Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych

Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1) nauczyciel – nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w:
a) publicznych i niepublicznych przedszkolach,
b) publicznych i niepublicznych szkołach, z wyjątkiem niepublicznych szkół nieposiadających uprawnień szkoły publicznej, o których mowa w art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2245, z późn. zm.1)), i niepublicznych szkół artystycznych nieposiadających uprawnień publicznej szkoły artystycznej,
1) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 2432, z 2019 r. poz. 534, 1287 i 2248, z 2021 r. poz. 4, z 2022 r. poz. 1116 oraz z 2024 r. poz. 123 i 1933.
c) publicznych i niepublicznych placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160 i 1837),
d) publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno-
-pedagogicznych, w tym poradniach specjalistycznych, o których mowa w art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe,
e) publicznych i niepublicznych placówkach oświatowo-wychowawczych, o których mowa w art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe,
f) publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego, centrach kształcenia zawodowego oraz branżowych centrach umiejętności, o których mowa w art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe,
g) publicznych i niepublicznych placówkach artystycznych, o których mowa w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe,
h) publicznych i niepublicznych placówkach doskonalenia nauczycieli, o których mowa w art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe,
i) publicznych i niepublicznych bibliotekach pedagogicznych, o których mowa w art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe,
j) publicznych i niepublicznych kolegiach pracowników służb społecznych, o których mowa w art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe,
k) okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych oraz schroniskach dla nieletnich działających na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz. U. z 2024 r. poz. 978, 1228 i 1872);
2) organ rentowy – jednostkę organizacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwą do wydawania decyzji w sprawach świadczeń, określoną w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, z późn. zm.2));
3) uprawniony – osobę mającą ustalone prawo do świadczenia.

1. Świadczenie przysługuje nauczycielom, którzy spełnili łącznie następujące warunki:
1) osiągnęli wiek, o którym mowa w ust. 3;
2) mają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 oraz z 2026 r. poz. 26), zwanej dalej „ustawą o emeryturach i rentach z FUS”, wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć;
3) rozwiązali stosunek pracy. 2. Nauczycielom spełniającym warunki określone w ust. 1 pkt 1 i 2 świadczenie przysługuje również w przypadku rozwiązania stosunku pracy lub wygaśnięcia stosunku pracy w okolicznościach określonych:
1) w art. 20 ust. 1, 5c i 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.3));
2) w art. 225 ust. 1, 6, 7 i 10 oraz art. 226 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r.
– Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 60, z późn. zm.4)). 3. Nauczyciel ma prawo do świadczenia, jeżeli ukończył:
1) 55 lat – w latach 2009–2014;
2) 55 lat w przypadku kobiet i 56 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2015– 2016;
2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2025 r. poz. 620, 622, 769, 820, 1083, 1160, 1216, 1409, 1413 i 1423 oraz z 2026 r. poz. 26.
3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2024 r. poz. 1871 oraz z 2025 r. poz. 620, 1019, 1160, 1188, 1189, 1661, 1792 i 1849.
4) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2017 r. poz. 949 i 2203, z 2018 r. poz. 2245, z 2019 r. poz. 1287, z 2022 r. poz. 1116 oraz z 2024 r. poz. 1933.
3) 55 lat w przypadku kobiet i 57 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2017– 2018;
4) 55 lat w przypadku kobiet i 58 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2019– 2020;
5) 55 lat w przypadku kobiet i 59 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2021– 2022;
6) 55 lat w przypadku kobiet i 60 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2023– 2024;
7) 56 lat w przypadku kobiet i 61 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2025– 2026;
8) 57 lat w przypadku kobiet i 62 lata w przypadku mężczyzn – w latach 2027– 2028;
9) 58 lat w przypadku kobiet i 63 lata w przypadku mężczyzn – w latach 2029– 2030;
10) 59 lat w przypadku kobiet i 64 lata w przypadku mężczyzn – w latach 2031– 2032.

1. W razie zbiegu prawa do świadczenia z prawem do renty, uposażenia w stanie spoczynku, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub innego świadczenia o charakterze emerytalnym lub rentowym, ustalonym na podstawie odrębnych ustaw, przysługuje tylko jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem ust. 2. 2. W razie zbiegu prawa do świadczenia z prawem do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, osobie uprawnionej wypłaca się, zależnie od jej wyboru:
1) przysługujące świadczenie oraz 25 % renty rodzinnej albo
2) przysługującą rentę rodzinną oraz 25 % świadczenia. 3. Osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 2 w przypadku:
1) osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
2) pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
3) nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku niewcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. 4. Wypłata świadczeń na zasadach określonych w ust. 2 ustaje z dniem poprzedzającym dzień zawarcia nowego związku małżeńskiego przez osobę uprawnioną. 5. Do ustalenia wysokości świadczeń, o których mowa w ust. 2, stosuje się zasady przewidziane w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z FUS. 6. W przypadku skorzystania z prawa do świadczenia nie przysługuje prawo do rekompensaty, o której mowa w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696).

W ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97,
poz. 674, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 53:
a) ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„2. Dla nauczycieli będących emerytami, rencistami lub nauczycielami pobierającymi nauczycielskie świadczenie kompensacyjne dokonuje się
odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w wysokości 5%
pobieranych przez nich emerytur, rent oraz nauczycielskich świadczeń
kompensacyjnych.”,
b) ust. 3 otrzymuje brzmienie:
„3. Odpisy, o których mowa w ust. 1 i 2, łącznie z naliczonymi odpisami
podstawowymi na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na pozostałych pracowników oraz emerytów, rencistów i nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenie kompensacyjne – byłych pracowników, stanowią jeden fundusz w szkole.”,
c) w ust. 3a zdanie pierwsze otrzymuje brzmienie:
„W przypadku likwidacji szkoły organ prowadzący szkołę jest obowiązany
wskazać inną szkołę, w której będzie naliczany odpis na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych na każdego nauczyciela będącego emerytem lub rencistą zlikwidowanej szkoły oraz nauczyciela pobierającego nauczycielskie
świadczenie kompensacyjne, którego szkoła była ostatnim miejscem pracy.”;
2) w art. 54 ust. 4 otrzymuje brzmienie:
„4. Nauczyciel po przejściu na emeryturę, rentę lub nauczycielskie świadczenie
kompensacyjne zachowuje prawo do zajmowania mieszkania. Prawo to służy także małżonkowi nauczyciela emeryta (rencisty, pobierającego nauczycielskie świadczenie kompensacyjne) oraz dzieciom pozostającym na jego
utrzymaniu i prowadzącym z nim wspólne gospodarstwo domowe.”;
3) art. 60 otrzymuje brzmienie:
„Art. 60. Uprawnienia określone w art. 56 i 58 zachowują nauczyciele
również po przejściu na emeryturę, rentę lub nauczycielskie
świadczenie kompensacyjne.”;
4) w art. 72 ust. 4 otrzymuje brzmienie:
„4. Uprawnienia, o których mowa w ust. 1, zachowują nauczyciele po przejściu
na emeryturę, rentę lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne bez
względu na datę przejścia na emeryturę, rentę lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.”;
5) w art. 87 ust. 1 i 2 otrzymują brzmienie:
„1. Nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, renty z
tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę,
rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, jeżeli nie uzyskał z tego tytułu odprawy przewidzianej w art.
28, przyznaje się odprawę w wysokości dwumiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy.
2. Nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, renty z
tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę,
rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, który przepracował w szkole co najmniej 20 lat, przyznaje się
odprawę w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia ostatnio pobieranego w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy.”;
6) w art. 91b w ust. 2 pkt 4 otrzymuje brzmienie:
„4) przedszkolach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. b, w wymiarze co
najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, w tym do nauczyciela zatrudnionego na stanowisku dyrektora, mają zastosowanie przepisy art. 6, art. 9-
9i, art. 22 ust. 3 i 4, art. 26, art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 51, art. 70a ust. 3, 4 i
6, art. 75-85 i art. 88.”.

W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
(Dz. U. z 2000 r. Nr 14 poz. 176, z późn. zm.) w art. 34:
1) ust. 1 otrzymuje brzmienie:
„1. Organy rentowe są obowiązane jako płatnicy pobierać zaliczki miesięczne
od wypłacanych bezpośrednio przez te organy emerytur i rent, świadczeń
przedemerytalnych i zasiłków przedemerytalnych, nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego,
rent strukturalnych oraz rent socjalnych.”;
2) w ust. 7 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:
„Organy rentowe są obowiązane, w terminie do końca lutego, po upływie
roku podatkowego, sporządzić i przekazać roczne obliczenie podatku, według ustalonego wzoru, podatnikom uzyskującym dochód z emerytur i rent,
rent strukturalnych, rent socjalnych, świadczeń przedemerytalnych, zasiłków przedemerytalnych i nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych oraz
urzędowi skarbowemu, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania podatnika, a w przypadku podatnika, o
którym mowa w art. 3 ust. 2a, urzędowi skarbowemu, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych; obowiązek ten nie dotyczy podatników:”;
3) ust. 10 otrzymuje brzmienie:
„10. Jeżeli podatnik dokonał zwrotu nienależnie pobranych emerytur i rent lub
zasiłków z ubezpieczenia społecznego, rent strukturalnych, rent socjalnych, świadczeń przedemerytalnych, zasiłków przedemerytalnych, nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, otrzymanych bezpośrednio z
tego organu, a obowiązek poboru zaliczek przez ten organ trwa - organ
rentowy odejmuje od dochodu kwoty zwrotów dokonanych w roku podatkowym przy ustalaniu wysokości zaliczek oraz w rocznym obliczeniu dochodu, zamieszczając na tym rozliczeniu odpowiednie informacje. ”;
4) ust. 10b otrzymuje brzmienie:
„10b. W przypadku przyznania podatnikowi prawa do emerytury, renty z tytułu
niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, zasiłków z ubezpieczenia społecznego lub renty rodzinnej, za okres, za który podatnik
pobierał zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium albo inne świadczenie
pieniężne z tytułu pozostawania bez pracy, nauczycielskie świadczenie
kompensacyjne, zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne, pobrane z tego tytułu kwoty w wysokości uwzględniającej zaliczkę na
podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne - organ rentowy odejmuje
od przyznanego świadczenia przy ustalaniu wysokości zaliczek oraz w
rocznym obliczeniu podatku, zamieszczając na tym rozliczeniu odpowiednie informacje.”.

W ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r.
Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 3:
a) w pkt 23 lit. d otrzymuje brzmienie:
„d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury
lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,”,
b) w pkt 24 lit. d otrzymuje brzmienie:
„d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent
przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,”;
2) w art. 5 po ust. 8 dodaje się ust. 8a-8c w brzmieniu:
„8a. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem:
1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub
całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego;
2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną;
3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem
renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego
Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu
rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
8b. Ustalając dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego
oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 8a, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu
dzierżawy.
8c. Ustalając dochód rodziny uzyskany z wydzierżawionego od Agencji Nieruchomości Rolnych gospodarstwa rolnego, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy.”;
3) w art. 17 w ust. 5 pkt 1 otrzymuje brzmienie:
„1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,
zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;”.

W ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 66 w ust. 1 w pkt 36 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje pkt 37 w brzmieniu:
„37) osoby pobierające nauczycielskie świadczenia kompensacyjne.”;
2) w art. 73 w pkt 18 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje pkt 19 w brzmieniu:
„19) osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 37, obejmuje okres od dnia
przyznania prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego
do dnia utraty prawa do jego pobierania.”;
3) w art. 75 po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:
„2a. Osoby pobierające nauczycielskie świadczenia kompensacyjne zgłasza do
ubezpieczenia zdrowotnego jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych określona w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych
do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek ubezpieczenia lub zaistniały zmiany dotyczące tego obowiązku.”;
4) w art. 81 w ust. 8 po pkt 6 dodaje się pkt 6a w brzmieniu:
„6a) osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 37, jest kwota nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego;”;
5) w art. 85 po ust. 10 dodaje się ust. 10a w brzmieniu:
„10a. Za osobę pobierającą nauczycielskie świadczenie kompensacyjne składkę
jako płatnik oblicza, pobiera z kwoty nauczycielskiego świadczenia
kompensacyjnego i odprowadza jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określona w przepisach o systemie ubezpieczeń
społecznych.”;
6) w art. 87 w ust. 2 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:
„W przypadku rozliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne od emerytur,
rent, nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, zasiłków przedemerytalnych
i świadczeń przedemerytalnych oraz świadczeń pieniężnych dla cywilnych niewidomych ofiar działań wojennych jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określona w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych:”;
7) w art. 94 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
„3. Od nienależnie pobranej emerytury, renty, zasiłku przedemerytalnego,
świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego albo świadczenia pieniężnego dla cywilnych ofiar wojny składka na
ubezpieczenie zdrowotne nie podlega zwrotowi.”.