Uzasadnienie z 15 kwietnia 2026, sygn. I Ca 94/26

UZASADNIENIE

Powód (...) S.A. z siedzibą w A. wystąpił przeciwko pozwanym D. Z. i I. M. z pozwem o zapłatę solidarnie kwoty 100.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 29 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 czerwca 2008 r. Na wypadek nieuwzględnienia żądania zapłaty kwoty 100.000,00 zł solidarnie powód domagał się zapłaty tejże kwoty z tytułu zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu, z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia, ewentualnie zasądzenie tej kwoty w częściach równych tj. od pozwanej kwoty 50.000,00 zł i od pozwanego kwoty 50.000,00 zł. Jednocześnie powód domagał się zasądzenia od pozwanych zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając swoje żądania powód wskazał, że pozwani jako kredytobiorcy oraz (...) (...) z siedzibą w A. (poprzednik prawny powoda) jako kredytodawca zawarli dnia 13 czerwca 2008 roku umowę kredytu, w związku z którą Bank wypłacił pozwanym łącznie kwotę 100.000,00 zł w dniu 19 czerwca 2008 r. Pozwani wystąpili przeciwko Bankowi z powództwem, które oparli na twierdzeniach o abuzywności postanowień umowy kredytu dotyczących rozliczania wypłat i spłat kredytu. Pismem z dnia 7 czerwca 2024 r. powód wezwał pozwanych do zapłaty kwoty 100.000,00 zł tytułem zwrotu udostępnionego kapitału kredytu w terminie do dnia 28 czerwca 2024 r., z zastrzeżeniem, że Bank nie zrzeka się dalszych roszczeń restytucyjnych w przypadku ewentualnego unieważnienia umowy kredytu.

W odpowiedziach na pozew, pozwani nie uznali powództwa i domagali się jego oddalenia oraz zasądzenia od powoda na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Argumentując swoje stanowisko, pozwani powołali się na orzeczenie (...) z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, wskazujące, iż sąd krajowy nie może zasądzić na rzecz Banku zwrotu całego kapitału kredytu z pominięciem faktu, że konsument spłacił go w części lub w całości. Ponadto podnieśli, iż wierzytelność banku o zwrot środków pieniężnych udostępnionych jako kapitał uległa w całości umorzeniu w wyniku złożonego przez pozwanych oświadczenia o potrąceniu.

Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2025 roku w sprawie sygn. akt I C 476/25 Sąd Rejonowy w Suwałkach I Wydział Cywilny:

I.  oddalił powództwo główne i ewentualne;

II.  zasądził od powoda (...) S.A. z siedzibą w A. na rzecz pozwanego I. M. (2) kwotę 5.417,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

III.  zasądził od powoda (...) S.A. z siedzibą w A. na rzecz pozwanej D. Z. kwotę 5.417,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Z ustaleń poczynionych przez Sąd I Instancji w oparciu o dowody w postaci: umowa kredytu k. 14-17, zestawienie k. 18-19, wyrok k. 20, wyrok k. 87, wezwania k. 21, 27, dowody nadania k. 33, 33v, wezwanie k. 54, 75, dowód nadania k. 60, 81, wydruk z portalu śledzenie przesyłek k. 61, 82, oświadczenie o potrąceniu wierzytelności k. 57, 78, potwierdzenie nadania korespondencji k. 60, 81, potwierdzenie odbioru korespondencji k. 62, 83, zaświadczenie banku k. 46-49, historia rachunku k. 50-53 wynikało, że w dniu 13 czerwca 2008 r. I. M. (2) i D. M. zawarli z poprzednikiem prawnym (...) S.A. w A. - (...) S.A. w A. umowę kredytu na cele (...) nr (...). W umowie tej strony ustaliły, że Bank udziela kredytobiorcom kredytu w kwocie 100.000,00 zł, denominowanego (waloryzowanego) w walucie (...). D. Z. i I. M. (2) na dzień 5 kwietnia 2022 r. uiścili na rzecz (...) S.A. w A. tytułem przedmiotowej umowy kredytu kwotę 103.841,82 zł.

