Uzasadnienie z 7 maja 2026, sygn. XIX Ga 19/25

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 października 2024 roku, sygn. akt VII GC 43/24 Sąd Rejonowy Katowice -Wschód w Katowicach w punkcie 1 oddalił powództwo, a w punkcie 2 ustalił, iż koszty procesu obciążają w całości powoda, przy czym ich szczegółowe wyliczenie pozostawił referendarzowi sądowemu.

Sąd Rejonowy wskazał, iż pozwem wniesionym w dniu 5 września 2023 roku powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 46.898,63 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: a) 45.384,23 zł liczonymi od 1 marca 2022 roku tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, b) 1.514, 40 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych liczonymi od dnia wniesienia pozwu.

W sprzeciwie od wydanego w sprawie nakazu zapłaty pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenia kosztów procesu. Zakwestionował istnienie po stronie powodowej roszczenia o rekompensatę i odsetek. Przed zamknięciem rozprawy podniosła zarzut przedawnienia.

Sąd Rejonowy ustalił, iż w dniu 27 maja 2021 roku (...) Spółka Akcyjna w R. jako faktor zawarł z powodem jako klientem umowę faktoringu, zgodnie z którą faktor nabywał, ewidencjował, inkasował i rozliczał wierzytelności przysługujące klientowi od odbiorcy, którym była pozwana. Faktor nabył wszystkie wierzytelności przysługujące powodowi wobec odbiorcy (pozwanego) powstałe od dnia zawarcia umowy faktoringu. Nabycie wierzytelności następowało z chwilą ich powstania i nie powodowało przejęcia przez faktora zobowiązań powoda i kosztów wynikających z umowy handlowej zawartej z klientem powoda. Wraz z nabywaną wierzytelnością na faktora przechodziły wszystkie związane z nią prawa, w szczególności prawo do odsetek za czas opóźnienia w wykonaniu obowiązku zapłaty oraz prawne zabezpieczenie spłaty wierzytelności. Pozwany otrzymał zawiadomienie o zawarciu umowy faktoringu.

W ramach prowadzonej działalności gospodarczej strony zawarły szereg umów przewozu. W treści każdego ze zleceń transportowych wskazano jako formę płatności przelew oraz ustalono 28 dniowy termin płatności liczony od daty otrzymania prawidłowo wystawionej faktury VAT i dokumentów przewozowych potwierdzających jego wykonanie.

Pozwana pomiędzy 21.12.2021 roku a 27.01.2022 roku zleciła powodowi 189 zleceń transportowych. Po wykonaniu przewozów w wystawionych przez powoda fakturach VAT wskazano 30 dniowy termin płatności. Powód wystawił noty obciążeniowe, które obejmowały wysokość rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Pismem z dnia 7 marca 2023 roku faktor oświadczył, że na spółkę tę nie zostały przeniesione należności z tytułu kosztów odzyskiwania należności, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych . W dniu 8 marca 2023 roku faktor oświadczył, że przeniósł zwrotnie na rzecz powoda odsetki za czas opóźnienia, zgodnie z art. § 3 pkt 5 umowy faktoringu.

Stan faktyczny został ustalony przez Sąd Rejonowy na podstawie dokumentów, Na podstawie zeznań świadków Sąd Rejonowy ustalił przyjęty przez strony sposób doręczenia dokumentów transportowych i faktur VAT. Przesłuchania stron Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne w części, w której potwierdzały zawarcie przez strony umów przewozu oraz warunków płatności. Złożone przez nich zeznania nie pozwoliły na ustalenie, że strony zgodziły się na 30 dniowy termin płatności wskazany w fakturach VAT, albowiem pozwana wprost wskazywała na to, że płatność powinna była następować zgodnie z terminem wskazanym w poszczególnych zleceniach transportowych.

Sąd Rejonowy przyjął, że do oceny stosunku prawnego łączącego strony i odnoszącego się do przewozu międzynarodowego należało stosować przepisy Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu towarów z 19 maja 1956 roku (dalej zwana Konwencją CMR). Z treści z art. 1 Konwencji wynika bowiem, że znajduje ona zastosowanie do wszelkich umów o zarobkowy przewóz towarów pojazdami niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności stron, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsce przewidziane dla jej dostawy, znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest krajem umawiającym się.

Nadto Sąd Rejonowy przywołał treść art. 774 k.c. dotyczący umowę przewozu. Sąd Rejonowy wskazał, iż podstawę prawną roszczenia powoda stanowił art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, który stanowi, że wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty:1) 40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 złotych; 2) 70 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5000 złotych, ale niższa niż 50 000 złotych; 3) 100 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50 000 złotych.

Dalej Sąd Rejonowy wskazał, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w transakcjach handlowych - z wyłączeniem transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny - wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: 1) wierzyciel spełnił swoje świadczenie; 2) wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie.

Sąd Rejonowy przypomniał, iż transakcja handlowa oznacza umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2 ww. ustawy (m.in. przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy z 6 marca 2018 roku - Prawo przedsiębiorców ). Wskazał, iż zgodnie art. 10 ust. 4 ustawy transakcyjnej roszczenie o rekompensatę za koszty odzyskiwania należności nie może być zbyte. Z tego też względu Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że powód nie mógł przenieść na faktora wierzytelności z tytułu kosztów odzyskiwania należności.

Zadaniem Sądu Rejonowego błędnie pozwana wskazywał, że powód nie był uprawniony do dochodzenia rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, albowiem nie zostało na niego przeniesione roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych. Zgodnie z oświadczeniem faktora z 8 marca 2023 uznać należało, że na powoda zostało zwrotnie przeniesione prawo do żądania odsetek ustawowych za w transakcjach handlowych. Jako podstawę prawną żądania odsetek Sąd Rejonowy wskazał art. 481 § 1 k.c.

