Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym

1. Głosowanie w referendum przeprowadza się:
1) w stałych obwodach głosowania, utworzonych na podstawie przepisów
ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy;
2) w obwodach głosowania utworzonych w szpitalach i w zakładach pomocy społecznej;
3) w obwodach głosowania utworzonych w zakładach karnych i aresztach
śledczych oraz w oddziałach zewnętrznych tych zakładów i aresztów;
4) w obwodach głosowania utworzonych dla obywateli polskich
przebywających za granicą;
5) w obwodach głosowania utworzonych dla obywateli polskich
przebywających na polskich statkach morskich.
2. Do obwodów głosowania w szpitalach i zakładach pomocy społecznej oraz
do obwodów w zakładach karnych i aresztach śledczych, a także do obwodów
w oddziałach zewnętrznych tych zakładów i aresztów stosuje się odpowiednio
przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy.
3. Do obwodów głosowania dla obywateli polskich przebywających za
granicą oraz do obwodów głosowania dla wyborców przebywających na polskich
statkach morskich stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 5 stycznia
2011 r. – Kodeks wyborczy.
4. W uzasadnionych przypadkach mogą być dokonane zmiany obwodów
głosowania, w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy.
5. Informację o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach
obwodowych komisji do spraw referendum, o których mowa w ust. 1 i 2 oraz
w art. 7 ust. 2, podaje do wiadomości publicznej, przez rozplakatowanie, wójt lub
burmistrz (prezydent miasta) najpóźniej w 40 dniu przed dniem referendum.
6. Obowiązek, o którym mowa w ust. 5, w odniesieniu do obwodów
głosowania utworzonych za granicą ciąży na konsulach. Wykonanie tego
obowiązku powinno nastąpić najpóźniej w 21 dniu przed dniem referendum.
7. O utworzeniu obwodu głosowania na statku kapitan statku zawiadamia
osoby uprawnione do udziału w referendum.

1. Spis osób uprawnionych do udziału w referendum jest sporządzany i aktualizowany przez gminę jako zadanie zlecone, z zastrzeżeniem ust. 2. Spis jest sporządzany na podstawie Centralnego Rejestru Wyborców, prowadzonego na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. 2. Spis osób uprawnionych do udziału w referendum przebywających na polskich statkach morskich oraz za granicą sporządzają odpowiednio kapitan statku i właściwy terytorialnie konsul. 3. Dla osób kończących 18 lat w drugim dniu głosowania sporządza się dodatkowy spis. 4. Spis osób uprawnionych do udziału w referendum w domach studenckich sporządza się na podstawie wykazu osób, które będą w nich przebywać w dniu referendum. 5. Wykazy osób, o których mowa w ust. 4, rektorzy szkół wyższych przekazują do urzędu gminy najpóźniej w 10 dniu przed dniem referendum. 6. (uchylony) 7. Do spisów osób uprawnionych do udziału w referendum stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. 8. Minister właściwy do spraw informatyzacji, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia:
1) wzór spisu osób uprawnionych do udziału w referendum,
2) sposób i tryb sporządzania spisu osób uprawnionych do udziału w referendum oraz jego aktualizacji,
3) wzór wykazu osób uprawnionych do udziału w referendum, przebywających w zakładach leczniczych, domach pomocy społecznej, zakładach karnych i aresztach śledczych oraz oddziałach zewnętrznych takich zakładów i aresztów, a także domach studenckich i zespołach domów studenckich, w których utworzono obwody głosowania
– uwzględniając konieczność zapewnienia ochrony danych osobowych. 8a. Minister właściwy do spraw administracji publicznej, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia:
1) wzór wniosku o zmianę miejsca głosowania,
2) wzór i sposób wydawania zaświadczenia o prawie do głosowania osobom uprawnionym do udziału w referendum
– uwzględniając konieczność zapewnienia ochrony danych osobowych i zabezpieczenia zaświadczenia przed sfałszowaniem. 9. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia, sposób sporządzania i aktualizacji spisu osób uprawnionych do udziału w referendum przebywających na polskich statkach morskich znajdujących się w podróży w dniu referendum, a także sposób powiadamiania burmistrza dzielnicy Śródmieście miasta stołecznego Warszawy o objętych spisem osobach stale zamieszkałych w kraju i sposób wydawania zaświadczeń o prawie do głosowania. 10. Minister właściwy do spraw zagranicznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia, sposób sporządzania i aktualizacji spisu osób uprawnionych do udziału w referendum przebywających za granicą i posiadających ważne polskie paszporty i sposób wydawania zaświadczeń o prawie do głosowania. Rozdział 2 Organy do spraw referendum

