Wyrok z 12 maja 2026, sygn. VII U 924/23
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Sygn. akt VII U 924/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 maja 2026 r.
Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2026 r. w Warszawie
sprawy I. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w V.
o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym
na skutek odwołania I. M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w V. z dnia 14 kwietnia 2023 roku nr (...)-(...) (...)
1. oddala odwołanie,
2. zasądza od I. M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w V. kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
B. C. (1)
UZASADNIENIE
W dniu 26 maja 2023 r. I. M. odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w V. z dnia 14 kwietnia 2023 r., nr (...) (...).
Przedmiotowej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie art. 14 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędne zastosowanie, tj. mimo złożenia odpowiedniego wniosku, w terminie, nie wydano decyzji o podleganiu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w terminie od dnia 26 sierpnia 2017 r. do 24 sierpnia 2018 r., co doprowadziło do wydania błędnej decyzji;
2. naruszenia art. 14 ust 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędne zastosowanie, tj. uznanie, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało, z uwagi na nieopłacenie w terminie odpowiedniej składki. Mimo złożenia odpowiedniego wniosku w terminie, nie wydano decyzji o podleganiu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu odwołującej w terminie od dnia 26 sierpnia 2017 r. do 24 sierpnia 2018 r., co doprowadziło do wydania błędnej decyzji;
3. naruszenie art. 11 ust 2 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie, tj. przyjęcie, że odwołująca nie wniosła o dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, mimo że taki wniosek złożyła w terminie;
4. naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie tj. nieinformowanie strony na bieżąco o podejmowanych czynnościach, wydawanych decyzjach, co uniemożliwiło podejmowanie w terminie działań przez odwołującą, w konsekwencji czego doprowadziło do wydania wadliwej decyzji;
5. naruszenia art. 8 k.p.a., tj. brak współpracy organu z odwołującą, nieinformowanie strony na bieżąco o podejmowanych czynnościach, wydawanych decyzjach, co uniemożliwiło podejmowanie w terminie działań przez odwołującą, w konsekwencji czego doprowadziło do wydania wadliwej decyzji;
6. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, tj. niezebranie i nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego w sprawie, tj. nie wzięcia pod uwagę potwierdzenia nadania wniosku odwołującej, które ma kluczowe znaczenie dla sprawy, tj. potwierdza złożenie wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji w sprawie;
7. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, tj. niewskazanie przez organ w uzasadnieniu wszystkich dowodów które organ uznał, a którym nie dał wiary, a przede wszystkim nie wzięciu pod uwagę potwierdzenia nadania wniosku odwołującej, które ma kluczowe znaczenie dla sprawy, tj. potwierdza złożenia wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji w sprawie.
Podnosząc ww. zarzuty I. M. wniosła o wstrzymanie natychmiastowej wykonalności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 135 k.p.a., zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez stwierdzenie, że podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 25 sierpnia 2018 r. do czerwca 2020 r., a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Ponadto wniosła o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów procesu oraz zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odwołania I. M. podniosła, że ZUS błędnie uznał, że utraciła dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i nie podlegała części ubezpieczeń społecznych. W ocenie odwołującej wszystkie wymagane wnioski były składane w terminie, w tym wniosek o zgodę na opłacenie składek po terminie, regularnie opłacała składki oraz przedstawiła dowody potwierdzające wysłanie dokumentów, których ZUS nie uwzględnił. Ponadto odwołująca się podniosła, że ZUS wysyłał korespondencję na niewłaściwy adres, nie informował jej prawidłowo o przebiegu sprawy i nie odpowiadał terminowo na jej pisma, przez co nie mogła skutecznie bronić swoich praw (odwołanie I. M. – k. 3-8 a. s.).
W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w V. wniósł o oddalenie odwołania I. M. i zasądzenie od niej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu stanowiska organ rentowy scharakteryzował przebieg postępowania jakie przed nim się toczyło, działania jakie I. M. podejmowała wobec Zakładu oraz treść pism jakie składała. Zakład podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazał, że po dokonaniu rozliczenia konta płatnika składek stwierdzone zostało, że składki od 08/2018 r. do 10/2020 r. oraz za 12/2020 r. zostały rozliczone po obowiązującym terminie płatności i w związku z tym odwołująca się nie może być objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym za ten okres. Następnie Zakład podniósł, że terminowo opłacona składka dotyczy miesiąca 01/2021 r., wobec czego dopiero od 1 stycznia 2021 r. I. M. została objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Zdaniem ZUS składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za okres od sierpnia 2018 r. do października 2020 r. oraz za grudzień 2020 r. zostały rozliczone po ustawowym terminie, co oznacza w takiej sytuacji, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe wygasa z mocy prawa, chyba że ubezpieczony skutecznie złoży wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie. Organ rentowy zaznaczył, że odwołująca się nie złożyła takiego wniosku w wymaganym terminie, chociaż później przedstawiła kopię wniosku i dowód nadania przesyłki. Zakład nadmienił, że po sprawdzeniu sprawy u operatora pocztowego nie udało się potwierdzić, że przesyłka rzeczywiście dotarła do ZUS. W ocenie ZUS oznacza to, że nie ma dowodu skutecznego złożenia wniosku.
Dodatkowo ZUS wskazał, że I. M. pobierała zasiłek macierzyński w okresie od 26 sierpnia 2017 r. do 24 sierpnia 2018 r. W tym czasie podlegała ubezpieczeniom z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, a nie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Dlatego, zdaniem ZUS, nie ma podstaw do objęcia jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym za ten okres. ZUS podkreślił również, że odwołanie nie przedstawia żadnych nowych okoliczności ani dowodów, które mogłyby podważyć ustalenia zawarte w decyzji. W konsekwencji organ uważa, że prawidłowo stwierdził brak podlegania przez I. M. dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w spornych okresach (odpowiedź ZUS (...) Oddział w V. na odwołanie – k. 206-207 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
I. M. od 26 listopada 2010 r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą. W dniu 22 lutego 2017 r. dokonała zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych i wypadkowego) oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności (bezsporne).