Sąd Rejonowy ustalił, iż pozwana uregulowała znaczną część wynagrodzenia powoda za wykonanie przewozu po upływie terminu do zapłaty. Nie mogło to skutkować chociażby częściowym uwzględnieniem powództwa, a to z uwagi na podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia. Sąd Rejonowy oparł sią na art. 32 ust. 1 Konwencji CMR, zgodnie z którym roszczenia, które mogą wyniknąć z przewozów podlegających niniejszej Konwencji, przedawniają się po upływie jednego roku. Jednak w przypadku złego zamiaru lub niedbalstwa, które według prawa obowiązującego sąd rozpatrujący sprawę uważane jest za równoznaczne ze złym zamiarem, termin przedawnienia wynosi trzy lata. Przedawnienie biegnie:

a) w przypadkach częściowego zaginięcia, uszkodzenia lub opóźnienia dostawy - począwszy od dnia wydania;

b) w przypadkach całkowitego zaginięcia - począwszy od trzydziestego dnia po upływie umówionego terminu dostawy, albo, jeżeli termin nie był umówiony - począwszy od sześćdziesiątego dnia po przyjęciu towaru przez przewoźnika;

c) we wszystkich innych przypadkach - począwszy od upływu trzymiesięcznego terminu od dnia zawarcia umowy przewozu.

Dnia, wskazanego wyżej, jako wyjściowy dla biegu przedawnienia, nie wlicza się do terminu przedawnienia. Roszczenie przedawnione nie może być więcej podnoszone, nawet w postaci wzajemnego powództwa lub zarzutu (art. 32 ust. 4 Konwencji CMR).

Zdaniem Sądu Rejonowego przepis ten dotyczy wszelkich roszczeń wynikających z umowy przewozu podlegającej Konwencji. Dla stosowania regulacji przyjętych w art. 32 Konwencji CMR nie ma zatem znaczenia, czy dochodzone roszczenia znajdują swoją podstawę prawną w postanowieniach Konwencji, czy też innych aktach prawa międzynarodowego lub wewnętrznego, o ile źródłem tego roszczenia jest umowa przewozu podlegająca Konwencji. Za takim rozumieniem postanowienia art. 32 ust. 1 Konwencji CMR przemawia zarówno jego wykładnia gramatyczna, jak i konieczność jednolitego i autonomicznego stosowania Konwencji (por. K. Wesołowski, Umowa międzynarodowego przewozu..., s. 635; poroku. też M. A. Clarke, International Carriage of Goods..., s. 127, oraz wyrok niemieckiego BGH z dnia 18 lutego 1972 roku. , ETL 1972, s. 860). W literaturze przedmiotu i orzecznictwie wyrażono także inny pogląd, zgodnie z którym postanowienia art. 32 CMR stosuje się do roszczeń wynikających nie tylko z umowy przewozu (mających swe źródło w umowie przewozu), lecz również z innego źródła (pozaumownego, np. czynu niedozwolonego czy nienależnego świadczenia), byleby to roszczenie było w jakiś sposób związane z umową przewozu (tak np. H. Jesser-Huß, Münchener Kommentaroku. .., s. 1177; I. Koller, Transportrecht..., s. 1178, przy czym ten ostatni autor stwierdza, że wyjątek stanowią roszczenia odszkodowawcze z tytułu uszkodzenia ciała; poroku. też wyrok BGH z dnia 14 maja 2009 roku. , TR 2009, s. 477-478, czy wyrok Tribunal de Commerce d’Anvers z dnia 30 czerwca 2000 roku. , ETL 2000, s. 796).

Sąd Rejonowy wskazał, iż zgodnie z art. 32 ust. 2 Konwencji CMR złożenie reklamacji przewoźnikowi zawiesza bieg przedawnienia do czasu jej pisemnego odrzucenia przez przewoźnika i zwrócenia załączonych do niej dokumentów. Jak wynika z ust. 3. z zastrzeżeniem postanowień powyższego ustępu 2, zawieszenie przedawnienia normują przepisy prawa obowiązującego sąd rozpatrujący sprawę. Z treści art. 32 ust. 3 Konwencji CMR wynika, że zawarte w nim odesłanie do prawa krajowego dotyczy generalnie instytucji zawieszenia biegu przedawnienia. Przypadek zawieszenia biegu przedawnienia w razie wniesienia reklamacji w stosunku do przewoźnika reguluje ust. 2 powołanego przepisu. Natomiast na podstawie odesłania zawartego w ust. 3 w pozostałym zakresie do zawieszenia i przerwania biegu przedawnienia stosuje się przepisy prawa właściwego dla przewozu. Oznacza to, że pozostałe nieuregulowane w Konwencji CMR przypadki zawieszenia biegu przedawnienia zostały uregulowane odrębnie w przepisach krajowych.

Sąd Rejonowy wskazał jednocześnie, że znajdzie zastosowanie przepis art. 77 ust. 4 ustawy z 15 listopada 1984 roku - Prawo przewozowe dotyczący zawieszenia biegu przedawnienia. Zgodnie z powołanym przepisem bieg przedawnienia zawiesza się na okres od dnia wniesienia reklamacji lub wezwania do zapłaty do dnia udzielenia odpowiedzi na reklamację lub wezwania do zapłaty i zwrócenia załączonych dokumentów, najwyżej jednak na okres przewidziany do załatwienia reklamacji lub wezwania do zapłaty, t. j. na okres 3 miesięcy, gdyż jak wynika z art. 75 ust. 2 cytowanej ustawy reklamacje lub wezwanie do zapłaty uważa się za bezskuteczne, jeżeli dłużnik nie zapłacił dochodzonych należności w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia reklamacji lub wezwania do zapłaty. Co więcej, zgodnie z art. 77 ust. 4 ustawy prawo przewozowe bieg przedawnienia zawiesza się na okres od dnia wniesienia reklamacji lub wezwania do zapłaty do dnia udzielenia odpowiedzi na reklamację lub wezwania do zapłaty i zwrócenia załączonych dokumentów, najwyżej jednak na okres przewidziany do załatwienia reklamacji lub wezwania do zapłaty.

Dalej Sąd Rejonowy wskazał, iż zgodnie art. 77 ust. 1 Prawa przewozowego wynika, że roszczenia dochodzone na podstawie tej ustawy lub przepisów wydanych w jej wykonaniu, za wyjątkiem roszczeń określonych w art. 77 ust. 2 Prawa przewozowego (roszczenia z tytułu zwłoki w przewozie) oraz art. 78 Prawa przewozowego (roszczenia przeciwko innym przewoźnikom), przedawniają się z upływem roku. Z kolei art. 792 k.c. stanowi, że zasadniczo roszczenia z umowy przewozu przedawniają się z upływem roku od dnia dostarczenia przesyłki. O ile literalne brzmienie art. 77 Prawa przewozowego może sugerować wyłączenie z zakresu jego hipotezy roszczeń w Prawie przewozowym nieprzewidzianych, o tyle sposób sformułowania treści art. 792 k.c. sugeruje wprost, iż ta norma prawna obejmuje swoją hipotezą wszystkie roszczenia z umowy przewozu (a zatem zarówno roszczenia o zastrzeżone świadczenia jak i roszczenia o naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy).

