Uzasadnienie z 26 maja 2026, sygn. VIII Ca 123/26

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 listopada 2025 r., w sprawie z powództwa E. M. i G. M. przeciwko pozwanemu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę, Sąd Rejonowy w Chełmnie:

– w pkt I – umorzył postępowanie co do kwoty 22 797,19 zł należności głównej,

– w pkt II – zasądził od pozwanego na rzecz:

a) powódki E. M. odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 11 398,60 zł od dnia 24 lipca 2020 roku do dnia 28 października 2024 roku,

b) powoda G. M. odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 11 398,59 zł od dnia 24 lipca 2020 roku do dnia 28 października 2024 roku,

– w pkt III – oddalił powództwo w pozostałej części,

– w pkt IV – zasądził od pozwanego na rzecz:

a) powódki E. M.kwotę 2 334 zł,

b) powoda G. M. kwotę 2 334 zł,

tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał, że zasadniczo spór w sprawie dotyczył kwestii ważności umowy kredytowej pomiędzy powodami jako kredytobiorcami, a pozwanym bankiem. Powodowie domagali się kwoty 22.797,19 zł na podstawie art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. Dochodzone pozwem roszczenie o zapłatę stanowiło roszczenie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Sąd Rejonowy zaznaczył, że postępowanie w sprawie I C 212/21 Sądu Okręgowego w Toruniu (o ustalenie nieważności umowy kredytowej) nie obejmowało wpłat dokonanych przez powodów na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytu za okres 17 marca 2008 r. do dnia 3 lutego 2010 r. w łącznej kwocie 22 797,19 zł dlatego o ich zasądzenie powodowie wnosili w ramach niniejszej sprawy. W toku postępowania pozwany spłacił należność wynikającą z dochodzonego roszczenia z tytułu rat kapitałowo odsetkowych za okres od 17 marca 2008 r. do dnia 3 lutego 2010 r. Powodowie cofnęli pozew w zakresie dokonanej wpłaty. Wobec powyższego Sąd umorzył postępowanie co do kwoty 22.797,19 zł należności głównej na podstawie art. 355 k.p.c.

Następnie Sąd Rejonowy wskazał, że opisane wyżej postępowanie pozwanego, co do zasady stanowiło uznanie powództwa. Sporna pomiędzy stronami pozostawała jedynie kwestia należnych odsetek od kwoty 22.797,19 zł oraz daty początkowej ich naliczania. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że do wymagalności roszczenia z tytułu świadczenia nienależnego stosuje się przepis art. 455 k.c. Następnie wskazał, że w dniu 12 lutego 2020 r. powodowie wystąpili do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z wnioskiem o zawezwanie banku do próby ugodowej, w którym wskazali na potencjalną nieważność umowy kredytu, przytaczając kwotę rat kapitałowo-odsetkowych wpłaconych w okresie od 17 marca 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2015 r. Sąd Rejonowy uznał, że wniosek ten należy traktować jako wezwanie do natychmiastowego spełnienia świadczenia, spełniającego wymogi art. 455 k.c. Wobec braku dowodu doręczenia wniosku bankowi, Sąd przyjął, że najpóźniej w dniu 23 lipca 2020 r., tj. w dacie sporządzenia przez bank odpowiedzi na wniosek, doszło do wezwania do zapłaty, a roszczenie stało się wymagalne. W konsekwencji Sąd uznał, że odsetki należą się od dnia 24 lipca 2020 r. do dnia 28 października 2024 r., tj. do dnia spełnienia świadczenia. Odsetki od kwot stanowiących połowę powyższej należności zasądzono na rzecz każdego z powodów. W zakresie kosztów procesu Sąd Rejonowy wskazał, że powodowie ulegli jedynie co do nieznacznej części swojego żądania, wobec czego kosztami procesu obciążono stronę pozwaną. (uzasadnienie – k. 280 – 284 akt).

Apelację od powyższego orzeczenia wniosła strona pozwana zaskarżając go w części, tj. co do pkt II wyroku w całości oraz co do pkt IV wyroku. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie:

– art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że uzasadnione jest zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 22.797,19 złotych za okres od dnia 24 lipca 2020 r. do dnia 28 października 2024 r., podczas gdy kwota ta była niższa od wypłaconej przez Bank kwoty tj. 180.000,00 zł, w związku z czym Bank w zakresie tej kwoty nie był wzbogacony, co w konsekwencji nie daje podstaw do zasądzenia odsetek za opóźnienie od wyżej wskazanej kwoty, która nie przewyższa wypłaconej kwoty kredytu;