Jako płatnik składek opłaciła należne składki na ubezpieczenia społeczne
w poszczególnych kwotach i w danym terminie:
za okres 08/2017 należność główna na FUS – 1 936,63 zł, termin płatności 15.09.2017 – wpłata nastąpiła 15.09.2017 r. w kwocie niepełnej, tj. 1918,09 zł (wplata terminowa) i 12.10.2017 r. w kwocie 18,54 (wplata po terminie)
za okres 09/2017 należność na FUS 1 821,88 zł, termin płatności 16.10.2017 r. wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 10/2017 należność główna na FUS 2 057,93 zł, termin płatności 15.11.2017 r. –
wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 11/2017 należność główna na FUS 3 222,07 zł, termin płatności 15.12.2017 r. wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 12/2017 należność główna na FUS 2 803,85 zł, termin płatności 15.01.2018 r. –
wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 01/2018 należność główna na FUS 3 944,75 zł, termin płatności 15.02.2018 r. wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 02/2018 należność główna na FUS 3 534,91 zł, termin płatności 15.03.2018 r. wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 03/2018 należność główna na FUS 3 047,98 zł, termin płatności 15.04.2018 r. –
wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 04/2018 należność główna na FUS 2613,24 zł, termin płatności 15.05.2018 r. wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 05/2018 należność główna na FUS 2 294,49 zł, termin płatności 15.06.2018 r. –
wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 06/2018 należność główna na FUS 2 277,92 zł, termin płatności 16.07.2018 r. –
wpłata terminowa w pełnej wysokości
za okres 07/2018 należność główna na FUS 1 436,52 zł, termin płatności 16.08.2018 r. – wplata terminowa w pełnej wysokości,
za okres 08/2018 należność główna na FUS 1759,79 zł, termin płatności 17.09.2018r, wpłata 15.06.2018r. w kwocie 74,30 zł (wpłata terminowa), włata 17.07.2018 r. w kwocie 1631,09 zł, (wpłata terminowa), wpłata 17.03.2022r. w kwocie 54,40 (wpłata po terminie)
za okres 09/2018 należność główna na FUS 3 192,83 zł, termin płatności 15.10.2018r. wpłaty z 15.04.2018 r., 15.05.20218 r., 15.06.2018 r., 17.07.2018 r., w kwocie 1 705,39 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 15.02.2019 r, 15.03.2019 r, 15.07.2019 r, 16.08.2019 r. w kwocie 1487,44 zł, (wpłaty po terminie)
za okres 10/2018 należność główna 3 459,70 zł, termin płatności 15.11.2018 wpłata 15.10.2018 r. w kwocie 1705,39 zł (wpłata terminowa), wpłaty z 15.02.2019 r., 15.03.2019 r., 15.07.2019 r. w kwocie 1754,31 zł (wpłaty po terminie)
za okres 11/2018 należność główna na FUS 3 749,64 zł, termin płatności 17.12.2018 r. wpłaty z 22.10.2018 r., 18.11.2018 r., w kwocie 1705,39 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 15.03.2019 r., 15.07.2019 r., 16.08.2019 r., 16.08.2019 r. w kwocie 2124,25 zł (wpłaty po terminie)
za okres 12/2018 należność główna na FUS 3 795,08 zł, termin płatności 15.01.2019 r. wpłata 18.11.2018 r., w kwocie 1705,39 zł (wpłata terminowa), wpłaty z 15.03.2019r, 16.08.2019r, w kwocie 2089,62 zł (wpłaty po terminie)
za okres 01/2019 należność główna na FUS 4033,93 termin płatności 15.02.2019 r. wpłaty z 14.12.2018 r., w kwocie 1705,39 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 15.03.2019 r., 15.04.2019 r., 16.08.2019 r., w kwocie 2328,54 zł (wpłaty po terminie),
za okres 02/2019 należność główna na FUS 4 057,92 zł, termin płatności 15.03.2019 r. wpłaty z 14.12.2018 r., 15.01.2019 r., w kwocie 1705,39 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 15.04.2019 r., 16.08.2019 r., w kwocie 2 352,53 zł (wpłaty po terminie),
za okres 03/2019 należność główna na FUS 4130,12 zł, termin płatności 15.04.2019 r. wpłaty z 15.01.2019 r., 15.04.2019 r., w kwocie 1795,65 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 15.05.2019 r., 16.08.2019 r., 16.09.2019 r., w kwocie 1 484,47 zł (wpłaty po terminie)
za okres 04/2019 należność główna na FUS 3 915,77 zł, termin płatności 15.05.2019 r. wpłaty z 15.01.2019 r., 15.02.2019 r., 15.05.2019 r. w kwocie 2941,41 zł (wpłaty terminowe), wpłata z 16.09.2019 r. w kwocie 974,36 zł (wpłaty po terminie)
za okres 05/2019 należność główna na FUS 4 394,90 zł, termin płatności 17.06.2019 r. wpłaty z 15.05.2019 r., 14.06.2019 r. w kwocie 3 233,31 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 16.09.2019 r. w kwocie 1161,59 zł (wpłaty po terminie)
za okres 06/2019 należność główna na FUS 4 757,02 zł, termin płatności 15.07.2019 r. wpłaty z 14.06.2019 r., 15.07.2019 r. w kwocie 3 571,92 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 16.09.2019 r. w kwocie 1185,10 zł (wpłaty po terminie)
za okres 07/2019 należność główna na FUS 4 114,85 zł, termin płatności 16.08.2019 r. wpłaty po terminie
za okres 08/2019 należność główna na FUS 4 543,07 zł, termin płatności 16.09.2019 r. wpłaty z 16.09.2019 r. w kwocie 146,38 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 15.10.2019 r., 15.11.2019 r. w kwocie 4 399,69 zł (wpłaty po terminie)
za okres 09/2019 należność główna na FUS 5 262,90 zł, termin płatności 15.10.2019 r. ( wpłaty po terminie)
za okres10/2019 należność główna na FUS 4 168,81 termin płatności 15.11.2019 ( wpłaty po terminie)
za okres 11/2019 należność główna na FUS 4 125,03 zł, termin płatności 16.12.2019 r. ( wpłaty po terminie)
za okres 12/2019 należność główna na FUS 4 052,05 zł, termin płatności 15.01.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 01/2020 należność główna na FUS 4 418,85 zł, termin płatności 17.02.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 02/2020 należność główna na FUS 4 418,85 zł, termin płatności 17.02.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 03/2020 należność główna na FUS 2 557,65 zł, termin płatności 15.04.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 04/2020 należność główna na FUS 1 913,80 zł, termin płatności 15.05.2020 r. (wpłaty po terminie)
za Okres 05/2020 należność główna na FUS 1 913,80 zł, termin płatności 15.06.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 06/2020 należność główna na FUS 1 651,09 zł, termin płatności 15.07.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 07/2020 należność główna na FUS 1 651,09 zł, termin płatności 17.08.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 08/2020 należność główna na FUS 1 856,76 zł, termin płatności 15.09.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 09/2020 należność główna na FUS 1 769,19 zł, termin płatności 15.10.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 10/2020 należność główna na FUS 1 769,19 zł, termin płatności 16.11.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 11/2020 należność główna na FUS 1707,50 zł, termin płatności 15.12.2020 r. (wpłaty po terminie)
za okres 12/2020 należność główna na FUS 1 681,62 zł, termin płatności 15.01.2021 r. wpłata z 15.01.2021 r. w kwocie 1 673,73 zł (wpłaty terminowe), wpłaty z 15.02.2021 r. w kwocie 7,89 zł. (wpłaty po terminie) (zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne w poszczególnych kwotach i w danym terminie ze wskazaniem daty płatności – k. 544-546 a. s.).
I. M., prowadząc działalność gospodarczą, do obsługi spraw związanych z rozliczeniami składek na ubezpieczenia społeczne korzystała z usług biura rachunkowego, które ustalało wysokość należnych składek oraz dokonywało zgłoszeń do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie posiadała wiedzy ani realnej kontroli nad sposobem dokonywania zgłoszeń do ubezpieczenia chorobowego, jak również nad ciągłością tego ubezpieczenia, w tym po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Opłacała składki w wysokości i terminach wynikających z informacji przekazywanych przez księgową, nie mając świadomości ewentualnych nieprawidłowości w zakresie ich rozliczania ani skutków nieterminowych wpłat (zeznania I. M. – k. 253-256 a.s.).
Decyzją z dnia 14 września 2020 r. organ rentowy odmówił I. M. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 7 listopada 2019 r. do 24 kwietnia 2020 r. i od 26 kwietnia 2020 r. do 25 czerwca 2020 r. z powodu niepodlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 25 sierpnia 2018 r. wskazując, że za sierpień 2018 r. została zaniżona podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, a składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od września 2018 r. do stycznia 2020 r. zostały opłacone po obowiązującym terminie. Ponadto Zakład wskazał, że I. M. nie dopełniła obowiązku zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego oraz ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w tym do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (decyzja z 14 września 2020 r. – nienumerowana karta akt ZUS).
Decyzją z dnia 29 października 2020 r. organ rentowy odmówił prawa do zasiłku macierzyńskiego od 26 czerwca 2020 r. do 24 czerwca 2021 r. argumentując, że I. M. nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 25 sierpnia 2018 r., gdyż za wrzesień 2018 r. nie została opłacona należna składka na to ubezpieczenie, a od października 2018 r. do stycznia 2020 r. składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie zostały opłacone w ustawowym terminie. Zakład wskazał, że na koncie od miesiąca lutego 2020 r. do czerwca 2020 r. widnieje zaległość z tytułu nieopłaconych składek. Od lutego 2020 r. do czerwca 2020 r. brak jest odprowadzonych składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, Ponadto ww. nie dopełniła obowiązku zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego oraz ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w tym dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (decyzja z 29 października 2020 r. – nienumerowana karta akt ZUS).
Decyzją z dnia 15 marca 2022 r. organ rentowy odmówił I. M. prawa do zasiłku opiekuńczego od 11 październik 2020 r. do 15 października 2020 r. oraz od 20 października 2020 r. do 8 listopada 2020 r. z powodu przedawnienie druku Z-15 oraz z uwagi na niepodleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 25 sierpnia 2018 r., gdyż za miesiące od 08/2018 do 10/2020 należne składki na to ubezpieczenie opłaciła po ustawowym terminie (decyzja z 15 marca 2022 r. – nienumerowana karta akt ZUS).