Sąd Roszczenie przywołał pogląd, iż odszkodowanie za szkodę wyrządzoną brakiem zapłaty należności przewozowych ze strony odbiorcy jako roszczenie z umowy przewozu ulega w świetle art. 77 ust. 1 Prawa przewozowego i art. 792 k.c. przedawnieniu z upływem roku od dnia dostarczenia przesyłki (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 9 grudnia 2005 roku, I ACa 369/05).

Sąd Rejonowy ustalił, że umowy przewozu zostały zawarte na przestrzeni grudnia 2021 i stycznia 2022 roku, przy czym ostatnie z nich zostały zawarte 27 stycznia 2022 roku. Tym samym roszczenia z nich wynikające uległy przedawnieniu najpóźniej 28 kwietnia 2023 roku. Zauważyć jednak należało, że powód wezwał pozwanego do zapłaty należności objętych żądaniem pozwu pismem z 15 marca 2023 roku, przy czym pozwany odpowiedział na to pismo 6 kwietnia 2023 , przy czym pismem z 6 marca 2023 roku zwrócił wystosowane noty księgowe. Tym samym bieg terminu przedawnienia tego roszczenia uległ zawieszeniu na okres liczony od wystosowania wezwania do zapłaty do dnia udzielenia na nie odpowiedzi i po jej udzieleniu biegł w dalszym ciągu. Pozew w przedmiotowej sprawie został zaś wniesiony 5 września 2023 roku, a zatem po upływie biegu terminu przedawnienia roszczenia, z uwzględnieniem okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W związku z tym powództwo zostało oddalone w całości. Sąd Rejonowy przyjął, że koszty procesu w całości obciążają powoda, zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., przy czym ich szczegółowe wyliczenie pozostawił referendarzowi sądowemu.

Apelację wniósł powód, zaskarżając wyrok w całości.

Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 46.898,63 zł wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: a) 45.384,23 zł od dnia 1 marca 2022 roku do dnia zapłaty, b) 1514,40 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty; zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie według norm przepisanych oraz kwoty 34,00 zł tytułem opłaty skarbowej za udzielone pełnomocnictwo, na podstawie art.25 u.k.s.c. wniósł o zaliczenie opłaty od wniosku o uzasadnienie na poczet opłaty od apelacji.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w zw. z art. 118 k.c. polegające na ich błędnej wykładni skutkującej niezastosowaniem wnikającego z przepisu art. 118 k.c. trzy letniego terminu przedawnienia i przyjęcie, że roszczenia wynikające z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o terminach zapłaty w transakcjach handlowych przedawniają się w rocznym terminie przewidzianym dla świadczenia głównego; podczas gdy zgodnie z uchwalą SN z dnia 30 września 2021 roku, sygn. akt III CZP 37/20 termin przedawnienia roszczenia o rekompensatę za koszty odzyskiwania należności, opartego na art. 10 ust. 1 ww. ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych określa przepis art. 118 k.c.;

- naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 32 ust. 1 Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu towarów z dnia 19 maja 1956 roku (zwana dalej: Konwencja CMR), polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i przyjęcie, Że roszczenia powoda przedawniły się po upływie jednego roku jako roszczenia wynikające z przewozów podlegających ww. Konwencji CMR; podczas gdy zgodnie z uchwałą SN z dnia 30 września 2021 roku o sygn. akt: III CZP 37/20 termin przedawnienia roszczenia o rekompensatę za koszty odzyskiwania należności, opartego na art. 10 ust. 1 ww. ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych określa przepis art. 118 k.c.;

- naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 77 ust. 1 Prawa przewozowego w zw. art. 792 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu rocznego terminu przedawnienia roszczeń powoda wynikających z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o terminach zapłaty w transakcjach handlowych; podczas gdy zgodnie z uchwałą SN z dnia 30 września 2021 roku o sygn. akt: III CZP 37/20 termin przedawnienia roszczenia o rekompensatę za koszty odzyskiwania należności, opartego na art. 10 ust. 1 ww. ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych określa przepis art. 118 k.c.

Pozwana nie wniosła odpowiedzi na apelację.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda okazała się w znacznej części bezzasadna, co w tej części skutkowało jej oddaleniem, uwzględnieniu podlegała jedynie w części dochodzonych odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, co skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku w tym zakresie.

Na wstępnie należy uporządkować roszczenia powoda, których zasądzenia domagał się pozwem i oznaczyć ich podstawy prawne.

Po pierwsze powód domagał się odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, na podstawie art.4 pkt 3 lit. b w zw. z art.7 ust.1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, o czym świadczy ich dochodzona wysokość, ponadto powód doprecyzował ich charakter w odpowiedzi na sprzeciw. Odsetki powstały w związku z opóźnieniem w zapłacie przez pozwaną wynagrodzeń za wykonane przez powoda przewozy towarów. Pozew obejmował odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych od wynagrodzeń za wykonanych 189 przewozów towarów.

Ponadto powód domagał w związku z powstałymi opóźnieniami rekompensat za koszty odzyskiwania należności, na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w równowartości 40 euro i 70 euro.

Przewozy od których powód domagał się odsetek i rekompensat w większości podlegały regulacji Konwencją CMR, za wyjątkiem 23 przewozów, które były regulowane ustawą - Prawo przewozowe, a w sprawach nią nieuregulowanych art.774 i nast. k.c. ( zlecenia przewozowek.(...)). Wśród tych 23 przewozów, nieregulowanych Konwencją CMR, 16 z nich stanowiło przewozy krajowe, zaś 7 stanowiło tzw. przewozy kabotażowe, w których miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsce przewidziane dla jej dostawy, znajdowały się w jednym kraju, w tym przypadku na terenie (...), do których, zgodnie z art.1 ust.1 Konwencji CMR, Konwencja nie miał do nich zastosowania.