– art. 455 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące bezpodstawnym przyjęciem, że roszczenie strony powodowej stało się wymagalne w dniu 24 lipca 2020 r., albowiem najwcześniejszy możliwy do przyjęcia dzień wymagalności roszczenia strony powodowej to dzień złożenia przez należycie poinformowanego przez Sąd konsumenta (powoda) oświadczenia o odmowie/wyrażeniu zgody na objęcie dobrowolnym system ochrony konsumenckiej - tj. 7 lutego 2022 roku;

– art. 481 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące bezpodstawnym zasądzeniem ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty 22.797,19 złotych za okres od dnia 24 lipca 2020 r. do dnia 28 października 2024 r., albowiem ewentualnie winny być one zasądzone od dnia wymagalności roszczenia powoda, który to moment stanowi dzień złożenia przez należycie poinformowanego przez Sąd konsumenta (powoda) oświadczenia o odmowie/wyrażeniu zgody na objęcie dobrowolnym system ochrony konsumenckiej - tj. od dnia 7 lutego 2022 roku;

– art. 98 § 1 k.p.c. (koszty procesu) poprzez obciążenie pozwanego w całości kosztami postępowania, pomimo iż powód przegrał sprawę w zakresie roszczenia o zapłatę w części (w zakresie, w którym postępowanie zostało umorzone na skutek cofnięcia pozwu) (art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. oraz art. z art. 108 § 1 k.p.c.).

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (apelacja – k. 288 – 291 akt).

W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji pozwanego oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w zapłacie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty (odpowiedź na apelację – k.303 – 305 akt).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest niezasadna.

Na wstępie wymaga podkreślenia, że Sąd Okręgowy podziela w całości ustalenia faktyczne Sądu I instancji, leżące u podstaw wydanego przez ten Sąd orzeczenia, przyjmując je za własne i czyniąc podstawą własnego rozstrzygnięcia. Zbędnym jest przy tym ich powtarzanie. Sąd Okręgowy podziela też stanowisko prawne Sądu I instancji oraz przywołane przez ten Sąd argumenty.

Odnosząc się do zarzutów apelacji, strona pozwana zakwestionowała rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w części dotyczącej zasądzenia na rzecz strony powodowej odsetek ustawowych od kwoty 22.797,19 zł za okres od dnia 24 lipca 2020 r. do dnia 28 października 2024 r. Zdaniem skarżącego, roszczenie odsetkowe jest niezasadne, po pierwsze z uwagi na to, że przy rozliczeniu wzajemnych roszczeń stron wynikających z nieważnej umowy kredytu powinna znaleźć zastosowanie teoria salda, a nie teoria dwóch kondykcji. Po drugie, nawet przy przyjęciu odmiennego stanowiska, odsetki na rzecz powodów powinny zostać zasądzone najwcześniej od momentu wyrażenia przez konsumenta świadomej zgody na stwierdzenie nieważności umowy, co zdaniem skarżącego w realiach niniejszej sprawy nastąpiło w dniu 7 lutego 2022 r.

W uzasadnieniu pierwszego z powyższych zarzutów apelujący powołał się w szczególności na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., wydany w sprawie C-396/24, a także na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2025 r., sygn. akt I CSK 652/25.

W odpowiedzi na powyższe wskazać należy, że argumentacja pozwanego w tej części jest niezrozumiała, zwłaszcza w kontekście konieczności rozliczenia stron w oparciu o teorię salda, skoro w prawomocnie zakończonym postępowaniu toczącym się między stronami doszło do przesądzenia nieważności zawartej między nimi umowy kredytu oraz rozliczenia kapitału kredytu w związku z uwzględnieniem podniesionego przez bank zarzutu potrącenia. W konsekwencji kapitał kredytu został w całości rozliczony, natomiast to bank nie rozliczył się z kredytobiorcami w pełnym zakresie należnych im świadczeń.

Niezależnie od powyższego zaznaczenia wymaga, że w polskim orzecznictwie sądowym przyjęto rozliczenie stron wg tzw. teorii dwóch kondykcji, zgodnie z którą każdej ze stron nieważnej umowy przysługuje odrębne roszczenie o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21).

W ocenie Sądu Okręgowego, brak jest podstaw do przyjęcia poglądu, że wyrok TSUE z dnia 19 czerwca 2025 r., sygn. C-396/24 jest dowodem na prezentowanie przez TSUE poglądu o zasadności teorii salda w ramach rozliczeń w tzw. sprawach frankowych, w miejsce teorii dwóch kondykcji, w sytuacji kiedy z roszczeniem występuje konsument (podobnie wyrok SA w Krakowie z 22.07.2025 r., I ACa 2172/22, LEX nr 3903737).