1. Komisję obwodową powołuje wójt lub burmistrz (prezydent
miasta) spośród osób uprawnionych do udziału w referendum, stale zamieszkałych
na obszarze danej gminy, z zastrzeżeniem przepisów art. 14, najpóźniej w 21 dniu
przed dniem referendum.
2. W skład komisji obwodowej powołuje się:
1) od 4 do 8 osób, a jeżeli termin głosowania w referendum został wyznaczony
na dwa kolejne dni – od 6 do 10 osób, spośród kandydatów zgłoszonych przez
podmioty uprawnione, o których mowa w art. 48, albo upoważnione przez nie osoby;
2) jedną osobę wskazaną przez wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) w przypadku:
a) stałych obwodów głosowania – spośród pracowników samorządowych
gminy lub gminnych jednostek organizacyjnych,
b) obwodów w szpitalach i zakładach pomocy społecznej – spośród
pracowników tych szpitali lub zakładów,
c) obwodów w zakładach karnych i aresztach śledczych – spośród
pracowników tych zakładów lub aresztów,
d) obwodów w domach studenckich – spośród pracowników tych domów studenckich.
3. Podmiot określony w ust. 2 pkt 1 może zgłosić do każdej komisji
obwodowej tylko po jednym kandydacie, o którym mowa w ust. 1. Zgłoszenia
dokonuje się najpóźniej w 30 dniu przed dniem referendum, dołączając
zaświadczenie, o którym mowa w art. 48 ust. 3.
4. W przypadku zgłoszenia więcej niż 8 kandydatów lub – gdy termin
głosowania w referendum został wyznaczony na dwa kolejne dni – więcej niż 10,
skład osobowy komisji obwodowej ustala się w drodze publicznego losowania
przeprowadzonego przez wójta lub burmistrza (prezydenta miasta).
5. Jeżeli liczba kandydatów zgłoszonych w trybie, o którym mowa w ust. 3,
jest mniejsza niż 4 lub – gdy termin głosowania w referendum został wyznaczony
na dwa kolejne dni – mniejsza niż 6, uzupełnienia składu komisji obwodowej do jej
minimalnego składu, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, dokonuje wójt lub burmistrz
(prezydent miasta) spośród osób stale zamieszkałych na obszarze tej gminy.
6. Wskazanie do składu komisji obwodowej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2
i ust. 5, następuje po uzyskaniu zgody osoby, której ma dotyczyć.
7. Pierwsze posiedzenie komisji obwodowej organizuje wójt lub burmistrz
(prezydent miasta).
8. Komisja obwodowa na pierwszym posiedzeniu wybiera spośród swego
składu osobowego przewodniczącego i jego zastępcę. Skład komisji obwodowej
podaje się do wiadomości publicznej w sposób zwyczajowo przyjęty.
9. Minister właściwy do spraw administracji publicznej, na wniosek
Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia, sposób
zgłaszania kandydatów do komisji obwodowych, wzór zgłoszenia oraz
szczegółowy tryb powoływania komisji obwodowych, w tym tryb
przeprowadzania losowania.

1. Na urzędowej karcie do głosowania umieszcza się:
1) oznaczenie rodzaju, podmiotu zarządzającego oraz daty referendum;
2) pytanie lub warianty rozwiązania sprawy poddanej pod referendum;
3) informację o sposobie głosowania.
2. Na karcie do głosowania można zamieścić wyjaśnienie dotyczące
przedmiotu referendum. Treść wyjaśnienia ustala podmiot zarządzający referendum.
3. Jeżeli referendum polega na udzieleniu odpowiedzi na postawione pytanie,
na karcie do głosowania zamieszcza się również wyrazy „Tak” i „Nie”, a gdy
referendum polega na dokonaniu wyboru pomiędzy zaproponowanymi wariantami
rozwiązania, przy każdym z wariantów umieszcza się po lewej stronie numer wariantu.
4. W przypadku poddania pod referendum więcej niż jednej sprawy, na karcie
do głosowania zamieszcza się kolejno wszystkie postawione pytania lub
zaproponowane warianty rozwiązania.
5. Karta do głosowania może być zadrukowana tylko po jednej stronie. Na
karcie do głosowania drukuje się odcisk pieczęci Państwowej Komisji Wyborczej
oraz oznacza się miejsce na odcisk pieczęci komisji obwodowej.
6. Wzór karty do głosowania, zasady drukowania kart i tryb przekazywania
ich komisjom obwodowym oraz wzory nakładek na karty do głosowania
sporządzone w alfabecie Braille’a ustala, w drodze uchwały, Państwowa Komisja Wyborcza.

1. Komisja obwodowa sporządza, w trzech egzemplarzach, protokół
głosowania w obwodzie.
2. W protokole głosowania w obwodzie wymienia się liczby:
1) osób uprawnionych do głosowania;
2) osób, którym wydano karty do głosowania;
3) kart nieważnych, o których mowa w art. 23;
4) kart ważnych (osób, które wzięły udział w głosowaniu);
5) głosów nieważnych, o których mowa w art. 21 ust. 2 lub 3;
6) głosów ważnych;
7) głosów ważnych – osobno: pozytywnych „Tak” oraz negatywnych „Nie”
oddanych w odpowiedzi na postawione pytanie lub za wyborem określonego
wariantu rozwiązania.
3. Przepis art. 24 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
4. Protokół podpisują wszystkie osoby wchodzące w skład komisji
obwodowej, obecne przy jego sporządzeniu. Protokół opatruje się pieczęcią komisji.
5. Członkom komisji obwodowej przysługuje prawo wniesienia do protokołu
głosowania uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów, z tym że nie zwalnia to
ich z obowiązku podpisania protokołu.
6. Mężom zaufania przysługuje prawo wniesienia do protokołu uwag,
z wymienieniem konkretnych zarzutów. Adnotację o wniesieniu uwag zamieszcza
się w protokole.
7. Po sporządzeniu protokołu komisja obwodowa podaje niezwłocznie do
wiadomości publicznej wyniki głosowania, przez wywieszenie protokołu w lokalu
komisji w miejscu łatwo dostępnym dla zainteresowanych.

1. Jeżeli termin przeprowadzenia referendum został wyznaczony na dwa kolejne dni, ustalenie wyników głosowania przez komisję obwodową następuje po zakończeniu głosowania w drugim dniu przeprowadzania referendum. 2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, komisja obwodowa po zakończeniu głosowania w pierwszym dniu:
1) zapieczętowuje otwór urny;
2) ustala protokolarnie:
a) liczbę niewykorzystanych kart do głosowania,
b) liczbę osób uprawnionych do głosowania, czyli liczbę osób ujętych w spisie osób uprawnionych do udziału w referendum,
c) liczbę kart wydanych – na podstawie podpisów osób w spisie osób uprawnionych do udziału w referendum. 3. Po wykonaniu czynności, o których mowa w ust. 2, komisja obwodowa umieszcza w opieczętowanych pakietach odrębnie karty niewykorzystane i spis osób uprawnionych do udziału w referendum, które wraz z urną pozostają w lokalu komisji. 4. Po zakończeniu głosowania w pierwszym dniu przeprowadzania referendum i wykonaniu czynności, o których mowa w ust. 2 i 3, przewodniczący komisji zamyka lokal komisji i opieczętowuje wejście do lokalu pieczęcią komisji. Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) zapewnia ochronę lokalu komisji w czasie przerwy w głosowaniu. 4a. Dane, o których mowa w ust. 2 pkt 2, komisja obwodowa podaje niezwłocznie do wiadomości publicznej, po wykonaniu czynności, o których mowa w ust. 4, przez wywieszenie protokołu, w miejscu łatwo dostępnym dla zainteresowanych, w budynku, w którym mieści się siedziba komisji; przepis art. 25 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Wzór protokołu ustala, w drodze uchwały, Państwowa Komisja Wyborcza. 5. Przed rozpoczęciem głosowania w drugim dniu komisja obwodowa stwierdza protokolarnie, czy pieczęcie na wejściu do lokalu komisji, a także na pakietach z kartami do głosowania oraz ze spisem osób uprawnionych do głosowania są nienaruszone. 6. Minister właściwy do spraw administracji publicznej, po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania w zakresie ochrony lokalu komisji w czasie przerwy w głosowaniu, w tym również zasady udzielania przez Policję pomocy wójtom, burmistrzom (prezydentom miast) w celu prawidłowej ochrony tych lokali. 7. Szczegółowy sposób wykonywania przez komisję obwodową czynności, o których mowa w ust. 2–5, określa, w drodze uchwały, Państwowa Komisja Wyborcza, zapewniając poszanowanie zasad przeprowadzania referendum oraz ochronę urny, pakietów i dokumentów związanych z referendum. 8. Przepisy ust. 2–7 stosuje się do obwodów głosowania utworzonych na polskim statku morskim i za granicą, z tym że:
1) obowiązek zapewnienia ochrony lokalu komisji, o którym mowa w ust. 4, spoczywa odpowiednio na kapitanie statku i konsulu;
2) minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania oraz obowiązki kapitana polskiego statku morskiego w zakresie ochrony lokalu komisji w czasie przerwy w głosowaniu;
3) minister właściwy do spraw zagranicznych, po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania oraz obowiązki konsula w zakresie ochrony lokalu komisji w czasie przerwy w głosowaniu. Rozdział 5 Ważność referendum