Do siedmiu przewozów zrealizowanych przez powoda na terenie (...) zastosowanie miało prawo polskie, zgodnie z 5 ust.1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (...), strony nie dokonały wyboru prawa dla tych umów, w takim przypadku prawem właściwym dla takiej umowy jest prawo państwa, w którym przewoźnik ma miejsce zwykłego pobytu, pod warunkiem że w tym samym państwie znajduje się miejsce przyjęcia towaru do przewozu lub miejsce dostawy, lub miejsce zwykłego pobytu nadawcy. Zgodnie z punktem 22 preambuły ww. rozporządzenia , w odniesieniu do interpretacji umów przewozu towarów nie przewiduje się wprowadzenia zmian merytorycznych w stosunku do art. 4 ust. 4 zdanie trzecie konwencji rzymskiej. Konsekwentnie, za umowy przewozu towarów uznaje się także umowy czarterowe na jeden rejs i inne umowy, które służą przede wszystkim przewozowi towarów. Do celów niniejszego rozporządzenia pojęcie "nadawcy" powinno odnosić się do każdej osoby, która zawiera umowę przewozu z przewoźnikiem, a pojęcie "przewoźnika" powinno odnosić się do strony umowy, która podejmuje się przewozu towarów, niezależnie od tego, czy sama dokonuje tego przewozu. Zarówno miejsce zwykłego pobytu przewoźnika ( powód) jak i miejsce zwykłego pobytu nadawcy ( pozwana) znajdowało się w Polsce.

W sprawie wymagała rozstrzygnięcia kwestia czy dokonany przez powoda przelew, na podstawie umowy faktoringu z dnia 21 maja 2021 roku, wierzytelności przyszłych, z tytułu przewozów zawartych w okresie od dnia 21.12.2021 roku do dnia 27.01.2022 roku, wierzytelności przyszłe przelano wraz z przyszłymi odsetkami za czas opóźnienia, nie pozbawia powoda, jako strony transakcji handlowej, w rozumieniu art.4 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, rekompensaty, na podstawie art.10 ust.1 ww. ustawy. Niewątpliwie w momencie powstania wierzytelności z tytułu wynagrodzeń za przewóz jak i w momencie powstania odsetek za opóźnienie w zapłacie tych wynagrodzeń powód nie był wierzycielem, który nabył uprawnienie do odsetek na podstawie art.7 ust.1 ww. ustawy. Uprawnienie do tych odsetek, od pierwszego dnia opóźnienia, nabył nabywca wierzytelności (faktor).

W orzecznictwie występuje rozbieżność , gdy chodzi o skutki przelewu wierzytelności przyszłej. Według jednego z poglądów skutek rozporządzający powstaje dopiero z chwilą powstania wierzytelności, w dacie przelewu cedent przenosi co najwyżej ekspektatywę przyszłego prawa. Zgodnie z drugim skutek rozporządzający wystąpi także wtedy, gdy wierzytelność nie została jeszcze oznaczona. Wierzytelność przyszła powstaje i ostatecznie jest skonkretyzowana dopiero po zawarciu umowy przelewu, powstaje pytanie czy z chwilą ukształtowania się takiej wierzytelności znajduje się ona od razu w majątku cesjonariusza, czy też najpierw powstaje w majątku cedenta, a następnie przechodzi do majątku cesjonariusza. Zob. wyrok SN z dnia 17 marca 2016 roku, V CSK 379/15 i przywołane tam orzecznictwo. Gdyby nawet opowiedzieć się za poglądem, że wierzytelność przyszła przechodzi do majątku cesjonariusza dopiero gdy powstanie, jest skonkretyzowana i oznaczona. Gdy skutek rozporządzający następuje dopiero w momencie powstania wierzytelności głównej, wprawdzie jeszcze niewymagalnej, nie można by wówczas przyjmować, iż w dalszym ciągu prawo do przyszłych odsetek za opóźnienie w zapłacie wierzytelności głównej pozostawało by po stronie cedenta. Zgodnie z art.509§2 k.c., stosowanym odpowiednio także do przelewu wierzytelności przyszłej, zgodnie z którym wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki, w tym przypadku roszczenia o przyszłe odsetki. Należy podkreślić, iż w umowie faktoringu strony potwierdziły, iż wraz z nabywanymi przyszłymi wierzytelnościami przewozowymi faktor nabywa przyszłe odsetki ustawowe za opóźnienie należne od tych wierzytelności, z tych względów, a także z uwagi na akcesoryjny charakter wierzytelności odsetkowej, nie można przyjąć, iż po powstaniu wierzytelności głównej z tytułu wynagrodzenia za wykonany przewóz, do dnia jej wymagalności, przelane uprzednio prawo do odsetek za opóźnienie, do dnia ich powstania i wymagalności przysługiwały w dalszym ciągu cedentowi. W orzecznictwie przyjmuje się, że roszczenie o odsetki za opóźnienie mają charakter okresowy, a ich okresowy charakter przejawia się w tym, iż z każdym z dniem opóźnienia powstaje wobec dłużnika odrębne roszczenie o odsetki, które jest także od tego dnia wymagalne i od tego dnia zaczyna się przedawniać. Zob. uchwała SN z dnia 26.01.2005 r., III CZP 42/04 i przywołane tam orzecznictwo. Z uwagi na treść art.481§1 k.c. w zw. z art.7 ust.1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych należy przyjąć, iż wyłącznie wierzycielowi, który nabył wierzytelność z transakcji handlowej od pierwszego dnia opóźnienia przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Odsetki te nie mogą przysługiwać cedentowi, który przelał wierzytelność przyszłą, który najpóźniej z dniem powstania wierzytelności głównej przestał być wierzycielem uprawnionym do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie.

Wprawdzie artykuł.509§2 k.c. przewiduje, iż wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa w szczególności roszczenie o zaległe odsetki, co należało by odczytywać w ten sposób, iż wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę już powstałe i wymagalne odsetki. Odnoście powstałych i wymagalnych odsetek strony umowy przelewu mogły by oczywiście postanowić, iż zaległe odsetki nie będą stanowić przedmiotu przelewu. To w orzecznictwie przyjmuje się, iż prawem związanym z wierzytelnością, przechodzącym z cedenta na cesjonariusza w braku odmiennego zastrzeżenia w umowie przelewu, jest w szczególności, jak wspomniano, wyraźnie wymienione w art. 509 §2 k.c. roszczenie o zaległe odsetki, ale też niewątpliwie – choć w art. 509 § 2 k.c. wyraźnie nie zostało ono wymienione – roszczenie o przyszłe odsetki. Zob. wyrok SN z dnia 2 lutego 2018 r., II CSK 498/17. Należy jednakże przyjąć, iż wyłączenie przez strony w umowie przelewu wierzytelności cesji przyszłych odsetek oznaczało by, iż odsetki te nie zostały by przeniesione na nabywcę, ale nie mogły by też powstać w przyszłości po stronie cedenta, który w momencie ich powstania nie będzie przecież wierzycielem z tytułu wierzytelności głównej. Skoro w takim przypadku odsetki z tytułu opóźnienia nie mogą powstać po stronie cedenta to nie może powstać po jego stronie prawo do rekompensaty, zgodnie z art.10 ust.1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, które przysługują wierzycieli od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art.8 ust. 1 ww. ustawy.

Należy przyjąć za Sądem Rejonowym, iż w drodze cesji zwrotnej powód nabył od faktora, najpóźniej w dniu 08.03.2023 roku roszczenie o zaległe odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Nabycie zwrotnie dotyczyło odsetek już powstałych, gdyż ostatnie odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych powstały najpóźniej w dniu 09.03.2022 roku.

W tym miejsce należy zaznaczyć, iż podpisanie przez pozwaną wszystkich faktur VAT, wraz ze wskazaniem dat odbioru tych faktur, dokumentujących wynagrodzenia za wykonane przewozy, w których znajdowała się ponadto adnotacja, iż przyjęcie faktury VAT jest równoznaczne z odbiorem towarów i potwierdzeniem wykonania usługi bez zastrzeżeń, oznacza, iż pozwana potwierdziła także prawidłowe wykonanie przewozów w zakresie dostarczenia dokumentów potwierdzających wykonanie przewozów w tym listów przewozowych. Zestawienie dat wpływu dokumentów przewozowych opracowane przez pozwaną, dołączone do sprzeciwu i stanowisko pozwanej wyrażone w załączniku do protokołu rozprawy z dnia 06.05.2024 roku nie były wystarczające, aby przyjąć, iż powód w późniejszych datach, niż daty odbioru faktur VAT, miał dostarczyć pozwanej dokumentację przewozową.

Powrotne pochodne nabycie przez powoda roszczeń o zaległe odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, na podstawie cesji zwrotnej, nie powoduje powstania po stronie powoda prawa do rekompensaty na podstawie art.10 us.1 ww. ustawy. Powód w wyniku zwrotnej cesji zaległych odsetek nabył jedynie te odsetki, nie stał się wierzycielem z tytułu wynagrodzeń, gdyż te nie mogły być przedmiotem przelewu zwrotnego, bo uprzednio wygasły na skutek zapłaty przez pozwaną. Sens art.10 ust.1 ww. ustawy jaki ustawodawca chciał osiągnąć, po nowelizacji art.10 ww. ustawy, która weszła w życie 01.01.2020 roku, należy odczytać tak, aby rekompensata z art.10 ust.1 przysługiwała wyłącznie pierwotnemu wierzycielowi transakcji handlowej, który pozostaje tym wierzycielem co najmniej do czasu powstania prawa do odsetek, o których mowa w art.7 ust.1 i art.8.ust.1 ww. ustawy. Jeżeli wierzyciel transakcji handlowej przed datą nabycia prawa do odsetek ustawowych za opóźnienie pozbywa się wierzytelności i nie uzyskuje jej ponownie przed tą datą traci bezpowrotnie prawo do rekompensaty z art.10 ust.1 ww. ustawy. W doktrynie wskazuje się, że pierwotny wierzyciel może natomiast przenieść w drodze cesji należność główną wraz z należnymi od niej świadczeniami ubocznymi w postaci odsetek (zapewne chodzi w tym przypadku o wymagalną wierzytelność główną i zaległe odsetki za opóźnienie), a pozostanie mu roszczenie o stałą rekompensatę. Zob. Kom. do art. 10 ww. ustawy Dolniak Patrycja, Przeciwdziałanie nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Komentarz, wyd. III, Lex, gdzie wskazano, iż wprowadzony zakaz prowadzi do dość irracjonalnej sytuacji. O ile bowiem wierzyciel może przenieść w drodze cesji należność główną (wraz z należnymi od niej świadczeniami ubocznymi w postaci odsetek), roszczenie o zwrot poniesionych kosztów odzyskiwania należności przewyższających kwotę rekompensaty przewidziane w art. 10 ust. 2 ww. ustawy., to już nie może przelać roszczenia o stałą rekompensatę, co z kolei oznacza, że wierzyciel w zakresie rekompensaty będzie musiał wytoczyć odrębny proces.

Od dnia 1 stycznia 2020 roku roszczenie o rekompensatę z art.10 ust.1 ww. ustawy nie może być zbyte. W uzasadnieniu nowelizacji wskazano, iż w obrocie gospodarczym można zaobserwować zjawisko kumulowania rekompensat przez wierzycieli. Następnie dochodzi do zbiorczego przeniesienia (przelewu) tych należności na inne podmioty, które również zbiorczo dochodzą ich od dłużników. Jednoczesne dochodzenie takich wymagalnych należności nie powoduje zwielokrotnionych kosztów. Przedmiotem przelewu są należności wymagalne i najczęściej niesporne, a więc podlegające łatwemu łączeniu w większe "pakiety". W rezultacie, najczęściej dochodzenie tych należności polega na czynnościach odnoszących się do wszystkich należności połączonych w taki "pakiet". W związku z powyższym proponuje się zniesienie zbywalności roszczenia o rekompensatę. W konsekwencji projektowany przepis art. 10 ust. 4 stanowi wyważenie interesów pierwotnego dłużnika i wtórnego wierzyciela należności z transakcji handlowej. Skoro pierwotny wierzyciel przelał przyszłą wierzytelność na podstawie odpłatnej umowy faktoringu i otrzymuje za to wynagrodzenie, w stosunku do niego dłużnik nie opóźnił się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, odpada zatem w stosunku do niego funkcja odszkodowawcza rekompensaty z art.10 ust.1 ww. ustawy. Zob. Witold Matejko, Rekompensata za koszty odzyskiwania należności – Wybrane Zagadnienia, Kwartalnik Radca Prawny nr 1(34)/2023.