W dniu 9 września 2022 r. I. M. złożyła do organu rentowego wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie w zakresie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (wniosek – nienumerowana karta akt ZUS).
Pismem z dnia 16 listopada 2022 r. organ rentowy poinformował I. M., że wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie można było złożyć w nieprzekraczalnym terminie do 30 czerwca 2022 r. (pismo z dnia 16 listopada 2022 r. – nienumerowana karta akt ZUS).
I. M. podniosła wobec ZUS (...) Oddział w V., że w dniu 16 marca .2021 r. złożyła wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie w zakresie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i wskazała, że złożenie wniosku odbyło się drogą pocztową, a przesyłka otrzymała numer nadawczy (...) (stanowisko I. M. – nienumerowana karta akt ZUS).
Do organu rentowego nie wpłynęła przesyłka o ww. numerze nadania.
W dniu 2 marca 2023 r. ZUS (...) Oddział w V. wszczął postępowanie administracyjne w celu ustalenia prawidłowego schematu podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej przez I. M. działalności gospodarczej.
W dniu 14 kwietnia 2023 r. ZUS (...) Oddział w V. wydał decyzję, w której ustalił okresy podlegania I. M. jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a także stwierdził, że nie podlegała ubezpieczeniom społecznym od 26 sierpnia 2017 r. do 24 sierpnia 2018 r. i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 26 sierpnia 2017 r. do 31 października 2020 r. i od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. (decyzja z dnia 14 kwietnia 2023 r. – nienumerowana karta akt ZUS).
W dniu 26 maja 2023 r. I. M. wniosła odwołanie od ww. decyzji ZUS (...) Oddział w V. (odwołanie – k. 3-8 a.s.).
W toku postępowania Sąd zarządzeniem z dnia 27 lipca 2023 r. – zgodnie z wnioskiem odwołującej – zwrócił się do Placówki Poczty Polskiej (...) o udzielenie informacji, kiedy nadano przesyłkę o numerze nadania (...) – która miała zawierać wniosek z dnia 16 marca 2021 r. o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie na ubezpieczenie chorobowe za lipiec 2020 r. – czy przesyłka została doręczona organowi rentowemu oraz kiedy została odebrana oraz podanie do kogo dokładnie została zaadresowana przesyłka, a także kiedy i kto dokładnie przesyłkę odebrał (zarządzenie – k. 221 a.s.).
Pismem z dnia 9 sierpnia 2023 r. (...) (...) S.A. udzieliła odpowiedzi, że w systemie informatycznym nie odnaleziono przesyłki o numerze nadawczym (...) (k. 229-229v a.s.).
Ponadto, na rozprawie w dniu 7 lutego 2024 r. Sąd zobowiązał organ rentowy do złożenia pełnych akt rentowych odwołującej łącznie z aktami zasiłkowymi oraz wszelkiej korespondencji prowadzonej pomiędzy odwołującą a oddziałami/inspektoratami ZUS w szczególności, jak również wyciągu z konta odwołującej od początku prowadzenia działalności gospodarczej ze wskazaniem kiedy i z jakich tytułów i w jakiej wysokości były przez odwołującą opłacane składki oraz w przypadku niedopłaty bądź opłacenia po terminie z wyszczególnieniem w jakiej wysokości jest niedopłata za konkretny miesiąc i z jakiego tytułu, ewentualnie w jakim terminie składka powinna być uiszczona, a w jakim faktycznie została uiszczona - wraz z pełnym rozliczeniem konta z dodatkowym wyjaśnieniem jeżeli jakaś składka została przeksięgowana na inny tytuł ubezpieczenia to wyszczególnienie co i kiedy zostało przez ZUS przeksięgowane, w jaki sposób dana składka została rozliczona (postanowienie – k. 256 a.s.).
W dniu 28 marca 2024 r. organ rentowy wykonał zobowiązanie i Sąd – na wniosek odwołującej się – postanowieniem z dnia 9 maja 2024 r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości, celem ustalenia, czy w okresie od 08/2017 do 12.2020 r., składki na ubezpieczenie społeczne I. M. – w szczególności na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, były płacone terminowo oraz w prawidłowej wysokości oraz ustalenia czy na koncie ubezpieczonej istniały bądź też nie istniały nadpłaty w ww. przedziale czasowym oraz nie zapłacone składki, a jeśli istniały – to kiedy i czy w prawidłowy sposób zostały rozliczone (postanowienie – k. 286 a.s.).
Biegły sądowy z zakresu rachunkowości w opinii pisemnej z dnia 30 września 2024 r. stwierdził, że sprawa dotyczy rozliczeń składek w okresie 08/2017–12/2020 oraz ich ewidencji w systemie ZUS. Ustalił, że I. M. prowadziła działalność gospodarczą od 26 listopada 2010 r., a od 28 lutego 2017 r. była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, natomiast w okresie od 26 sierpnia 2017 r. do 24 sierpnia 2018 r. ubezpieczona pobierała zasiłek macierzyński. Biegły stwierdził, że w dokumentacji występują rozbieżności dotyczące przypisu i rozliczenia składek oraz różnice pomiędzy poszczególnymi zestawieniami i wydrukami ZUS. Wskazał, że w aktach znajdują się deklaracje ZUS DRA obejmujące wykazywanie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jednak brak jest pełnych danych ewidencyjnych, w szczególności deklaracji ZUS RCA, co uniemożliwia pełne odtworzenie rozliczeń składek. Biegły wskazał, że w dokumentacji występują różnice pomiędzy zestawieniami oraz momentami ich sporządzenia, dodał, że według dostępnych danych stan konta na późniejszy okres (około 02/2024 r.) wykazuje saldo zerowe oraz że w oparciu o akta sprawy brak jest możliwości jednoznacznego odtworzenia stanu rozliczeń składek w poszczególnych miesiącach bez pełnych danych źródłowych. W ocenie białego konieczne jest uzupełnienie danych o pełne zestawienia rozliczeniowe, w szczególności ZUS RCA oraz dane ewidencyjne konta płatnika. W końcowym fragmencie opinii biegły wskazał, że w okresie 01.2018–30.11.2018 r. zadłużenie faktycznie istniało, co wynika – według biegłego – z analizy przedłożonej dokumentacji oraz załącznika nr 2b do opinii (rozliczenia liczonego wprost). Biegły odniósł się do tego, że w tym okresie występowało częściowe pokrycie składek oraz korekty rozliczeń z wcześniejszych okresów, a także naliczone odsetki. Wskazał, że część składek była pokrywana z wpłat kolejnych miesięcy, co wpływało na sposób rozliczeń. Biegły zaznaczył również, że przyjmowany przez niego stan rozliczeń wynika z dostępnych danych ZUS na moment analizowanych wydruków, jednak nie pozwala to na jednoznaczne odtworzenie pełnego, historycznego stanu rozliczeń bez dodatkowej dokumentacji (opinia pisemna biegłego z zakresu rachunkowości z 30 września 2024 r. – 296-312 a.s.).
Pismem procesowym z dnia 5 listopada 2024 r. odwołująca się zgłosiła zastrzeżenia do głównej opinii pisemnej biegłego sądowego B. C. (2), wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonej do przedmiotowego pisma dokumentacji ZUS RCA za lata 2017–2020, celem wykazania ubezpieczeń, którym podlegała w okresie spornym, wysokości uiszczanych składek oraz ewentualnych nadpłat lub zaległości na rachunkach w ZUS oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z pisemnej opinii uzupełniającej biegłego po zapoznaniu się z dokumentacją ZUS RCA za okres sporny, zgodnie z wnioskiem biegłego, celem doprecyzowania odpowiedzi na tezę dowodową Sądu z postanowienia z dnia 9 maja 2024 r., w szczególności w zakresie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, wypadkowym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Ponadto, wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ustnej opinii uzupełniającej biegłego oraz wezwanie go na rozprawę celem udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące: podlegania ubezpieczeniom w okresie 08/2017–12/2020, terminowości i prawidłowości opłacania składek, wysokości ewentualnych zaległości i sposobu ich uregulowania, występowania nadpłat oraz sposobu ich rozliczenia, istnienia zaległości na kontach ZUS i ich rozliczenia, źródła i rozliczenia ewentualnych nadpłat. W ocenie I. M. opinia biegłego nie odpowiada wprost na tezę dowodową Sądu, a w znacznej części zawiera rozważania i oceny wykraczające poza zakres opinii oraz materiał dowodowy, jest nieczytelna w zakresie ustaleń rozliczeń składek (zastarzenia do opinii głównej – k. 322-324 a.s.).