1. W razie podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały o unieważnieniu głosowania w obwodzie lub w obwodach, jeżeli unieważnienie głosowania nie wpływa na wynik referendum, Państwowa Komisja Wyborcza, w drodze uchwały, koryguje wyniki głosowania. Przy ustalaniu wyniku referendum nie uwzględnia się liczby osób uprawnionych do głosowania oraz wyników głosowania w tym obwodzie lub w obwodach. Skorygowany wynik Państwowa Komisja Wyborcza podaje niezwłocznie do wiadomości publicznej oraz ogłasza, w formie obwieszczenia, w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Jeżeli unieważnienie głosowania w obwodzie lub w obwodach wpływa na wynik referendum, Sąd Najwyższy w uchwale postanawia o przeprowadzeniu ponownego głosowania w tym obwodzie lub w obwodach albo wskazuje czynność, od której należy ponowić postępowanie. 3. Na podstawie uchwały Sądu Najwyższego, o której mowa w ust. 2, Państwowa Komisja Wyborcza, w drodze uchwały, niezwłocznie zarządza przeprowadzenie ponownego głosowania w obwodzie lub w obwodach na dzień wolny od pracy przypadający w terminie 20 dni od dnia ogłoszenia uchwały Sądu Najwyższego albo zarządza podjęcie wskazanych czynności, od których należy ponowić postępowanie. Uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej podaje się do wiadomości publicznej i ogłasza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 4. Ponowne głosowanie w obwodzie lub w obwodach przeprowadza się na podstawie tych samych spisów osób uprawnionych do udziału w referendum i przez te same komisje obwodowe, chyba że podstawą unieważnienia głosowania były zarzuty odnoszące się do komisji lub do nieprawidłowości w spisie. W takim przypadku powołuje się nowe komisje lub sporządza się nowe spisy. 5. Po ustaleniu wyników ponownego głosowania w obwodzie lub w obwodach komisarz wyborczy koryguje wyniki głosowania na obszarze swojej właściwości, a Państwowa Komisja Wyborcza, w drodze uchwały, ustala skorygowane wyniki głosowania i wynik referendum. Uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej podaje się do wiadomości publicznej i ogłasza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 6. O wynikach referendum, o których mowa w ust. 1 i 5, zawiadamia się Prezydenta Rzeczypospolitej, Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu, Prezesa Rady Ministrów oraz Sąd Najwyższy. Rozdział 6 Kampania referendalna i jej finansowanie

1. Na ścianach budynków, ogrodzeniach, latarniach, urządzeniach energetycznych, telekomunikacyjnych i innych można umieszczać plakaty i hasła dotyczące referendum po uzyskaniu zgody właściciela lub zarządcy. 2. Zabronione jest umieszczanie plakatów i haseł dotyczących referendum na zewnątrz i wewnątrz budynków administracji rządowej i samorządowej oraz sądów, a także na terenie jednostek wojskowych oraz skoszarowanych jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. 3. Rada gminy może zabronić umieszczania plakatów lub haseł dotyczących referendum na niektórych budynkach publicznych, a także na określonych częściach terenów publicznych z przyczyn związanych z ochroną zabytków bądź środowiska. 4. Przy ustawianiu własnych urządzeń ogłoszeniowych w celu prowadzenia kampanii referendalnej należy stosować przepisy porządkowe. Przepis art. 42 stosuje się odpowiednio. 5. Plakaty i hasła dotyczące referendum należy umieszczać w taki sposób, aby można je było następnie usunąć bez powodowania szkód. 6. Policja oraz straż gminna są obowiązane usuwać na koszt podmiotu biorącego udział w kampanii referendalnej plakaty i hasła dotyczące referendum, których sposób umieszczenia może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo bezpieczeństwu mienia bądź bezpieczeństwu w ruchu drogowym. 7. Plakaty i hasła dotyczące referendum oraz urządzenia ogłoszeniowe ustawione w celu prowadzenia kampanii referendalnej właściwe podmioty biorące udział w tej kampanii obowiązane są usunąć w terminie 30 dni od dnia referendum. 8. Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) postanawia o usunięciu plakatów i haseł dotyczących referendum oraz urządzeń ogłoszeniowych umieszczonych z naruszeniem przepisów ust. 1–5 lub nieusuniętych przez właściwe podmioty biorące udział w kampanii referendalnej w terminie, o którym mowa w ust. 7. Koszty ich usunięcia ponoszą zobowiązane podmioty.

1. Jeżeli rozpowszechniane, w tym również w prasie w rozumieniu
prawa prasowego, materiały dotyczące referendum, a w szczególności plakaty,
ulotki, hasła i wypowiedzi lub inne formy prowadzonej kampanii referendalnej
zawierają informacje nieprawdziwe, każdy, czyjego prawa dotyczy wynik postępowania, o którym mowa w ust. 2, ma prawo wnieść do sądu okręgowego wniosek o wydanie orzeczenia:
1) zakazu rozpowszechniania takich informacji;
2) przepadku materiałów zawierających takie informacje;
3) nakazania sprostowania takich informacji;
4) nakazania publikacji odpowiedzi na stwierdzenia naruszające dobra osobiste;
5) nakazania przeproszenia osoby, której dobra osobiste zostały naruszone.
2. Sąd okręgowy rozpoznaje wniosek, o którym mowa w ust. 1, w ciągu
24 godzin w postępowaniu nieprocesowym. Sąd może rozpoznać sprawę
w przypadku usprawiedliwionej nieobecności wnioskodawcy lub uczestnika
postępowania, którzy o terminie rozprawy zostali prawidłowo powiadomieni.
Postanowienie kończące postępowanie w sprawie sąd niezwłocznie doręcza, wraz
z uzasadnieniem, osobie, która złożyła wniosek, o którym mowa w ust. 1,
i zobowiązanemu do wykonania zobowiązania sądu.
3. Na postanowienie sądu okręgowego przysługuje w ciągu 24 godzin
zażalenie do sądu apelacyjnego, który rozpoznaje je w ciągu 24 godzin. Od
postanowienia sądu apelacyjnego nie przysługuje skarga kasacyjna i podlega ono
natychmiastowemu wykonaniu.
4. Przedstawienie przez zobowiązanego do publikacji sprostowania,
odpowiedzi lub przeprosin następuje najpóźniej w ciągu 24 godzin od doręczenia
postanowienia, na koszt zobowiązanego. W orzeczeniu sąd wskazuje prasę, w
rozumieniu prawa prasowego, w której ma nastąpić publikacja. Publikacja
następuje niezwłocznie.
5. W razie odmowy lub niezamieszczenia sprostowania, odpowiedzi lub
przeprosin przez zobowiązanego w sposób określony w postanowieniu sądu, sąd na
wniosek osoby, która złożyła wniosek, o którym mowa w ust. 1, zarządza ich
publikację na koszt zobowiązanego, w trybie postępowania egzekucyjnego.