Jedynie na marginesie należy zaznaczyć, gdyż przelew zwrotny faktora na rzecz powoda obejmował jedynie zaległe odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych i nie mógł obejmować, z uwagi na zakaz z art.10 ust 4 ww. ustawy, roszczenia o rekompensatę, to należy przyjąć, iż po stronie faktora także nie mogło powstać roszczenie o rekompensatę z art.10 ust.1 ww. ustawy. Z uwagi na sformułowany w art.10 ust. 4 ww. ustawy zakaz zbycia roszczenia o rekompensatę z art.10 ust. 1 ww. ustawy wydaje się, że zbycie przez pierwotnego wierzyciela przyszłych wierzytelności z transakcji handlowych wraz z przyszłymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych nie może skutkować po stronie cesjonariusza ( faktora), z chwilą opóźnienia się dłużnika z zapłatą tych wierzytelności, powstaniem po jego stronie roszczenia do rekompensaty, taka umowa faktoringu, mająca za przedmiot wierzytelności przyszłe, na mocy której faktor nabywał by prawo do przyszłych rekompensat z art. 10 ust. 1 ww. ustawy była by albo wprost sprzeczna z art.10 ust.4 ustawy albo miała by na celu obejście ww. przepisu ustawy.

Po stronie powoda nie powstały zatem roszczenia o rekompensaty związane zarówno z opóźnieniem z zapłatą przez pozwaną wynagrodzeń z tytułu przewozów regulowanych Konwencją CMR, jak i roszczenia o rekompensaty z tytułu umów przewozu regulowanych ustawą - Prawo przewozowe, a w sprawach nią nieuregulowanych art.774 i nast. k.c.

Jedynie na marginesie rozważań należy wskazać, iż przyjmując, iż powód mógłby nabyć prawo do rekompensaty, o której mowa w art.10 ust.1 ww. ustawy, wraz ze zwrotnym przelewem zaległych odsetek za opóźnienie, a zatem na mocy pochodnego nabycia tych odsetek od faktora, którego to poglądu Sąd Okręgowy w niniejszym składzie nie podziela, roszczenia do rekompensaty z art.10 ust.1 ww. ustawy, w zakresie umów regulowanych ustawą - Prawo przewozowe, a w sprawach nim nieuregulowanych art.774 i nast. k.c., nie uległy by przedawnieniu. Choć w doktrynie dość powszechnie przyjmuje się, iż roszczenie z art.10 ust. 1 ww. ustawy ma charakter odszkodowawczo – represyjny, a w orzecznictwie w zasadzie za dominujący należy uznać pogląd, iż roszczenia odszkodowawcze ex contractu, w tym roszczenia z tytułu kar umownych przedawniają się według przepisów o przedawnieniu właściwym dla umów nazwanych. Zob. wyrok SN z dnia 24.08.2018 r., II CSK 182/18, uchwała SN z 15.10.2024 r., III CZP 19/24. Na gruncie tej samej ustawy terminy przedawnienia roszczeń związanych z opóźnieniem w spełnieniu tego samego świadczenia, to jest roszczenia z art.10 ust. 1 i 10 ust 2 ustawy powinny być traktowane jednolicie. To w zakresie przedawnienia rekompensaty z art. 10 ust. 1 ww. ustawy dość powszechnie przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, iż jej termin przedawnia określa art.118 k.c. Zob. uchwała SN z dnia 30 września 2021 roku, III CZP 37/20, Kom. do art.10 ww. ustawy red. Osajda/Borysiak 2026, wyd.1/ B.Ostrzechowski. K.Riedl, Legalis, Kom. do art. 10 ww. ustawy Dolniak Patrycja, Przeciwdziałanie nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Komentarz, wyd. III, Lex.

Dalej należało rozważyć czy w związku z podniesionym zarzutem przedawnienia powód może skutecznie dochodzić przed sądem roszczenia z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, które to roszczenie powód nabył zwrotnie od faktora. Czy przedawnienie tych odsetek od wynagrodzeń przewoźnika z tytułu przewozów regulowanych Konwencją CMR kształtuje się tak samo jak przedawnienie tych odsetek od wynagrodzeń przewoźnika w przewozach krajowych.

Przyjmuje się w orzecznictwie, iż Konwencja CMR ma na celu ujednolicenie zasad odpowiedzialności przewoźnika w międzynarodowym przewozie drogowym towarów i jej przepisy, w tym dotyczące przedawnienia, podlegają wykładni autonomicznej. W doktrynie zwraca się uwagę na unifikacyjny charakter umów międzynarodowych regulujących kwestie prywatnoprawne. Na gruncie Konwencji CMR widoczne jest to w preambule, w której podkreślono potrzebę jednolitego uregulowania warunków umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów, unifikacyjny charakter konwencji podnoszony jest także na gruncie przepisów dotyczących przedawniania. Zob. Konrad Garnowski, Moment upływu terminu przedawnienia roszczeń z umowy przewozu na gruncie konwencji CMR w świetle znowelizowanego art. 118 k.c., Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego t. LXXVI z nr 3/2023. Część doktryny wskazuje wręcz, iż Konwencja w sposób odmienny od większości systemów krajowych odmiennie reguluje skutek przedawnienia w postaci wygaśnięcia roszczenia. Zob. Jacek Zrałek SPH, T 9, red. W. Popiołek, Międzynarodowe Prawo Handlowe, wyd.1, Legalis.

Termin przedawnienia z art.32 Konwencji CMR dotyczy wszystkich roszczeń wynikających z przewozów podlegających Konwencji, także tych, które nie są wyraźnie uregulowane w Konwencji, ale pozostają w związku z umową przewozu. Trafnie zwraca się uwagę, że część roszczeń wynika z przewozów konwencyjnych, pozostaje w związku z umową przewozu, do którego ma zastosowanie Konwencja, także wtedy same roszczenia regulowane są poza Konwencją, dotyczy to części roszczeń odszkodowawczych przeciwko przewoźnikowi, ale też roszczeń jemu przysługujących, np. o zapłatę przewoźnego, czyli o wykonanie umowy. Podstawy dla takich roszczeń trafnie należy poszukiwać w krajowym porządku prawnym. Formuła, że chodzi o "przewozy podlegające konwencji", a nie o umowy o międzynarodowy przewóz drogowy towarów, wskazuje, że Konwencja CMR dla oznaczenia źródła roszczeń, dla których przewidziała takie terminy przedawnienia, posługuje się pojęciem szerszym niż stosunek umowny. Oznacza to, że roszczenia, objęte art. 32 ust. 1 Konwencji mogą wynikać również z innych niż umowa zdarzeń prawnych, a więc mieć inną niż kontraktowa, podstawę prawną a ich związek z umową międzynarodowego przewozu polega na wynikaniu z niej w znaczeniu potocznym, zwyczajnym, na pozostawaniu w łączności, związku, z taką umową. Takie rozumienie powołanego przepisu, zresztą powszechne w orzecznictwie sądów innych państw, uzasadnia wniosek, że skoro przedawnienie przewidziane w art. 32 ust. 1 Konwencji najwyraźniej dotyczy roszczeń mających nie tylko podstawę kontraktową, to nie ma żadnego racjonalnego (i logicznego) uzasadnienia twierdzenie, że przepis dotyczy przedawnienia tylko tych roszczeń, które wyraźnie wynikają z Konwencji. Tak SN w wyroku 07.03.2017 roku, II CSK 242/16 i przywołane tam orzecznictwo.

Przyjmuje się w doktrynie, iż Konwencja CMR w przepisie art. 32 reguluje problem przedawnienia roszczeń wynikających z przewozów jej podlegających w zakresie terminów przedawnienia, początkowego momentu biegu tych terminów, zawieszania biegu terminów przedawnienia na czas załatwiania reklamacji, jak również skutków przedawnienia. W tym zakresie wyłącza prawo wewnętrzne. Określając zakres regulacji zawartej w postanowieniu art. 32, konwencja CMR odwołuje się do roszczeń z przewozów jej „podlegających”. Takie określenie źródła roszczeń nie wydaje się właściwe. Roszczenie nie wynika bowiem z czynności faktycznej, jaką jest przewóz a ze stosunku prawnego, będącego rezultatem zawartej umowy, podlegającej postanowieniom konwencji CMR. Należałoby zatem przyjąć, że termin ten odnosi się do roszczeń wynikających z unormowanej przepisami konwencji CMR umowy międzynarodowego przewozu towarów. Chodzi tu w szczególności o roszczenie o wykonanie umowy jak również roszczenia z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków z tej umowy wynikających. Nie ma wątpliwości, że określone art.32 ust.1 Konwencji CMR terminy mają zastosowanie zarówno do roszczeń przeciwko przewoźnikowi, jak i roszczeń przewoźnika. Nie mają natomiast zastosowania do roszczeń wynikających z innych umów, choćby były związane z umową międzynarodowego przewozu drogowego. W orzecznictwie sądów europejskich występuje tendencja do stosowania terminu przedawnienia, wynikającego z art. 32 ust. 1 konwencji CMR, nie tylko w odniesieniu do roszczeń mających swoje źródło w przepisach konwencji, ale również do innych roszczeń, które pozostają w związku z umową przewozu, unormowaną przepisami konwencji CMR. Biorąc pod uwagę potrzebę jednolitego i autonomicznego stosowania konwencji przekonujące jest stanowisko, zgodne zresztą z wykładnią językową art. 32 ust. 1, że wynikający z tego przepisu termin przedawnienia, a w konsekwencji również inne rozwiązania, przyjęte w przepisie art. 32, powinny znaleźć zastosowanie do wszelkich roszczeń wynikających z umowy przewozu podlegającej konwencji CMR, niezależnie od tego, czy podstawą tych roszczeń są przepisy Konwencji czy też postanowienia innych aktów normatywnych, w tym prawa wewnętrznego. Zob. Krzysztof Wesołowski, Umowa międzynarodowego przewozu drogowego towarów na podstawie CMR, Warszawa 2013, Wolters Kluwer . Wskazanie w postanowieniu art. 32 ust. 1 Konwencji CMR, że chodzi o roszczenia z przewozów jej podlegających, pozwala na zastosowanie określonych tym przepisem terminów przedawnienia także do roszczeń odszkodowawczych z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów, których podstawa prawna mieści się poza przepisami CMR (roszczenie nie jest uregulowane wprost w konwencji), o ile konwencja ta ma do tej umowy przewozu zastosowanie. Prezentowane przez SN w wyroku 07.03.2017 roku, II CSK 242/16 stanowisko jest zbieżne z orzecznictwem sądów zagranicznych (np. Wyrok, 1997; Wyrok, 2000; Wyrok 2001), jak i wypowiedziami części przedstawicieli doktryny (por. Demuth, 2013, s. 907; Jesser-Huβ, 2009, s. 1177; Koller, 2013, s. 1178), przy czym niektórzy autorzy zaznaczają, że terminy z art. 32 ust. 1 Konwencji CMR nie mogą być stosowane do roszczeń z tytułu uszkodzenia ciała (Koller, 2013, s. 1178). Tak Dorota Ambrożuk, Przedawnienie Roszczeń Odszkodowawczych z Umowy Przewozu Towarów w Sytuacjach Nieunormowanych Przepisami Przewozowymi, PTiL 2/2018 (42) | ISSN: 1644-275X | www.wnus.edu.pl/ptil.

Zgodnie z art.31 ust. 1 Konwencji Wiedeńskiej o Prawie Traktatów sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. ( Dz.U.1990.74.439 z dnia 1990.11.02) traktat należy interpretować w dobrej wierze, zgodnie ze zwykłym znaczeniem, jakie należy przypisywać użytym w nim wyrazom w ich kontekście oraz w świetle jego przedmiotu i celu. Akt ten ma zastosowanie także do interpretacji Konwencji CMR. Na tej podstawie przyjmuje się, że umowę międzynarodową należy traktować jako zamknięty system prawny, co przesadza o jej interpretacyjnej odrębności, uniezależnionej od przepisów prawa krajowego. Kierując się autonomiczną wykładnią przepisów Konwencji CMR, zgodnie ze zwykłym znaczeniem jakie należy przypisać art.32 ust.1 Konwencji, należy przyjąć, iż roszczenia, określone tym przepisem, które mogą wynikać z przewozów podlegających niniejszej Konwencji, obejmują zarówno roszczenia o wynagrodzenia za przewóz, a także inne roszczenia wynikające z przewozu, choćby były ukształtowane jako okresowe, w tym o odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych z tytuły opóźnienia w zapłacie wynagrodzenia przewoźnika, dla których podstawę stanowi art.7 ust.1 ww. ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Wzgląd na jednolite traktowanie roszczeń dochodzonych zarówno od przewoźnika, jak roszczeń, które jemu przysługują na podstawie umowy przewozu regulowanej przepisami Konwencji CMR wymaga, aby zarówno odsetki od odszkodowania należnych od przewoźnika, o których mowa w art.27 ust. 1 Konwencji CMR, jak i odsetki należne z tytułu opóźnienia w zapłacie wynagrodzenia przewoźnika przedawniały się w tym samym terminie przewidzianym Konwencją, określonym w jej art.32 ust.1.

Przyjmuje się w orzecznictwie, iż ustanowiony w art.118 k.c. termin przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe stosuje się do roszczeń o odsetki za opóźnienie także wówczas, gdy roszczenie główne przedawnia się w innym terminie przewidzianym przepisami k.c., a roszczenie o odsetki za opóźnienie przedawniają się najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego. W niniejszej sprawie wierzytelności główne z tytułu wynagrodzeń przewoźnika, nie przedawniły się, ale wygasły na skutek ich zapłaty, a zatem odsetki od tych wynagrodzeń powinny być rozpatrywane z punktu widzenia przedawnienia jako odrębne, samodzielne roszczenia. Zob. uchwała SN z dnia 26.01.2005 r., III CZP 42/04. Te same względy, które przemawiają za odrębnym potraktowania roszczenia odsetkowego przewoźnika na gruncie Konwencji CMR skłaniają do wniosku, iż także w sytuacji zapłaty przewoźnego, należne przewoźnikowi powstałe do dnia zapłaty odsetki za opóźnienie przedawniają się co do zasady także w terminie rocznym przewidzianym w art.32 ust.1 Konwencji CMR. Zatem zgodzić się należy z oceną Sądu Rejonowego, iż w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych związanych z opóźnieniem w zapłacie wynagrodzenia przewoźnika z umowy przewozu regulowanej przepisami Konwencji CMR uległy one przedawnieniu najpóźniej w dniu 28 kwietnia 2023 roku, a zatem przed dniem wniesienia pozwu.

Jedynie na marginesie rozważań należy wskazać, gdyż jak wyżej wskazano roszczenie do rekompensaty po stronie powoda nie powstało, art.32 ust.1 Konwencji CMR obejmuje także roszczenie z tytułu rekompensaty, o której mowa w art.10 ust.1 ww. ustawy, należnej przewoźnikowi od dnia nabycia prawa do odsetek. Fakt, że w orzecznictwie na gruncie prawa krajowego rekompensata z art.10.ust.1 ww. ustawy traktowana jest jako samoistne roszczenie wywodzone z ustawy, ale jednak zbliżone do odszkodowania. Tak SN w wyroku z dnia 30.09.2021 r. , III CZP 37/20., w którym SN analizował relację przepisu art.118 k.c. do art.554 k.c. Nie może jednak przesądzać, iż rekompensata związana z opóźnieniem w spełnieniu świadczenia pieniężnego, jeżeli podstawę dla tego świadczenia stanowi umowa przewozu (transakcja handlowa ), podlegająca Konwencji CMR, miała by przedawniać się zgodnie z art.118 k.c., zamiast co do zasady w terminie 1 roku, począwszy od upływu trzymiesięcznego terminu od dnia zawarcia umowy przewozu, a zatem zgodnie z art.32 ust.1 Konwencji CMR.

Odmiennie z punktu widzenia przedawnienia należy ocenić dochodzone przez powoda odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, na podstawie art.7 ust.1 ww. ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych od zapłaconych po terminie wynagrodzeń z umów przewozów, regulowanych ustawą – Prawo przewozowe, a w sprawach w nim nieuregulowanych art.774 i nast. k.c. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa i doktryny odsetki po wykonaniu świadczenia głównego przedawniają się w tym przypadku jako świadczenia okresowe, zgodnie z art.118 k.c., a nie w terminie przewidzianym w art.77 ust.1 ustawy – Prawo przewozowe, czy też art.792 k.c. Do dnia złożenia pozwu w dniu 5 września 2023 roku nie uległy zatem przedawnieniu odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, od 23 przewozów, w tym 16 przewozów krajowych i pozostałych 7 przewozów tzw. kabotażowych na terenie (...), do których także znajdowało zastosowanie prawo polskie ( zlecenia przewozowe k.(...)), Wysokość skapitalizowanych odsetek z tego tytułu wynosiła w sumie 77,88 złotych, z tych względów wyrok podlegał zmianie w punkcie 1, o czym orzeczono w punkcie 1lit. a) sentencji, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., skapitalizowane odsetki, zasądzono zgodnie z żądaniem pozwu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 września 2023 roku, to jest od dnia wniesienia pozwu, w pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu

Merytoryczna zmiana wyroku sądu pierwszej instancji skutkowała zmianą orzeczenia w zakresie kosztów procesu jedynie, co do wskazania innej podstawy rozstrzygnięcia o kosztach procesu.. Sąd Rejonowy przyjął, że koszty procesu w całości obciążają powoda, zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., przy czym ich szczegółowe wyliczenie pozostawił referendarzowi sądowemu. Zmiana rozstrzygnięcia była na tyle nieznaczna 77,88 złotych, względem dochodzonych 46.898,63 złotych, co powodowało, że zmiana kosztów procesu, w punkcie 2 zaskarżonego wyroku sprowadzała się do ustalenia, że koszty procesu w dalszym ciągu obciążają w całości powoda, ale na podstawie art.100 zdanie drugie k.p.c., szczegółowe wyliczenie pozostawiono referendarzowi sądowemu, o czym orzeczono w punkcie 1 lit. b) sentencji.

W pozostałej części apelacja, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 2 sentencji.

Po stronie pozwanej nie powstały żadne koszty postepowania apelacyjnego, pozwana nie złożyła odpowiedzi na apelację, a ponieważ powód wygrał jedynie w nieznacznej części swego żądania, to jest 0.16 %, powinien ponieść całość kosztów postepowania apelacyjnego, na podstawie art.100 zdanie drugie k.p.c., w zw. z art.391§1 k.p.c. Z tych względów sentencja wyroku nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

Marcin Popiołek