Przede wszystkim należy wskazać, że w orzecznictwie TSUE, w tym również w wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r., sygn. C-396/24, podkreśla się, iż przy ocenie skutków nieważności umowy kredytu frankowego sąd krajowy powinien mieć na uwadze, czy realizowane są cele dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, przy czym cel ten jest spełniony, jeśli zachowany jest skutek zakazu stosowania nieuczciwych warunków umownych.

Trybunał nie stwierdził ani, że teoria salda jest właściwa, ani że teoria dwóch kondykcji jest niewłaściwa; wręcz przeciwnie – w pkt 40 i następnych Trybunał wskazał wprost, że na gruncie dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich możliwe jest dochodzenie, zarówno przez kredytobiorców, jak i przez instytucję finansową, zwrotu świadczeń nienależnych. Trybunał zastrzegł jedynie dodatkowy warunek, zgodnie z którym – jeżeli bank zamierza dochodzić swojej należności w ramach teorii dwóch kondykcji – dyrektywa 93/13/EWG sprzeciwia się takiej wykładni prawa krajowego, która umożliwiałaby bankowi żądanie od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty kredytu, z pominięciem dokonanych już spłat. Tym samym Trybunał wykluczył możliwość dochodzenia od kredytobiorcy całości kapitału bez uwzględnienia świadczeń już przez niego spełnionych.

Zdaniem Sądu Okręgowego, brak jest zatem podstaw do przyjęcia poglądu, że w sprawach rozliczeń z umów kredytu frankowego, stosowanie teorii dwóch kondykcji nie jest zgodne z dyrektywą Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Niezależnie jednak od powyższych rozważań należy wskazać, że Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 5 września 2025 r. (sygn. akt II CSKP 550/24, LEX nr 3907681) uwzględnił skargę kasacyjną kredytobiorców wniesioną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w sprawie o zasądzenie zwrotu spłaconych rat kredytu, w którym sąd drugiej instancji zastosował tzw. teorię salda i oddalił roszczenie konsumentów o zwrot rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych na podstawie umowy kredytu uznanej za nieważną.

Sąd Najwyższy podkreślił, że pozostaje związany uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której zaakceptowano teorię dwóch kondykcji, zakładającą istnienie odrębnych roszczeń każdej ze stron o zwrot spełnionych świadczeń. Jednocześnie Sąd Najwyższy wskazał, że na jego stanowisko nie mógł mieć wpływu wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, w którym przyjęto zasadność stosowania teorii salda w sytuacji, gdy roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy kredytu dochodzi bank. Nadto zaznaczył, że wskazany wyrok nie doprowadził do ustania związania uchwaloną zasadą prawną.

W ocenie Sądu Najwyższego, zastosowanie teorii dwóch kondykcji w przypadku roszczeń dochodzonych przez konsumenta jest rozwiązaniem właściwszym, gdyż wywiera pożądany skutek prewencyjny i lepiej zabezpiecza interesy konsumenta. Teoria ta niewątpliwie ułatwia konsumentowi realizację jego własnego roszczenia i pozostawia mu do wyboru więcej opcji ochrony swoich praw.

W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że zastosowanie teorii dwóch kondykcji nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 przy uwzględnieniu jego interpretacji przyjętej w wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r.

W konsekwencji zarzuty apelacji w powyższym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.

W dalszej kolejności, odnosząc się do argumentacji skarżącego, że roszczenia strony powodowej stały się wymagalne najwcześniej z chwilą wyrażenia przez konsumenta świadomej zgody na stwierdzenie nieważności umowy, tj. w dniu 7 lutego 2022 r., Sąd Okręgowy nie podziela tego stanowiska. Skarżący powołał się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21.

W przypadku roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia pieniężnego związanych z nieważnością umowy, mających podstawę w art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., roszczenie o zwrot kwoty głównej oraz odsetek za opóźnienie stanie się wymagalne od dnia następującego po ostatnim dniu terminu wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty, ewentualnie od dnia następnego po dniu doręczenia stronie przeciwnej odpisu pozwu. W odniesieniu do roszczeń kredytobiorców frankowych, stosownie do powołanej uchwały Sądu Najwyższego, ich roszczenia o zwrot kwoty głównej stają się wymagalne od dnia złożenia w toku procesu stosownego oświadczenia, po otrzymaniu od sądu stosownego pouczenia w przedmiocie skutków nieważności umowy kredytowej.

