sygn. V KK 319/14 16 grudnia 2014 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 16 grudnia 2014, sygn. V KK 319/14

Sygn. akt V KK 319/14
POSTANOWIENIE
Dnia 16 grudnia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Stępka
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 16 grudnia 2014 r.,
sprawy G. K.
skazanego z art. 279 § 1 k.k. i innych,
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w W.
z dnia 22 maja 2014 r.,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 20 listopada 2013 r.,
p o s t a n o w i ł
I. oddalić kasację obrońcy skazanego jako oczywiście
bezzasadną;
II. obciążyć skazanego G. K. kosztami sądowymi za
postępowanie kasacyjne.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w W., wyrokiem z dnia 20 listopada 2013 r., w sprawie …
423/12, rozstrzygnął w przedmiocie odpowiedzialności karnej oskarżonego G. K. w
następujący sposób:
- orzekając w zakresie czynu zarzuconego w pkt I aktu oskarżenia, kwalifikowanego
z art. 278 § 1 k.k. i art. 275 § 1 k.k. i art. 276 k.k. i art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278
§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., uznał oskarżonego za
winnego tego, że w miejscu i czasie zarzuconym w akcie oskarżenia, działając
wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, dokonał kradzieży dowodu osobistego,
karty płatniczej /…/ Banku S.A., kart wstępu do sklepów Makro i Selgros, karty ZUS
2
i karty NFZ, na szkodę M. S., przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach
powrotu do przestępczości, a więc uznał G. K. za winnego występku z art. 275 § 1
k.k. i art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64
§ 1 k.k. i za to, na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., wymierzył mu
karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Nadto w tym zakresie ustalił Sąd, że w
czasie, miejscu oraz okolicznościach wskazanych wyżej, oskarżony zabrał w celu
przywłaszczenia portfel z zawartością pieniędzy w kwocie nieprzekraczającej 400
zł, czym działał na szkodę M. S., czyn ten zakwalifikował jako wykroczenie z art.
119 § 1 k.w. i na podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w., umorzył
postępowanie w tej części;
- orzekając w zakresie czynu zarzuconego w pkt II aktu oskarżenia, uznał
oskarżonego za winnego występku z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to,
na podstawie art. 278 § 1 k.k. wymierzył karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;
- uznał oskarżonego za winnego czynu zarzuconego w pkt III aktu oskarżenia,
stanowiącego występek z art. 281 k.k. i za to wymierzył karę 1 roku pozbawienia
wolności;
- orzekając w zakresie czynów zarzuconych w pkt IV-VI aktu oskarżenia, uznał
oskarżonego za winnego ich popełnienia przyjmując, że stanowią ciąg przestępstw
z art. 279 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. i za to, na podstawie art.
14 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., wymierzył oskarżonemu
karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
- na podstawie art. 91 § 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył Sąd orzeczone wobec
oskarżonego jednostkowe kary pozbawienia wolności w pkt I, II, III i IV części
dyspozytywnej wyroku i wymierzył oskarżonemu karę łączną 3 lat pozbawienia
wolności.
Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, który na podstawie
art. 438 pkt 1 – 4 k.p.k. zarzucił Sądowi:
- obrazę prawa materialnego, a to art. 91 § 1 k.k. poprzez jego niewłaściwe
zastosowanie, w sytuacji, gdy w zakresie tym należało przyjąć czyn ciągły w ujęciu
art. 12 k.k.;
- obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść zaskarżonego
orzeczenia, a mianowicie art. 170 § 1 pkt 1 i 4 k.p.k. wobec nieuwzględnienia
3
wniosku dowodowego oraz art. 413 § 1 pkt 2 k.p.k. wskutek niezamieszczenia w
sentencji wyroku dat poszczególnych rozpraw;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mogący mieć
wpływ na treść zaskarżonego wyroku;
- rażącą niewspółmierność wymierzonej oskarżonemu kary.
W konkluzji obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez
wymierzenie kary pozbawienia wolności w rozmiarze umożliwiającym warunkowe
zawieszenie jej wykonania, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy
Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Po rozpoznaniu wniesionej apelacji Sąd Okręgowy we W. wyrokiem z dnia
22 maja 2014 r., w sprawie … 23/14, utrzymał w mocy wyrok uznając apelację za
oczywiście bezzasadną.
