Wyrok SN z 25 czerwca 2015, sygn. II KK 171/15
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie w części
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
przywłaszczenie / art. 284 § 2 k.k.
kradzież / art. 278 § 1 k.k.
naprawienie szkody
Role w sprawie
oskarżony
podejrzany
pokrzywdzony
prokurator
skazany
Data orzeczenia
25 czerwca 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Michał Laskowski
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 czerwca 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Michał Laskowski (przewodniczący)
SSN Jerzy Grubba
SSA del. do SN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca)
Protokolant Małgorzata Sobieszczańska
w sprawie Sylwestra K. Z.
skazanego z art. 278 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk
w dniu 25 czerwca 2015 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego
na korzyść skazanego
od wyroku Sądu Rejonowego w W.
z dnia 7 października 2013 r.,
1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o
obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego H. O. w
W. w kwocie 2.606 zł (punkt IV);
2. obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania
kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
S. Z. oskarżony został o to. że:
1) w dniu 19 października 2011 r. ze sklepu H. mieszczącego się na terenie
C. w W. przy ul. P. nr […] dokonał zaboru w celu przywłaszczenia rzeczy w postaci
kurtki […], […], bluzy, bezrękawnika, polo damskie, spodnie jeans, powodując tym
straty o łącznej wartości 3.148 zł, tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k.,
2) w dniu 25 października 2011 r. ze sklepu H. mieszczącego się na terenie
C. w W. przy ul. P. nr […] dokonał zaboru w celu przywłaszczenia rzeczy w postaci
t-shirt męski, koszuli męskiej […],[…],[…] , spodni męskich […],[…],powodując tym
straty o łącznej wartości 2.606 zł na szkodę firmy H., tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k.
Jednocześnie, na podstawie art. 335 § 1 k.p.k., prokurator wniósł o wydanie
wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie uzgodnionych z
podejrzanym, podczas przesłuchania w dniu 28 listopada 2011 r., kar i środków
karnych.
Sąd Rejonowy w W., uwzględniając złożony w trybie art. 335 § 1 k.p.k.
wniosek prokuratora, wyrokiem z dnia 7 października 2013 r., wydanym w sprawie
o sygn. akt … 1106/11, orzekł:
I. oskarżonego S. Z. uznał za winnego czynu z pkt 1 aktu oskarżenia i za to z mocy
art. 278 § 1 k.k. skazał oskarżonego i wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia
wolności;
II. oskarżonego S. Z. uznał za winnego czynu z pkt II aktu oskarżenia i za to z mocy
art. 278 § 1 k.k. wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;
III. na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. w miejsce kar jednostkowych
orzeczonych oskarżonemu w pkt I i II wyroku wymierzył oskarżonemu karę łączną
w rozmiarze 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art.
69 § 1 i § 2 k.k., art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby;
IV. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia
szkody wyrządzonej przestępstwami w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej
firmy H., kwoty 3.148 złotych oraz kwoty 2.606 złotych;
V. na podstawie art. 230 § 2 k.p.k. zwrócił firmie H. dowód rzeczowy opisany w wykazie
pod poz. 1 w postaci płyty CD-R, zarejestrowanej za numerem […] po stwierdzeniu jego
zbędności dla postępowania karnego;
3
VI. na podstawie art. 627 k.p.k. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa
koszty sądowe w kwocie 270 zł w tym kwotę 180 zł tytułem opłaty.
Wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się z
dniem 15 października 2013 r.
Obecnie, na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., Prokurator Generalny wniósł
kasację w tej sprawie, zaskarżając powyższy wyrok w części dotyczącej
rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV wyroku, w zakresie nałożonego obowiązku
naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego H. w W. w kwocie 2.606 zł, na
korzyść oskarżonego S. Z.
Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. oraz art.
572 k.p.k. autor kasacji zarzucił: rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku
naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z
art. 335 § 1 k.p.k. skutkujące rażącym naruszeniem art. 46 § 1 k.k., polegające na
uwzględnieniu zawartego w akcie oskarżenia wadliwego z racji nieprecyzyjności
wniosku prokuratora i orzeczeniu w pkt IV wyroku obowiązku naprawienia szkody,
poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego H. kwoty 2.606 zł w sytuacji, gdy
zabrane w celu przywłaszczenia na szkodę pokrzywdzonego mienie opisane w pkt
2 części wstępnej wyroku zostało odzyskane w całości w stanie nienaruszonym.
W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie wyroku w
zaskarżonej części.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja wniesiona w tej sprawie na korzyść skazanego S. Z. okazała się
oczywiście zasadna, co przemawiało za rozpoznaniem jej na posiedzeniu - w trybie
art. 535 § 5 k.p.k. - a w konsekwencji także za uwzględnieniem sformułowanego w
niej zarzutu oraz wniosku.
Autor skargi trafnie wskazał w petitum kasacji na jednoznaczne naruszenie
przepisów prawa karnego procesowego i materialnego, przez sąd meriti orzekający
w tej sprawie. W szczególności trzeba zgodzić się ze skarżącym, że złożenie przez
prokuratora wniosku o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy - na podstawie art.
335 § 1 k.p.k. – nawet przy uwzględnieniu, że wniosek ten jest zaakceptowany
przez oskarżonego, nie zwalnia sądu od przeprowadzenia kontroli tego wniosku z
punktu widzenia zgodności z przepisami obowiązującego prawa. Stwierdzenie
4
bowiem, że treść wniosku pozostaje w sprzeczności z prawem materialnym lub
narusza prawo procesowe, obliguje sąd meriti do wskazania stronom konieczności
dokonania odpowiednich zmian, a w wypadku braku akceptacji dla tych modyfikacji
ze strony podmiotów uprawnionych do zajmowania stanowiska w tej materii –
prowadzi do skierowania sprawy na drogę rozpoznania na zasadach ogólnych (vide
wyrok SN z dnia 21 lutego 2013 r., V KK 14/13, LEX nr 1284782).
W realiach przedmiotowej sprawy, wniosek prokuratora o wydanie wyroku
skazującego bez przeprowadzenia rozprawy, uzgodniony z oskarżonym, zawierał
m.in. postulat nałożenia na S. Z., na podstawie art. 46 § 1 k.k., obowiązku
naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. Rzecz jednak w tym, że
zaproponowany obowiązek naprawienia szkody na rzecz H. w W., w zakresie
czynu II z aktu oskarżenia, był bezpodstawny w sytuacji odzyskania utraconego
mienia przez pokrzywdzonego. Jak bowiem wynika z zeznań świadka P. P.,
pracownika H., a także protokołu zwrotu rzeczy do sklepu, pokrzywdzony w całości
i w stanie nieuszkodzonym odzyskał odzież skradzioną w dniu 25 października
2011 r. (vide k.12 i 22 akt IV K 1106/11). Sytuacja tego rodzaju stała zatem na
przeszkodzie orzekaniu w procesie karnym w niniejszej sprawie o obowiązku
naprawienia szkody, przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej firmy H. kwoty 2.606 zł
(vide punkt IV wyroku). Skoro bowiem szkoda została w części naprawiona,
oczywistym jest, że obowiązek orzekany na podstawie art. 46 § 1 k.k. może
dotyczyć tylko tej jej części, która naprawiona nie została, gdyż regulacja ta ma na
celu odtworzenie stanu sprzed powstania szkody i nie może prowadzić do
bezpodstawnego wzbogacenia pokrzywdzonego.
Naturalnie do celów postępowania karnego należy również uwzględnienie
prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego (art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.), w tym
naprawienie już w postępowaniu karnym, gdy to możliwe, szkody wyrządzonej
przestępstwem. Obowiązek naprawienia szkody, przewidziany w unormowaniu art.
46 § 1 k.k., choć stanowi środek karny, nie ma charakteru represji i zmierza jedynie
do wyrównania straty, która wynikła z przestępstwa. Zatem odnosi się on tylko do
szkody realnie wyrządzonej, a więc takiej, której nie naprawiono (w całości lub w
części). Naprawienie szkody, o którym mowa w art. 46 § 1 k.k., to w szczególności
wyrównanie straty, którą pokrzywdzony poniósł (arg. ex art. 361 § 2 k.c.).
5
Orzeczenie w tym zakresie związane jest bowiem ściśle z rzeczywistą szkodą jaką
poniósł pokrzywdzony i dlatego, jak już wyżej podniesiono, nie może ono prowadzić
do przysporzeń w majątku tego ostatniego. Z kolei przy ustalaniu wysokości
szkody, która powstała w wyniku przestępstwa należy brać pod uwagę, nie tylko
obiektywną wartość skradzionych przedmiotów, ale również konieczne jest
uwzględnienie wartości skradzionego mienia, które zostało odzyskane przez
pokrzywdzonego, o ile naturalnie przedmioty odzyskane nie zostały zniszczone,
uszkodzone, czy też zużyte. Słowem sąd karny musi uwzględnić w chwili
wyrokowania rozmiary już pokrytej szkody, w szczególności zaś wartość uprzednio
odzyskanego w stanie niepogorszonym mienia (vide wyrok SN z dnia 29 marca
2011 r., III KK 392/10, LEX nr 794161). Tymczasem Sąd Rejonowy w W. nie
uwzględnił faktu odzyskania przez pokrzywdzonego i to bezpośrednio po czynie,
odzieży skradzionej w dniu 25 października 2011 r. W tym stanie rzeczy realizacja
orzeczonego bezpodstawnie obowiązku na rzecz H. w W. – in concreto przez
zapłatę kwoty 2.606 zł - nie prowadziłaby zatem, co oczywiste, do kompensowania
szkód poniesionych przez pokrzywdzonego przestępstwem, tylko spowodowałaby
nieuprawnione przysporzenie mu korzyści.
W świetle przedstawionych okoliczności należy przyznać rację Prokuratorowi
Generalnemu, że zaaprobowanie, bez wykorzystania przysługujących sądowi meriti
uprawnień zainicjowania zmiany wadliwego wniosku prokuratora i uwzględnienie
go, mimo braku ku temu podstaw, stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa
procesowego (art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k.), zaś w konsekwencji
uchybienie to doprowadziło do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia z rażącym i
mającym istotny wpływ na orzeczenie naruszeniem prawa materialnego - art. 46 §
1 k.k.
Reasumując, mając na uwadze powyższe względy, zgodnie z wnioskiem
kasacji, należało uchylić zaskarżony wyrok w części orzekającej obowiązek S. Z. do
naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego H. w W. w kwocie 2.606 zł (punkt
IV), bez wydawania zbędnego w tym wypadku orzeczenia następczego. Tego
rodzaju postąpienie uznać należy za dopuszczalne, a zarazem wystarczające i
choć nie jest explicite wymienione w treści art. 537 § 2 k.p.k., to przemawia za nim
konsekwentne i jednolite stanowisko Sądu Najwyższego. Mianowicie wydany w
6
postępowaniu kasacyjnym wyrok uchylający, może nie zawierać orzeczenia
następczego in concreto wówczas, gdy konieczne jest wyeliminowanie z
zaskarżonego orzeczenia rozstrzygnięcia wydanego z rażącą obrazą przepisu
prawa materialnego, a eliminacja taka nie wymaga ponownego rozpatrywania
sprawy (vide wyroki SN: z dnia 10 grudnia 2002 r., V KK 317/02, LEX nr 74385; z
dnia 19 października 2005 r., IV KK 199/05, OSNwSK 2005/1/1893; z dnia 28
lutego 2008 r., III KK 454/07, LEX nr 406859; z dnia 26 listopada 2008 r., III KK
342/08, Prok. i Pr. – wkł. 2009/4/17).
Podstawą orzeczenia o wydatkach związanych z rozpoznaniem niniejszej
kasacji był przepis art. 638 k.p.k.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji..
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.