Postanowienie SN z 17 września 2014, sygn. V KK 128/14
Data orzeczenia
17 września 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Andrzej Ryński
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (12)
POSTANOWIENIE
Dnia 17 września 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Ryński
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
w dniu 17 września 2014r.,
sprawy R. T.
skazanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Z.
z dnia 16 stycznia 2014 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Ś.
z dnia 17 września 2013 r., postanowił:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2. zwolnić skazanego R. T. od kosztów sądowych
postępowania kasacyjnego;
3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adw. R. K., Kancelaria
Adwokacka w Z. kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa
złotych osiemdziesiąt groszy) w tym 23 % należnego podatku
VAT, za sporządzenie i wniesienie - jako ustanowiony z urzędu
obrońca skazanego - kasacji na rzecz skazanego R. T.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Ś. wyrokiem z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt …
381/12 uznał oskarżonego R. T. za winnego popełnienia zarzucanego mu aktem
oskarżenia przestępstwa z art. 279 § 1 k.k., art. 190 a § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2
k.k. i art. 64 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. i art.
2
64 § 2 k.k. wymierzył mu karę roku i miesiąca pozbawienia wolności. Nadto na
podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów
sądowych.
Powyższy wyrok zaskarżył osobistą apelacją oskarżony R. T., który zarzucił
orzeczeniu Sądu I instancji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę
orzeczenia mający wpływ na jego treść oraz naruszenie przepisów prawa
procesowego, a w szczególności art. 5 § 2, 7, 410 k.p.k. oraz art. 79 § 1 pkt. 3
k.p.k. Nadto podniósł zarzut przypisania mu sprawstwa kradzieży z włamaniem,
podczas gdy w jego ocenie wyczerpał on znamiona przestępstwa oszustwa. W
trakcie postępowania odwoławczego oskarżony skierował do Sądu Okręgowego w
Z. szereg pism procesowych, w których akcentował, że jego poczytalność w chwili
czynu nie została w sposób należyty ustalona i na poparcie swoich twierdzeń
przesłał do tegoż Sądu opinię sądowo psychiatryczną sporządzoną na zlecenie
Prokuratury Rejonowej w Z. w sprawie … 1898/11, w której R. T. był podejrzany o
przestępstwo z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu
narkomanii (k. 208- 212). Opinia ta została ujawniona na rozprawie apelacyjnej w
dniu 16 stycznia 2014 r. (k.227).
Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn.
akt …1226/13, zmienił zaskarżony wyrok Sądu I instancji w ten sposób, że uznał
oskarżonego R. T. za winnego tego, że w dniu 4 stycznia 2012 r. w Ś., woj. L.,
będąc skazanym za przestępstwo podobne i w ciągu pięciu lat po odbyciu kary co
najmniej sześciu miesięcy pozbawienia wolności, działając w celu osiągnięcia
korzyści majątkowej, podczas rozmowy telefonicznej wprowadził w błąd pracownika
Banku B. /…/ SA co do swojej tożsamości, podając się za G. L., po czym
wykorzystał jego dane osobowe, przypisany mu kod AKD oraz hasło do jego konta i
wydał dyspozycję przelewu kwoty 1 960 zł z rachunku bankowego G. L. na
rachunek bankowy o nr […] prowadzony w Banku Zachodnim W./…/ SA, czym
doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem G. L., tj. czynu z art. 286 §
1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie tych przepisów wymierzył mu
karę roku i miesiąca pozbawienia wolności, zaś w pozostałym zakresie tenże wyrok
utrzymał w mocy oraz rozstrzygnął w przedmiocie kosztów procesu za
postępowanie odwoławcze.
3
Kasację od tego wyroku wywiódł obrońca skazanego, który zarzucił
orzeczeniu Sądu odwoławczego rażące naruszenie przepisów prawa procesowego
mające istotny wpływ na jego treść, a mianowicie art. 202 § 1 k.p.k. poprzez
niedopuszczenie w toku postępowania odwoławczego dowodu z opinii o stanie
zdrowia psychicznego oskarżonego, pomimo istnienia uzasadnionych wątpliwości
co do jego poczytalności tempore criminis.