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego również wniósł obrońca skazanego
K., który na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił rażące naruszenie prawa, mające
istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. w zw.
z art. 457 § 3 k.p.k., poprzez:
1/ Nieuwzględnienie zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego, a to art. 91 § 1
k.k., co było skutkiem orzeczenia wobec skazanego rażąco niewspółmiernej kary 2
lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności za czyny z punktu od IV do VI części
wstępnej wyroku, a w konsekwencji orzeczenie kary łącznej 3 lat pozbawienia
wolności i odstąpienie od kary najbardziej adekwatnej ze względu na okoliczności
czynu i postawę skazanego, mianowicie kary pozbawienia wolności z
zastosowaniem instytucji warunkowego zawieszenia jej wykonania, zwłaszcza w
sytuacji, gdy skazany przyznał się do zarzucanych mu czynów.
2/ Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mogące mieć wpływ na treść
wyroku, a mianowicie art. 213 k.p.k. i art. 214 k.p.k., poprzez nieuwzględnienie
pozytywnej opinii o skazanym z jednostki penitencjarnej, w której skazany
przebywał, podczas gdy uwzględnienie tej opinii doprowadziłoby Sąd Okręgowy do
orzeczenia kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania,
w miejsce bezwzględnej kary pozbawienia wolności.
3/ Nieuwzględnienie zarzutu obrazy art. 170 § 1 pkt 1 i 4 k.p.k. i w konsekwencji
uznanie przez Sąd Okręgowy za zbędne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego
4
celem ustalenia wartości rozporów do szalunków, co doprowadziłoby do ustalenia
rzeczywistej wartości tych rzeczy.
4/ Nieuwzględnienie zarzutu obrazy przepisu art. 413 § 1 pkt 2 k.p.k., podczas gdy
niniejsza sprawa była przedmiotem rozpoznania Sądu Rejonowego na kilku
rozprawach, gdy tymczasem w sentencji wyroku Sądu I instancji zamieszczono
jedynie dzień 20 listopada 2013 r., kiedy to został wydany i ogłoszony wyrok w
przedmiotowej sprawie.
5/ Nieuwzględnienie zarzutu obrazy przepisu art. 424 § 1 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k.,
co doprowadziło do orzeczenia przez Sąd Okręgowy rażąco niewspółmiernej kary
łącznej 3 lat pozbawienia wolności, podczas gdy uwzględnienie tego zarzutu
doprowadziłoby do zmiany kwalifikacji prawnej czynu skazanego z punktu III części
wstępnej wyroku Sądu I instancji z art. 281 k.k., na czyn z art. 278 § 1 k.k., a w
konsekwencji do orzeczenia wobec skazanego kary pozbawienia wolności z
warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie wyroków Sądów obydwu instancji i
przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu we W. do ponownego rozpoznania.
W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Okręgowej w W.
wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co skutkowało jej oddaleniem w
trybie określonym w art. 535 § 3 k.p.k. W przedmiotowej sprawie skarga zmierzała
do kolejnego zakwestionowania prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej
instancji – i zaakceptowanej w pełni w wyniku kontroli apelacyjnej przez Sąd
odwoławczy – oceny materiału dowodowego oraz ustaleń faktycznych, a zarzuty
kasacyjne stanowią powielenie zarzutów apelacyjnych. Tymczasem postępowanie
kasacyjne nie może stanowić powtórzenia postępowania apelacyjnego i nie jest
swego rodzaju trzecią instancją odwoławczą, mającą służyć kolejnemu
weryfikowaniu poprawności zapadłych orzeczeń w sądach pierwszej i drugiej
instancji. Sama kasacja została skonstruowana w taki sposób, iż zarzuty dotyczą w
istocie wprost wyroku Sądu pierwszej instancji, zaś poprzez ich powiązanie z
zarzutami pod adresem orzeczenia sądu odwoławczego, jej autor stara się
5
doprowadzić do poddania ocenie przez Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych
dokonanych przez Sąd Rejonowy.
Całkowicie niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd odwoławczy art.
457 § 3 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. podniesiony w kasacji obrońcy skazanego K. Sąd
Okręgowy rozważył wszystkie zarzuty i wnioski podniesione w apelacji obrońcy
tego oskarżonego i wystarczająco umotywował swój stosunek do nich.
Uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego w pełni odpowiada wymogom
określonym w art. 457 § 3 k.p.k. Wbrew sugestiom obrońcy nie można utożsamiać
faktu nie podzielenia zasadności podniesionego w apelacji zarzutu, z brakiem
ustosunkowania się do niego. Zresztą należy po raz kolejny zauważyć, iż kasacja
jest wręcz kalką apelacji. Przy pewnych tylko modyfikacjach niezbędnych dla
nadania skardze formy kasacji powiela prawie wszystkie zarzuty apelacji, a także
znaczną część przywołanej na ich poparcie argumentacji. Tymczasem powtórzenie
w skardze kasacyjnej argumentacji prezentowanej uprzednio w apelacji może być
skuteczne tylko wówczas, gdy Sąd odwoławczy nie rozpozna należycie wszystkich
zarzutów i nie odniesie się do nich w uzasadnieniu swojego orzeczenia w sposób
zgodny z wymogami określonymi w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Motywy
kasacji wskazują natomiast wprost, że jej autor prezentując własną ocenę dowodów
opartą na ich jednostronnej analizie, polemizuje z ustaleniami faktycznymi i oceną
wiarygodności dowodów wskazujących na sprawstwo skazanego w omawianym
zakresie, a nadto kwestionuje fakt wymierzenia kary pozbawienia wolności o
charakterze bezwzględnym.
Należy również przypomnieć, iż stopień szczegółowości rozważań Sądu
odwoławczego uzależniony jest od jakości oceny dokonanej przez Sąd I instancji.
Jeżeli ta ocena jest wszechstronna, pełna, logiczna i wsparta zasadami
doświadczenia życiowego, a więc odpowiada w pełni wymogom nałożonym przez
reguły z art. 7 k.p.k., to wówczas Sąd odwoławczy zwolniony jest od
drobiazgowego odnoszenia się do zarzutów apelacji, kwestionujących w
rzeczywistości taką ocenę.
W takim wypadku wystarczające jest wskazanie głównych powodów nie podzielenia
zarzutów apelacji, a następnie odesłanie do szczegółów uzasadnienia wyroku Sądu
pierwszej instancji. Jakkolwiek jest rzeczą oczywistą, iż na Sądzie odwoławczym
6
ciąży obowiązek rozpoznania wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w
środku odwoławczym, nie oznacza to jednak bezwzględnego wymogu
szczegółowego umotywowania każdego argumentu. Jeżeli Sąd odwoławczy
podziela w pełni dokonaną przez Sąd I instancji ocenę dowodów, może zaniechać
szczegółowego odnoszenia się w uzasadnieniu swojego wyroku do zarzutów
apelacji, gdyż byłoby to zbędnym powtórzeniem argumentacji tego sądu (por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2009 r., III KK 381/08, Lex Nr 512100;
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 października 2007 r., III KK 120/07,
Lex Nr 322853; z dnia 2 sierpnia 2006 r., II KK 238/05, Lex Nr 193046). Skoro w
przedmiotowej sprawie Sąd I instancji sporządził uzasadnienie swego wyroku w taki
sposób, iż w pełni odpowiadało wymogom z art. 424 § 1 k.p.k., nadto zawiera ono
pełną i rzetelną ocenę całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, to Sąd
odwoławczy nie miał potrzeby jeszcze bardziej szczegółowego, niż to uczynił,
odnoszenia się do poszczególnych zarzutów apelacji.
Słusznie Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu I instancji, iż czyny
zarzucane oskarżonemu w pkt IV – VI aktu oskarżenia, a przypisane w ust. IV
wyroku, stanowią ciąg przestępstw w rozumieniu art. 91 § 1 k.k., nie zaś czyn ciągły
w ujęciu art. 12 k.k. Trafnie podniósł prokurator w pisemnej odpowiedzi na kasację,
że dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne jednoznacznie wskazują, iż
w przypadku tych przestępstw skazany nie działał w wykonaniu z góry powziętego
zamiaru, lecz jego zachowania miały charakter losowy i przypadkowy.
Zgodnie z brzmieniem art. 12 k.k., dwa lub więcej zachowań, podjętych w
krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, uważa się za
jeden czyn zabroniony. Natomiast, jeżeli sprawca popełnia w podobny sposób, w
krótkich odstępach czasu, dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy
wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw, sąd
orzeka jedną karę na podstawie przepisu, którego znamiona każde z tych
przestępstw wyczerpuje, w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia
zwiększonego o połowę. Należy wyraźnie podkreślić, iż sam fakt, że czyny
zabronione, których dopuścił się skazany, podlegają jednakowej kwalifikacji
prawnej i nastąpiły w krótkich odstępach czasu, nie jest wystarczającym, aby
przypisać oskarżonemu popełnienie jednego czynu zabronionego w warunkach
7
określonych w art. 12 k.k. W realiach procesowych niniejszej sprawy nic bowiem
nie wskazuje, by G. K. obejmował jednym zamiarem wszystkie zachowania
tworzące przypisany ciąg przestępstw, już w momencie realizacji pierwszego z
nich. Nie ulega natomiast wątpliwości, iż skazany decyzję o popełnieniu kolejnego
czynu podejmował nagle, okazyjnie, poszukując środków na zakup narkotyków.
Wreszcie, podkreślenia wymaga fakt, iż zarówno w apelacji, jak i w kasacji, poza
polemiką ze stanowiskiem Sądu, nie przedstawiono żadnych merytorycznych
argumentów mogących przemawiać za przyjęciem w omawianym zakresie
kwalifikacji z art. 12 k.k.
Za dowolne należy uznać stanowisko autora kasacji, że gdyby Sądy obydwu
instancji uwzględniły pozytywną opinię skazanego w zakładzie karnym, to z
pewnością doszłoby do wymierzenia kary pozbawienia wolności w rozmiarze
umożliwiającym zastosowanie instytucji warunkowego zawieszenia jej wykonania.
W pierwszej kolejności wypada zgodzić się ze stanowiskiem Prokuratora, iż pogląd
sądu co do charakteru opinii ma charakter ocenny i w związku z tym nie może być
kwestionowany w trybie kasacji. Niezależnie od tej uwagi należy stwierdzić, że brak
jest podstaw do wywodzenia, iż opinia zakładu karnego dotycząca skazanego
Kościka znajdowała się poza sferą zainteresowania Sądów I i II instancji. W
szczególności takiego stanowiska nie można przyjąć tylko z tej przyczyny, że w
pisemnych motywach do wyroków tychże sądów, opinii takiej nie wymieniono
wprost. Sąd Rejonowy na stronie 10 uzasadnienia wyroku wskazał przekonująco i
obszernie przyczyny, dla których należało wymierzyć wobec oskarżonego
bezwzględną karę pozbawienia wolności. Jak wywiódł ten Sąd, przeciwko
możliwości wymierzenia kary w niższym rozmiarze i zastosowania instytucji
warunkowego zawieszenia jej wykonania, przemawiają przede wszystkim takie
okoliczności, jak uprzednia karalność oskarżonego, jego niepoprawność i brak
efektów wychowawczych dotychczas stosowanych kar. Sąd podkreślił m. in. –
„…oskarżony wymaga poddania go resocjalizacji, przy czym w ocenie Sądu, winna
to być resocjalizacja w warunkach izolacji zakładu karnego, albowiem tylko taka
kara może odnieść skutek w odniesieniu do osoby oskarżonego, gdy inne
łagodniejsze środki okazały się być nieskuteczne”. Stanowisko Sądu Rejonowego
w tym zakresie zostało w pełni zaakceptowane przez Sąd odwoławczy, który
8
dodatkowo podniósł, iż Sąd I instancji „wziął pod uwagę właściwości i warunki
osobiste oskarżonego, jego sposób życia przed popełnieniem przestępstwa, a
także, jak to nakazuje przepis art. 53 § 2 k.k., zachowanie po jego popełnieniu…”
(s. 10 uzasadnienia).