Reguły dotyczące roszczeń kredytobiorców frankowych w zakresie odsetek za opóźnienie od świadczeń nienależnych pobranych przez banki niezgodnie z prawem Unii (sprawy konsumenckie), nie mogą być natomiast ukształtowane mniej korzystnie niż reguły dotyczące równoważnych roszczeń odsetkowych, innych podmiotów prawa wynikających z naruszenia prawa wewnętrznego (sprawy niekonsumenckie). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21, w którym wskazano, że odsetki powinny być naliczane zgodnie z przepisami prawa krajowego, tj. od dnia wezwania do zapłaty, a ściślej – od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin wyznaczony na spełnienie świadczenia, co w konsekwencji prowadzi do wzmocnienia ochrony konsumentów będących kredytobiorcami frankowymi.

Należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie dochodzone roszczenie obejmowało kwotę 22.797,19 zł z tytułu nienależnie pobranych rat kapitałowo – odsetkowych w związku z nieważnością umowy kredytu. W dniu 12 lutego 2020 r. powodowie wystąpili do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Woli w Warszawie z wnioskiem o zawezwanie banku do próby ugodowej, w którym wezwali pozwanego do zawarcia ugody w zakresie istniejącego między stronami sporu dotyczącego roszczeń przysługujących powodom wobec pozwanego, obejmujących okres od dnia 17 marca 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2015 r., w łącznej kwocie 331.777,33 zł (261.329,23 zł oraz 20.174,44 CHF), wynikających z nieważności lub bezskuteczności umowy kredytu. Za wezwanie do zapłaty należy uznać również wniosek o zawezwanie do próby ugodowej (por. wyrok SN z dnia 5.08.2014 r., I PK 20/14, OSNP 2016, nr 1, poz. 4). Mając na względzie dochodzone w postępowaniu o stwierdzenie nieważności umowy kredytu kwoty (238.532,04 zł oraz 20.174,44 CHF), wezwanie to niewątpliwie obejmowało również dochodzoną niniejszym postępowaniem kwotę 22.797,19 zł. Sąd Rejonowy zasadnie zatem przyjął, że dniem, w którym strona pozwana z całą pewnością została wezwana do zapłaty (przy braku dowodu doręczenia odpisu tego pisma bankowi), był dzień 23 lipca 2020 r., tj. dzień sporządzenia odpowiedzi na wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. W konsekwencji prawidłowo uznał, że roszczenie stało się wymagalne z dniem następującym po tej dacie, tj. od dnia 24 lipca 2020 r., od którego należne były odsetki za opóźnienie.

Końcowo skarżący podniósł zarzuty w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu, wskazując, że powództwo zostało w części cofnięte, a wobec powyższego należało uznać, iż powód przegrał postępowanie w tej części, co uzasadnia zasądzenie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu.

Zasadą jest (art. 203 § 2 k.p.c.), że w wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. Jednakże dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady w sytuacji, gdy powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia pozwu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia powoda. W rozumieniu przepisów o kosztach procesu (art. 98 k.p.c.) pozwanego należy uznać wówczas za stronę przegrywającą sprawę (zob. postanowienie SN z 12.04.2012 r., II CZ 208/11, LEX nr 1214570).

Skarżący zupełnie pomija, że do cofnięcia pozwu doszło właśnie w wyniku zaspokojenia roszczenia przez pozwanego. Pozew w niniejszej sprawie został doręczony pozwanemu w dniu 12 marca 2024 r., natomiast spełnienie świadczenia przez pozwanego nastąpiło dopiero w dniu 28 października 2024 r., a zatem kilka miesięcy po doręczeniu odpisu pozwu. Oznacza to, że realizacja roszczenia powodów nastąpiła już w toku procesu, podczas gdy przed jego wszczęciem pozwany nie wyraził woli dobrowolnego spełnienia świadczenia. W tych okolicznościach wytoczenie powództwa było w pełni uzasadnione i konieczne dla dochodzenia roszczeń. Jednocześnie powodowie byli uprawnieni do cofnięcia pozwu po zaspokojeniu roszczenia, albowiem jego dalsze podtrzymywanie prowadziłoby do oddalenia powództwa w tej części i obciążenia ich kosztami procesu. Wobec powyższego brak jest podstaw do obciążenia powodów kosztami procesu w zakresie cofniętego powództwa, gdyż pozwany, spełniając świadczenie dopiero w toku postępowania, jest stroną przegrywającą sprawę w tym zakresie.

Mając to wszystko na względzie Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną w całości.

O kosztach procesu za instancję odwoławczą orzeczono na podstawie art. 98 §1, § 1 ¹ i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. zasądzając z tego tytułu od pozwanego na rzecz każdego z powodów kwotę po 450 zł, na którą składa się wynagrodzenie reprezentującego powodów radcy prawnego ustalone zgodnie z § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty.