Uchwalenie: Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym
Wejscie w życie: 1 maja 2005
Ostatnia Zmiana: 16 czerwca 2016
Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym
Art. 2. 1. Mniejszością narodową, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli
polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:
1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;
2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub
tradycją;
3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana
na jej wyrażanie i ochronę;
5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co
najmniej 100 lat;
6) utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
2. Za mniejszości narodowe uznaje się następujące mniejszości:
1) białoruską;
2) czeską;
3) litewską;
4) niemiecką;
5) ormiańską;
6) rosyjską;
7) słowacką;
8) ukraińską;
9) żydowską.
3. Mniejszością etniczną, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich,
która spełnia łącznie następujące warunki:
1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;
2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub
tradycją;
3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana
na jej wyrażanie i ochronę;
5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co
najmniej 100 lat;
6) nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
4. Za mniejszości etniczne uznaje się następujące mniejszości:
1) karaimską;
2) łemkowską;
3) romską;
4) tatarską.
Art. 10. 1. Wpisu do Urzędowego Rejestru dokonuje prowadzący Urzędowy
Rejestr minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych, na podstawie wniosku rady gminy.
2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać w szczególności dane
urzędowe dotyczące liczby mieszkańców gminy, w tym liczby mieszkańców
należących do mniejszości, której język ma być używany jako język pomocniczy, oraz uchwałę rady gminy o wyrażeniu zgody na wprowadzenie języka pomocniczego wraz ze wskazaniem języka mniejszości, który ma być językiem pomocniczym.
3. Przed dokonaniem wpisu do Urzędowego Rejestru minister właściwy do
spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych weryfikuje
wniosek, o którym mowa w ust. 1. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych
oraz mniejszości narodowych i etnicznych może odmówić dokonania wpisu do
Urzędowego Rejestru, jeżeli wniosek nie spełnia wymogów określonych w ust. 2.
4. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych odmawia dokonania wpisu do Urzędowego Rejestru, jeżeli liczba
mieszkańców gminy należących do mniejszości, której język ma być używany jako
język pomocniczy, jest mniejsza niż 20% ogólnej liczby mieszkańców tej gminy.
5. Na odmowę dokonania wpisu do Urzędowego Rejestru radzie gminy
przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
6. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych na wniosek rady gminy wykreśla gminę z Urzędowego Rejestru.
7. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych określi, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji
publicznej, w drodze rozporządzenia, sposób prowadzenia Urzędowego Rejestru oraz
wzór wniosku, o którym mowa w ust. 1, uwzględniając w szczególności dane
pozwalające na jednoznaczną identyfikację gminy (nazwa województwa, nazwa
powiatu, nazwa gminy) oraz informacje, o których mowa w ust. 2.
Art. 12. 1. Dodatkowe tradycyjne nazwy w języku mniejszości mogą być
używane obok:
1) urzędowych nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych,
2) nazw ulic
– ustalonych w języku polskim na podstawie odrębnych przepisów.
2. Dodatkowe nazwy, o których mowa w ust. 1, mogą być używane jedynie na
obszarze gmin wpisanych do prowadzonego przez ministra właściwego do spraw
wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych Rejestru gmin, na
których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości, zwanego dalej „Rejestrem
gmin”. Wpisu do Rejestru gmin dokonuje minister właściwy do spraw wyznań
religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych na wniosek rady gminy, na
której obszarze nazwy te mają być używane, z zastrzeżeniem ust. 7 i art. 13 ust. 17.
3. Dodatkowe nazwy, o których mowa w ust. 1, nie mogą nawiązywać do nazw
z okresu 19331945, nadanych przez władze Trzeciej Rzeszy Niemieckiej lub
Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.
4. Dodatkowe nazwy, o których mowa w ust. 1, mogą być wprowadzone na
terenie całej gminy lub w poszczególnych miejscowościach.
5. Dodatkowe nazwy, o których mowa w ust. 1, umieszczane są po nazwie
w języku polskim i nie mogą być stosowane samodzielnie.
6. Ustalenie dodatkowej nazwy w języku mniejszości następuje zgodnie
z zasadami pisowni tego języka.
7. Dodatkowa nazwa miejscowości lub obiektu fizjograficznego w języku
mniejszości może być ustalona na wniosek rady gminy, jeżeli:
1) liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości jest nie mniejsza niż 20%
ogólnej liczby mieszkańców tej gminy lub, w przypadku miejscowości
zamieszkanej, za ustaleniem dodatkowej nazwy miejscowości w języku
mniejszości opowiedziała się w konsultacjach, przeprowadzonych w trybie
określonym w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie
gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446, 1579 i 1948), ponad połowa mieszkańców
tej miejscowości biorących udział w konsultacjach;
2) wniosek rady gminy uzyskał pozytywną opinię Komisji Nazw Miejscowości
i Obiektów Fizjograficznych, utworzonej na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia
2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych
(Dz. U. poz. 1612 oraz z 2005 r. poz. 141).
8. Do ustalania dodatkowych nazw ulic w języku mniejszości zastosowanie mają
przepisy ustawy, o której mowa w ust. 7 pkt 1.
Art. 13. 1. Rada gminy przedstawia wniosek, o którym mowa w art. 12 ust. 7, na
wniosek mieszkańców gminy należących do mniejszości lub z inicjatywy własnej.
W przypadku wniosku dotyczącego nazwy miejscowości zamieszkanej, rada gminy
jest obowiązana uprzednio przeprowadzić w tej sprawie konsultacje z mieszkańcami
tej miejscowości, w trybie określonym w art. 5a ust. 2 ustawy o samorządzie
gminnym.
2. Rada gminy przedstawia wniosek, o którym mowa w art. 12 ust. 7, ministrowi
właściwemu do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych
za pośrednictwem wojewody.
3. Wniosek, o którym mowa w art. 12 ust. 7, powinien zawierać:
1) uchwałę rady gminy w sprawie ustalenia dodatkowej nazwy miejscowości lub
obiektu fizjograficznego;
2) prawidłowe brzmienie urzędowej nazwy miejscowości lub obiektu
fizjograficznego w języku polskim;
3) w przypadku obiektu fizjograficznego – opinie zarządów województw, na
których terenie obiekt się znajduje;
4) proponowane brzmienie nazwy dodatkowej w języku mniejszości;
5) omówienie wyników konsultacji, o których mowa w ust. 1 i w art. 12 ust. 7
pkt 1;
6) informację o kosztach finansowych wprowadzenia proponowanej zmiany.
4. Wymóg zasięgnięcia opinii uznaje się za spełniony w przypadku niewyrażenia
opinii, o których mowa w ust. 3 pkt 3, w terminie 30 dni od dnia otrzymania
wystąpienia o opinię.
5. Wojewoda jest obowiązany przekazać ministrowi właściwemu do spraw
wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych wniosek, o którym
mowa w art. 12 ust. 7, nie później niż w ciągu 30 dni od dnia jego otrzymania,
dołączając swoją opinię. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz
mniejszości narodowych i etnicznych przekazuje Komisji Nazw Miejscowości
i Obiektów Fizjograficznych wniosek do zaopiniowania. Komisja Nazw Miejscowości
i Obiektów Fizjograficznych przedstawia ministrowi właściwemu do spraw wyznań
religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych swoją opinię, za pośrednictwem
ministra właściwego do spraw administracji publicznej, niezwłocznie po zapoznaniu
się z wnioskiem.
6. Dodatkową nazwę miejscowości lub obiektu fizjograficznego w języku
mniejszości uważa się za ustaloną, jeżeli została wpisana do Rejestru gmin.
7. Wpisu, o którym mowa w ust. 6, dokonuje minister właściwy do spraw
wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, po uzyskaniu
pozytywnej opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych.
8. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych odmówi wpisania do Rejestru gmin dodatkowej nazwy miejscowości lub
obiektu fizjograficznego w języku mniejszości lub wykreśli nazwę z tego Rejestru,
jeżeli będzie nawiązywała do nazwy z okresu 19331945, nadanej przez władze
Trzeciej Rzeszy Niemieckiej lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.