1. Podmiotami uprawnionymi do udziału w kampanii referendalnej w programach radiowych i telewizyjnych, o których mowa w art. 49–55, zwanymi dalej „podmiotami uprawnionymi”, są:
1) partia polityczna, która w ostatnich przed referendum wyborach do Sejmu:
a) samodzielnie tworząc komitet wyborczy, otrzymała, w skali kraju, co najmniej 3 % ważnie oddanych głosów na jej okręgowe listy kandydatów na posłów,
b) wchodziła w skład koalicji wyborczej, której okręgowe listy kandydatów na posłów otrzymały, w skali kraju, co najmniej 6 % ważnie oddanych głosów;
2) klub poselski, klub senatorski oraz klub parlamentarny, które na rok przed dniem ogłoszenia uchwały lub postanowienia o zarządzeniu referendum zrzeszały odpowiednio posłów lub senatorów wybranych spośród kandydatów zgłoszonych przez komitet wyborczy wyborców, a posłowie lub senatorowie ci stanowili więcej niż połowę składu tych klubów;
3) stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna, która spełnia następujące warunki:
a) została zarejestrowana lub zgłoszona, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie później niż na rok przed dniem ogłoszenia uchwały lub postanowienia o zarządzeniu referendum,
b) obszar jej działania obejmuje całe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
c) prowadzi działalność związaną z przedmiotem referendum, a działalność ta mieści się w zakresie jej celów statutowych;
4) fundacja, która spełnia warunki określone w pkt 3 lit. a i c;
5) pełnomocnik, o którym mowa w art. 63 ust. 3. 2. Podmioty, o których mowa w ust. 1, najpóźniej w 40 dniu przed dniem referendum, zawiadamiają Państwową Komisję Wyborczą o zamiarze skorzystania z uprawnienia określonego w ust. 1, załączając do zawiadomienia:
1) w przypadku partii politycznej – prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie o wpisaniu partii do ewidencji partii politycznych;
2) w przypadku klubu poselskiego, klubu senatorskiego oraz klubu parlamentarnego, o których mowa w ust. 1 pkt 2 – dokument wskazujący podmiot uprawniony do reprezentowania klubu oraz informację odpowiednio Marszałka Sejmu lub Marszałka Senatu o utworzeniu klubu;
3) w przypadku stowarzyszenia lub innej organizacji społecznej oraz fundacji – uwierzytelniony statut i zaświadczenie albo oświadczenie o wpisie do rejestru w Krajowym Rejestrze Sądowym stowarzyszenia, organizacji lub fundacji albo regulaminu działalności stowarzyszenia zwykłego, poświadczonego przez właściwy organ nadzorujący;
4) w przypadku pełnomocnika, o którym mowa w ust. 1 pkt 5 – oświadczenie, o którym mowa w art. 63 ust. 3. 2a. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. 3. Państwowa Komisja Wyborcza na podstawie dokumentów, o których mowa w ust. 2, wydaje podmiotom uprawnionym zaświadczenie o przysługiwaniu tym podmiotom uprawnienia określonego w ust. 1. 4. Jeżeli zawiadomienie, o którym mowa w ust. 2, nie spełnia warunków określonych w tym przepisie, Państwowa Komisja Wyborcza w terminie 3 dni od dnia doręczenia zawiadomienia odmawia wydania zaświadczenia. 5. Postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej o odmowie wydania zaświadczenia doręcza się niezwłocznie, wraz z uzasadnieniem, podmiotowi, który złożył zawiadomienie. 6. Podmiotowi, o którym mowa w ust. 5, służy prawo wniesienia do Sądu Najwyższego skargi na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej o odmowie wydania zaświadczenia. Skargę wnosi się w terminie 3 dni od dnia doręczenia wnioskodawcy postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia. 7. Sąd Najwyższy rozpatruje skargę w postępowaniu nieprocesowym, w składzie 3 sędziów, i wydaje orzeczenie w sprawie skargi w terminie 5 dni. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny. Orzeczenie doręcza się podmiotowi, o którym mowa w ust. 5, i Państwowej Komisji Wyborczej. Jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę za zasadną, Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie wydaje zaświadczenie, o którym mowa w ust. 3.

1. Wydatki związane z organizacją przygotowań i przeprowadzeniem referendum pokrywane są z budżetu państwa w części Rezerwy celowe. 2. Z budżetu państwa pokrywane są wydatki związane z:
1) zadaniami Państwowej Komisji Wyborczej oraz Krajowego Biura Wyborczego przewidzianymi w ustawie;
2) zadaniami komisarzy wyborczych i komisji obwodowych oraz zapewnieniem ich obsługi przez wyznaczone do tych celów organy i jednostki organizacyjne;
3) zadaniami organów administracji rządowej oraz podległych im urzędów centralnych i jednostek organizacyjnych, a także innych organów państwowych;
4) zadaniami zleconymi do wykonania przez jednostki samorządu terytorialnego. 3. Środki finansowe na zadania zlecone wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego są przekazywane w terminach umożliwiających ich wykonywanie. 4. Informację o wydatkach, o których mowa w ust. 2, Szef Krajowego Biura Wyborczego podaje do wiadomości publicznej w terminie 5 miesięcy od dnia referendum. 5. Zasady planowania finansowego oraz realizacji wydatków, o których mowa w ust. 2 i 3, a także sprawozdawczości finansowej określają przepisy o finansach publicznych. 6. Dysponentem środków finansowych, o których mowa w ust. 1, jest Szef Krajowego Biura Wyborczego. Rozdział 8 Referendum w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa

1. Sejm może postanowić o poddaniu określonej sprawy pod
referendum z inicjatywy obywateli, którzy dla swojego wniosku uzyskają poparcie
co najmniej 500 000 osób mających prawo udziału w referendum.
2. Referendum z inicjatywy obywateli nie może dotyczyć:
1) wydatków i dochodów, w szczególności podatków oraz innych danin
publicznych;
2) obronności państwa;
3) amnestii.
3. Zgłoszenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, dokonuje na piśmie
pełnomocnik. Pełnomocnikiem jest osoba wskazana w pisemnym oświadczeniu
pierwszych 15 osób z wykazu, o którym mowa w ust. 4.
4. Do zgłoszenia wniosku załącza się wykaz obywateli popierających
zgłoszenie, zawierający ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery
ewidencyjne PESEL, a także własnoręcznie złożone podpisy obywateli. Wzór
wykazu ustala, w drodze uchwały, Państwowa Komisja Wyborcza.
5. W przypadku uzasadnionych wątpliwości, co do prawidłowości złożenia
wymaganej liczby podpisów w sposób, o którym mowa w ust. 4, Marszałek Sejmu
zwraca się do Państwowej Komisji Wyborczej o stwierdzenie, czy jest złożona
wymagana liczba podpisów.
6. Jeżeli po przeprowadzeniu postępowania, o którym mowa w ust. 5, liczba
prawidłowo złożonych podpisów przez osoby popierające wniosek jest mniejsza
niż ustawowo wymagana, Marszałek Sejmu wyznacza termin 14 dni na
uzupełnienie brakującej liczby podpisów. Postanowienie w tej sprawie wraz
z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi.
7. W przypadku nieuzupełnienia podpisów w wyznaczonym terminie
Marszałek Sejmu odmawia przyjęcia wniosku. Postanowienie w tej sprawie wraz
z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi.
8. Postanowienie, o którym mowa w ust. 6 i 7, może być przez pełnomocnika
zaskarżone do Sądu Najwyższego w terminie 14 dni od dnia doręczenia. Sąd
Najwyższy rozpoznaje skargę w terminie 30 dni w postępowaniu nieprocesowym,
w składzie 3 sędziów. Od postanowienia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny.

1. W przypadku przeprowadzenia referendum w tym samym dniu, w którym odbywają się wybory do Sejmu i do Senatu lub wybory Prezydenta Rzeczypospolitej:
1) głosowanie przeprowadza się w obwodach głosowania utworzonych dla właściwych wyborów i na podstawie spisów wyborców sporządzonych dla tych wyborów;
1a) zaświadczenia o prawie do głosowania wydaje się zgodnie z przepisami dotyczącymi właściwych wyborów; zaświadczenie upoważnia do wzięcia udziału we wskazanym w nim głosowaniu w wyborach oraz w odbywającym się w tym samym terminie głosowaniu w referendum;
1b) informacje o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji wyborczych podaje się w terminach określonych w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy;
1c) głosowanie przeprowadza się w godzinach głosowania określonych w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy;
1d) zgłoszenie zamiaru głosowania korespondencyjnego we właściwych wyborach dotyczy również głosowania korespondencyjnego w referendum;
1e) wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania we właściwych wyborach dotyczy również referendum, a akt pełnomocnictwa do głosowania sporządzony w związku ze wskazanymi w nim wyborami dotyczy również głosowania w referendum;
2) zadania komisarzy wyborczych i komisji obwodowych wykonują odpowiednio okręgowe i obwodowe komisje wyborcze powołane do przeprowadzenia właściwych wyborów;
3) do kampanii referendalnej stosuje się przepisy rozdziału 6. 1a. W przypadku przeprowadzenia referendum w tym samym dniu, w którym odbywają się wybory do Parlamentu Europejskiego, przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio, z tym, że:
1) głosowanie w referendum przeprowadza się w tych samych dniach, w których odbywa się głosowanie w wyborach do Parlamentu Europejskiego;
1a) informacje o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji wyborczych podaje się w terminach określonych w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy;
1b) głosowanie przeprowadza się w godzinach głosowania określonych w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy;
1c) zgłoszenie zamiaru głosowania korespondencyjnego w wyborach do Parlamentu Europejskiego dotyczy również głosowania korespondencyjnego w referendum;
1d) wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego dotyczy również referendum, a akt pełnomocnictwa do głosowania sporządzony w związku z wyborami do Parlamentu Europejskiego dotyczy również głosowania w referendum;
2) w referendum mogą wziąć udział wyłącznie osoby ujęte w części A spisu wyborców;
3) zaświadczenia o prawie do głosowania wydane zgodnie z przepisami dotyczącymi wyborów do Parlamentu Europejskiego upoważniają do wzięcia udziału w referendum wyłącznie obywateli Rzeczypospolitej Polskiej; dopisuje się ich do spisu wyborców w części A;
4) zadania komisarzy wyborczych wykonują rejonowe komisje wyborcze powołane do przeprowadzenia wyborów do Parlamentu Europejskiego. 2. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i sposób łącznego prowadzenia kampanii referendalnej oraz kampanii wyborczej w programach radiowych i telewizyjnych, uwzględniając w szczególności:
1) tryb postępowania w sprawach podziału czasu rozpowszechniania audycji referendalnych i audycji wyborczych w programach Telewizji Polskiej i Polskiego Radia;
2) sposób przygotowania i rozpowszechniania audycji referendalnych i audycji wyborczych;
3) sposób upowszechniania informacji o terminach rozpowszechniania audycji referendalnych i audycji wyborczych;
4) terminy wynikające z kalendarza czynności związanych z przeprowadzeniem referendum oraz z kalendarza wyborczego.

W ustawie z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984 i Nr 153, poz. 1271) art. 32 otrzymuje brzmienie:
„Art. 32. 1. Żołnierze pełniący zasadniczą lub okresową służbę wojskową oraz
pełniący służbę w charakterze kandydatów na żołnierzy zawodowych lub odbywający ćwiczenia i przeszkolenie wojskowe, a także ratownicy odbywający zasadniczą służbę w obronie cywilnej
poza miejscem stałego zamieszkania są dopisywani, na swój
wniosek, do wybranego przez nich spisu wyborców, sporządzonego dla miejscowości, w której odbywają służbę. Wniosek składa się między 21 a 14 dniem przed dniem wyborów, chyba że
osoby, o których mowa w zdaniu pierwszym, przybyły do miejsca
ich aktualnego zakwaterowania po tym terminie. We wniosku podaje się nazwisko i imiona, imię ojca, datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL i adres zamieszkania wyborcy.
2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio wobec policjantów z jednostek skoszarowanych, funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu,
Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służby Więziennej pełniących służbę w systemie skoszarowanym.
3. Dowódcy jednostek wojskowych, komendanci oddziałów obrony
cywilnej i dowódcy jednostek policyjnych oraz przełożeni funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu, Straży Granicznej, Państwowej
Straży Pożarnej oraz Służby Więziennej są obowiązani zapewnić
odpowiednio żołnierzom, ratownikom, policjantom i funkcjonariuszom wykonanie uprawnień wynikających z przepisu ust. 1.
4. Minister Obrony Narodowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych oraz Minister Sprawiedliwości, każdy w zakresie
swojej właściwości, po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą, określą sposób realizacji obowiązków, o których mowa w
ust. 3, uwzględniając konieczność zapewnienia wyborcom, o których mowa w ust. 1 i 2, wykonywania funkcji członków obwodowych komisji wyborczych i mężów zaufania.”.

W ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79,
poz. 857 i Nr 154, poz. 1802 oraz z 2002 r. Nr 127, poz. 1089) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 35 ust. 1 i 2 otrzymują brzmienie:
„1. Partia polityczna tworzy stały Fundusz Wyborczy w celu finansowania
udziału partii politycznej w wyborach do Sejmu, do Senatu, w wyborach na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz w wyborach
do samorządu terytorialnego.
2. Wydatki partii politycznej na cel, o którym mowa w ust. 1, mogą być
dokonywane tylko za pośrednictwem Funduszu Wyborczego od dnia
rozpoczęcia kampanii wyborczej. W tym celu środki pieniężne przekazywane są na odrębny rachunek bankowy odpowiedniego komitetu wyborczego.”;
2) uchyla się art. 36b;
3) dodaje się art. 37a w brzmieniu:
„Art. 37a. Wszelkie wezwania i informacje pisemne dostarczane przez partię
polityczną, mające na celu uzyskanie środków:
1) na wybory - muszą zawierać informacje o treści przepisów
art. 25, art. 36a, art. 49c pkt 3 oraz art. 49g pkt 2;
2) na referendum - muszą zawierać informacje o treści przepisów art. 25 i art. 49c pkt 3.”;
4) w art. 38a w ust. 2 pkt 5 otrzymuje brzmienie:
„5) gromadzenia lub dokonywania wydatków na kampanie wyborcze z pominięciem Funduszu Wyborczego,”;
5) w art. 49f pkt 1 otrzymuje brzmienie:
„1) wydatkuje środki partii politycznej w celu finansowania kampanii wyborczych bez pośrednictwa Funduszu Wyborczego,”.

W ustawie z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499, Nr 74, poz. 786 i Nr 154, poz. 1802 oraz z 2002 r. Nr 14, poz. 128, Nr 113, poz. 984, Nr
127, poz. 1089 i Nr 153, poz. 1271) wprowadza się następujące zmiany:
1) art. 21 otrzymuje brzmienie:
„Art. 21. 1. Żołnierze pełniący zasadniczą lub okresową służbę wojskową oraz
pełniący służbę w charakterze kandydatów na żołnierzy zawodowych lub odbywający ćwiczenia i przeszkolenie wojskowe, a także ratownicy odbywający zasadniczą służbę w obronie cywilnej
poza miejscem stałego zamieszkania są dopisywani, na swój
wniosek, do wybranego przez nich spisu wyborców, sporządzonego dla miejscowości, w której odbywają służbę. Wniosek składa się między 21 a 14 dniem przed dniem wyborów, chyba że
osoby, o których mowa w zdaniu pierwszym, przybyły do miejsca
ich aktualnego zakwaterowania po tym terminie. We wniosku podaje się dane wymienione w art. 11 ust. 4.
2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do policjantów z jednostek
skoszarowanych, funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu, Straży
Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służby Więziennej
pełniących służbę w systemie skoszarowanym.
3. Dowódcy jednostek wojskowych, komendanci oddziałów obrony
cywilnej i dowódcy jednostek policyjnych oraz przełożeni funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu, Straży Granicznej, Państwowej
Straży Pożarnej oraz Służby Więziennej są obowiązani zapewnić
żołnierzom, ratownikom, policjantom oraz funkcjonariuszom
możliwość wykonania uprawnień wynikających z przepisu ust. 1.
4. Minister Obrony Narodowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych oraz Minister Sprawiedliwości, każdy w zakresie
swojej właściwości, po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą, określą sposób realizacji obowiązków, o których mowa w
ust. 3, uwzględniając konieczność zapewnienia wyborcom, o których mowa w ust. 1 i 2, możliwości wykonywania funkcji członków obwodowych komisji wyborczych i mężów zaufania.”;
2) dodaje się art. 43a w brzmieniu:
„Art. 43a. 1. Państwowa Komisja Wyborcza wykonuje czynności wynikające
ze sprawowanego nadzoru nad prowadzeniem i aktualizowaniem
rejestru wyborców oraz sporządzaniem spisów wyborców, a w szczególności:
1) kontroluje prawidłowość prowadzenia i aktualizowania rejestru wyborców oraz sporządzania spisów wyborców,
2) bada zgodność danych rejestru wyborców i spisów wyborców
z danymi ewidencji ludności i aktów stanu cywilnego w gminie,
3) występuje z urzędu do właściwych organów o wykreślenie z
rejestru wyborców lub spisu wyborców osób, które zostały wpisane do rejestru lub spisu z naruszeniem przepisów prawa,
4) gromadzi i podaje do publicznej wiadomości, nie rzadziej niż
raz na kwartał, informację o liczbie wyborców objętych rejestrem wyborców w gminach,
5) podaje do publicznej wiadomości, według gmin, informację o
liczbie wyborców wpisanych do spisów wyborców według
stanu na dzień ich sporządzenia dla danych wyborów.
2. Czynności, o których mowa w ust. 1, Państwowa Komisja Wyborcza wykonuje przy pomocy Krajowego Biura Wyborczego.
Szczegółowy sposób wykonywania tych czynności, w celu zapewnienia właściwego ich wykonania, określa regulamin Państwowej Komisji Wyborczej.
3. Minister właściwy do spraw administracji publicznej określi, na
wniosek Państwowej Komisji Wyborczej, w drodze rozporządzenia, obowiązki organów prowadzących sprawy ewidencji ludności
w zapewnieniu Państwowej Komisji Wyborczej wykonania jej
zadań związanych z nadzorem nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporządzaniem spisów wyborców,
w tym tryb udostępniania dokumentów oraz przekazywania informacji o liczbie mieszkańców ujętych w ewidencji ludności i
liczbie wyborców wpisanych do rejestru wyborców i spisów wyborców oraz zasady i formy współdziałania organów administracji
rządowej z Krajowym Biurem Wyborczym w tym zakresie.”.