Wyrokiem z dnia 25 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku w sprawie sygn. akt I C 1080/22, z powództwa I. M. (1) i D. Z., przeciwko (...) S.A. w A. ustalił, że umowa kredytu na cele (...) nr (...) z dnia 13 czerwca 2008 r. zawarta pomiędzy I. M. (2) i D. M. (obecnie Z.) a (...) S.A. z siedzibą w A. (obecnie (...) S.A. w A.) jest nieważna. W dniu 29 października 2025 r., w sprawie sygn. akt I ACa 2389/23 Sąd Apelacyjny w Białymstoku apelację pozwanego Banku od powyższego wyroku oddalił.

Pismem z dnia 7 czerwca 2024 r. (...) S.A. w A. wezwał I. M. (1) oraz D. Z. do zapłaty między innymi kwoty 100.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu do dnia 28 czerwca 2024 r. Pismem z dnia 17 czerwca 2024 r. I. M. (1) i D. Z. wezwali (...) Bank (...) S.A. w A. do zapłaty kwoty 103.841,82 zł tytułem zwrotu rat kapitałowo – odsetkowych uiszczonych w okresie od dnia 7 lipca 2008 r. do dnia 5 kwietnia 2022 r. w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma. Pisma te doręczono Bankowi w dniu 21 czerwca 2024 r., jednakże okazały się one bezskuteczne. Następnie, w piśmie z dnia 1 lipca 2024 r., I. M. (1) i D. Z. złożyli wobec (...) Bank (...) S.A. w A. oświadczenie o potrąceniu przysługującej im wobec Banku wierzytelności w kwocie 103.841,82 zł (obejmującej sumę kwot uiszczonych na rzecz Banku w wykonaniu nieważnej umowy kredytu z dnia 13 czerwca 2008 r.) z wierzytelnością przysługującą Bankowi wobec nich w kwocie 100.000,00 zł (z tytułu wypłaty kapitału kredytu w oparciu o umowę z dnia 13 czerwca 2008 r.). Przedmiotowe pismo doręczono Bankowi dnia 5 lipca 2024 r.

W powyższym stanie rzeczy, Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo (zarówno główne, jak i ewentualne) nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd I Instancji wskazał, że poza sporem w niniejszej sprawie pozostawało, iż roszczenie powoda pozostaje w związku z umową kredytu na cele mieszkaniowego (...) nr (...) zawartą w dniu 13 czerwca 2008 r. przez pozwanych z poprzednikiem prawnym powoda oraz że w związku z zawarciem tej umowy i w jej wykonaniu poprzednik prawny powoda udostępnił pozwanym kapitał w łącznej kwocie 100.000,00 zł; natomiast w wykonaniu przedmiotowej umowy pozwani do dnia 5 kwietnia 2022 r. zapłacili na rzecz Banku kwotę 103.841,82 zł. Bezspornym było również, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 25 września 2023 r., sygn. akt I C 1080/22, ustalono nieważność ww. umowy, a wniesiona przez pozwanego apelacja od tego wyroku została oddalona.

Sąd Rejonowy zgodził się z twierdzeniem powoda, że stosownie do ugruntowanego stanowiska judykatury, konsekwencją następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach, tj. po stronie kredytobiorcy i kredytodawcy, powstają odrębne i niezależne od siebie roszczenia o zwrot świadczeń spełnionych w jej wykonaniu. W konsekwencji płatności kredytobiorcy z tytułu spłaty kredytu oraz wypłata środków pieniężnych przez Bank są świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi stosownie do art. 410 § 1 w zw. z art. 405 kc.

Podkreślone zostało przez Sąd, iż stwierdzenie nieważności umowy z dnia 13 czerwca 2008 r. oznacza, iż nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. Mając powyższe na uwadze Sąd stanął na stanowisku, że przy ocenie skutków bezpodstawnego wzbogacenia należy stosować teorię dwóch kondykcji a nie teorię salda, podzielając w tym zakresie pogląd i argumentację wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21.

Sąd Rejonowy zauważył następnie, że strona powodowa nie kwestionowała materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu wzajemnych wierzytelności złożonego przez pozwanych pismem z dnia 1 lipca 2024 r. ani co do zasady ani co do wysokości. Powód nie kwestionował również podniesionego przez pozwanych procesowego zarzutu potrącenia.