9. Na odmowę dokonania wpisu, o którym mowa w ust. 6, i na wykreślenie,
o którym mowa w ust. 8, radzie gminy przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
10. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości
narodowych i etnicznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
administracji publicznej, określi, w drodze rozporządzenia, wzory wniosków rady
gminy:
1) o wpisanie gminy do Rejestru gmin,
2) o ustalenie dodatkowej nazwy miejscowości lub obiektu fizjograficznego
w języku mniejszości
– biorąc pod uwagę szczegółowy zakres informacji umieszczanych w Rejestrze gmin.
11. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości
narodowych i etnicznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
administracji publicznej, określi, w drodze rozporządzenia, sposób prowadzenia
Rejestru gmin oraz szczegółowy zakres informacji umieszczanych w tym Rejestrze,
uwzględniając określenie województwa i powiatu, na których obszarze położona jest
gmina, nazwę gminy, urzędową nazwę miejscowości lub obiektu fizjograficznego oraz
dodatkową nazwę w języku mniejszości.
12. Minister właściwy do spraw transportu, w porozumieniu z ministrem
właściwym do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych
i ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, określi, w drodze
rozporządzenia, szczegóły dotyczące umieszczania na znakach i tablicach
dodatkowych nazw w języku mniejszości, uwzględniając w szczególności wielkość
i styl czcionki nazw w języku polskim i w języku mniejszości.
Art. 18. 1. Organy władzy publicznej są obowiązane podejmować odpowiednie
środki w celu wspierania:
1) działalności zmierzającej do ochrony, zachowania i rozwoju tożsamości
kulturowej mniejszości;
2) integracji obywatelskiej i społecznej.
2. Środkami, o których mowa w ust. 1, mogą być w szczególności dotacje
celowe lub podmiotowe na:
1) działalność instytucji kulturalnych, ruchu artystycznego i twórczości mniejszości
oraz imprez artystycznych mających istotne znaczenie dla kultury mniejszości;
2) inwestycje służące zachowaniu tożsamości kulturowej mniejszości;
3) wydawanie książek, czasopism, periodyków i druków ulotnych w językach
mniejszości lub w języku polskim, w postaci drukowanej oraz w innych
technikach zapisu obrazu i dźwięku;
4) wspieranie programów telewizyjnych i audycji radiowych realizowanych przez
mniejszości;
5) ochronę miejsc związanych z kulturą mniejszości;
6) działalność świetlicową;
7) prowadzenie bibliotek oraz dokumentacji życia kulturalnego i artystycznego
mniejszości;
8) edukację dzieci i młodzieży realizowaną w różnych formach;
9) propagowanie wiedzy o mniejszościach;
10) inne zadania zmierzające do osiągnięcia celów, o których mowa w ust. 1,
w szczególności realizowane w ramach programów wieloletnich.
3. Dotacje, o których mowa w ust. 2, przyznawane z części budżetu państwa,
której dysponentem jest minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz
mniejszości narodowych i etnicznych, mogą być udzielane z pominięciem otwartego
konkursu ofert. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości
narodowych i etnicznych corocznie ogłasza zasady postępowania w sprawach
dotyczących udzielania dotacji, o których mowa w ust. 2. Przepisy art. 1418 ustawy
z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
(Dz. U. z 2016 r. poz. 1817 i 1948 oraz z 2017 r. poz. 60 i 573) stosuje się
odpowiednio.
3a. Łączna kwota dotacji przyznanych w kolejnych latach na dofinansowanie
inwestycji, o których mowa w ust. 2 pkt 2, niepochodzących z budżetu Unii
Europejskiej, nie może być wyższa niż 90% planowanej wartości kosztorysowej
inwestycji.
3b. Jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymywać dotacje celowe
z budżetu państwa na realizację zadań zmierzających do osiągnięcia celów, o których
mowa w ust. 1.
4. Środkami, o których mowa w ust. 1, mogą być również środki przekazywane
z budżetu jednostki samorządu terytorialnego organizacjom lub instytucjom,
realizującym zadania służące ochronie, zachowaniu i rozwojowi tożsamości
kulturowej mniejszości lub integracji obywatelskiej lub społecznej.
5. Dotacje podmiotowe, o których mowa w ust. 2, mogą otrzymywać organizacje
mniejszości lub mające istotne znaczenie dla kultury mniejszości instytucje kulturalne. Przepis art. 122 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
(Dz. U. z 2016 r. poz. 1870, z późn. zm.) stosuje się odpowiednio.
Art. 23. 1. Tworzy się Komisję Wspólną Rządu i Mniejszości Narodowych
i Etnicznych jako organ opiniodawczo-doradczy Prezesa Rady Ministrów, zwaną dalej
„Komisją Wspólną”.
2. Do zadań Komisji Wspólnej należy:
1) wyrażanie opinii w sprawach realizacji praw i potrzeb mniejszości, w tym ocena
sposobu realizacji tych praw oraz formułowanie propozycji w zakresie działań
zmierzających do zapewnienia realizacji praw i potrzeb mniejszości;
2) opiniowanie programów służących tworzeniu warunków sprzyjających
zachowaniu i rozwojowi tożsamości kulturowej mniejszości, zachowaniu
i rozwojowi języka regionalnego, integracji obywatelskiej lub społecznej;
3) opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących spraw mniejszości;
4) opiniowanie wysokości i zasad podziału środków przeznaczonych w budżecie
państwa na wspieranie działalności zmierzającej do ochrony, zachowania
i rozwoju tożsamości kulturowej mniejszości oraz zachowania i rozwoju języka
regionalnego;
5) podejmowanie działań na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji osób należących
do mniejszości.
3. W celu realizacji swoich zadań Komisja Wspólna:
1) współdziała z organami administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz
z zainteresowanymi organizacjami społecznymi;
2) może zwracać się do instytucji, placówek i środowisk naukowych oraz
organizacji społecznych w szczególności o opinie, stanowiska, ekspertyzy lub
informacje;
3) może zapraszać do udziału w swoich pracach przedstawicieli jednostek
samorządu terytorialnego, organizacji społecznych i środowisk naukowych.
Art. 24. 1. W skład Komisji Wspólnej wchodzą:
1) przedstawiciele organów administracji rządowej:
a) ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości
narodowych i etnicznych,
b) ministra właściwego do spraw administracji publicznej,
c) ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego,
d) ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania,
e) ministra właściwego do spraw finansów publicznych,
f) ministra właściwego do spraw pracy,
g) Ministra Sprawiedliwości,
h) ministra właściwego do spraw wewnętrznych,
i) ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego,
j) ministra właściwego do spraw zagranicznych,
k) Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,
l) (uchylona)
m) Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów;
1a) przedstawiciel Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu;
2) przedstawiciele mniejszości w liczbie:
a) dwóch przedstawicieli mniejszości białoruskiej,
b) jeden przedstawiciel mniejszości czeskiej,
c) dwóch przedstawicieli mniejszości litewskiej,
d) dwóch przedstawicieli mniejszości niemieckiej,
e) jeden przedstawiciel mniejszości ormiańskiej,
f) jeden przedstawiciel mniejszości rosyjskiej,
g) jeden przedstawiciel mniejszości słowackiej,
h) dwóch przedstawicieli mniejszości ukraińskiej,
i) jeden przedstawiciel mniejszości żydowskiej,
j) jeden przedstawiciel mniejszości karaimskiej,
k) dwóch przedstawicieli mniejszości łemkowskiej,
l) dwóch przedstawicieli mniejszości romskiej,
m) jeden przedstawiciel mniejszości tatarskiej;
3) dwóch przedstawicieli społeczności posługującej się językiem, o którym mowa
w art. 19;
4) sekretarz Komisji Wspólnej, którym jest pracownik urzędu obsługującego
ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych.
2. Prezes Rady Ministrów powołuje i odwołuje członków Komisji Wspólnej na
wniosek ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości
narodowych i etnicznych.
3. Minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych zawiadamia organy, o których mowa w ust. 1 pkt 1, oraz organizacje mniejszości oraz społeczności posługującej się językiem, o którym mowa w art. 19, o zamiarze wystąpienia do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem, o którym mowa
w ust. 2.
4. Organy, o których mowa w ust. 1 pkt 1, zgłaszają ministrowi właściwemu do
spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych swoich
kandydatów na członków Komisji Wspólnej w terminie 90 dni od dnia otrzymania
zawiadomienia, o którym mowa w ust. 3.
5. Poszczególne mniejszości, o których mowa w art. 2, oraz społeczność
posługująca się językiem, o którym mowa w art. 19, zgłaszają ministrowi właściwemu
do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych swoich
kandydatów na członków Komisji Wspólnej reprezentujących daną mniejszość lub
społeczność posługującą się językiem, o którym mowa w art. 19, w liczbie określonej
dla tej mniejszości lub dla tej społeczności odpowiednio w ust. 1 pkt 2 albo pkt 3,
w terminie 90 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 3.
6. Jeżeli w terminie określonym w ust. 5 któraś z mniejszości lub społeczność
posługująca się językiem, o którym mowa w art. 19, nie zgłosi swoich kandydatów lub
zgłosi liczbę kandydatów inną niż określona odpowiednio dla tej mniejszości w ust. 1
pkt 2, a dla społeczności w ust. 1 pkt 3, wówczas minister właściwy do spraw wyznań
religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych przedstawia tej mniejszości lub
społeczności do zaopiniowania swoich kandydatów na członków Komisji Wspólnej
reprezentujących tę mniejszość lub społeczność. W przypadku niewyrażenia przez
mniejszość lub społeczność opinii w terminie 30 dni od dnia przedstawienia przez
ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych kandydatów, wymóg uzyskania opinii uznaje się za spełniony.
7. We wniosku, o którym mowa w ust. 2, minister właściwy do spraw wyznań
religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych wskazuje jako kandydatów na
członków Komisji Wspólnej jedynie osoby zgłoszone przez organy, o których mowa
w ust. 1 pkt 1, oraz mniejszości lub społeczność posługującą się językiem, o którym
mowa w art. 19, z zastrzeżeniem ust. 6, a także kandydata na sekretarza Komisji
Wspólnej.
Art. 28. 1. Posiedzenia Komisji Wspólnej odbywają się nie rzadziej niż raz na
6 miesięcy.
2. Posiedzenia zwołuje współprzewodniczący Komisji Wspólnej, będący
przedstawicielem ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości
narodowych i etnicznych, z inicjatywy własnej lub na wniosek
współprzewodniczącego, będącego przedstawicielem mniejszości i społeczności
posługującej się językiem, o którym mowa w art. 19.
3. W celu wypracowania wspólnego stanowiska mniejszości i społeczności
posługującej się językiem, o którym mowa w art. 19, współprzewodniczący, będący
przedstawicielem mniejszości i tej społeczności, może zwoływać posiedzenia, w których udział będą brali tylko członkowie Komisji Wspólnej, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 2 i 3. Stanowisko jest niezwłocznie przekazywane pozostałym członkom Komisji Wspólnej przez współprzewodniczącego.
4. W celu wypracowania wspólnego stanowiska administracji rządowej,
współprzewodniczący, będący przedstawicielem ministra właściwego do spraw
wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, może zwoływać
posiedzenia, w których udział będą brali tylko członkowie Komisji Wspólnej,
o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 1. Stanowisko jest niezwłocznie przekazywane
pozostałym członkom Komisji Wspólnej przez współprzewodniczącego.
5. Stanowiska, o których mowa w ust. 3 i 4, a także opinie, o których mowa
w art. 23 ust. 2, są przekazywane Prezesowi Rady Ministrów i Radzie Ministrów.
6. Szczegółowy regulamin pracy Komisji Wspólnej określa, w drodze
zarządzenia, Prezes Rady Ministrów.