Postanowienie SN z 20 października 2015, sygn. III KK 346/15
Data orzeczenia
20 października 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Krzysztof Cesarz
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (17)
POSTANOWIENIE
Dnia 20 października 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Cesarz
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 kpk
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 20 października 2015 r.,
sprawy J. W. i Jo. W. skazanych z art. 233 § 1 kk i innych
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanych
od wyroku Sądu Okręgowego w G.
z dnia 17 listopada 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G.
z dnia 16 grudnia 2013 r.
p o s t a n o w i ł
1/ oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2/ obciążyć skazanych kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego w częściach na nich przypadających.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2013 r., Sąd Rejonowy uznał Jo. W. za winną
tego, że w dniu 1 grudnia 2010 roku w G. w Prokuraturze Rejonowej będąc
przesłuchana w charakterze świadka i pouczona o odpowiedzialności karnej za
składanie fałszywych zeznań, podczas składania zeznań stanowiących dowód w
sprawie zeznała nieprawdę, że nie podpisywała pokwitowania odbioru
korespondencji […] adresowanej do Jo. W. i J. Wyszomirskiego w dniu 1 lipca 2010
roku, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie 1 Ds.
…0/10 wynika, że przedmiotowe pokwitowanie odbioru podpisała, tym samym
złożyła fałszywe zawiadomienie o przestępstwie podrobienia dokumentu
pokwitowania odbioru korespondencji, wiedząc, że tego przestępstwa nie
2
popełniono – to jest czynu z art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2
k.k. i skazał ją na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając
wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby 3 lat oraz na
podstawie art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. wymierzył oskarżonej karę
grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na
kwotę 10 zł.
Tym samym wyrokiem Sąd uznał J. W. za winnego tego, że w dniu 1 grudnia
2010 roku w G. w Prokuraturze Rejonowej będąc przesłuchiwanym w charakterze
świadka i pouczonym o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań,
podczas składania zeznań stanowiących dowód w sprawie zeznał nieprawdę, że
nie podpisywał pokwitowania odbioru korespondencji [...] adresowanej do Jo. W. w
dniu 18 marca 2010 roku, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w
sprawie 1 Ds. …0/10 wynika, że przedmiotowe pokwitowanie odbioru podpisał, tym
samym złożył fałszywe zawiadomienie o przestępstwie podrobienia dokumentu
pokwitowania odbioru korespondencji wiedząc, że tego przestępstwa nie
popełniono – to jest czynu z art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2
k.k. i skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając
wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby 3 lat oraz na
podstawie art. 71 § 1 k.k. w. zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę
grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na
kwotę 10 zł.
Osobistą apelację od powyższego wyroku wnieśli oskarżeni oraz w ich
imieniu obrońcy, zaskarżając wyrok w całości.
Oskarżeni we własnej apelacji podnieśli m. in., że nastąpiło:
„1/ rażące naruszenie przepisów art. 439.1.9 kpk w zw. z art. 17.1.9 w zw. z art.
17.1.1 w zw. z art. 4 oraz w zw. z art 414.1 zd. 2 k.p.k. mające istotny wpływ na
treść zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie się sądu pierwszej instancji od
należytej kontroli aktu oskarżenia, a przez to uchylenie się tego sądu od wydania
wyroku uniewinniającego skarżących w sprawie prawomocnie umorzonej w
postępowaniu Prokuratury Rejonowej postanowieniem z dn. 28 września 2011 r. o
sygn. akt 1 Ds. …2/11,
3
2/ rażące naruszenie art. 439.1.1 w zw. z art. 40.1.5 k.p.k. mające istotny wpływ na
treść zaskarżonego wyroku poprzez naruszenie przez sąd pierwszej instancji w
osobie G. K. zasady obiektywizmu, czym sąd dopuścił do kierunkowego
nastawienia o cechach przestępstwa z art. 235 k.k. w niniejszym postępowaniu”.
Oskarżeni wnieśli przede wszystkim o „wydanie wyroku uniewinniającego”.
W apelacji obrońcy oskarżonego J. W. podniesiono zarzut dowolnej, a nie
swobodnej oceny dowodów poprzez niesłuszne uznanie, że oskarżony J. W.
wypełnił znamiona czynu określonego treścią art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k.
Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie
oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego
rozpoznania.
W apelacji obrońcy oskarżonej Jo. W. sformułowano zarzut błędu w
ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na uznaniu, iż
oskarżona wypełniła swoim działaniem znamiona przestępstwa określonego w art.
238 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k., pomimo poważnych wątpliwości w tym względzie,
wynikających z materiału dowodowego zebranego w sprawie. Obrońca wniósł o
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej, ewentualnie
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do
ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 17 listopada 2014 r,, utrzymał w mocy
zaskarżony wyrok, uznając wszystkie apelacje za oczywiście bezzasadne.
Nowo ustanowiony obrońca Jo. W. i Juliusza W., zaskarżając kasacją wyrok
Sądu odwoławczego, zarzucił:
„1/ rażącą obrazę przepisu art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k.
mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, wydanego przez sąd
podlegający wyłączeniu z mocy ustawy w zw. z zaskarżonym orzeczeniem sądu
odwoławczego o sygn. akt XIII Kz …0/13,
2/ rażącą obrazę przepisu art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 5 k.p.k.
mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, jako wydanego przez ten sam
sąd, który brał udział w postępowaniu przygotowawczym sprawy,
4
3/ rażące naruszenie przepisów art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. mające istotny wpływ na
treść zaskarżonego orzeczenia, gdyż w dniu 19 listopada 2013 r. skarżący wnieśli
zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu odwoławczego w
niniejszej sprawie, o sygn. akt XIII Kz …0/13, które do dnia dzisiejszego nie zostało
prawomocnie rozpoznane,
4/ rażące naruszenie art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 4 k.p.k. mające
istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, obarczonego bezwzględną
przesłanką odwoławczą powstałą w dn. 28 września 2011 r. wskutek wydania
prawomocnego postanowienia o umorzeniu dochodzenia w niniejszej sprawie na
podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., co ma istotny wpływ na treść zaskarżonego
wyroku”;
powyższe spowodowało:
„5/ rażące naruszenie art. 439 § 1 pkt. 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.
mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, gdyż od daty 28 września
2011 r., brak jest w sprawie wymaganego zezwolenia na ściganie, co potwierdza
również postanowienie Prokuratury Okręgowej z dnia 07 października 2010 r. o
sygn. akt 3 Ds. …5/10 o przekazaniu sprawy do Prokuratury Rejonowej w G.”;
a nadto zarzucił rażące naruszenie art. 2 § 2, art. 4, art. 5 § 1 i § 2, art. 81 § 2, art.
194, art. 196 § 2, art. 369, art. 410, art. 437 § 1, art. 438 oraz art. 457 § 3 k.p.k.
oraz błędy w ustaleniach faktycznych.
Skarżący się wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku w całości poprzez
wydanie wyroku uniewinniającego”.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W świetle art. 523 § 2 k.p.k. kasacja strony na korzyść skazanego na karę
inną niż bezwzględne pozbawienie wolności, może być wniesiona tylko z powodu
uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. Mając na względzie, że Jo. W. i J. W.
zostali skazani prawomocnym wyrokiem na kary pozbawienia wolności z
warunkowym zawieszeniem ich wykonania, kasacja ich obrońcy mogła być
rozpoznana tylko w takim zakresie, w jakim stawiała zarzuty uchybień z art. 439 § 1
k.p.k. Albowiem sformułowanie w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutu
5
wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej nie otwiera drogi do
podnoszenia także innych naruszeń prawa materialnego i procesowego o
charakterze tzw. względnych powodów odwoławczych.
Wobec powyższego, należało ustosunkować się jedynie do zarzutów
zaistnienia uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. Są one całkowicie bezzasadne.
Przypomnieć należy, że Sąd Rejonowy w osobie sędzi G. K.
postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt
XI Kp …8/10 uznał, że zatrzymanie Jo. W. w dniu
8 marca 2010 r. o godzinie 12.00 w związku z popełnieniem wykroczenia z art. 65 §
2 k.w. a następnie czynów z art. 222 § 1 k.k. i art. 226 § 1 k.k., było zasadne (k.
671).
Sąd w osobie tego samego sędziego postanowieniem z dnia 7 października
2010 r., sygn. akt XI Kp …6/10 rozpoznał zażalenie U. R. i Jo. W. na postanowienie
Prokuratora Prokuratury Rejonowej, sygn. akt 1 Ds. …1/10 z dnia 23 czerwca
2010 r. o umorzeniu postępowania i o odmowie przyjęcia zażalenia, a następnie
utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie i zarządzenie (k. 670).
W dniu 1 grudnia 2010 r. Jo. W. i J. W. złożyli zawiadomienie o podrobieniu
ich podpisów na zwrotnych poświadczeniach odbioru znajdujących się w aktach
sprawy o sygn. akt 1 Ds. …3/10, prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową w G. (k.
19-22 akt 1 Ds. …0/10, a następnie 1 Ds. ..2/11). Postanowieniem z dnia 28
września 2011 r., sygn. akt 1 Ds. …2/11 prokurator Prokuratury Rejonowej na
podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. umorzył postępowanie w sprawie podrobienia
podpisów Jo. W. i J. W. wobec ustalenia, że zostały one złożone przez te osoby, a
zatem nie popełniono czynu zabronionego opisanego w art. 270 § 1 k.k. (k. 139 akt
1 Ds. …2/11).
W konsekwencji wszczęto i przeprowadzono postępowanie przygotowawcze
o sygn. akt 1 Ds. …/11, które zakończyło się wniesieniem do Sądu Rejonowego w
G. aktu oskarżenia o wyżej opisane czyny (następnie przypisane oskarżonym).
Wnioskiem z dnia 14 marca 2012 r. złożonym do Sądu Rejonowego w G.
obydwoje oskarżeni wystąpili o umorzenie postępowania w niniejszej sprawie
wobec prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie 1 Ds. 1…2/11 i
zaistnienia przesłanki powagi rzeczy osądzonej (k. 204-205). Postanowieniem
6
wydanym na rozprawie w dniu 3 lipca 2013 r. Sąd oddalił powyższy wniosek i
wskazał, że ocena zebranego materiału dowodowego nastąpi po zamknięciu
przewodu w sprawie i ujawnieniu wszystkich okoliczności (k. 405).
Oskarżeni wnieśli w dniu 10 lipca 2013 r. zażalenie na powyższe
postanowienie (k. 408-409).
Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt XIII Kz …0/13 Sąd
Okręgowy w G., w skład którego wchodzili sędziowie: L.K. i L. M., pozostawił
zażalenie wniesione przez oskarżonych bez rozpoznania, jako niedopuszczalne z
mocy ustawy (k. 422).
Następnie oskarżeni wnieśli w dniu 23 września 2013 r. zażalenie na to
postanowienie (k. 520-522).
Postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. równorzędny skład Sądu
Okręgowego w G. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie (k. 530).
To ostatnie postanowienie zostało przez oskarżonych zaskarżone
zażaleniem z dnia 19 listopada 2013 r. (k. 535-537).
Pismami z dnia 28 listopada 2013 r. Przewodniczący XIII Wydziału Karnego
Odwoławczego Sądu Okręgowego w G. poinformował skarżących się, że na
postanowienie z dnia 22 października 2013 r. zażalenie nie przysługuje (k. 539-
540).
Podniesione w kasacji zarzuty rażącego naruszenia art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.
w zw. z art. 40 § 1 pkt 5 i 6 k.p.k. są więc chybione. Nie doszło do uchybienia
określonego w art. 40 § 1 pkt 5 k.p.k. przez to, że w składzie Sądu rozpoznającego
niniejszą sprawę zasiadała sędzia G. K., która realizowała czynności tego Sądu w
innych postępowaniach przygotowawczych dotyczących Jo. W. i U. R. (w
postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową pod sygn. akt 1 Ds.
…1/10, w którym wydała postanowienie z dnia 7 października 2010 r.; sygn. akt XI
Kp ..6/10 oraz w postępowaniu o sygn. akt XI Kp …8/10, w którym wydała
postanowienie z dnia 29 kwietnia 2010 r.). Nie zachodziła więc tożsamość
postępowania przygotowawczego, w którym sędzia G. K. wydała postanowienie z
dnia 7 października 2010 r. w sprawie o sygn. akt 1 Ds. …1/10 (XI Kp …6/10) oraz
postępowania wywołanego zażaleniem na zatrzymanie, w którym wydała
postanowienie z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt XI Kp …8/10 z postępowaniem
7
będącym przedmiotem kasacji. Poza tym, wydanie incydentalnego rozstrzygnięcia
przez sędziego w postępowaniu przygotowawczym nie oznacza, że ten sędzia był
prowadzącym to postępowanie przygotowawcze w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 5
k.p.k. Sędzia G. K. w żadnej z wyżej przytoczonych spraw nie zajmowała się
prowadzeniem postępowania przygotowawczego, a tym bardziej nie prowadziła go
w niniejszej sprawie. Ponadto, z art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. nie wynika, że sędzia
podlega wyłączeniu z mocy prawa tylko z tego powodu, że wydawał orzeczenie w
innej sprawie, w której występowała ta sama osoba, co w aktualnie rozpoznawanej
sprawie.
Nie doszło również do uchybienia z art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. poprzez to, że w
składzie Sądu rozpoznającego apelację w tej sprawie orzekali sędziowie Sądu
Okręgowego: L. K. i L. M. Żaden z tych sędziów nie brał udziału w wydaniu
zaskarżonego apelacją wyroku, a zatem brak było jakichkolwiek podstaw do ich
wyłączenia na podstawie art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. Nie jest przyczyną wyłączenia
sędziego na podstawie tego przepisu wydanie w postępowaniu sądowym
wpadkowego postanowienia z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt XIII Kz …0/13 o
pozostawieniu bez rozpoznania środka odwoławczego ze względu na jego
niedopuszczalność z mocy ustawy, na co powołuje się skarżący. Istotą instytucji
wyłączenia sędziego, który brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub
wydał zaskarżone zarządzenie, jest zapobieżenie sytuacji, w której sędzia
kontrolowałby swoje wcześniejsze rozstrzygnięcia, albowiem byłoby to nie do
pogodzenia z koniecznością zapewnienia obiektywizmu w postępowaniu. Sytuacja
tego rodzaju nie zachodziła w niniejszej sprawie, albowiem kontroli apelacyjnej
podlegał wyłącznie wyrok Sądu Rejonowego z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt XI
K …4/11.