Wskazane zostało, że aby mogło dojść do potrącenia, spełnione być muszą łącznie cztery przesłanki: wzajemność wierzytelności, jednorodzajowość świadczeń, wymagalność wierzytelności, zaskarżalność wierzytelności. W ocenie Sądu Rejonowego, wierzytelności obydwu stron w niniejszej sprawie, wynikające z faktu nieważności umowy kredytu zawartej przez pozwanych z poprzednikiem prawnym powoda, spełniały ww. kryteria. Poprzez złożenie przez pozwanych oświadczenia o potrąceniu w piśmie z dnia 1 lipca 2024 r. nastąpiły skutki określone w art. 498 § 2 kc, tj. nastąpiło umorzenie obydwu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej, tj. wierzytelności powodowego Banku z tytułu udostępnionego pozwanym kapitału kredytu. Wskutek umorzenia roszczenie powoda w tym zakresie wygasło. Podkreślone zostało, iż skoro oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe, to zatem usuwa wszelkie skutki opóźnienia, w tym obowiązek zapłaty ustawowych odsetek za opóźnienie. Nadto, sąd pierwszoinstancyjny wskazał, że niezależnie od powyższego żądanie odsetek stanowiłoby nadużycie prawa, bowiem środki pieniężne uregulowane przez pozwanych znajdowały się w dyspozycji powoda.

Wobec powyższego, a zwłaszcza podniesionego zarzutu potrącenia wierzytelności odrębnym oświadczeniem, zdaniem Sądu Rejonowego należało przyjąć, iż żądanie pozwu jest bezzasadne, albowiem na dzień wyrokowania nie istniało ono (umorzenie na skutek potrącenia).

Końcowo Sąd I Instancyjny zaakcentował, iż nawet przy przyjęciu teorii salda (której Sąd Rejonowy nie podziela), prezentowanej w wyroku (...) C-396/24 z dnia 19 czerwca 2025 r., to powództwo tym bardziej nie zasługiwałoby na uwzględnienie, ponieważ zgodnie z powyższym wyrokiem sąd krajowy powinien z urzędu uwzględnić wysokość wpłat dokonanych przez konsumenta i zasądzić na rzecz przedsiębiorcy jedynie ewentualną niedopłatę.

Stąd, Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że roszczenie nie zasługiwało na uwzględnienie, czy to jeśli chodzi o powództwo główne (zasądzenie roszczenia solidarnie), czy ewentualne (zasądzenie roszczenia in solidum), czy też w równych częściach z uwagi na skutecznie podniesiony zarzut potrącenia i oddalił powództwo.

O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, tj. stosownie do wyniku sprawy.

W złożonej apelacji powód zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w Suwałkach I Wydziału Cywilnego z dnia 30 grudnia 2025 roku w sprawie sygn. akt I C 476/25 w całości. Apelujący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu:

1)  naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj.:

a)  art. 98 § 1, 1 ¹ kpc oraz 3 kpc poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powód powinien ponieść całość kosztów postępowania, podczas gdy powództwo zostało oddalone jedynie z uwagi na uwzględnienie zarzutu potrącenia, zatem powód miał powody do wytoczenia powództwa, albowiem przysługiwała mu wobec pozwanego wierzytelność, która na dzień wniesienia pozwu nie została zaspokojona;

2)  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a)  art. 410 kc w zw. z art 405 i art. 385 ¹ § 1 i § 2 kc oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy Nr (...) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie teorii dwóch kondykcji, skutkujące oddaleniem roszczenia Banku o zapłatę przez pozwanego kwoty kapitału kredytu w pełnej wysokości, w sytuacji, gdy umowa została prawomocnie unieważniona, a Bank ma prawo domagać się zwrotu pełnej kwoty spełnionych przez niego świadczeń, w oparciu o wskazaną przez Sąd I instancji teorię dwóch kondykcji;

b)  art. 410 § 1 i 2 kc w zw. z art. 405 kc w zw. z art. 498 § 2 kc poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że brak jest podstaw do uwzględnienia, przy rozliczeniach pomiędzy stronami, konieczności zwrotu przez pozwanego kwoty kapitału, gdyż uległa ona umorzeniu w wyniku potrącenia, podczas gdy zarzut potrącenia został przez powodów podniesiony w dacie, w której postępowanie z powództwa kredytobiorcy nie było zakończone, a umowa kredytu nie była jeszcze prawomocnie unieważniona;

