsumenta w sposób rażący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że zastosowanie innego kursu dla przeliczenia kredytu przewalutowanego – kursu kupna oraz innego dla przeliczenia kredytu spłacanego – kursu sprzedaży prowadzi do uzyskania przez Bank dodatkowej korzyści finansowej wynikłej z różnicy między tymi kursami.

Zdaniem Sądu, klauzula waloryzacyjna może działać prawidłowo jedynie wówczas, gdy miernik wartości, według którego dokonywana jest waloryzacja, ustalany jest w sposób obiektywny, a więc przede wszystkim w sposób niezależny od woli którejkolwiek stron umowy. Sporna umowa kredytu o treści nadanej aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. nie przedstawiała natomiast w sposób przejrzysty konkretnych działań mechanizmu wymiany waluty obcej, tak by pozwani byli w stanie samodzielnie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla nich z zawartej przez nich umowy kredytowej konsekwencje ekonomiczne. Pozwani nie znali sposobu, w jaki Bank kształtował kursy (...) w tabeli kursowej. Umowa nie dawała im przy tym żadnego instrumentu, pozwalającego bronić się przed decyzjami Banku w zakresie wyznaczanego kursu (...), czy też weryfikować jego wysokość. V. F. (1) i G. F. zatem zostali pozbawieni oceny, jaka jest realna wysokość ich zadłużenia, jak również wysokość prognozowanych rat kapitałowo-odsetkowych w dacie podpisania umowy o treści nadanej aneksem nr (...).

Podkreślić też należy, że niedookreślenie w stosowanym przez poprzednika prawnego powoda formularzu umowy sposobu ustalania kursu wymiany walut w oparciu, o który Bank określił kwotę kredytu przewalutowanego kredytobiorców w walucie waloryzacji, jak też kwoty poszczególnych rat w walucie waloryzacji pozostawało w sprzeczności z treścią Rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytów zabezpieczonych hipotecznie (z 2006 r.), która to rekomendacja – w zakresie klientów będących, jak pozwani, konsumentami – zalecała bankom zamieszczanie w każdej umowie, która dotyczy walutowych ekspozycji kredytowych zapisów dotyczących m.in. sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego, w szczególności, wyliczana jest wartość rat kapitałowo-odsetkowych (pkt V ppkt 5.12.2. Rekomendacji S z 2006 r.), jednocześnie rekomendując bankom dołożenie wszelkich starań, aby przekazywane klientom informacje były zrozumiałe, jednoznaczne i czytelne – z uwzględnieniem poziomu wiedzy klienta nie będącego, w większości przypadków, specjalistą w dziedzinie bankowości (pkt V ppkt 5.1.1 Rekomendacji S z 2006 r.). W rekomendacji tej zalecano bankom udzielanie kredytobiorcom wskazanych powyżej informacji, w tym m.in. poprzez przedstawianie stosownych symulacji (pkt V ppkt 5.1.7. Rekomendacji S z 2006 r.).

Zalecenia powyższe, w przekonaniu Sądu, nie zostały przez Bank w przedmiotowej umowie kredytowej o treści nadanej aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. jednak zrealizowane. Znajdujące się w tejże umowie zapisy tyczące się sposobów i terminów ustalania kursu wymiany (...) skonstruowane były – jak to już wspomniano – bardzo ogólnikowo, nietransparentnie i w sposób niemożliwy do zweryfikowania przez przeciętnego (nie zajmującego się bankowością) kredytobiorcę. Oczywiście dostrzega Sąd, że powoływana rekomendacja nie miała charakteru wiążącego, ale – zważywszy na profesjonalny charakter działalności poprzednika prawnego powoda i samego powoda oraz ich ówczesny i obecny aktywny udział w rynku finansowym – jej zlekceważenie nakazuje nagannie z punktu widzenia zasad współżycia społecznego ocenić stosowaną przez nich w umowach z kredytobiorcami (w tym ze stroną pozwaną) konstrukcję m.in. określania kwoty udzielonego (przewalutowanego) kredytu w walucie waloryzacji, jak i kwoty poszczególnych rat w walucie waloryzacji. Naganność tej oceny wzmacnia fakt, że o treści powołanej Rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego z roku 2006 poprzednik prawny powoda nie poinformował kredytobiorców (a przynajmniej dowodu potwierdzającego powyższe powód nie przedłożył), mimo że musiała ona być mu znana z racji prowadzenia przez niego działalności w sektorze bankowym; treści tej rekomendacji nie musieli znać natomiast pozwani jako osoby nieuczestniczące aktywnie w rynku finansowym (konsumenci). Zapoznanie pozwanych natomiast z treścią rekomendacji przez Bank pozwoliłoby im na dokonanie pełniejszej oceny uczciwości zaproponowanego im produktu finansowego.

Dokonał Sąd również rozważenia, czy kwestionowane postanowienia umowne o treści nadanej aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. dotyczą głównych świadczeń stron, czy też jedynie świadczeń ubocznych. Aktualnie w orzecznictwie krajowym i unijnym jednolicie przyjmuje już się, że klauzule przeliczeniowe zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenia kredytobiorcy ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r. w sprawie (...) postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2023 r. w sprawie (...), wyrok (...) z dnia 20 września 2017 r. w sprawie(...), wyrok (...) z dnia 20 września 2018 r. w sprawie (...), wyrok (...) z dnia 14 marca 2019 r. w sprawie (...), wyrok (...) z dnia 3 października 2019 r. w sprawie (...) ).

Pogląd powyższy Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela. Nie można przy tym uznać, iż omawiane (kwestionowane przez pozwanych) postanowienia umowne określone zostały w kontrakcie łączącym strony postępowania jednoznacznie. Owszem, odwołanie się w umowie do kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w danej chwili jest literalnie zrozumiałe. Trzeba mieć jednak na uwadze, że – jak podkreślił (...) w wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie (...) (F. vs (...)) „klauzule waloryzacyjne muszą być wyrażone prostym i jednoznacznym językiem, co nie odnosi się jedynie do gramatycznego jego sformułowania, ale także do tego, aby umowa w sposób przejrzysty przedstawiała konkretne mechanizmy wymiany waluty obcej, do której odnosi się warunek, tak aby konsument był w stanie oszacować jej konsekwencje ekonomiczne”. Innymi słowy, aby móc uznać dane postanowienie za jednoznaczne, konsument musi, oprócz leksykalnego zrozumienia postanowienia wiedzieć, jaka kryje się za nim merytoryczna treść. Jak już wskazano zaś wcześniej, w sprawie niniejszej nie dość, że kurs wymiany waluty był arbitralnie ustalany przez Bank, to ponadto był całkowicie nieweryfikowalny dla pozwanych jako kredytobiorców/konsumentów (oczywiście mogli oni sprawdzić, jaki aktualnie kurs ustalił Bank, ale byli pozbawieni możliwości sprawdzenia, na podstawie jakich kryteriów do tego doszło).

Przy uwzględnieniu powyższego, rozpoznając żądanie pozwu przez pryzmat art. 385 ¹ k.c., przyjąć należało, że negowana przez pozwanych umowa nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r. o treści nadanej jej aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. zawierała klauzule abuzywne (tj. w § 1 ust. 1-2, § 2 ust. 1-2, § 4 ust. 1-2 aneksu nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r. do ww. umowy kredytu), a zatem jest nieważna w całości, nie zaś wyłącznie w zakresie samego aneksu nr (...) do niej zawartego. Uznanie za ważną umowy zawartej przez poprzednika prawnego powoda i pozwanych z wyłączeniem klauzul abuzywnych wyżej wymienionych, wprowadzonych do treści spornej umowy kredytowej na mocy aneksu nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r., pozostawałoby bowiem w sprzeczności z treścią art. 353 ¹ k.c. Doprowadziłoby to do wykreowania de facto innego rodzaju umowy kredytowej aniżeli strony początkowo zakładały – wszak po przewalutowaniu miała to być umowa waloryzowana kursem waluty obcej, obarczona ryzykiem walutowym, co uzasadniało powiązanie jej oprocentowania ze stawką LIBOR; wyeliminowanie klauzul abuzywnych wykreowałoby zaś umowę całkowicie od ryzyka walutowego oderwaną.

Spowodowałoby to też brak określenia w umowie wysokości spłaty poszczególnych rat (po wyeliminowaniu klauzul umownych rata kredytu określona w (...) winna być spłacana przez pozwanych w PLN, przy czym kurs (...), według którego należałoby dokonać przeliczenia byłby nieznany i niemożliwy do ustalenia) – a więc essentialia negotii umowy kredytu, o jakich mowa w art. 69 prawa bankowego ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03 lutego 2022 r. w sprawie (...), postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 października 2023 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2023 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2023 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2024 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2024 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2024 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2024 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2024 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2024 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2024 r. w sprawie(...)postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2024 r. w sprawie (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2024 r. w sprawie (...) ).

Powyższa konstatacja oznaczała niepodzielenie przez Sąd argumentów powoda zasadzających się na twierdzeniu, iż w realiach rozpoznawanej sprawy istnieje możliwość przyjęcia nieważności wyłącznie aneksu nr (...) przelutowującego umowę kredytową z dnia 19 czerwca 2007 r. i dalszego związania stron postępowania treścią tejże umowy w jej pierwotnym brzmieniu, tj. kredytem w PLN.

W ocenie Sąd bowiem, w wyniku zawarcia w dniu 15 lipca 2008 r. aneksu nr (...) do ww. umowy doszło do przekształcenia umowy o kredyt złotowy w umowę o kredyt waloryzowany do waluty obcej (...). Konsekwencją zawarcia tego aneksu było niewątpliwie odnowienie dotychczasowego zobowiązania łączącego pozwanych i poprzednika prawnego powoda, a zmianie uległy essentialia negotii dotychczasowej umowy. Wobec dokonania nowacji zgodnie z art. 506 § 1 k.c. powstało nowe zobowiązanie, zaś dotychczasowe zostało umorzone. Stanowi to bezpośredni skutek zaciągnięcia nowego zobowiązania wynikającego z nowej umowy kredytowej, dlatego też przyjmuje się, że zaciągnięcie nowego i umorzenie starego zobowiązania następuje jednym aktem woli stron poprzez złożenie przez nie oświadczeń woli.

Zgodnie zaś z art. 506 § 2 zd. 1 k.c. w razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia. Z przepisu tego można wyciągnąć wniosek, że decydujące znaczenie dla stwierdzenia, czy doszło do odnowienia, należy przypisać woli stron. Uznaje się nawet, że jeżeli strony miały stanowczy zamiar zaciągnięcia nowego zobowiązania w miejsce dotychczasowego, to zmiany treści stosunku prawnego mogą być choćby niewielkie ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2002 r.,(...), (...) (...) ).

Zamiar taki powinien jednak wynikać z wyraźnego oświadczenia stron lub w sposób niewątpliwy z okoliczności sprawy, a zmniejszenia lub zwiększenia świadczeń wynikających z tego samego zobowiązania i z tej samej podstawy prawnej nie można uznać za odnowienie, ponieważ nie powodują one umorzenia dawnego zobowiązania i zaciągnięcia nowego ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2009 r., (...) (...), C. nr (...), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09 stycznia 2008 r., (...), C. nr (...), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09 listopada 2006 r., (...), C. nr (...), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r., (...), C. nr (...) ).

W konsekwencji - w ocenie Sądu - strony niewątpliwie miały zamiar dokonania odnowienia dotychczasowego zobowiązania, co wynika z zakresu zmian dokonanych w umowie kredytu, obejmującego kwotę kredytu, jego oprocentowanie oraz sposób spłaty. Dlatego też zasadnym jest przyjęcie, iż w wyniku wskazanego aneksu doszło do umorzenia dotychczasowego zobowiązania wynikającego z umowy o kredyt złotowy i powstania nowego wynikającego z umowy o kredyt waloryzowany do waluty obcej, a nie zawieszenia postanowień umowy nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r. do czasu ewentualnego zakwestionowania przez kredytobiorców wprowadzonych tym aneksem klauzul jako abuzywnych.

Następnie, na uwadze należało mieć, że z dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, a w szczególności zaświadczeń wystawionych przez powoda (k. 83 i k. 148), wbrew stanowisku powoda wyrażonemu w piśmie procesowym z dnia 24 lutego 2026 r. (k. 198-198v.), wynika jednoznacznie również, iż w wykonaniu umowy nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r. Bank przekazał pozwanym kwotę 100.000,00 zł, zaś pozwani Bankowi łączną kwotę 179.420,26 zł.

Odnotowania wymaga także, iż pozwani zakwestionowali wobec powoda związanie postanowieniami przedmiotowej umowy kredytowej w brzmieniu ustalonym aneksem nr (...) zawartym w dniu 15 lipca 2008 r. z uwagi na zawarcie w niej klauzul abuzywnych w piśmie datowanym na dzień 05 października 2022 r., które powód odebrał w dniu 10 października 2022 r. (k. 102).

W tej sytuacji, żądanie pozwu dotyczące zapłaty kwoty wypłaconej pozwanym tytułem kapitału kredytu jako świadczenia nienależnego uznać należało – teoretycznie – za usprawiedliwione. Uwzględnienie tego żądania nie było jednak możliwe. Roszczenie nim objęte wygasło bowiem w toku niniejszego postępowania – wskutek potrącenia dokonanego przez pozwanych pismem z dnia 02 lutego 2026 r., doręczonym powodowi w dniu 06 lutego 2026 r., bezpośrednio po tym jak wierzytelność przysługująca im wobec Banku o zwrot nienależnie uiszczonych przez nich na rzecz Banku w wykonaniu ww. umowy rat kapitałowo-odsetkowych stała się wymagalna. Uprzednio bowiem pozwani skierowali wobec powoda wezwanie do zapłaty na ich rzecz kwoty 179.420,26 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego pisma, co nastąpiło w dniu 19 stycznia 2026 r. Potrącenie to, w ocenie Sądu, było w pełni skuteczne.

Konsekwencją nieważności umowy zawartej przez strony postępowania jest to, że strony posiadają wierzytelności o zwrot spełnionych świadczeń. Stosownie do
art. 498 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§ 1). Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§ 2). Natomiast art. 499 k.c. stanowi, że potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Podkreślenia wymaga przy tym, że pomimo sposobu sformułowania art. 498 § 1 k.c., który sugeruje, że wymagalność odnosi się do obu wierzytelności, kierując się wykładnią celowościową należy uznać, że wymagalna musi być co najmniej wierzytelność potrącającego ( por. P. Machnikowski (red.), Zobowiązania. Część ogólna. Tom II. Komentarz, Warszawa 2024, uwagi do art. 498 k.c., K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz. wyd. 32, Warszawa 2024, uwagi do art. 498 k.c.).

Z kolei w myśl art. 203 ¹ § 1 k.p.c. podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego, co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego. Zarzut ten pozwany może podnieść przy tym nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna (art. 203 ¹ § 2 k.p.c.).

Zaznaczenia wymaga przy tym, że Sąd orzekający w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, iż przy ocenie skutków bezpodstawnego wzbogacenia należy stosować teorię dwóch kondykcji, a nie teorię salda, podzielając w tym zakresie pogląd i argumentację wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie (...).

W świetle powyższych regulacji oraz teorii dwóch kondycji należy zauważyć, że z uwagi na przesłankowe ustalenie przez Sąd nieważność umowy
nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r. zmienionej aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r., stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia przestał istnieć, a jej strony są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami. Skoro bowiem podstawa świadczeń poprzednika prawnego powoda na rzecz pozwanych i pozwanych na rzecz poprzednika prawnego powoda i następnie samego powoda została uznana za nieważną, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie zaś z przywołanym przepisem, w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Przewidziane w art. 499 k.c. jednostronne oświadczenie woli o potrąceniu ma charakter kształtujący. Przepis ten wiąże skuteczność dokonania potrącenia z chwilą złożenia oświadczenia drugiej stronie, co z mocy art. 61 § 1 k.c. oznacza dotarcie oświadczenia do adresata w taki sposób, że mógł on się zapoznać z jego treścią ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06 maja 2005 r., (...)

Należy uznać zatem, że wierzytelności, jakie w realiach sprawy niniejszej przysługiwały stronom postępowania wzajemnie wobec siebie niewątpliwie nadawały się do potrącenia: miały one bowiem charakter pieniężny, były wymagalne (o wymagalności wierzytelności powoda stanowi wezwanie do zapłaty z dnia 03 grudnia 2025 r., skierowane do pozwanych na ich aktualny adres korespondencyjny F. (...), (...)-(...) O. (k. 105-106, k. 109, k. 115-116, k. 119) oraz niniejszy pozew doręczony pozwanym w dniu 29 grudnia 2025 r. (k. 135), a o wymagalności wierzytelności pozwanych – przedsądowe wezwanie do zapłaty datowane na dzień 15 stycznia 2026 r., doręczone powodowi w dniu 19 stycznia 2026 r. (k. 149-149v.,
k. 150-150v.)) i niewątpliwie obie mogły być dochodzone przed sądem powszechnym.

Kredytobiorcy V. F. (1) i G. F. składając oświadczenie o potrąceniu doprowadzili zatem do umorzenia w całości przysługującej Bankowi względem nich wierzytelności w kwocie 116.179,12 zł, dochodzonej przez powoda w niniejszym postępowaniu tytułem zwrotu kapitału udostępnionego pozwanym na podstawie przedmiotowej umowy kredytowej, jako wierzytelności o niższej wartości.

Potrącenie prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania tak samo jak jego wykonanie przez dłużnika. W wykonaniu niniejszej umowy kredytowej V. F. (1) i G. F. uiścili na rzecz poprzednika prawnego powoda i samego powoda łączną kwotę znacznie przewyższającą wykonane na ich rzecz przez Bank świadczenie i tymi środkami finansowymi powód na dzień 06 lutego 2026 r. (tj. datę doręczenia mu oświadczenia kredytobiorców o potrąceniu) dysponował, tak więc jego roszczenie o zwrot kwoty kapitału kredytu było w pełni zabezpieczone, a następnie uzyskał jego zaspokojenie w wyniku skutecznie złożonego wobec niego przez ww. pozwanych oświadczenia o potrąceniu należnej im wierzytelności wzajemnej.

Zdaniem Sądu, wystąpienie przez powoda przeciwko pozwanym z pozwem o zwrot kapitału udzielonego na ich rzecz kredytu w sytuacji nie dokonania na rzecz pozwanych zwrotu nawet części sumy uiszczonej przez nich w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej, która to suma znacznie przekracza kwotę kapitału kredytu jawi się nadto jako nadużycie prawa (art. 5 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG). Poprzednik prawny powoda bowiem zaoferował pozwanym umowę kredytu obarczoną wadami w postaci klauzul abuzywnych, a gdy następnie pozwani skorzystali ze swych uprawnień konsumenckich, kwestionując ważność tychże klauzul i konsekwentnie całej umowy kredytowej z dnia 19 czerwca 2007 r. w brzmieniu nadanym jej aneksem nr (...) z dnia 15 lipca 2008 r., powód nie złożył oświadczenia o potrąceniu wierzytelności przysługującej mu wobec pozwanych z wierzytelnością przysługującą pozwanym wobec niego, prowadząc do swego pełnego zaspokojenia i częściowego zaspokojenia roszczenia pozwanych bez uruchamiania machiny sądowej i generowania zbędnych kosztów procesu, mimo że również był do tego uprawniony. W zamian jednak powód wniósł przeciwko pozwanym przedmiotowy pozew o zapłatę, zaś skutecznego potrącenia ostatecznie dokonali pozwani.

Natomiast zgodnie z poglądem wyrażonym przez (...) w wyroku z dnia
19 czerwca 2025 r. w sprawie (...), „ art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/(...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.”

W konsekwencji powyższego, zdaniem Sądu, pozwani nie są już zobowiązani wobec powoda z tytułu zwrotu kwoty kapitału kredytu wypłaconego na ich rzecz w wykonaniu umowy nr (...) kredytu budowlanego w złotych z dnia 19 czerwca 2007 r.. To zaś oznacza, że powód nie może domagać się od V. F. (2) i G. F. spełnienia świadczenia objętego żądaniem pozwu, a powództwo należało oddalić, o czym orzeczono jak w pkt I. wyroku.

O kosztach procesu (pkt II. wyroku) rozstrzygnięto zaś na podstawie
art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c..

Zaznaczyć należy, iż powód przed wytoczeniem powództwa powinien dołożyć należytej staranności, szczególnie wymaganej od profesjonalnej instytucji finansowej, którą niewątpliwie jest powodowy Bank, aby być pewnym słuszności dochodzonego roszczenia. Tym samym powód powinien liczyć się z tym, że inicjując określone działania przed Sądem wobec innych podmiotów w ich rezultacie, w razie nietrafnych, chybionych, czy bezpodstawnych czynności procesowych, poniesie skutki tych działań, w tym w zakresie obciążenia go kosztami postępowania, co stanowi przewidzianą prawem (art. 98 k.p.c.) konsekwencję podjęcia nieskutecznych działań. Niewątpliwe to powód podejmuje ryzyko wszczynając proces co do prawidłowego określenia zarówno strony przedmiotowej (przedmiot żądania i jego podstawę faktyczną) jak i podmiotowego ukierunkowania roszczeń (prawidłowość oznaczenia osób zobligowanych do zaspokojenia roszczenia).

Zatem, jako że proces niniejszy powód przegrał w całości, to winien on zwrócić pozwanym wszystkie wynikłe w związku tymże procesem koszty. Objęły one wynagrodzenie fachowego pełnomocnika reprezentującego pozwanych w stawce wynikającej z § 2 pkt 6) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 118 – 5.400,00 zł) i opłaty skarbowe od pełnomocnictw udzielonych przez pozwanych swemu fachowemu pełnomocnikowi (34,00 zł).

sędzia Alicja Wiśniewska