W postępowaniu nie doszło również do naruszenia z art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k.
Postanowienie sądu odwoławczego pozostawiające bez rozpoznania przyjęty
środek odwoławczy jest zaskarżalne do innego równorzędnego składu sądu
odwoławczego (art. 430 § 2 k.p.k.). Od orzeczenia sądu odwoławczego, tzn. w tym
przypadku od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 22 października 2013 r. nie
przysługiwał natomiast dalszy środek odwoławczy, albowiem ustawa nie przewiduje
możliwości zaskarżenia takiego postanowienia (art. 426 § 1 k.p.k.). O tym, że
8
„zażalenie” na postanowienie z dnia 22 października 2013 r. nie wywołuje skutków
prawnych, poinformował skarżących także Przewodniczący XIII Wydziału Karnego
Odwoławczego Sądu Okręgowego pismami z dnia 28 listopada 2013 r. Wobec
powyższego, błędny jest pogląd, że zażalenie na postanowienie z dnia 22
października 2013 r. wniesione przez skarżących do Sądu Najwyższego wymagało
rozpoznania, oraz że jego nierozpoznanie przez ten Sąd świadczy o tym, że sąd
niższego rzędu orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu wyższego rzędu
(art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. – zarzut nr 3 kasacji).
Odnosząc się do zarzutu wskazanego w punkcie 4 kasacji, w którym
zarzucono uchybienie z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., to zupełnie bezzasadne są
twierdzenia skarżącego się, że prawomocne umorzenie dochodzenia w sprawie o
sygn. akt 1 Ds. …2/11 o przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. powinno skutkować także
umorzeniem postępowania w niniejszej sprawie, albowiem w sprawie zachodzi
przesłanka powagi rzeczy osądzonej (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.). Orzeczenie ulega
uchyleniu na podstawie tego przepisu tylko w przypadku wydania pomimo
prawomocnego zakończenia postępowania karnego wobec tej samej osoby co do
tego samego czynu. W przedmiotowej sprawie spełnione jest jedynie kryterium
tożsamości osób; dodatkowo występujących w różnych rolach procesowych. W
postępowaniu o sygn. akt 1 Ds. …2/11 Jo. R. i J. W. występowali w charakterze
pokrzywdzonych, a w niniejszym postępowaniu – oskarżonych.
Ponad wszelką wątpliwość nie jest też spełnione kryterium tożsamości
czynu. Czym innym jest bowiem przestępstwo polegające na sfałszowaniu podpisu
(art. 270 § 1 k.k.), a czym innym przestępstwo przypisane skazanym w niniejszej
sprawie, polegające na zeznaniu nieprawdy pomimo pouczenia o
odpowiedzialności karnej i zawiadomieniu o przestępstwie, wiedząc, że go nie
popełniono (art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.). Ustalenie,
że nie doszło do popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 k.k., o którym skazani
zawiadomili, wiedząc, że go nie popełniono, nie tylko nie wyłącza ich
odpowiedzialności za przestępstwo z art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z
art. 11 § 2 k.k., ale wprost obligowało organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości do
kontroli wyżej opisanego zachowania przez pryzmat tych ostatnich przepisów,
wobec wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.k. zasady legalizmu. Tak więc trafnie przyjął Sąd
9
Okręgowy, że skazani z faktu umorzenia postępowania w przedmiocie sfałszowania
ich podpisów na objętych aktem oskarżenia potwierdzeniach odbioru wezwań,
błędnie wywodzą zaistnienie powagi rzeczy osądzonej, albowiem zakres
przedmiotowy i podmiotowy tych postępowań jest całkowicie różny, a zarzut
chybiony (uzasadnienie, s. 10, k. 742v).
Nietrafny jest również zarzut braku wymaganego zezwolenia na ściganie,
albowiem skarżący się nie wskazał na jakąkolwiek okoliczność świadczącą o tym,
że skazanych obejmuje względny immunitet formalny. Okoliczność taka w żadnej
mierze nie wynika z postanowienia Prokuratury Okręgowej z dnia 7 października
2010 r., sygn. akt 3 Ds. …5/10 (k. 675), określającego właściwą miejscowo
jednostkę Prokuratury dla prowadzenia danego postępowania.
Z uwagi na fakt, że kasacja nie zawierała jakichkolwiek merytorycznych
argumentów, które pozwalałyby na zakwestionowanie stanowiska Sądu drugiej
instancji, podlegała oddaleniu, jako oczywiście bezzasadna.
O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.
kc