Pismem procesowym z dnia 8 listopada 2024 r. organ rentowy przedłożył celem dołączenia do akt sprawy raporty ZUS RCA od 08/2017 do 01/21 oraz rozliczenia należności (pismo procesowe organu rentowego z 8 listopada 2024 r. – k. 338-339 a.s.).
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2024 r. Sąd dopuścił dowód z opinii uzupełniającej biegłego sądowego z zakresu rachunkowości I. C. (2), celem ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez pełnomocnika odwołującej w piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2024 r. do opinii biegłego z dnia 30 września 2024 r. oraz udzielenia odpowiedzi na postawione w przedmiotowym piśmie pytania, jak również zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie – na podstawie uzupełnionego przez strony materiału dowodowego – i udzielenia odpowiedzi zgodnie z tezą dowodową zawartej w postanowieniu Sądu z dnia 9 maja 2024 r., tj. czy w okresie od sierpnia 2017 r. do grudnia 2020 r. składki na ubezpieczenia społeczne odwołującej się (w szczególności na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe) były płacone terminowo oraz w prawidłowej wysokości, jak również czy na koncie ubezpieczonej istniały bądź też nie istniały w w/wym. przedziale czasowym nadpłacone składki, a jeśli istniały to kiedy i czy w prawidłowy sposób zostały rozliczone (postanowienie sądu – k. 340 a. s.).
Biegły sądowy I. C. (1) w pisemnej opinii uzupełniającej z 15 grudnia 2024 r. wskazał, że materiał dowodowy nadal nie pozwala na pełne udzielenie odpowiedzi na tezę dowodową i podkreślił konieczność uzupełnienia dokumentacji o pełne wydruki „Należności” i „Zobowiązania” dla wszystkich funduszy oraz stan aktualny, celem identyfikacji wpłat i rozliczeń w okresie 2017–2020. Biegły dodał, że dokumentacja ZUS RCA może służyć do weryfikacji deklarowania składek, w tym składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jednak nie stanowi podstawy do pełnego rozliczenia bez kompletnych danych systemowych. Podniósł, że dostępne w sprawie wydruki dotyczą w szczególności Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), natomiast brak jest pełnych danych dotyczących pozostałych funduszy, w tym Funduszu Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz FP i FGŚP. Ponadto biegły zaznaczył, że wpłaty mogą być zaliczane na najstarsze zaległości, co wpływa na sposób ich rozliczenia w poszczególnych okresach i podkreślił, że chociaż analiza deklaracji ZUS DRA i ZUS RCA została przeprowadzona, to jednak nie stanowi samodzielnej podstawy rozliczenia bez danych o należnościach i zobowiązaniach. Biegły nadmienił również, że brak jest danych pozwalających ustalić, według jakiego stanu konta dokonano oceny terminowości opłat oraz w jakim momencie nastąpiło uzgodnienie konta. Ponadto zaznaczył, że w całym okresie 08/2018–12/2020 występowało opłacanie składek po terminie, przy czym rozliczenia dokonywane były w oparciu o wydruk (...) dla FUS oraz mechanizm proporcjonalnego przypisania wpłat stosowany przez ZUS, zaś pełne rozliczenie możliwe jest wyłącznie przy dostępie do kompletnych danych „Należności” i „Zobowiązania” dla wszystkich funduszy (pisemna opinia uzupełniająca z 15 grudnia 2024 r. – k. 344-361 a.s.).
Pismem procesowym z dnia 16 stycznia 2025 r. odwołująca się wniosła zastrzeżenia do pisemnej opinii uzupełniającej z dnia 15 grudnia 2024 r., podnosząc, że opinia ta, jak i wcześniej opinia główna, nie udziela pełnych i jednoznacznych odpowiedzi na tezę dowodową Sądu z dnia 9 maja 2024 r., w szczególności w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie 08/2017–12/2020 oraz prawidłowości rozliczeń składek. Wobec tego odwołująca się wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu rachunkowości celem udzielenia odpowiedzi na pytania z tezy dowodowej Sądu, ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, o dopuszczenie dowodu z pisemnej opinii uzupełniającej dotychczasowego biegłego. Wniosła również o dopuszczenie dowodu z ustnej opinii uzupełniającej biegłego i wezwanie go na rozprawę celem odniesienia się do stanowiska strony oraz udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące podlegania ubezpieczeniom, terminowości opłacania składek, istnienia zaległości lub nadpłat oraz prawidłowości rozliczeń z ZUS (zastrzeżenia do opinii pisemnej opinii uzupełniającej z 15 grudnia 2024 r. – k. 371-373 a.s.).
Zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2025 r. Sąd zobowiązał pełnomocnika ZUS do jednoznacznego wskazania kiedy nastąpiło uzgodnienie konta i stwierdzenie braku terminowości opłaty składek na ubezpieczenie społeczne ogółem (przez płatnika składek) w odniesieniu do deklarowanych wpłat za okresy od 08/2018-12/2020 (z wyłączeniem miesiąca 11/2020), do przedstawienia pełnego zestawienia Należności i Zobowiązań, przedstawienie rozliczenia wszystkich składek tj. również składki zdrowotnej, na FP i FGŚP oraz do przedstawienie wykazu wszystkich wpłat wraz ze sposobem ich rozliczenia na wszystkie fundusze (a nie jedynie w stosunku do składki FUS) (zarządzenie – k. 375 a.s.).
W dniu 28 lutego 2025 r. organ rentowy przedłożył do Sądu listę wpłat dokonanych przez płatnika w okresie 12/2010 do 02/2025, szczegółowe rozliczenie wpłat przekazanych w okresie od 12/2010 do 02/2025, szczegółowe rozliczenie wpłat przekazanych na (...) wg stanu na 20 lutego 2025 r. oraz szczegółowe rozliczenie należności za okres od 11/2010 do 02/2025, 5) zestawienie deklaracji i wpłat od (...) do 01/2025 (pismo procesowe z 25 lutego 2025 r. – k. 418-489 a. s.).
Postanowieniem z 27 maja 2025 r. Sąd dopuścił dowód z opinii uzupełniającej biegłego sądowego z zakresu rachunkowości I. C. (2) celem ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez pełnomocnika odwołującej w piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2025 r. do opinii uzupełniającej biegłego z dnia 15 grudnia 2024 r. oraz udzielenia odpowiedzi na postawione w przedmiotowym piśmie pytania, jak również zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie na podstawie uzupełnionego przez strony materiału dowodowego (postanowienie – k. 496 a.s.).