Powołując się na powyższe, skarżący na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k.
wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy skazanego, okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym,
dlatego została oddalona na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Nie oznacza to
jednak, że sposób procedowania Sądu odwoławczego nie budził zastrzeżeń. Warto
zwrócić uwagę, że oskarżony R. T. kierując do Sądu Okręgowego w Z. liczne pisma
procesowe, m. in. we wniosku z dnia 31 października 2013 r. postulował o jego
ponowne przebadanie na etapie postępowania odwoławczego przez biegłych
lekarzy psychiatrów pod kątem stanu poczytalności w chwili dokonania
przypisanego mu przestępstwa (k.198-199). Pismo to stosownie do treści art. 118
k.p.k. powinno zostać potraktowane co najmniej jako wniosek o uzupełnienie
wydanej w tej sprawie opinii sądowo- psychiatrycznej. Z kolei w piśmie z dnia 19
grudnia 2013 r. skazany postulował o ujawnienie opinii sądowo - psychiatrycznej
wydanej w sprawie … 1898/11, prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową w Z. Na
rozprawie apelacyjnej Sąd odwoławczy ujawnił wskazaną opinię, natomiast nie
odniósł się do wniosku oskarżonego o jego ponowne zbadanie przez biegłych
psychiatrów, z tym że wniosku tego nie poparł wówczas także obrońca z urzędu
oskarżonego R. T. Należy zaznaczyć, że brak rozpoznania tego wniosku, który de
facto był równoznaczny z jego nieuwzględnieniem, stanowił naruszenie art. 167
k.p.k. w zw. z art. 170 k.p.k., jednak nie miał istotnego wpływu na treść wyroku
Sądu odwoławczego, o czym przekonuje argumentacja uzasadnienia Sądu
Okręgowego, który przeprowadził analizę porównawczą obydwu opinii biegłych
psychiatrów dotyczących osoby R. T. wydanych w tej i innej sprawie. Na podstawie
tej analizy Sąd odwoławczy zaakceptował stanowisko biegłych psychiatrów zawarte
4
w opinii wydanej na użytek niniejszego postępowania o pełnej poczytalności
oskarżonego w odniesieniu do przypisanego mu czynu (str. 2 uzasadnienia SO).
Szersza argumentacja tycząca tego zagadnienia wydaje się zbędna, ponieważ
autor kasacji nie podniósł w skardze zarzutu zaniechania rozpoznania przez Sąd
odwoławczy, wniosku dowodowego oskarżonego, lecz sformułował zarzut obrazy
art. 202 § 1 k.p.k. przez niedopuszczenie z urzędu w toku postępowania
odwoławczego dowodu z opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego,
pomimo istnienia uzasadnionych wątpliwości co do jego poczytalności w chwili
czynu, wynikających z treści opinii sądowo - psychiatrycznej sporządzonej w
okresie zbliżonym do daty czynu objętego niniejszym postępowaniem w odniesieniu
do R. T. w innej sprawie. Oznacza to, że ocena rangi naruszenia przez Sąd
odwoławczy art. 167 k.p.k. w zw. z art. 170 k.p.k. i jego wpływu na treść wyroku
pozostawała poza obszarem rozważań Sądu kasacyjnego, ponieważ stosownie do
treści art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i
podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym - tylko w wypadkach określonych
w art. 435, 439 i 455 k.p.k., które w analizowanym postępowaniu nie wystąpiły.
Odnosząc się do podniesionego zarzutu kasacyjnego nie można zgodzić się
ze skarżącym, że w omawianej sprawie doszło do naruszenia i to w sposób rażący
art. 202 § 1 k.p.k. Przepis ten podobnie jak art. 203 k.p.k. reguluje tryb
procesowego ustalania stanu zdrowia psychicznego oskarżonego, określając
wymogi formalne jakie powinna spełniać opinia sądowo - psychiatryczna. W
związku z tym, nie mógł on być naruszony przez Sąd odwoławczy, skoro taka
opinia uzupełniająca nie została w sprawie przeprowadzona wyłącznie z przyczyn
merytorycznych. W istocie jednak skarżący czyniąc zastrzeżenia do opinii sądowo
psychiatrycznej, przez pryzmat częściowo odmiennej w swych wnioskach
końcowych opinii psychiatrycznej wydanej wobec oskarżonego w innej sprawie,
miał zastrzeżenia do wartości dowodowej opinii na podstawie, której Sąd czynił
ustalenia w niniejszym postępowaniu. Zatem, w świetle tak rozumianego zarzutu
kasacji decydujące znaczenie dla oceny wskazanej opinii miała analiza przesłanek
z art. 201 k.p.k., celem stwierdzenia czy przedmiotowa opinia jest jasna, pełna i
pozbawiona sprzeczności wewnętrznych i zewnętrznych. Argumentacja skarżącego
sugeruje wystąpienie zewnętrznej sprzeczności między opinią sądowo -
5
psychiatryczną wydaną na potrzeby niniejszego postępowania w dniu 6 czerwca
2012 r. przez biegłych lekarzy psychiatrów A. P. i K W., w której stwierdzili oni, że
w krytycznym czasie R. T. miał całkowicie zachowaną zdolność rozumienia
znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem (k.75) oraz opinią sądowo -
psychiatryczno - psychologiczną wydaną przez biegłych psychiatrów A. K. Ż., R. B.