Za oczywiście bezzasadny należało uznać również zarzut z pkt III petitum
kasacji, jakoby w postępowaniu przed Sądem I instancji dopuszczono się obrazy
art. 170 § 1 pkt 1 i 4 k.p.k., wobec oddalenia wniosku dowodowego o dopuszczenie
dowodu z opinii biegłego na okoliczność wartości skradzionych rozporów do
szalunków (przestępstwo z art. 281 k.k. przypisane w ust. III wyroku). Podobnie
Sąd odwoławczy nie uwzględniając podniesionego w apelacji tożsamego zarzutu,
nie dopuścił się naruszenia prawa w tym zakresie. Należy zaaprobować stanowisko
Sądów obydwu instancji, iż zbędnym było przeprowadzenie takiego dowodu. Sąd I
instancji uwzględnił na okoliczność wartości skradzionych rozporów do szalunków
zeznania świadka G. B., uznając je za wiarygodne. Należy przypomnieć, że
zgodnie z art. 7 k.p.k., organy postępowania kształtują swe przekonanie na
podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie, z
uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i
doświadczenia życiowego. Dla rozstrzygnięcia kwestii rzeczywistej wartości
przedmiotowych rozporów nie było niezbędnym zasięgnięcie wiadomości
specjalnych, skoro rzecz sprowadzała się do nieskomplikowanych i wymagających
podstawowej wiedzy rozważań.
W odniesieniu do zarzutu z pkt IV petitum kasacji, dotyczącego obrazy
przepisów postępowania, polegającego na naruszeniu przepisu art. 413 § 1 pkt 2
k.p.k. poprzez zamieszczenie w sentencji zaskarżonego wyroku jedynie daty
wydania i ogłoszenia wyroku, z pominięciem wskazania wszystkich terminów
rozpraw, stwierdzić stanowczo należy, że uchybienie to, jakkolwiek formalnie
zaistniało, nie miało rażącego charakteru i nie wywarło żadnego wpływu na treść
wyroku. Takiego wpływu nie wskazano w żaden sposób również w kasacji,
poprzestając tylko na podniesieniu zarzutu. Jak trafnie podniósł Sąd odwoławczy,
tego rodzaju uchybienie może co najwyżej stanowić podstawę do sprostowania
orzeczenia w trybie art. 105 k.p.k. (s. 9 uzasadnienia).
9
Trudno do końca właściwie odczytać – nawet przy zastosowaniu dyrektywy z
art. 118 § 1 k.p.k. – rzeczywistą treść zarzutu V petitum kasacji. Z jednej bowiem
strony, obrońca zarzuca Sądowi odwoławczemu rażące naruszenie art. 433 § 2
k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., wobec nieuwzględnienia zarzutu z pkt III apelacji,
dotyczącego obrazy art. 424 § 1 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k.
Z drugiej jednak strony wyraża przekonanie, że uwzględnienie tego zarzutu
przez Sąd Okręgowy, doprowadziłoby w konsekwencji do wymierzenia
łagodniejszej kary wobec oskarżonego, a zwłaszcza, poprzez warunkowe
zawieszenie jej wykonania. Wreszcie, analiza zarówno samego zarzutu kasacji, jak
i ogólnikowego jego uzasadnienia wskazuje, że w istocie rzeczy autor kasacji
kwestionuje ustalenia faktyczne Sądu I instancji dotyczące przypisanego w ust. III
wyroku przestępstwa z art. 281 k.k., przyjętą w tej części kwalifikację prawną
czynu, a pośrednio, wymierzoną w ust. V wyroku karę pozbawienia wolności.
Niezależnie od faktu, iż zarzut ten jest na pograniczu jego prawnej
dopuszczalności, trzeba zwrócić uwagę, że również jest oczywiście bezzasadny.
Do podniesionego w tym zakresie zarzutu apelacji, Sąd Okręgowy odniósł się
wyczerpująco na stronach 8 – 11 uzasadnienia, a stanowisko tam zaprezentowane
należy w pełni zaaprobować. Uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w omawianej
części jest wnikliwe, przekonujące i w pełni odpowiada kryteriom z art. 424 § 1 i 2
k.p.k. Sąd dokonał właściwych ustaleń faktycznych, zebrane dowody poddał
rzeczowej i zgodnej z zasadą swobodnej oceny analizie, z której wyciągnął trafne
wnioski. Wyczerpująco także przedstawił argumenty przemawiające za potrzebą
wymierzenia oskarżonemu K. bezwzględnej kary pozbawienia wolności, na co
zwrócono już wcześniej uwagę w niniejszym uzasadnieniu.
Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności Sąd
Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego w trybie art. 535 § 3 k.p.k. jako
oczywiście bezzasadną. O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., obciążając nimi
skazanego.