W drugiej pisemnej opinii uzupełniającej z dnia 24 czerwca 2025 r. biegły I. C. (1) wskazał, że analiza obejmuje rozliczenia składek ZUS (FUS, FUZ, FP) w okresie 08/2018–12/2020 na podstawie raportów wpłat, należności, deklaracji oraz danych systemowych ZUS. Biegły ustalił, że w analizowanym okresie występowały zarówno niedopłaty, jak i nadpłaty składek w poszczególnych miesiącach, a stan rozliczeń zmieniał się w czasie w zależności od sposobu rozliczania wpłat. Biegły stwierdził, że rozliczenia mogą być prowadzone według dwóch metod, tj. według daty faktycznej wpłaty oraz według systemu ZUS (WRI), co powoduje różne wyniki końcowe rozliczeń. Biegły wskazał także, że w okresie 08/2018–12/2020 występowały nieterminowe wpłaty składek, które stanowiły większość wpłat w tym okresie i ustalił, że w ujęciu końcowym, po uwzględnieniu korekt i aktualnych danych ZUS, saldo rozliczeń wynosiło niewielką nadpłatę w wysokości około 357,90 zł, a po uwzględnieniu korekt nadpłata wynosiła około 3.317,89 zł. Biegły ustalił, że składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe była wykazywana w deklaracjach ZUS RCA w okresie 08/2018–12/2020 i wskazał, że w związku z decyzją ZUS z dnia 14 kwietnia 2023 r., stwierdzającą brak podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w tym okresie, składka ta może stanowić nadpłatę w wysokości około 2.038,50 zł. Ostatecznie biegły podsumował, że w analizowanym okresie występowały przejściowe zaległości miesięczne, które były kompensowane późniejszymi wpłatami, a korekty deklaracji składek były dokonywane po czasie, również po zakończeniu analizowanego okresu, i wpływały na zmianę wysokości przypisu składek oraz wynik rozliczeń. Biegły stwierdził także, że system ZUS prezentuje wyłącznie stan aktualny po ostatnich korektach i nie pozwala na pełne odtworzenie historycznych stanów rozliczeń po każdej zmianie. Ponadto biegły dodał, że w końcowym stanie rozliczeń (według aktualnych danych ZUS) nie występuje istotne zadłużenie, a saldo rozliczeń mieści się w zakresie niewielkiej nadpłaty lub stanu bliskiego zera (druga pisemna opinia uzupełniająca biegłego z zakresu rachunkowości z 24 czerwca 2025 r. – k. 504-525 a.s.).
Pismem procesowym z dnia 4 sierpnia 2025 r. odwołująca się zgłosiła zastrzeżenia do drugiej uzupełniającej opinii biegłego podnosząc, że nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi czy podlegała ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w spornym okresie. Odwołująca podniosła, że biegły nie ocenił dostatecznie wpływu późniejszego uregulowania składek na jej status ubezpieczeniowy, wobec czego zgłosiła wniosek o przesłuchanie biegłego na rozprawie celem wyjaśnienie przez niego rozbieżności w opiniach oraz ewentualnych błędów ZUS w rozliczeniach za lata 2017–2020 (zastrzeżenia odwołującej się do drugiej uzupełniającej pisemnej opinii biegłego – k. 536-539 a.s.).
Pismem procesowym z dnia12 sierpnia 2025 r. ZUS – odnosząc się do opinii biegłego – wskazał, że wpłaty na koncie płatnika rozliczają się zgodnie z obowiązującymi przepisami, a od 1 stycznia 2018 r. każda wplata dzielona jest proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Zakład dodał, że jeśli na koncie figuruje zadłużenie wpłatę rozlicza się z odsetkami naliczonymi do dnia zapłaty włącznie na najstarszą należność w ramach danego ubezpieczenia albo funduszu, co skutkuje zadłużeniem za bieżące okresy. Do pisma Zakład dołączył zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne w poszczególnych kwotach i w danym terminie ze wskazaniem daty opłacenia składki (pismo procesowe organu rentowego – k. 544-546 a. s.).
Na rozprawie w dniu 18 lutego 2026 r. Sąd postanowił dopuścić dowód z ustnej uzupełniającej opinii biegłego I. C. (2) na okoliczność sposobu zaliczania wpłat dokonywanych przez odwołującą przez ZUS, deklaracji składanych przez odwołującą, możliwości wydania decyzji o podleganiu ubezpieczeniom społecznym (postanowienie – k.557 a.s.).
W opinii ustnej uzupełniającej z dnia 18 lutego 2026 r. I. C. (1) biegły z zakresu rachunkowości wskazał, że podtrzymuje w całości wnioski zawarte w opinii głównej oraz w opinii uzupełniającej nr 1 i nr 2. Wyjaśnił, że sporządzane przez niego opinie odnosiły się do zagadnienia podlegania ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, w spornym okresie, zgodnie z zakresem tezy dowodowej. Biegły wskazał, że w opinii głównej oraz uzupełniających analizował przede wszystkim dane wynikające z systemu ZUS, w szczególności tzw. przypis składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, obejmujący również składkę chorobową, która stanowi część składki zbiorczej. Podkreślił, że podstawą jego ustaleń był wydruk należności z systemu ZUS (SKiF), obejmujący stan po uwzględnieniu korekt deklaracji składanych przez ubezpieczoną. Biegły wyjaśnił, że w sprawie występowały zmiany wynikające z korekt deklaracji składanych zarówno przed wydaniem decyzji ZUS, jak i po tym okresie, co powodowało zmianę stanu konta w czasie. Wskazał, że analizował dostępne wydruki z różnych okresów, w tym wcześniejsze stany konta oraz końcowy stan przypisu, który – według systemu ZUS – uwzględniał wszystkie dokonane korekty. Biegły podał, że w toku opiniowania porównywał przypisane należności składkowe z faktycznie dokonanymi wpłatami. Wskazał, że wpłaty były dokonywane zarówno w terminach, jak i po terminach wymagalności poszczególnych składek. Wyjaśnił, że sposób rozliczania wpłat w systemie ZUS powoduje, że wpłaty mogą być zaliczane na najstarsze zaległości, co wpływa na sposób ich przypisania do konkretnych okresów. Biegły wskazał także, że w szczególności analizowany był okres od sierpnia 2018 r. do grudnia 2020 r., w którym występowały zarówno wpłaty terminowe, jak i nieterminowe, co wynikało z zestawienia przypisu składek oraz historii wpłat. Podał przykładowo, że w niektórych miesiącach część składki była opłacana w terminie, a pozostała część była regulowana w późniejszych datach.
Biegły odniósł się do sposobu prowadzenia ewidencji w ZUS, wskazując, że składka na ubezpieczenia społeczne ma charakter zbiorczy i obejmuje kilka rodzajów ubezpieczeń, w tym emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe. Wskazał, że z tego względu analiza dotyczyła całości przypisu i wpłat, a nie wyodrębnionej składki chorobowej w oderwaniu od pozostałych. Podał, że w sprawie występowały także korekty deklaracji rozliczeniowych, które były składane przez ubezpieczoną w różnych momentach, co wpływało na zmianę wysokości przypisu składek. Wskazał, że nie ma możliwości pełnego odtworzenia wszystkich zmian w systemie ZUS w ujęciu „krok po kroku”, gdyż dysponował końcowymi wydrukami systemowymi obejmującymi stan po korektach. Biegły wskazał, że analizował również dokumenty rozliczeniowe RCA w celu ustalenia prawidłowości rozliczeń składek w odniesieniu do ubezpieczonej oraz ewentualnych pracowników, ponieważ składki były wykazywane łącznie w jednym rozliczeniu. Biegły odniósł się do rozbieżności pomiędzy poszczególnymi wydrukami z systemu ZUS, wskazując, że analizował różne stany konta, w tym wydruki z 2022 r. oraz stan końcowy z 2025 r., które w jego ocenie nie wykazywały istotnych różnic co do ogólnego obrazu rozliczeń. Biegły odniósł się także do okoliczności związanych z wcześniejszymi postępowaniami dotyczącymi świadczeń zasiłkowych, wskazując, że były one brane pod uwagę przy analizie kontekstu rozliczeń, w szczególności w zakresie okresów pobierania zasiłku macierzyńskiego i chorobowego. Na zakończenie biegły wskazał, że jego analiza opierała się na porównaniu przypisu składek oraz faktycznych wpłat w systemie ZUS w całym analizowanym okresie, przy uwzględnieniu dostępnych danych systemowych oraz historii korekt deklaracji (ustna opinia uzupełniająca biegłego z zakresu rachunkowości – k. 558-602 a.s.).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dokumentacji zgromadzonej w aktach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zeznań odwołującej oraz opinii biegłego z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym opinii uzupełniającej ustnej.
Sąd dał wiarę dokumentom zgromadzonym w aktach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności dokumentacji rozliczeniowej dotyczącej przebiegu ubezpieczenia, deklaracjom oraz zestawieniom należności i wpłat. Dokumenty te mają charakter urzędowy, zostały sporządzone w ramach ustawowych kompetencji organu rentowego i korzystają z domniemania prawidłowości. Ich treść jest spójna i koresponduje z pozostałym materiałem dowodowym.
Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej w zakresie, w jakim opisała ona sposób prowadzenia spraw związanych z rozliczeniami z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, wskazując, że czynności te były w praktyce wykonywane przez biuro rachunkowe, które zajmowało się zgłoszeniami do ubezpieczeń, ustalaniem wysokości składek oraz sporządzaniem i przekazywaniem deklaracji rozliczeniowych. Odwołująca podała również, że opłacała składki w wysokości wskazywanej przez księgowość i nie posiadała szczegółowej wiedzy dotyczącej technicznych aspektów zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz jego ciągłości, zakładając prawidłowość działań podmiotu obsługującego jej sprawy.
Sąd nie dał natomiast wiary twierdzeniom odwołującej w zakresie, w jakim utrzymywała, że w dniu 16 marca 2021 r. został złożony do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe po terminie. Okoliczność ta nie została bowiem w toku postępowania wykazana. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie pozwoliło na potwierdzenie, że przesyłka, która według twierdzeń odwołującej miała zawierać wskazany wniosek, została faktycznie nadana i skierowana do organu rentowego. Nadto z informacji uzyskanej od operatora pocztowego wynikało, że w jego systemach brak jest danych dotyczących przesyłki oznaczonej numerem wskazywanym przez odwołującą. Nawet jeśli okoliczność ta mogła pozostawać w związku z upływem czasu i obowiązującymi okresami przechowywania danych, nadal brak jest dowodu, że sporna korespondencja dotarła do ZUS. W konsekwencji należało uznać, że fakt złożenia wniosku w dniu 16 marca 2021 r. nie został udowodniony.
Odwołująca została przesłuchana na okoliczność zgłaszania jej do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne w prawidłowej wysokości, terminowego składania deklaracji rozliczeniowych oraz daty i okoliczności złożenia wniosku o wyrażenie zgody przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na opłacenie składek na ubezpieczenie chorobowe po terminie. Ustalone w tym zakresie okoliczności nie zmieniają jednak oceny spełnienia ustawowych przesłanek podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, które determinowane jest przede wszystkim terminowym opłaceniem składek w wymaganej wysokości, niezależnie od przyjętego sposobu organizacji obsługi księgowej oraz powierzenia wykonywania obowiązków w tym zakresie podmiotom trzecim.
Za wiarygodną i przydatną dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd uznał opinię biegłego z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym również opinię uzupełniającą ustną. Opinia została sporządzona przez osobę posiadającą wiadomości specjalne, w sposób logiczny, spójny i odpowiadający tezie dowodowej. Biegły oparł swoje ustalenia na dokumentacji zgromadzonej w aktach ZUS, w tym na wydrukach systemowych obejmujących przypis składek oraz historię wpłat, a także na danych uwzględniających korekty deklaracji.
Biegły szczegółowo wyjaśnił przyjętą metodologię analizy, polegającą na porównaniu przypisanych należności składkowych z faktycznie dokonanymi wpłatami oraz sposobem ich rozliczania w systemie ZUS, w tym zasadą zaliczania wpłat na najstarsze zaległości. Wskazał również na ograniczenia wynikające z charakteru danych systemowych oraz zmienności stanu konta wynikającej z korekt deklaracji składanych przez ubezpieczoną.
Opinia biegłego jest wewnętrznie spójna, logiczna i koresponduje z dokumentacją ZUS, w szczególności w zakresie zestawienia wpłat oraz sposobu ich rozliczenia w systemie. Sąd nie znalazł podstaw do jej zakwestionowania, przy czym strona odwołująca się, mimo podnoszenia zarzutów co do sposobu wnioskowania biegłego, nie przedstawiła dowodów przeciwnych, w szczególności w postaci dokumentacji księgowej, alternatywnych rozliczeń, opinii prywatnej bądź innych danych mogących skutecznie podważyć ustalenia biegłego.
Zarzuty odwołującej miały charakter polemiczny i sprowadzały się do odmiennej oceny skutków prawnych dokonanych wpłat oraz sposobu interpretacji danych z systemu ZUS, jednak nie zostały poparte materiałem dowodowym mogącym skutecznie podważyć ustalenia wynikające z opinii biegłego oraz dokumentacji organu rentowego.
W konsekwencji Sąd uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w szczególności dokumentacja ZUS oraz opinia biegłego, stanowi wystarczającą podstawę do poczynienia ustaleń faktycznych.
Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku odwołującej o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego. W ocenie Sądu dotychczas sporządzona opinia biegłego była pełna, jasna i spójna, a także odpowiadała na pytania wynikające z tezy dowodowej. Biegły w sposób wyczerpujący wyjaśnił przyjętą metodologię, źródła danych oraz sposób ich analizy, zarówno w opinii pisemnej, jak i podczas ustnego jej uzupełnienia.
Samo niezadowolenie strony z wniosków opinii biegłego oraz prezentowanie odmiennej oceny materiału dowodowego nie stanowi wystarczającej podstawy do dopuszczenia dowodu z opinii kolejnego biegłego. Sąd wskazuje, że potrzeba powołania innego biegłego zachodzi w szczególności wówczas, gdy dotychczasowa opinia jest niejasna, niepełna, wewnętrznie sprzeczna lub zawiera istotne braki uniemożliwiające jej ocenę – okoliczności takie w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że po przeprowadzeniu dowodu z ustnej opinii uzupełniającej biegłego odwołująca nie zgłaszała dalszych wniosków dowodowych ani nie wnosiła o ponowne uzupełnienie opinii czy dopuszczenie kolejnych dowodów w tym zakresie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy odwołująca – jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą – w spornych okresach spełniała ustawowe przesłanki podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a w konsekwencji czy mogła nabyć prawo do świadczeń z tego tytułu. Spór zatem – pomimo że argumentacja prezentowana w pismach procesowych i zeznaniach odwołującej porusza te kwestie – nie dotyczy oceny sytuacji życiowej odwołującej, jej intencji ani subiektywnego przekonania co do prawidłowości rozliczeń, lecz wyłącznie tego, czy zostały spełnione warunki wynikające z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa ubezpieczeń społecznych.
W świetle powyższego w pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podlegała kontroli sądowej wyłącznie w granicach jej treści oraz podstawy faktycznej i prawnej. Zgodnie z art. 477 14 § 1 k.p.c. oraz utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, sąd w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych bada legalność decyzji organu rentowego, a więc jej zgodność z prawem w momencie jej wydania (ex tunc). Oznacza to, że ocenie podlega wyłącznie to, czy w dacie wydania decyzji istniały przesłanki ustawowe do jej wydania, przy uwzględnieniu zgromadzonego materiału dowodowego. W konsekwencji granice kontroli sądu wyznacza przedmiot decyzji organu rentowego oraz stan faktyczny istniejący w chwili jej wydania. Sąd nie zastępuje organu rentowego w prowadzeniu rozliczeń składkowych, lecz dokonuje tylko oceny tego czy decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Sąd podkreśla przy tym, że jego rola w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych sprowadza się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu rentowego, nie zaś do oceny jej słuszności przez pryzmat zasad współżycia społecznego czy ogólnego poczucia sprawiedliwości. Sąd bada wyłącznie to, czy decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego, w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny. Nie jest natomiast uprawniony do korygowania skutków wynikających wprost z bezwzględnie obowiązujących norm prawnych tylko dlatego, że w konkretnym przypadku prowadzą one do rezultatu odczuwanego przez stronę jako niesprawiedliwy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych konsekwentnie przyjmuje się, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest dopuszczalne stosowanie art. 5 k.c. ani ogólnych klauzul słusznościowych jako podstawy do przyznania świadczeń lub uznania podlegania ubezpieczeniu mimo niespełnienia ustawowych przesłanek (por. wyrok SN z dnia 29 października 1997 r., II UKN 311/97, OSNAPiUS 1998/15/465; wyrok SN z dnia 26 maja 1999 r., II UKN 669/98; wyrok SA w Gdańsku z dnia 15 marca 2018 r., III AUa 1468/17). Prawo ubezpieczeń społecznych jest bowiem dziedziną prawa publicznego, w której prymat ma zasada legalizmu, a przyznanie świadczeń odbywa się wyłącznie na podstawie przepisów ustawy, nie zaś w oparciu o oceny moralne czy etyczne. Klauzule generalne prawa cywilnego, w tym zasady współżycia społecznego, nie mogą zastępować ani modyfikować norm publicznoprawnych regulujących warunki podlegania ubezpieczeniu i nabycia prawa do świadczeń. Odmienne podejście – tj. przyznawanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego na podstawie oceny słuszności roszczenia – prowadziłoby do niedopuszczalnego wyłomu w systemie powszechnym, naruszając zasadę równości ubezpieczonych oraz podważając finansową stabilność Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. System ten zakłada bowiem ścisłą ekwiwalentność między obowiązkiem opłacania składek a prawem do świadczeń, a jakiekolwiek odejście od tej zasady musi znajdować wyraźną podstawę w przepisach ustawy.
Sąd podkreśla również, że kontrola sądowa zaskarżonej decyzji mogła być prowadzona wyłącznie w granicach wyznaczonych przez jej przedmiot. Zaskarżona decyzja dotyczyła kwestii podlegania przez odwołującą dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w spornych okresach – i tylko w tym zakresie Sąd był uprawniony do merytorycznego badania sprawy. Przedmiotem niniejszego postępowania nie była natomiast ani odmowa przyznania prawa do zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego, ani kwestia wyrażenia przez organ rentowy zgody na opłacenie składki po terminie w trybie art. 14 ust. 2a ustawy systemowej. Powyższe rozróżnienie ma istotne znaczenie procesowe i materialnoprawne. Każda z wymienionych kwestii stanowi odrębny przedmiot rozstrzygnięcia, wymagający spełnienia odmiennych przesłanek ustawowych i podlegający odrębnemu trybowi odwoławczemu. Sąd rozpoznający odwołanie od decyzji stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniu nie jest uprawniony do zastępowania organu rentowego w rozstrzyganiu zagadnień, które nie były objęte zaskarżoną decyzją, ani do rozszerzania przedmiotu sporu poza granice wyznaczone przez treść tej decyzji. Stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który konsekwentnie wskazuje, że przedmiot postępowania sądowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest ściśle determinowany treścią zaskarżonej decyzji i nie może być rozszerzany przez sąd z urzędu ani na wniosek strony (por. wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09; postanowienie SN z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99). W konsekwencji ewentualne rozważania dotyczące zasadności odmowy wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego lub możliwości przywrócenia terminu do opłacenia składki pozostawały poza zakresem kognicji Sądu w niniejszej sprawie i nie mogły wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Odwołująca, chcąc zakwestionować rozstrzygnięcia w tych przedmiotach, winna była skorzystać z odpowiednich środków prawnych przewidzianych dla każdej z tych kwestii odrębnie.
Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.; dalej: jako ustawa systemowa) oraz ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2780 ze zm.; dalej: ustawa zasiłkowa). Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej, osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu wyłącznie na swój wniosek. Ubezpieczenie to, choć nieobowiązkowe, jest ściśle sformalizowane – jego powstanie, trwanie oraz ustanie regulowane są przepisami bezwzględnie obowiązującymi, wyłączającymi swobodę stron w kształtowaniu treści stosunku ubezpieczeniowego. Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy systemowej, objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. Kluczowe znaczenie ma art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, zgodnie z którym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie – z zastrzeżeniem możliwości wyrażenia przez ZUS zgody na opłacenie składki po terminie, o której mowa w art. 14 ust. 2a ustawy systemowej. Możliwość taka ma jednak charakter wyjątkowy i uznaniowy, a jej udzielenie wymaga spełnienia przesłanek uzasadnionych względami wyjątkowymi, co wprost wyłącza jej zastosowanie w przypadkach systematycznego i powtarzającego się nieregulowania zobowiązań składkowych. Należy wskazać, że art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej konstruuje skutek ustania ubezpieczenia jako następstwo prawne z mocy samego prawa (ex lege), niezależne od jakiegokolwiek działania organu rentowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wydaje w tym zakresie konstytutywnej decyzji administracyjnej, lecz jedynie stwierdza zaistniały stan prawny. Powyższe oznacza, że ubezpieczenie ustaje automatycznie, z dniem wskazanym w ustawie, a jego wznowienie wymaga złożenia nowego wniosku i spełnienia przesłanek ustawowych od początku. Zasady zaliczania wpłat na poczet zaległości reguluje art. 24 ust. 6a–6c ustawy systemowej, zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Natomiast kwestię kolejności zaliczania wpłat na poczet zaległości normuje art. 23 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 5 ustawy systemowej, a zasady te stosuje się odpowiednio do regulacji wynikających z Ordynacji podatkowej – w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy systemowej – co przesądza o obligatoryjnym i automatycznym charakterze zaliczania wpłat na najstarsze zaległości.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie podkreśla się, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ma charakter wyjątkowy i ściśle warunkowy, a warunki jego kontynuacji muszą być spełnione w sposób ścisły i nie mogą być interpretowane rozszerzająco (por. m.in. wyrok SN z dnia 8 grudnia 2015 r., II UK 478/14; wyrok SN z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 22/13). W szczególności przyjmuje się, że nawet krótkotrwałe uchybienie terminowi płatności składki powoduje ustanie ubezpieczenia, a jego ponowne powstanie wymaga spełnienia odrębnych przesłanek ustawowych.
W realiach sprawy taka Sąd właśnie sytuacja uchybienia terminowi płatności składki nastąpiła. W tym zakresie Sąd w całości podzielił wnioski płynące z opinii biegłego z zakresu ubezpieczeń społecznych, uznając ją za w pełni miarodajny i wiarygodny dowód w sprawie. Opinia została sporządzona w oparciu o całość dokumentacji rozliczeniowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, obejmującej historię konta płatnika składek za sporne okresy, a jej wywody są logiczne, wewnętrznie spójne oraz zgodne z obowiązującymi przepisami prawa i zasadami rachunkowości składkowej. Z opinii biegłego wynika jednoznacznie, że w spornych okresach rozliczeniowych odwołująca dopuszczała się zarówno nieterminowego uiszczania składek, jak i ich opłacania w niepełnej wysokości. Następstwem tych uchybień było automatyczne zaliczanie dokonywanych wpłat – zgodnie z bezwzględnie obowiązującym mechanizmem rozliczeniowym – w pierwszej kolejności na poczet najstarszych zaległości składkowych, co prowadziło do narastania niedopłat w kolejnych okresach i w efekcie do przerwania ciągłości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Wywody biegłego w tym zakresie korespondują bezpośrednio z dokumentacją ZUS i nie zostały skutecznie zakwestionowane przez odwołującą. Zarzuty podniesione przez odwołującą wobec opinii miały charakter ogólnikowy i polemiczny – ograniczały się do wyrażenia niezadowolenia z wniosków opinii bez przedstawienia konkretnych twierdzeń faktycznych lub dowodowych, które mogłyby podważyć prawidłowość dokonanych przez biegłego obliczeń. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że opinia biegłego podlega ocenie sądu jak każdy inny dowód, jednak jej specyfika polega na tym, że ocena ta winna uwzględniać kryterium fachowości i rzetelności metodologicznej (por. wyrok SN z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN 1354/00). Samo niezadowolenie strony z wniosków biegłego nie stanowi wystarczającej podstawy do jego zdyskwalifikowania ani do powołania innego biegłego. W niniejszej sprawie biegły dysponował kompletnym materiałem źródłowym, zastosował prawidłową metodologię i wyciągnął wnioski logicznie wynikające z przeprowadzonych obliczeń. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania wartości dowodowej tej opinii.
Odwołująca podnosiła, że odpowiedzialność za nieprawidłowe rozliczenia składkowe ponosi biuro rachunkowe, któremu powierzyła obsługę kadrowo-płacową i rozliczeniową prowadzonej działalności gospodarczej. Argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie z kilku niezależnych względów. Po pierwsze, obowiązek terminowego i pełnego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne ma charakter publicznoprawny i spoczywa wyłącznie na płatniku składek. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy systemowej, płatnik składek jest zobowiązany według zasad wynikających z ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Obowiązek ten nie może zostać przeniesiony na podmiot trzeci ze skutkiem wobec organu rentowego. Powierzenie obsługi księgowej osobie trzeciej stanowi wyłącznie wewnętrzny stosunek zobowiązaniowy łączący płatnika z usługodawcą i nie wywiera żadnych skutków w sferze prawa ubezpieczeń społecznych. Po drugie, utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego jednoznacznie przesądza, że odpowiedzialność płatnika za terminowe opłacanie składek ma charakter obiektywny i nie jest uzależniona od winy ani dobrej wiary płatnika (por. wyrok SN z dnia 8 stycznia 2008 r., II UK 172/07; wyrok SN z dnia 22 czerwca 2015 r., I UK 340/14). Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do destabilizacji systemu ubezpieczeń społecznych opartego na zasadzie powszechności i równego traktowania ubezpieczonych. Po trzecie, odwołująca jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą jest podmiotem profesjonalnym, od którego wymagana jest znajomość podstawowych obowiązków publicznoprawnych związanych z tą działalnością, w tym obowiązku terminowego regulowania składek. Wybór podmiotu obsługującego rozliczenia oraz nadzór nad jego działalnością należą do sfery decyzji biznesowych płatnika i nie mogą stanowić okoliczności łagodzącej w zakresie oceny spełnienia ustawowych przesłanek podlegania ubezpieczeniu. Ewentualne roszczenia odszkodowawcze wobec biura rachunkowego mogą być dochodzone na drodze cywilnoprawnej, jednak pozostają bez wpływu na ocenę stosunku ubezpieczeniowego.
Sąd podkreśla, że dobrowolność ubezpieczenia chorobowego nie oznacza dowolności w zakresie jego utrzymania. Przeciwnie – ustawodawca wprowadził surowe wymogi formalne, zgodnie z którymi wyłącznie terminowa i pełna zapłata składki za dany okres powoduje zachowanie ciągłości ubezpieczenia. Każde uchybienie w tym zakresie skutkuje ustaniem ubezpieczenia z mocy prawa, niezależnie od późniejszego uregulowania zaległości czy chęci ubezpieczonego do jego kontynuacji. Nieterminowe opłacanie składek prowadzi do ich automatycznego zaliczania na poczet najstarszych zobowiązań, co powoduje nawarstwianie się zaległości w kolejnych okresach rozliczeniowych i uniemożliwia utrzymanie ciągłości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Skutek ten wynika wprost z konstrukcji systemu ubezpieczeń społecznych i nie może być eliminowany w drodze wykładni słusznościowej.
W tym kontekście bez znaczenia pozostaje okoliczność korzystania przez odwołującą z usług biura rachunkowego. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, powierzenie wykonywania obowiązków w zakresie rozliczeń składkowych podmiotowi trzeciemu nie zwalnia płatnika z odpowiedzialności za ich prawidłowe i terminowe wykonanie. Obowiązek ten ma charakter osobisty i publicznoprawny i obciąża wyłącznie płatnika składek. Wobec powyższego, także okoliczność braku wiedzy odwołującej co do szczegółowych zasad rozliczeń, jak również jej subiektywne przekonanie o prawidłowości działań biura rachunkowego, nie może prowadzić do odmiennej oceny prawnej. Są to okoliczności organizacyjne, leżące po stronie płatnika, które nie mają wpływu na spełnienie przesłanek ustawowych.
Nie może również odnieść skutku argumentacja odnosząca się do braku wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Sąd dostrzega, że dla odwołującej sytuacja braku uzyskania świadczeń mogła być odczuwalna i niekorzystna, jednak w systemie ubezpieczeń społecznych okoliczności te nie mogą zastępować ustawowych przesłanek nabycia prawa do świadczeń ani wpływać na ocenę podlegania ubezpieczeniu. Prawo do świadczeń ma bowiem charakter wtórny i może powstać wyłącznie w przypadku uprzedniego spełnienia wszystkich warunków podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, określonych w przepisach ustawy systemowej oraz ustawy zasiłkowej. Sąd wskazuje także, że system ubezpieczeń społecznych ma charakter powszechny, składkowy i formalny, a jego konstrukcja opiera się na ścisłej korelacji między obowiązkiem opłacania składek, a prawem do świadczeń. W systemie tym nie znajdują zastosowania zasady słuszności ani współżycia społecznego w takim zakresie, w jakim miałyby one prowadzić do przyznania świadczenia mimo niespełnienia przesłanek ustawowych. Z tych względów argumentacja odwołującej odwołująca się do poczucia krzywdy, trudnej sytuacji życiowej oraz zaufania pokładanego w biurze rachunkowym – choć zrozumiała z ludzkiego punktu widzenia – nie mogła stanowić podstawy do uwzględnienia odwołania w niniejszym postępowaniu.
Mając na uwadze całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności dokumentację rozliczeniową Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz opinię biegłego sądowego z zakresu ubezpieczeń społecznych, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja ZUS odpowiada prawu. W spornych okresach rozliczeniowych odwołująca nie spełniała ustawowych warunków podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w sposób nieprzerwany. Stwierdzone uchybienia w zakresie terminowości i pełności opłacania składek prowadziły – z mocy prawa i na skutek bezwzględnie obowiązującego mechanizmu zaliczania wpłat na najstarsze zaległości – do kolejnych przerw w ciągłości ubezpieczenia. Nie istniały przy tym podstawy do zastosowania instytucji zgody na opłacenie składki po terminie, o której mowa w art. 14 ust. 2a ustawy systemowej, w szczególności z uwagi na brak przesłanek uzasadnionych wyjątkowymi okolicznościami. Sąd dostrzega, że sytuacja odwołującej może być subiektywnie odczuwana jako krzywdząca, zwłaszcza biorąc pod uwagę okoliczność, że uchybienia w rozliczeniach były wynikiem błędów podmiotu zewnętrznego, któremu odwołująca powierzyła obsługę księgową. Niemniej jednak system ubezpieczeń społecznych, oparty na zasadach powszechności, formalności i równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, nie przewiduje wyjątków od rygorystycznych warunków podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu motywowanych względami słusznościowymi.
Odrębnego omówienia wymaga kwestia wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie, który odwołująca twierdziła, że złożyła w dniu 16 marca 2021 r. Odwołująca podnosiła, że wniosek taki został nadany drogą pocztową i dotarł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co jej zdaniem powinno skutkować zachowaniem ciągłości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Stanowiska tego nie można podzielić w świetle zgromadzonego materiału dowodowego.
Z informacji uzyskanych przez Sąd od operatora pocztowego wynika jednoznacznie, że przesyłka o numerze nadawczym wskazanym przez odwołującą nie została zarejestrowana w systemie operatora. Oznacza to, że brak jest jakichkolwiek danych potwierdzających jej doręczenie do adresata. Zakład Ubezpieczeń Społecznych konsekwentnie zaprzeczał, aby przedmiotowy wniosek do niego wpłynął i brak jest dowodów przeciwnych, które mogłyby podważyć to twierdzenie. W świetle ustaleń poczynionych przez Sąd twierdzenia odwołującej w tym zakresie pozostają gołosłowne i nie zostały poparte żadnym wiarygodnym dowodem.
Należy przy tym wskazać, że skuteczność wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie w rozumieniu art. 14 ust. 2a ustawy systemowej uzależniona jest od jego dotarcia do organu rentowego. Wniosek taki stanowi oświadczenie woli skierowane do ZUS jako organu administracji publicznej i wywołuje skutki prawne dopiero z chwilą jego wpływu do organu, nie zaś z momentem jego sporządzenia lub deklarowanego nadania. Skoro zatem nie zostało wykazane, że wniosek ten w ogóle dotarł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – co wyklucza możliwość rozpoznania go przez organ rentowy i wydania stosownego rozstrzygnięcia – okoliczność jego rzekomego sporządzenia i nadania pozostaje bez wpływu na ocenę spełnienia ustawowych przesłanek podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w spornych okresach. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na odwołującej stosownie do art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., a odwołująca ciężarowi temu nie sprostała.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c., oddalił odwołanie jako niezasadne, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Wobec oddalenia odwołania odwołująca, jako strona przegrywająca sprawę, obowiązana jest zwrócić Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w V. kwotę 360,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zasądzona kwota stanowi stawkę minimalną właściwą dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c., zasądzając je za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Sędzia SO Renata Gąsior