Wyrok z 19 stycznia 2015, sygn. III AUa 1084/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2015 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku

w składzie:

Przewodniczący:	SSA Grażyna Czyżak (spr.)
Sędziowie:	SSA Daria Stanek SSO del. Maria Ołtarzewska
Protokolant:	sekr.sądowy Wioletta Blach

po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2015 r. w Gdańsku

sprawy S. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.

o prawo do emerytury

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.

od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu- IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt IV U 2146/13

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 1084/14

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 października 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E., powołując się na art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.), odmówił ustalenia S. M. prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wskazując, że nie udowodnił co najmniej 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. M. podnosząc, że od 1977 r. do 2002 r. był zatrudniony jako dekarz-blacharz w pełnym wymiarze czasu pracy na wysokościach bez ograniczeń lekarskich. Celem wykazania charakteru pracy ubezpieczony wniósł o przesłuchanie świadków.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ rentowy nie kwestionował jako pracy w warunkach szczególnych tych okresów zatrudnienia wnioskodawcy na stanowiskach dekarza-blacharza, które były wykonywane u pracodawców innych niż (...) spółka z o. o. w G. (dalej: (...)), jednak suma tychże okresów bezspornych okresów była mniejsza, niż wymagane 15 lat. Organ ten przyznał też, że w (...) skarżący pracował jako dekarz-blacharz (poza krótkimi okresami pracy na kontraktach zagranicznych w G. i B.) oraz że skarżący legitymowałby się na dzień 01 stycznia 1999 r. stażem nie mniej niż 15 lat pracy w warunkach szczególnych przy dodaniu okresów pracy jako dekarza-blacharza w (...) do okresów bezspornych zatrudnienia u innych pracodawców. W ocenie ZUS/Oddziału w E. na przeszkodzie uznaniu okresów pracy ubezpieczonego w (...) jako dekarza-blacharza za pracę w warunkach szczególnych było to, że stanowisko takie nie zostało wymienione w zarządzeniu Nr (...) Ministra Kultury i Sztuki z dnia 01 lipca 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu kultury i sztuki.

Wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r. w sprawie IV U 2146/13 Sąd Okręgowy w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych:

I.  zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał S. M. prawo do emerytury od dnia 27 sierpnia 2013 r.,

II.  stwierdził, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji:

Skarżący urodził się w dniu (...), zatem w dniu (...) ukończył 60 lat.

W okresie od dnia 01 września 1969 r. do dnia 04 listopada 1972 r. ubezpieczony był zatrudniony jako ślusarz w (...) Zakładach (...) w E..

Następnie w dniach od 15 listopada 1972 r. do dnia 20 listopada 1976 r. pracował jako ślusarz w G. Kombinacie (...) w G.. W okresie tego zatrudnienia wnioskodawca odbył w dniach od 28 kwietnia 1973 r. do 14 kwietnia 1976 r. zasadniczą służbę wojskową. Skarżący zajmował się wykonywaniem w warsztacie elementów z blach, wykorzystywanych do budowy.

W okresie od dnia 11 lutego 1977 r. do dnia 30 listopada 1978 r. ubezpieczony pracował jako dekarz-blacharz w Przedsiębiorstwie (...) w E.. Tego samego rodzaju pracę wnioskodawca wykonywał zakładzie (...) w dniach od 01 marca 1979 r. do 03 września 1980 r., w (...) Kombinacie Budowlanym w E. w dniach od 29 września 1980 r. do 07 maja 1981 r., w (...) Spółdzielni Mieszkaniowej w E. w dniach od 21 maja 1981 r. do 17 października 1981 r., Zakładzie (...) w dniach od 01 czerwca 1996 r. do 24 grudnia 1996 r. oraz w Zakładzie Usług Budowlanych (...) w dniach od 15 kwietnia 1998 r. do 19 stycznia 2002 r. U wszystkich wymienionych pracodawców skarżący pracował w pełnym wymiarze czasu.

W okresie od dnia (...) października 1981 r. do dnia 31 stycznia 1995 r. ubezpieczony był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy jako blacharz-dekarz w (...) spółce z o. o. w G.. Wykonywał prace dekarsko-blacharskie przy remontach lub odtwarzaniu dachów zabytkowych budynków.

Od kwietnia 1995 r. do kwietnia 1996 r. i od stycznia 1997 r. do stycznia 1998 r. wnioskodawca był zarejestrowany jako bezrobotny.

W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie skarżącego zasługiwało na uwzględnienie, przy czym Sąd ten zaznaczył, że wobec okoliczności, które można było ustalić dopiero w toku postępowania sądowego.

W pierwszej kolejności wyjaśnił podstawę materialnoprawną wniosku skarżącego pozwalającą na wskazanie i omówienie tylko tych okoliczności spornych, które były istotne dla rozstrzygnięcia.

Z art. 184 ustawy emerytalnej wynika, iż ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, a więc w dniu 01 stycznia 1999r., osiągnęli po pierwsze okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz po drugie okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. w niniejszej sprawie wynoszący 25 lat. Przy tym emerytura taka przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie na dochody budżetu państwa środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu.

Stosownie do § 4 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.

Sąd I instancji zważył, że skarżący niewątpliwie spełnia kryterium dotyczące wymaganego wieku, wniósł o przekazanie środków zgromadzonych w rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochody budżetu pastwa oraz kryterium dotyczące wymaganej na dzień 01 stycznia 1999 r. sumy 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Spór dotyczył stażu 15 lat pracy skarżącego w warunkach szczególnych na dzień 01 stycznia 1999 r. Przy tym istotne jest to, że po pierwsze suma okresów uznanych ostatecznie przez organ rentowy za stanowiące pracę w warunkach szczególnych była niewątpliwie krótsza od 15 lat. Po drugie bezsporne po przeprowadzeniu postępowania dowodowego było i to, że gdyby dodać do okresów niekwestionowanej pracy w warunkach szczególnych okres pracy w (...) (nie tylko po odjęciu urlopów bezpłatnych i dni nieusprawiedliwionej nieobecności – karty wynagrodzenia w aktach rentowych i sporządzone z ich uwzględnieniem zestawienie okresów na potrzeby ustalenia kapitału początkowego w aktach emerytalnych – ale i dwóch okresów pracy na budowach eksportowych w G. i B.), suma ta przekraczałaby wymagane 15 lat.

W ocenie Sądu Okręgowego nie ujawniły się okoliczności, które mogłyby skutkować uznaniem za niewiarygodne zeznań ubezpieczonego co do charakteru jego pracy u poszczególnych pracodawców, w tym pracy na budowach w G. i B.. Z niekwestionowanych zeznań świadków: J. P. i L. T., pracujących z wnioskodawcą w (...) m.in. w W. (w umowie murarz, w rzeczywistości dekarz-blacharz), można bowiem wywodzić, że pracodawca nie przywiązywał wagi do nazewnictwa stanowisk pracy w umowach o pracę za granicą, a to pozwala na przyjęcie, że również w kontraktach dotyczących pracy w G. i B. wskazano inną pracę ubezpieczonego, niż wykonywana w rzeczywistości. Konkluzja tej części rozważań jest taka, że ostatecznie spór co do pracy wnioskodawcy w warunkach szczególnych ograniczył się do kwestii prawnych, jako że co do okoliczności faktycznych strony były zgodne w zakresie wystarczającym dla rozstrzygnięcia.

Wobec tego Sąd ten wyjaśnił, że zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego okresy pracy m.in. w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Świadectwo pracy z adnotacją o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, bądź bez niej, nie jest jednak bezwzględną przesłanką do zaliczenia danej pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach. Świadectwo nie jest wiążące dla organu rentowego i może podlegać weryfikacji. Decydujące znaczenie ma zawsze fakt rzeczywistego wykonywania pracy w szczególnych warunkach, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Dopiero w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie okresów pracy w warunkach szczególnych także w oparciu o inne dowody niż zaświadczenie z zakładu pracy, nawet jeśli pracownik nie posiada świadectwa w określonej w przepisie formie, albo jego treść budzi wątpliwości, które uzasadniały kwestionowanie tego zaświadczenia przez organ rentowy w fazie administracyjnej postępowania.

Odnosząc się do „przepisów dotychczasowych”, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej, Sąd I instancji wyjaśnił, że obowiązujące w tym zakresie rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego wydane zostało w oparciu o delegację z art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zmianami), w którym Radzie Ministrów powierzono w szczególności określenie rodzaju prac lub stanowisk pracy oraz warunków, na podstawie których osobom m.in. zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury w niższym wieku.

Z art. 53 ust. 2 tej samej ustawy wynikało, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników stale zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia – była to regulacja tożsama z zawartą w obecnie obowiązującym art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej. W wykazie A, stanowiącym załącznik do wspomnianego rozporządzenia, w dziale V „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych” wymienia się pod poz. 9 prace dekarskie, a więc ściśle odpowiadające pracy wnioskodawcy, począwszy od jego zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w E., a skończywszy na pracy w Zakładzie Usług Budowlanych (...).

W ocenie Sądu Okręgowego nie stoi na przeszkodzie uznaniu pracy ubezpieczonego w (...) okoliczność, że prace dekarskie (a w konsekwencji stanowisko dekarza-blacharza) nie zostały wymienione w zarządzeniu Nr (...) Ministra Kultury i Sztuki z dnia 01 lipca 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu kultury i sztuki. Po pierwsze przepisy resortowe, wydane w oparciu o § 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, mają jedynie charakter pomocniczy przy ustaleniu, czy praca ubezpieczonego była pracą w warunkach szczególnych. Wskazanie w takim zarządzeniu stanowiska zajmowanego przez ubezpieczonego prowadzi tylko do domniemania, że praca na tym stanowisku była pracą w warunkach szczególnych, jednak niewymienienie takiego stanowiska nie jest podstawą do odmowy uznania za pracę w warunkach szczególnych pracy rodzajowo wymienionej w rozporządzeniu w sprawie wieku emerytalnego. Sąd ten wskazał, że kwestia ta była niejednokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie, a przykładowo z nowszych orzeczeń wymienił wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 31 lipca 2013 r. w sprawie III AUa 1502/12 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 kwietnia 2013 r. w sprawie III AUa 1017/12. Po drugie uznał, że czynności wykonywane przez wnioskodawcę w (...) i u pozostałych pracodawców, u których był zatrudniony jako dekarz-blacharz, są tożsame oraz w pełni podzielił pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2012 r. w sprawie III AUa 205/12, że „Kwestia podległości danego pracodawcy określonemu resortowemu ministrowi, nie ma przesądzającego znaczenia przy ustalaniu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, gdyż decyduje przyporządkowanie określonej w wykazie rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze pracy do danej branży przemysłowej, a nie kwestia przynależności pracodawcy do określonego resortu.”

Zdaniem Sądu I instancji w opisanej sytuacji łączny staż pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych przekroczył wymagane 15 lat.

Uznając, że wnioskodawca na etapie postępowania sądowego udowodnił wszystkie przesłanki przyznania mu wnioskowanej emerytury, na podstawie art. 477 (14) § 2 k.p.c. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

W przedmiocie odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, na podstawie art. 118 ust. 1 lit. a ustawy emerytalnej, orzekł jak w pkt II sentencji wyroku.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. zaskarżając ten wyrok w pkt I i zarzucając mu:

1) naruszenie prawa materialnego, w szczególności z art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w związku z § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) przez przyjęcie, że wnioskodawca spełnia warunku do nabycia prawa do emerytury, w sytuacji, gdy nie udowodnił 15 letniego okresu pracy w szczególnych warunkach,

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że praca wnioskodawcy w spornym okresie zatrudnienia odbywała się w takich samych warunkach jak w czasie zatrudnienia w innych jednostkach - zakładach budowlanych.

W uzasadnieniu apelacji organ rentowy dokonał streszczenia postępowania sądowego-pierwszoinstancyjnego w niniejszej sprawie oraz wskazał, że wnioskodawca zatrudniony na stanowiskach dekarza-blacharza w (...) w G. w okresie zatrudnienia od dnia (...) października 1981 r. do dnia 31 marca 1995 r. (z pominięciem urlopu bezpłatnego w okresie od dnia 28 sierpnia 1992 r. do dnia 02 kwietnia 1993 r.) nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach. Co prawda w załączniku do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego w wykazie A, w dziale V wymienione zostały prace budowlane, a wśród nich prace dekarskie, jednakże w wydanym na podstawie tego rozporządzenia zarządzeniu Nr (...) Ministra Kultury i Sztuki z dnia 01 lipca 1983 r. w dziale V w budownictwie, nie wymieniono w ogóle prac dekarskich, czy też blacharskich.

Organ ten zauważył, że wnioskodawca był w innych okresach pracy zatrudniony w zakładach podpadających pod resort budownictwa, przykładowo w okresie od dnia 01 marca 1979 r. do dnia 03 września 1980 r. w Rzemiosło (...), w okresie od dnia 29 września 1980 r. do dnia 07 maja 1981 r. w (...) Kombinacie Budowlanym, w okresie od dnia 01 czerwca 1996 r. do dnia 24 grudnia 1996 r. w Zakładzie (...), w okresie od dnia 15 kwietnia 1998 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. w Zakładzie Usług Budowlanych na stanowiskach blacharz-dekarz. Stanowisko to jednak zostało wymienione we właściwym zarządzeniu resortowym, tj. zarządzeniu Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 01 sierpnia 1983 r., w dziale V, poz. 9.

W ocenie apelującego kwestia przynależności pracodawcy może nie mieć decydującego znaczenia, jednakże przy ustaleniu, że warunki, rodzaj pracy oraz stopień uciążliwości tej pracy był zbliżony do pracy ubezpieczonego w zakładach pracy, podlegających pod resort budownictwa. Jak sam wnioskodawca wskazał warunki i rodzaj jego pracy w (...), mimo iż na tym samym stanowisku, różniły się od pracy w (...) Kombinacie Budowlanym.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 14 marca 2013 r. w sprawie I UK 547/12 Sąd Najwyższy wskazał, że przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach. W judykaturze wskazano także, że wyodrębnienie prac kwalifikujących do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym ma charakter stanowiskowo - branżowy. Oznacza to, że przynależność pracodawcy do określonej gałęzi przemysłu ma znaczenie istotne i nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały przypisane w tym akcie prawnym. To, że obecna definicja pracy w szczególnych warunkach nie odwołuje się już do wykazów wydanych na podstawie rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego nie oznacza, iż za pracę w szczególnych warunkach może być uznana praca określona w zarządzeniu określającym stanowiska pracy w resorcie, do którego pracodawca zatrudniający pracownika nie przynależy. Sąd Najwyższy stwierdził, że usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości w oddzielnych działach oraz przypisanie poszczególnych stanowisk pracy gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, gdyż należy przyjąć, że konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki. Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że w określeniu rodzaju pracy uzasadniającej prawo do świadczeń na zasadach rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego chodzi wyłącznie o rodzaj pracy określony w § 4 - 15 rozporządzenia oraz wykonywanie jej na stanowisku przypisanym do działu przemysłu umieszczonego w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia.

Reasumując organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca w spornym okresie zatrudnienia nie pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach. Przede wszystkim dlatego, że praca wnioskodawcy w (...), czyli w zakładzie pracy nie będącym zakładem należącym do branży budowlanej, nie może być zaliczona do pracy w warunkach szczególnych przewidzianej tylko dla tej branży. Nie można zatem uznać, że wnioskodawca wykonując podobną tylko pracę w zakładzie podległym pod resort Ministra Kultury i Sztuki, był tak samo narażony na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli pracownicy przemysłu budowlanego.

W konkluzji apelacji organ ten wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I i oddalenie odwołania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zawiera zarzutów skutkujących uchyleniem lub zmianą wyroku Sądu I instancji.

W apelacji organ ten podniósł zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów polegającą na przyjęciu, że praca S. M. w spornym okresie zatrudnienia w (...) w G. odbywała się w takich samych warunkach jak w okresach jego zatrudnienia w zakładach budowlanych.

Sąd II instancji wskazuje w tym miejscu, że błąd sądu polegający na pominięciu przy dokonywaniu oceny prawnej pewnych ustalonych faktów jak i oparcie tej oceny na stanie faktycznym niedostatecznie ustalonym dla przypisania go określonej normie prawnej jest błędem w zakresie subsumcji prawa. Na tej podstawie nie można formułować zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., którego materia dotyczy wnioskowania z dowodów o faktach, odmiennie niż przy stosowaniu prawa polegającego na wnioskowaniu z faktów o prawie (por. wyrok S.N. z dnia 24 listopada 2005 r. w sprawie IV CK 241/05, publik. LEX nr 604056).

W świetle uzasadnienia apelacji (k. 94v.-95 akt sprawy) zasadne jest przyjęcie, że organ rentowy formułując zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w istocie podważa dokonaną w postępowaniu sądowym-pierwszoinstancyjnym w niniejszej sprawie kwalifikację prawną prac wykonywanych przez S. M. w okresie zatrudnienia w (...) sp. z o. o. w G. od dnia (...) października 1981 r. do dnia 31 marca 1995 r., jako prac w szczególnych warunkach.

Chybiony jest zatem zarzut naruszenia prawa procesowego, a w szczególności art. 233 § 1 k.p.c.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zaskarżony wyrok odpowiada prawu chociaż nie wszystkie ustalenia faktyczne i rozważania prawne są prawidłowe, o czym mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii spełniania przez wnioskodawcę, wynikających z treści art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm., nazywanej dalej ustawą emerytalną), przesłanek ustalenia mu prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.

Stosownie do treści art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym (mężczyznom) urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje prawo do emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy emerytalnej (60 lat - § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego), jeżeli w dniu wejścia tej ustawy w życie, tj. w dniu 01 stycznia 1999 r. osiągnęli: okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy emerytalnej (co najmniej 25 letni).

Takim ubezpieczonym przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy emerytalnej pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (art. 184 ust. 2 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 stycznia 2013 r.).

W przedmiotowej sprawie organ rentowy kwestionuje spełnianie przez S. M. przesłanki ustalenia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w postaci osiągnięcia w dniu wejścia ustawy emerytalnej w życie, tj. w dniu 01 stycznia 1999 roku, wymaganego w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku obniżonym, okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach, tj. co najmniej 15 - letniego (art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w zw. z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego).

Dla oceny kwestii spełniania tej przesłanki kluczowa jest odpowiedź na pytanie, czy okres zatrudnienia ubezpieczonego w (...) sp. z o. o. w G. od dnia (...) października 1981 r. do dnia 31 marca 1995 r. podlega zaliczeniu do wymaganego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach.

Nieprawidłowo Sąd I instancji ustalił, że wnioskodawca był zatrudniony w (...) sp. z o. o. w G. w okresie od dnia (...) października 1981 r. do dnia 31 stycznia 1995 r., ponieważ treść świadectwa pracy z dnia 27 marca 1995 r. wskazuje (akta osobowe koperta k. 47 akt sprawy i k. 13-13v. akt ren. ZUS), że był on zatrudniony u tego pracodawcy od dnia (...) października 1981 r. do dnia 31 marca 1995 r.

Wprawdzie wymieniony wyżej zakład pracy nie stwierdził okresów wykonywania przez wnioskodawcę stale i w pełnym wymiarze czasu prac w szczególnych warunkach w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy, lecz w sądowym postępowaniu odwoławczym fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w Kodeksie postępowania cywilnego, a do sądu należy ocena ich wiarygodności (por. wyrok S.N. z dnia 02 lutego 1996 r. w sprawie II URN 3/95, publik. LEX nr 24774).

W związku z powyższym ubezpieczony ma szerokie możliwości udowodnienia faktu świadczenia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach w spornym okresie jego zatrudnienia, przy zastosowaniu różnorodnych środków dowodowych.

Decydującą rolę w analizie charakteru pracy wnioskodawcy z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji jednego z wykazów, stanowiących załączniki do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego (por. wyrok S.N. z dnia 01 czerwca 2010 r. w sprawie II UK 21/10, publik. LEX nr 619638).

Z treści przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego wynika zaś, że do zaliczenia okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze do okresów pracy uzasadniających prawo do świadczeń na zasadach określonych w tym rozporządzeniu konieczne jest, aby praca ta była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Dla zaliczenia spornego okresu zatrudnienia niezbędne jest zatem ustalenie, że w okresie tym S. M. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy wykonywał prace w szczególnych warunkach, o których mowa w wykazie, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego.

Prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym stanowi odstępstwo od zasady powszechnego wieku emerytalnego i w związku z tym nie można poprzestać tylko na jego uprawdopodobnieniu, lecz musi zostać udowodnione, a temu służą dokumenty. Dlatego, w tej kategorii spraw podkreśla się, że już tylko zeznania świadków lub przesłuchanie stron, gdy nie znajdują potwierdzenia w dokumentach pracowniczych nie stanowią miarodajnego dowodu pracy w szczególnych warunkach. Nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków lub przesłuchaniu stron, w sytuacji gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (por. wyrok S.A. w Szczecinie z dnia 20 września 2012 r., III AUa 374/12, LEX nr 1223476 oraz powołane w uzasadnieniu wyroki S.A. we Wrocławiu: z dnia 17 stycznia 2012 r., III AUa 1482/11, LEX nr 1110006 i z dnia 22 lutego 2012 r., III AUa 1734/11, LEX nr 1129735).

W związku z powyższym zeznania świadków: J. P. (k. 36 akt sprawy 00:41:35 i k. 82 akt sprawy 00:29:52) i L. T. (k. 36 akt sprawy 00:47:02 i k. 82-82v. akt sprawy 00:32:17), jak również przesłuchanie S. M. w charakterze strony (k. 82v. akt sprawy 00:38:45) zasługują na wiarę w zakresie, w jakim korespondują z treścią dokumentów dotyczących spornego okresu zatrudnienia.

Z treści dokumentów w postaci: umów o wykonywanie pracy za granicą: nr (...)z dnia 11 września 1986 r., nr (...)z dnia 19 sierpnia 1987 r. i nr (...) z dnia 06 marca 1990 r. oraz aneksu do umowy nr (...) z dnia 06 marca 1990 r. (wszystkie dokumenty akta osobowe koperta k. 47 akt sprawy) wynika, że ubezpieczony pracował za granicą: na stanowisku murarza w okresach: od dnia 16 września 1986 r. do dnia 03 listopada 1986 r. w B. i od dnia 24 sierpnia 1987 r. do dnia 20 grudnia 1987 r. w W. oraz na stanowisku pomocnika murarza w okresach od dnia 01 kwietnia 1990 r. do dnia 30 czerwca 1990 r. i od dnia 10 sierpnia 1990 r. do dnia 31 października 1990 r. w G..

W odniesieniu do wymienionych wyżej okresów zatrudnienia S. M. za granicą za niewiarygodne dla ustalenia charakteru wykonywanej tam pracy uznać należy zeznania świadków: J. P. (k. 36 akt sprawy 00:41:35 i k. 82 akt sprawy 00:29:52) i L. T. (k. 36 akt sprawy 00:47:02 i k. 82-82v. akt sprawy 00:32:17), jak również przesłuchanie ubezpieczonego w charakterze strony (k. 82v. akt sprawy 00:38:45) w zakresie, w jakim pozostają w sprzeczności z treścią dokumentów w postaci: umów o wykonywanie pracy za granicą: nr (...) z dnia 11 września 1986 r., nr (...) z dnia 19 sierpnia 1987 r. i nr (...) z dnia 06 marca 1990 r. oraz aneksu do umowy nr (...) z dnia 06 marca 1990 r. (wszystkie dokumenty akta osobowe koperta k. 47 akt sprawy).

Ponieważ nie budzi wątpliwości, a nie jest przedmiotem sporu, że wnioskodawca w okresach pracy za granicą na stanowiskach: murarza i pomocnika murarza nie wykonywał prac murarskich, o których mowa w poz. 10 „Prace murarskie przy naprawie na gorąco pieców przemysłowych, sklepień paleniskowych w parowozach i żeliwiaków”, działu XIV „Prace różne”, wykazu A rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, zasadne jest przyjęcie, iż brak jest podstaw prawnych do zaliczenia tych okresów do wymaganego w przepisach dotychczasowych okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach.

Nie zachodzą zatem podstawy do przyjęcia, że S. M. w okresach: pracy za granicą: na stanowisku murarza w okresach: od dnia 16 września 1986 r. do dnia 03 listopada 1986 r. w B. i od dnia 24 sierpnia 1987 r. do dnia 20 grudnia 1987 r. w W. oraz na stanowisku pomocnika murarza w okresach od dnia 01 kwietnia 1990 r. do dnia 30 czerwca 1990 r. i od dnia 10 sierpnia 1990 r. do dnia 31 października 1990 r. w G. wykonywał prace w szczególnych warunkach, o której mowa w poz. 9 „Prace dekarskie”, działu V „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych”, wykazu A rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego.

Organ rentowy nie kwestionował faktu wykonywania przez ubezpieczonego w spornym okresie zatrudnienia prac blacharsko-dekarskich (poza okresami pracy na kontraktach zagranicznych w Niemczech w G. i B.), a podnosił, że w zarządzeniu Nr (...) Ministra Kultury i Sztuki z dnia 01 lipca 1983 r. w dziale V, w budownictwie nie wymieniono w ogóle prac dekarskich, czy też blacharskich, zaś praca w zakładzie pracy nie należącym do branży budowlanej nie może być zaliczona do prac w warunkach szczególnych przewidzianych tylko dla tej branży.

Odnosząc się na wstępie do stanowiska, że w zarządzeniu resortowym nie wymieniono prac dekarskich, czy blacharskich stwierdzić należy, że zarządzenia te mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej. Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może – w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową (por. wyrok S.N. z dnia 16 listopada 2010 r., I UK 124/10, LEX nr 707404).

Wprawdzie stanowisko blacharz-dekarz istotnie nie jest wymienione w dziale V „W budownictwie i produkcji materiałów budowlanych” załącznika nr 1 do zarządzenia Nr (...) Ministra Kultury i Sztuki z dnia 01 lipca 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu kultury i sztuki, lecz jedyną tego konsekwencją jest to, że w odniesieniu do spornego okresu zatrudnienia S. M. na tym stanowisku nie zachodzi domniemanie faktyczne, że wykonywał on prace w szczególnych warunkach.

Przepisy § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego nie mogą być interpretowane w ten sposób, że pracownicy zatrudnieni na stanowiskach nie wymienionych w wykazach branżowych nie mają prawa do świadczeń emerytalnych przysługujących ze względu na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, pomimo tego, że pracę taką faktycznie wykonywali (por. wyrok S.N. z dnia 09 marca 2010 r., I UK 324/09, LEX nr 1001287).

Podkreślenia bowiem wymaga, że praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników (por. postanowienie S.N. z dnia 08 marca 2012 r., III UK 92/11, LEX nr 1215158).

W konsekwencji wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników, nie uprawnia do uzyskania emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z art. 184 ustawy emerytalnej (por. wyrok S.N. z dnia 13 listopada 2008 r., II UK 88/08, LEX nr 1001292).

Ustosunkowując się z kolei do stanowiska apelującego, zgodnie z którym zakwalifikowanie pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w spornym okresie zatrudnienia w (...) sp. z o. o. w G. do prac w szczególnych warunkach wymienionych w poz. 9, działu (...), wykazu A rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego narusza przyjęty w tym rozporządzeniu branżowy podział prac w szczególnych warunkach Sąd Apelacyjny wskazuje, że przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży nie zawsze wynika z funkcjonowania zakładu pracy w określonym resorcie. Może się bowiem zdarzyć, że zakład pracy podległy określonemu ministrowi wykonuje także zadania całkowicie odpowiadające innemu działowi gospodarki, leżącemu w sferze zainteresowania innego ministra (por. wyrok S.N. z dnia 25 marca 2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817).

Pomimo podporządkowania zakładu pracy, który zatrudniał S. M. w spornym okresie, Ministrowi Kultury i Sztuki, a nie Ministrowi Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, brak jest podstaw do przyjęcia, że prace blacharsko-dekarskie wykonywane przez ubezpieczonego odbiegały w znaczący sposób od takich samych prac wykonywanych w zakładach pracy podlegających pod resort budownictwa.

Przeciwnie, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego uznać należy, że prace dekarskie przy renowacji lub rekonstrukcji zabytków były wykonywane w tożsamych warunkach, tj. na dachach budynków i budowli oraz wymagały od wnioskodawcy większej staranności i wyższych kwalifikacji, co znajduje potwierdzenie w treści jego przesłuchania w charakterze strony (k. 82v. akt sprawy 00:38:45).

W przedmiotowej sprawie, w oparciu o przeprowadzone w niej dowody z treści dokumentów zawartych w aktach osobowych (koperta k. 47 akt sprawy) oraz korespondujące z treścią tych dokumentów: zeznania świadków: J. P. (k. 36 akt sprawy 00:41:35 i k. 82 akt sprawy 00:29:52) i L. T. (k. 36 akt sprawy 00:47:02 i k. 82-82v. akt sprawy 00:32:17), jak również przesłuchanie S. M. w charakterze strony (k. 82v. akt sprawy 00:38:45), zasadne jest zatem przyjęcie, że w spornym okresie zatrudnienia w (...) sp. z o. o. w G., poza okresami pracy na kontraktach zagranicznych na stanowiskach murarza i pomocnika murarza oraz okresem urlopu bezpłatnego, stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał on prace w szczególnych warunkach, o których mowa w poz. 9, działu V, wykazu A rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego.

Podlegający zaliczeniu do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach okres zatrudnienia ubezpieczonego w (...) sp. z o. o. w G., liczony razem z okresami nie kwestionowanymi przez organ rentowy, wynoszą na dzień 01 stycznia 1999 r. ponad 15 lat, a zatem wnioskodawca spełnia sporną przesłankę z art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej.

Tym samym zasadnie jest przyjęcie, że S. M. spełnia łącznie wszystkie, wynikające z treści art. 184 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, przesłanki ustalenia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, wobec czego zachodzi podstawa prawna do przyznania mu tego świadczenia.

Za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 184 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej w zw. z § 2 i § 4 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego.

Stosownie do treści art. 385 k.p.c. sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna.

Wobec powyższego, na mocy art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku.