1. Minister właściwy do spraw rolnictwa sprawuje kontrolę realizacji umów w sprawie dopłat i umów ubezpieczenia w zakresie jej zgodności z przepisami ustawy i przepisami o finansach publicznych. 2. Czynności kontrolne są wykonywane przez kontrolującego po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli wydanego przez ministra właściwego do spraw rolnictwa. 3. Upoważnienie, o którym mowa w ust. 2, zawiera co najmniej:
1) podstawę prawną do wykonywania kontroli;
2) oznaczenie organu kontroli;
3) datę i miejsce jego wystawienia;
4) imię i nazwisko kontrolującego oraz numer jego legitymacji służbowej;
5) firmę kontrolowanego;
6) określenie zakresu przedmiotowego kontroli;
7) datę rozpoczęcia i przewidywany termin zakończenia kontroli;
8) podpis osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji;
9) pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego. 4. (uchylony) 5. Czynności kontrolne obejmują sprawdzenie dokumentów w zakładzie ubezpieczeń lub u producentów rolnych, w szczególności zawartych umów ubezpieczenia oraz sprawozdań ze szkodowości. 6. Osoba wykonująca czynności kontrolne może:
1) żądać pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli;
2) sporządzać kopie oraz wyciągi z dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz zabezpieczać te dokumenty. 7. Osoba wykonująca czynności kontrolne sporządza z przebiegu tych czynności protokół. 8. Protokół podpisuje osoba wykonująca czynności kontrolne oraz podmiot kontrolowany lub jego przedstawiciel. 9. W przypadku odmowy podpisania protokołu przez podmiot kontrolowany lub jego przedstawiciela, protokół podpisuje tylko osoba wykonująca czynności kontrolne, dokonując w protokole stosownej adnotacji o odmowie podpisania protokołu przez podmiot kontrolowany lub jego przedstawiciela. 10. Do kontroli działalności gospodarczej zakładu ubezpieczeń w zakresie zawierania i wykonywania umów ubezpieczenia, o których mowa w przepisach niniejszej ustawy, stosuje się przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, 1222 i 1871).

Art. 10a. 1. Zakładom ubezpieczeń:
1) które zawarły z ministrem właściwym do spraw rolnictwa umowy w sprawie dopłat,
2) innym niż określone w pkt 1, które zawarły umowy ubezpieczenia obowiązkowego upraw,
3) o których mowa w pkt 1 i 2, które zawarły porozumienie koasekuracyjne
– przysługuje dotacja celowa na pokrycie części odszkodowań wypłaconych producentom rolnym z tytułu szkód spowodowanych przez suszę, zwana dalej „dotacją”. 2. Dotacja przysługuje w wysokości 60 % różnicy pomiędzy łączną kwotą odszkodowań wypłaconych w danym roku kalendarzowym z tytułu szkód spowodowanych przez suszę, na podstawie umów ubezpieczenia upraw, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1, oraz umów ubezpieczenia obowiązkowego tych upraw, a kwotą stanowiącą 90 % sumy składek uiszczonych w danym roku kalendarzowym z tytułu zawarcia umów ubezpieczenia upraw, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1, oraz umów ubezpieczenia obowiązkowego tych upraw od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez suszę, łącznie z dopłatami do tych składek wypłaconymi zakładowi ubezpieczeń w danym roku kalendarzowym.

Art. 10b. 1. Minister właściwy do spraw rolnictwa, na wniosek zakładu ubezpieczeń, przyznaje dotację i określa jej wysokość, w drodze decyzji. 2. Wniosek o przyznanie dotacji zakład ubezpieczeń składa w terminach:
1) do dnia 30 czerwca danego roku kalendarzowego – za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 maja danego roku kalendarzowego;
2) do dnia 30 września danego roku kalendarzowego – za okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 sierpnia danego roku kalendarzowego;
3) do dnia 31 stycznia następnego roku kalendarzowego – za okres od dnia 1 września do dnia 31 grudnia danego roku kalendarzowego. 3. Wniosek o przyznanie dotacji zawiera:
1) nazwę, siedzibę i adres zakładu ubezpieczeń;
2) określenie wysokości odszkodowań wypłaconych producentom rolnym od dnia 1 stycznia danego roku kalendarzowego do końca okresu objętego wnioskiem;
3) określenie wysokości odszkodowań wypłaconych producentom rolnym w okresie, za który jest składany wniosek;
4) wskazanie liczby producentów rolnych, którym zostały wypłacone odszkodowania w okresie, za który jest składany wniosek;
5) wskazanie powierzchni upraw, na których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę;
6) określenie wysokości składek uiszczonych od dnia 1 stycznia danego roku kalendarzowego do końca okresu objętego wnioskiem, łącznie z dopłatami do tych składek wypłaconymi zakładowi ubezpieczeń;
7) określenie wysokości dotacji obliczonej zgodnie z art. 10a ust. 2 za okres od dnia 1 stycznia danego roku kalendarzowego do końca okresu objętego wnioskiem;
8) wskazanie kwoty dotacji otrzymanej w danym roku kalendarzowym do dnia złożenia wniosku;
9) określenie wysokości dotacji, o jaką występuje zakład ubezpieczeń;
10) nazwę banku oraz numer rachunku bankowego, na który powinny zostać przekazane środki z tytułu dotacji. 3a. Załatwienie sprawy dotyczącej przyznania dotacji następuje w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wniosku zakładu ubezpieczeń o przyznanie dotacji. Dotacje są wypłacane zakładowi ubezpieczeń w terminie 10 dni roboczych od dnia doręczenia decyzji. 3b. W przypadku gdy wartość dotacji otrzymanej za poprzednie okresy, o których mowa w ust. 2, przewyższa wysokość dotacji za okres od dnia 1 stycznia w danym roku kalendarzowym do końca okresu objętego wnioskiem, ustalonej zgodnie z art. 10a ust. 2, zakład ubezpieczeń zwraca różnicę między kwotą otrzymanej dotacji a kwotą dotacji należnej, w terminie 14 dni od dnia upływu terminu określonego dla złożenia tego wniosku. 3c. W przypadku gdy zostało zawarte porozumienie koasekuracyjne, wniosek o przyznanie dotacji w imieniu zakładów ubezpieczeń, które zawarły to porozumienie, składa wiodący zakład ubezpieczeń. 3d. W przypadku określonym w ust. 3c we wniosku o przyznanie dotacji informacje, o których mowa w ust. 3 pkt 2, 3, 7 i 9, podaje się w odniesieniu do każdego z zakładów ubezpieczeń, które zawarły porozumienie koasekuracyjne. Do wniosku o przyznanie dotacji dołącza się kopię porozumienia koasekuracyjnego potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez osobę upoważnioną do składania oświadczeń woli w imieniu wiodącego zakładu ubezpieczeń. 3e. Wiodący zakład ubezpieczeń jest obowiązany do rozliczenia się z kwoty otrzymanej dotacji z pozostałymi zakładami ubezpieczeń. Rozliczenie następuje w proporcji wynikającej z zasad udziału tych zakładów ubezpieczeń w ochronie ubezpieczeniowej i wypłacie odszkodowań za szkody, określonych w porozumieniu koasekuracyjnym. 3f. W przypadku, o którym mowa w ust. 3b, do zwrotu dotacji są zobowiązane solidarnie zakłady ubezpieczeń, które zawarły porozumienie koasekuracyjne. 4. Do postępowania w sprawie przyznania dotacji w zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. 4a. Zakład ubezpieczeń jest obowiązany rozliczyć otrzymaną dotację oraz złożyć ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa sprawozdanie rzeczowo-
-finansowe z realizacji wypłat producentom rolnym odszkodowań z tytułu szkód spowodowanych przez suszę. 4b. Do wiodącego zakładu ubezpieczeń stosuje się przepis ust. 4a. 5. Minister właściwy do spraw rolnictwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych oraz ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób rozliczania dotacji, w tym wzór dokumentu, na którym dokonuje się jej rozliczenia, oraz tryb składania i wzór sprawozdania, o którym mowa w ust. 4a, mając na uwadze zapewnienie prawidłowego rozliczenia dotacji oraz kierując się potrzebą ujednolicenia dokumentów stosowanych do jej rozliczania.

Art. 10c. 1. Rolnik w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013, zwany dalej „rolnikiem”, który uzyskał płatności bezpośrednie, o których mowa w przepisach o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia obowiązkowego upraw, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1, od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez powódź, suszę, grad, ujemne skutki przezimowania lub przymrozki wiosenne. 2. Obowiązek ubezpieczenia, o którym mowa w ust. 1, uważa się za spełniony, jeżeli od dnia 1 lipca roku następującego po roku, za który rolnik uzyskał płatności bezpośrednie, w okresie 12 miesięcy, ochroną ubezpieczeniową objęte jest co najmniej 50 % powierzchni upraw, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1, od co najmniej jednego z ryzyk wymienionych w ust. 1. 3. Rolnik zawiera umowy ubezpieczenia obowiązkowego z wybranym zakładem ubezpieczeń:
1) który zawarł z ministrem właściwym do spraw rolnictwa umowę w sprawie dopłat, albo
2) innym niż określony w pkt 1, wykonującym działalność ubezpieczeniową w zakresie ubezpieczenia, o którym mowa w ust. 1. 4. Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia upraw, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1, rozpoczyna się w przypadku ubezpieczenia tych upraw od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez:
1) (uchylony)
2) powódź, suszę, grad i przymrozki wiosenne – po upływie 14 dni od dnia zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego;
3) ujemne skutki przezimowania – od dnia zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, z tym że powinna być ona zawarta w terminie do dnia 1 grudnia. 5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, do umów ubezpieczenia obowiązkowego udziela się dopłat na zasadach określonych w ustawie dla dopłat do umów ubezpieczenia. 6. Rolnik, który nie spełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, zgodnie z warunkami tego ubezpieczenia określonymi w ustawie, jest obowiązany wnieść opłatę za niespełnienie tego obowiązku. 7. Wysokość opłaty, o której mowa w ust. 6, obowiązującej w każdym roku kalendarzowym, stanowi równowartość w złotych 2 euro od 1 ha, ustalaną przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski według tabeli kursów nr 1 w roku kontroli. 8. W przypadku niezawarcia przez ministra właściwego do spraw rolnictwa umów, o których mowa w art. 9, a także gdy rolnik nie zawarł umowy ubezpieczenia obowiązkowego z powodu pisemnej odmowy zawarcia takiej umowy, w szczególności z powodu zaoferowania ubezpieczenia w stawkach taryfowych ubezpieczenia wyższych niż określone w art. 5 ust. 2 co najmniej w dwóch zakładach ubezpieczeń, które zawarły z ministrem właściwym do spraw rolnictwa umowy w sprawie dopłat, przepisów ust. 6 i 7 nie stosuje się. 9. Opłata za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego jest wnoszona na rzecz gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę rolnika. 10. Do umowy ubezpieczenia obowiązkowego w zakresie nieuregulowanym w ust. 1–5 stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące umowy ubezpieczenia. 11. Do kontroli spełniania obowiązku ubezpieczenia, o którym mowa w ust. 1, oraz dochodzenia opłat za niespełnienie tego obowiązku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2500, z 2024 r. poz. 1565 oraz z 2025 r. poz. 146) w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych. 12. Dane indywidualne zawarte w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, niezbędne do przeprowadzenia kontroli spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, udostępnia się organom przeprowadzającym tę kontrolę.