i psychologa klinicznego H. B. w dniu 21 grudnia 2011 r., z której wynika, że R. T. w
czasie popełnienia zarzucanego mu w tamtym postępowaniu przestępstwa
posiadania środków odurzających, tj. czynu z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca
2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, miał zachowaną zdolność rozumienia
znaczenia czynu, natomiast zdolność do pokierowania swoim postępowaniem
ograniczoną w stopniu znacznym (k.212). Wbrew stanowisku skarżącego nie ma
sprzeczności między tymi opiniami. Należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art.
202 § 5 k.p.k. opinia biegłych psychiatrów powinna odnosić się do poczytalności
oskarżonego w chwili czynu, a zatem uwzględniać charakter tego czynu w relacji
do rodzaju ewentualnych defektów osobowości oskarżonego, w tym ujawnionych
przez biegłych chorób psychicznych i stopnia rozwoju intelektualnego badanego.
Warto zauważyć, że jeżeli chodzi o stan zdrowia oskarżonego, to wskazane opinie
charakteryzują go w sposób bardzo zbliżony, ponieważ obydwa zespoły biegłych
nie stwierdziły u R. T. choroby psychicznej i rozpoznały uzależnienie mieszane
(narkotykowo – lekowo – alkoholowe). W tej sytuacji decydujące znaczenie na
ostateczny kształt opinii biegłych miał charakter czynów, objętych tymi dwoma
postępowaniami – posiadanie narkotyków i oszustwo. We wskazywanej przez
obrońcę sprawie przestępstwo popełnione przez R. T. (posiadanie amfetaminy)
było bezpośrednio związane z jego uzależnieniem od narkotyków, na co wprost
wskazali biegli psychiatrzy w wydanej opinii (k.211). Stąd też zasadność ich
wniosku, że w odniesieniu do tego czynu oskarżony miał ograniczoną zdolność do
pokierowania swoim postępowaniem wydaje się oczywista. Z kolei przypisane
oskarżonemu w sprawie niniejszej przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. (do którego
popełnienia się przyznał) w swym mechanizmie zdecydowanie różni się od
posiadania narkotyków. Dlatego przestępstwo oszustwa, w kształcie jaki był
udziałem oskarżonego, nie ma bliższego związku z jego uzależnieniem
narkotykowym. Zatem, logiczny wydaje się wniosek biegłych, iż w tych
6
uwarunkowaniach poczytalność oskarżonego nie doznała żadnych ograniczeń.
Powyższa argumentacja prowadzi do konkluzji, że Sąd Okręgowy trafnie
zaakceptował opinię sądowo psychiatryczną sporządzoną w sprawie niniejszej,
mając przy tym pełną świadomość treści opinii psychiatryczno – psychologicznej
dot. R. T. wydanej w innym postępowaniu.
Zgodnie z tezą postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2012 r.,
sygn. akt III KK 176/11 (OSNKW 2012/4/38) poddanie oskarżonego badaniom
psychiatrycznym w innej sprawie nie tworzy, samo przez się, uzasadnionych
wątpliwości co do stanu jego poczytalności odnośnie do innego czynu, a tym
samym nie przesądza potrzeby dopuszczenia dowodu z opinii biegłych psychiatrów
i poddania go - tylko z tego względu - kolejnym badaniom psychiatrycznym.
Z tych przyczyn, nie znajdując podstaw do uwzględnienia kasacji, Sąd
Najwyższy orzekł o jej oddaleniu, jako oczywiście bezzasadnej, zwalniając
skazanego na podstawie art. 624 k.p.k. od ponoszenia kosztów sądowych
postępowania kasacyjnego, wobec uznania, że uiszczenie ich byłoby dla
zobowiązanego zbyt uciążliwe z uwagi na jego aktualną sytuację materialną, na
którą ma także wpływ pobyt skazanego w zakładzie karnym.
Natomiast koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z
urzędu zasądzono od Skarbu Państwa na podstawie art. 16 ust. 2 i 3 w zw. z art.
29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr
146, poz. 1188 ze zm.) i § 14 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz
ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).