c)  art. 5 kc w zw. z art. 481 § 1 kc w zw. z art. 455 kc w zw. z art. 405 kc w zw. z art. 410 § 1 kc w zw. z Dyrektywą Rady (...)/(...) poprzez odmowę zasądzenia odsetek ustawowych od kwoty nominalnej kapitału na rzecz strony powodowej, podczas gdy możliwość dochodzenia odsetek wynika bezpośrednio z art. 481 § 1 kc, jak również wyroku (...) z dnia 15 czerwca 2023 roku w sprawie C-520/21, natomiast oddalenie powództwa Banku w tym zakresie godzi w równowagę stron i zasady współżycia społecznego.

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwany I. M. (1) wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego I. M. (1) kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty. Pozwana D. Z. również wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego I. M. (1) kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja była niezasadna w całości.

Podniesione przez stronę apelującą zarzuty okazały się nietrafne.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny apelacji wskazać godzi się, że postępowanie apelacyjne jest kontynuacją postępowania merytorycznego. Zawarty w art. 378 § 1 kpc zwrot „sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji” oznacza, iż sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, w tym dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadzi lub ponawia dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji, będąc ewentualnie związanym oceną prawną lub uchwałą Sądu Najwyższego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2017 roku w sprawie II CSK 554/16).

W kontekście powyższego, zauważenia wymaga, że przeprowadzone przed Sądem I Instancji postępowanie dowodowe było wystarczające dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Natomiast tylko na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, możliwe jest wywiedzenie właściwych wniosków prawnych. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił bowiem żądanie pozwu i zarzuty pozwanych pod kątem merytorycznym, czyniąc prawidłowe i znajdujące należyte odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym ustalenia, które Sąd Okręgowy w pełni aprobuje i przyjmuje za własne. Powyższe zbędnym czyniło powielanie tychże ustaleń i uprawniało Sąd II Instancji do ograniczenia pisemnych motywów do oceny poszczególnych zarzutów apelacyjnych (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 kpc).

Wskazać godzi się, iż powód podniósł szereg zarzutów, artykułując naruszenie przepisów prawa procesowego, jak i materialnego w wielu konfiguracjach, podczas gdy część z nich dotyczy tych samych kwestii, tyle tylko że ujmowanych w różnych aspektach.

Apelujący podniósł zarzut naruszenia art. 410 kc w zw. z art 405 i art. 385 ¹ § 1 i § 2 kc oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy Nr (...) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie teorii dwóch kondykcji, skutkujące oddaleniem roszczenia Banku o zapłatę przez pozwanych kwoty kapitału kredytu w pełnej wysokości, w sytuacji, gdy umowa została prawomocnie unieważniona, a Bank ma prawo domagać się zwrotu pełnej kwoty spełnionych przez niego świadczeń, w oparciu o wskazaną przez Sąd I instancji teorię dwóch kondykcji. Dalej powód wskazał na naruszenie art. 410 § 1 i 2 kc w zw. z art. 405 kc w zw. z art. 498 § 2 kc poprzez nieuwzględnienie konieczności zwrotu przez stronę pozwaną kwoty kapitału gdyż uległa ona umorzeniu w wyniku potrącenia, gdy w ocenie apelującego zarzut potrącenia został podniesiony w dacie, w której postępowanie z powództwa kredytobiorców nie było zakończone, a umowa kredytu nie była jeszcze prawomocnie unieważniona.

Odnosząc się do powyższego, wstępnie Sąd Okręgowy wskazuje, iż zgadza się ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, iż w niniejszej sprawie należy stosować teorię dwóch kondykcji a nie teorię salda, podzielając w tym zakresie pogląd i argumentację wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie V CSK 382/18. Nadto, za stosowaniem teorii dwóch kondykcji przemawia również argumentacja przedstawiona w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2025 roku (II CSKP 550/24). W wyroku tym podkreślono, iż na powyższe stanowisko nie ma wpływu wyrok (...) z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, ponieważ zastosowanie teorii dwóch kondykcji nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy (...) przy uwzględnieniu jego interpretacji przyjętej w wyroku (...) z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, a nadto Sąd Najwyższy związany jest przyjętą wcześniej zasadą prawną (a to: uchwała z dnia 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22). Nadto, zastosowanie aksjologii leżącej u podstaw wyroku (...) prowadzi do wniosku, iż przyjęcie teorii dwóch kondykcji jest rozwiązaniem właściwszym, gdyż wywiera pożądany skutek prewencyjny i lepiej zabezpiecza interesy konsumenta.

Zaakcentowania w tym miejscu wymaga, iż Bank może dochodzić swoich roszczeń wynikających z przepisów o nienależnym świadczeniu po złożeniu przez konsumenta oświadczenia, z którego jednoznacznie wynika wola skorzystania z ochrony przewidzianej przez przepisy art. 385 ¹ kc (za co uznać należy także wytoczenie powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytowej) i bynajmniej nie musi oczekiwać na złożenie przez konsumenta kolejnego oświadczenia w toku procesu sądowego czy prawomocne zakończenie postępowania. Przedsiębiorca może przeto wezwać kredytobiorcę do zapłaty i w ten sposób postawić swoje własne roszczenie w stan wymagalności; może również złożyć oświadczenie o potrąceniu czy wreszcie wytoczyć powództwo. Ochrona konsumenta na gruncie dyrektywy (...) nie wiąże się z utratą przez przedsiębiorcę możliwości dochodzenia własnego roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału, chyba że ów przedsiębiorca na skutek własnych zaniedbań dopuści do przedawnienia przysługującego mu roszczenia.

Podkreślenia wymaga zatem okoliczność, iż istnienie w treści umowy sformułowanych przez Bank postanowień obarczonych wadliwością powoduje, że konsument jest w każdym czasie uprawniony do podniesienia przysługujących mu zarzutów w tym znaczeniu, że pozwani nie musieli oczekiwać na zakończenie postępowania z ich powództwa dot. unieważnienia przedmiotowej umowy i skutecznie złożyli Bankowi oświadczenie o potrąceniu przysługujących im wierzytelności.

Zauważyć należy również, że oceny wymagalności roszczenia kredytobiorców (jako świadczenia o charakterze bezterminowym) należy dokonywać z uwzględnieniem art. 455 kc, zgodnie z którym, jeżeli termin świadczenia nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania – świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Na uwagę zasługuje przy tym uchwała Sądu Najwyższego z dnia 07 maja 2021 r. wydana w sprawie III CZP 6/21, zgodnie z którą „jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 §1 kc w zw. z art. 405 kc). Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna”. W cytowanym wyżej orzeczeniu Sąd Najwyższy wskazał zatem, że termin rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnych świadczeń jest uzależniony od podjęcia decyzji przez konsumenta.

Za nietrafny zatem należy uznać zarzut apelującego dotyczący błędnego uwzględnienia zarzutu potrącenia wobec okoliczności, iż zarzut ten został podniesiony w dacie, w której postępowanie z powództwa kredytobiorców nie zostało jeszcze zakończone.

Mając powyższe na uwadze, zauważenia również wymaga, iż roszczenia kredytobiorców (pokrzywdzonych konsumentów) oraz Banku należy traktować oddzielnie – kredytobiorcy mają prawo domagać się od Banku zwrotu spełnionych świadczeń, z kolei Bank może żądać zwrotu kwoty udzielonego kredytu. Wzajemne świadczenia kredytobiorcy oraz Banku nie są automatycznie potrącane, co oznacza, że każda ze stron musi wykazać się aktywnością.

Stosownie do art. 498 kc, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§1). Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§2). Natomiast art. 499 kc stanowi, że potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Z kolei w myśl art. 203 ¹ § 1 kpc podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego, co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego. Pozwany może przy tym podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna (art. 203 ¹ § 2 kpc).

Przenosząc zatem powyższe na grunt sprawy niniejszej zauważyć należy, iż prawidłowo Sąd Rejonowy ustalił, że pismem z dnia 7 czerwca 2024 r. (...) Bank (...) S.A. w A. wezwał I. M. (1) oraz D. Z. do zapłaty między innymi kwoty 100.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu, natomiast pozwani wezwali powodowy Bank do zapłaty kwoty 103.841,82 zł tytułem zwrotu rat kapitałowo – odsetkowych uiszczonych w okresie od dnia 7 lipca 2008 r. do dnia 5 kwietnia 2022 r. (doręczone Bankowi dnia 21 czerwca 2024 r.). Wobec bezskuteczności ww. wezwania, w piśmie z dnia 1 lipca 2024 r., I. M. (1) i D. Z. złożyli wobec (...) Bank (...) S.A. w A. oświadczenie o potrąceniu przysługującej im wobec Banku wierzytelności w kwocie 103.841,82 zł. Przedmiotowe pismo doręczono Bankowi dnia 5 lipca 2024 r.

Podkreślić należy, że bez wątpienia wierzytelności przedstawione do potrącenia były wzajemne, gdyż każda ze stron jest wierzycielem drugiej strony i jednocześnie jej dłużnikiem (Bank zobowiązany jest zwrócić raty kapitałowo-odsetkowe i koszty związane z kredytem wpłacone przez kredytobiorców w ramach wykonywania nieważnej umowy kredytu, zaś pozwani udostępniony im przez Bank kapitał). Ponadto, wierzytelności te są jednorodzajowe (tj. pieniądze) i wymagalne (obie strony wezwały się do zapłaty).

Na skutek powyższego Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu I Instancji, iż zarzut potrącenia złożony w toku postępowania przez pozwanych (przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy) zasługiwał na uwzględnienie. Za słuszne uznać należy stanowisko Sądu Rejonowego, iż żądanie pozwu jest bezzasadne, gdyż na dzień wyrokowania nie istniało ono ze względu na umorzenie na skutek potrącenia. Stąd, dochodzoną przez powoda kwotę (a to 100.000,00 zł) należało pomniejszyć o potrąconą przez pozwanych kwotę 103.841,82 zł, co skutkowało umorzeniem żądanej przez Bank kwoty do zapłaty.

Odnosząc się następnie do zarzutu naruszenia art. 5 kc w zw. z art. 481 § 1 kc w zw. z art. 455 kc w zw. z art. 405 kc w zw. z art. 410 § 1 kc w zw. z Dyrektywą Rady (...)/(...) poprzez odmowę zasądzenia odsetek ustawowych od kwoty nominalnej kapitału na rzecz strony powodowej, odnotowania wymaga, że w ocenie Sądu Okręgowego nie zasługuje na uwzględnienie roszczenie strony powodowej o zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda ww. odsetek ustawowych.

Wskutek dokonanego potrącenia strony dokonały wzajemnych rozliczeń wynikających ze spełnienia świadczeń w wyniku zawarcia nieważnej umowy kredytowej.

Żądanie odsetek ustawowych za opóźnienie od pozwanych w ocenie Sądu należy uznać za nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 kc). Świadczy o tym przyjęta przez Bank linia obrony przed roszczeniem kredytobiorców w procesie o unieważnienie przedmiotowej umowy kredytu. W istocie żądanie odsetkowe Banku zmierza do uzyskania przez przedsiębiorcę dodatkowych korzyści poza udostępnionym kapitałem i zniwelowania celów Dyrektywy (...).

Podkreślenia wymaga, że pozwani pozwem zainicjowali postępowanie przed Sądem Okręgowym w Białymstoku, wnosząc o ustalenie nieważności przedmiotowej umowy. Powód natomiast konsekwentnie negował nieważność spornej umowy kredytu, jednakże jeszcze w trakcie trwania ww. postępowania wezwał kredytobiorców pismem z dnia 7 czerwca 2024 do zapłaty m.in. kwoty 100.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu. Sąd Apelacyjny w Białymstoku apelację pozwanego Banku od powyższego wyroku oddalił dopiero w dniu 29 października 2025 r. (sprawa sygn. akt I ACa (...)). Powyższe stawiało pozwanych kredytobiorców w trudnej sytuacji. Prawidłowo wskazał Sąd I Instancji, iż żądanie odsetek stanowiłoby nadużycie prawa z tego też względu, że środki pieniężne uregulowane przez pozwanych znajdowały się w dyspozycji powoda.

Jak wskazał (...) w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 oraz z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawie C-756/22, wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwykły zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy jest niedopuszczalna. W wyrokach tych (...) wskazał też, że w przypadku takiej wykładni, skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez Dyrektywę (...) byłaby zagrożona – konsumenci byliby bowiem narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty rekompensaty wykraczającej poza zwykły zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy. Ograniczałoby to skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę, gdyby byli oni narażeni na ryzyko zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumentów byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzą oni ze wspomnianej dyrektywy. W tym względzie zgodnie z zasadą nemo auditur propriam turpitudinem allegans (powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany) nie można dopuścić do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania.

Za uzasadnione Sąd drugiej instancji uznaje również przywołanie stanowiska Sądu Najwyższego, zgodnie z którym jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia. (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 roku, III CZP 25/22, C. nr (...)) Sąd Okręgowy zgadza się z powyższym stanowiskiem w całości, przyjmując je za własne.

Wobec powyższego za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 5 kc w zw. z art. 481 § 1 kc w zw. z art. 455 kc w zw. z art. 405 kc w zw. z art. 410 § 1 kc w zw. z Dyrektywą Rady (...)/(...).

Nietrafny jest również zarzut apelującego dotyczący naruszenia art. 98 § 1, 1 ¹ kpc oraz 3 kpc przez obciążanie powoda w całości kosztami postępowania na rzecz pozwanych, gdy powództwo zostało oddalone jedynie z uwagi na zarzut potrącenia. Zgodnie z regułą zawartą w przepisie art. 98 § 1 kpc, strona przegrywająca sprawę zobowiązana jest na żądanie strony przeciwnej zwrócić jej koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Sąd Okręgowy zauważa, że skoro upadło żądanie pozwu strony powodowej, zasadnym było – w myśl art. 98 kpc – zasądzenie przez Sąd Rejonowy kosztów procesu od strony przegrywającej sprawę. Apelujący podnosi, iż powód miał jednak powody do wytoczenia powództwa, gdyż przysługiwała mu wobec pozwanych wierzytelność która na dzień wniesienia pozwu nie została zaspokojona. Sąd Okręgowy nie zgadza się ze stanowiskiem powoda, gdyż jak już zostało wskazane wcześniej oświadczenie o potrąceniu zostało złożone przez pozwanych pismem z dnia 1 lipca 2024 r. (doręczone Bankowi dnia 5 lipca 2024 r.). Bank złożył natomiast pozew w niniejszej sprawie w dniu 2 października 2025 r. (data prezentaty k. 4). W ocenie Sądu wszczynanie procesu w niniejszej sprawie miało charakter zbędny. Powód mógł bowiem uzyskać zaspokojenie roszczenia w takim samym rozmiarze i w tym samym terminie bez wytoczenia niniejszego powództwa.

Końcowo zauważyć zatem należy, iż mając na względzie, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku w wyczerpujący sposób objaśnia, dlaczego w niniejszej sprawie powództwo zostało oddalone, Sąd Okręgowy nie widzi potrzeby dalszego przytaczania tych samych argumentów na poparcie tej oceny prawnej (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 kpc).

Reasumując, Sąd Rejonowy dokonał w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Okręgowy uznaje za własne. Zauważenia wymaga, że zarzuty powoda nie podważyły skutecznie dokonanych przez Sąd rozważań prawnych, które są wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Powód w apelacji nie zdołał podważyć trafności oceny prawnej dokonanej przez Sąd I Instancji, stwierdzającej zasadność oddalenia powództwa. Prawidłowe ustalenia faktyczne są konsekwencją dokonania przez Sąd I Instancji poprawnej oceny dowodów, które stały się podstawą dokonania właściwych rozważań prawnych. Sąd Okręgowy rozważania te podziela w całości.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że środek zaskarżenia był niezasadny, dlatego został oddalony na podstawie przepisu art. 385 kpc. (punkt I wyroku)

O kosztach procesu przed Sądem II Instancji orzeczono na podstawie przepisu art. 98 kpc w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 215). (punkt II i III wyroku)

sędzia Aneta Ineza Sztukowska