Postanowienie SN z 20 grudnia 2012, sygn. IV CZ 141/12
Data orzeczenia
20 grudnia 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Jan Górowski
Tagi
Podstawa prawna
art. 48
kpc
art. 49
kpc
art. 108
kpc
art. 378
kpc
art. 379
kpc
art. 386
kpc
art. 394
kpc
art. 398
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
POSTANOWIENIE
Dnia 20 grudnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jan Górowski (przewodniczący)
SSN Zbigniew Kwaśniewski
SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)
ze skargi pozwanego
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem
Sądu Okręgowego
z dnia 21 czerwca 2010 r.,
oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego
z dnia 24 lutego 2011 r.,
w sprawie z powództwa J. K.
przeciwko J. B.
o ochronę dóbr osobistych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 grudnia 2012 r.,
zażalenia pozwanego
na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 13 czerwca 2012 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie, znosi postępowanie
w zakresie związanym z wydaniem tego postanowienia
i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu.
2
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 13 czerwca 2012 r. odrzucił skargę J.
B. o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa J. K. przeciwko J. B. o
ochronę dóbr osobistych zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu
Okręgowego z dnia 21 czerwca 2010r. , od którego Sąd Apelacyjny oddalił apelację
wyrokiem z dnia 24 lutego 2011 r. Sąd wskazał, że już z uzasadnienia skargi
opartej na podstawie restytucyjnej z art. 403 § 2 k.p.c. wynika, że ona nie zachodzi i
skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia, zatem na mocy art.
410 § 1 k.p.c. podlega odrzuceniu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pozwany J. B., zarzucając
m.in. naruszenie przepisów art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 403 § 2 i 3 k.p.c. poprzez
przyjęcie, iż okoliczności faktyczne i środki dowodowe wskazane przez niego w
skardze nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania. Dodatkowo zarzucił
naruszenie art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 413 k.p.c., art. 49 k.p.c., art. 379 pkt 4 i
5 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 , 382 , 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 406 k.p.c. skutkujące
nieważnością postępowania na skutek wydania orzeczenia przez sąd, w składzie
którego było dwóch sędziów podlegających wyłączeniu z mocy ustawy.
Sąd Najwyższy zważył:
Zaskarżone orzeczenie Sądu Apelacyjnego wydane zostało w składzie
trzech sędziów zawodowych: SSA M. D., SSA X.X., SSA Y.Y. Objęty skargą o
wznowienie wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2011 r. w przedmiocie
oddalenia apelacji pozwanego zapadł w składzie trzech sędziów zawodowych: SSA
B. D., SSA X.X., SSA Y.Y.
Zgodnie z art. 48 § 3 k.p.c. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia
objętego skargą o wznowienie nie może orzekać co do tej skargi. Art. 413 k.p.c.
stanowi, że sędzia, którego udziału lub zachowania się w procesie poprzednim
dotyczy skarga wyłączony jest od orzekania w postępowaniu ze skargi
o wznowienie. Przepisy art. 48 i art. 413 k.p.c. mają charakter gwarancyjny
i określają w sposób wyczerpujący sytuacje, gdy sędzia jest wyłączony z mocy
ustawy od orzekania w sprawie. Podkreśla się, że ich celem jest realizacja zasady
3
sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd, przyjętej
w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. uzasadnienie wyroku
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2006 r., SK 42/04, OTK -A 2006,
nr 9, poz. 125). Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca
2004 r. (SK 19/02, OTK-A 2004, nr 7, poz. 67), dokonując oceny konstytucyjności
art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. stwierdził, że ratio legis tego przepisu i podobnych rozwiązań
sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować
w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu
sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. Trybunał podkreślił, że nakaz
zachowania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko,
by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze
standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej
zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom, a reguły wyłączenia
sędziego służą budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości.
Instytucja wyłączenia sędziego w równej mierze ma na celu zapewnienie realnej
bezstronności sądu, jak i umacnianie autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez
usuwanie choćby pozorów braku bezstronności.
W judykaturze podkreśla się, że realizacja tych zasad przemawia za
szerokim rozumieniem podstaw wyłączenia sędziego wynikających z art. 48 § 3
i art. 413 k.p.c. (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia
2007 r., II CSK 536/06, nie publ., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2
sierpnia 2011 r., II UO 2/11, nie publ.). Pierwszy z tych przepisów dotyczy
sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie,
zatem zasiadał w składzie sądu, przed którym odbyła się rozprawa poprzedzająca
bezpośrednio wydanie wyroku, uczestniczył w naradzie i został wymieniony
w sentencji wyroku. Jeśli przy tym orzeczenie zapadło w sprawie prowadzonej
w kilku instancjach, od rozpoznawania skargi o wznowienie wyłączeni są wszyscy
sędziowie orzekający w sprawie, w której zapadło orzeczenie objęte taką skargą,
w jakiejkolwiek instancji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia
2007 r., I CZ 87/07, OSNC - ZD 2008, nr 3, poz. 68, postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 536/06, nie publ.). Zgodnie z art.
413 k.p.c. wyłączony jest sędzia, którego udziału lub zachowania się w procesie
4
poprzednim dotyczy skarga. Rozbieżność hipotez wskazanych norm wskazuje, że
sędzią tym nie musi być sędzia, który następnie brał udział w wydaniu orzeczenia
objętego skargą. Na podstawie art. 48 § 3 k.p.c. sędzia jest wyłączony od orzekania
co do skargi o wznowienie postępowania, zaś w myśl art. 413 k.p.c. wyłączony jest
od orzekania w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania. Różnica
powyższych sformułowań nie ma istotnego znaczenia. W orzecznictwie podkreśla
się, że brak uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że zakres wyłączenia sędziego
w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania ogranicza się do wydania
orzeczenia odnoszącego się wprost do skargi lub wydawania innych orzeczeń
w toku wznowionego postępowania. Należy przyjąć, że wyłączenie dotyczy całego
toku postępowania, aż do prawomocnego zakończenia sprawy i obejmuje
wszystkie czynności wchodzące w zakres badania dopuszczalności wznowienia
oraz rozpoznania skargi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego
2007 r., IV CSK 9/07, z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 536/06, z dnia 3 lutego
2009 r., I PK 161/08).
Udział sędziego wyłączonego z mocy ustawy w postępowaniu ze skargi
o wznowienie postępowania powoduje nieważność tego postępowania, którą sąd
drugiej instancji bierze pod uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia (art. 379 pkt 4
k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 i art. 39821
k.p.c.). Konsekwentnie sąd uchyla
zaskarżone orzeczenie, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością
i przekazuje sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 386 § 2
k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 i art. 39821
k.p.c.). Zakres zniesienia postępowania
ściśle związany jest z przyczyną nieważności. W sytuacji zaś, gdy sędzia
wyłączony z mocy ustawy brał udział jedynie w wydaniu orzeczenia zapadłego na
posiedzeniu niejawnym, ograniczonego do badania przesłanek formalnych, sąd
drugiej instancji znosi postępowanie w zakresie związanym z wydaniem tego
orzeczenia. W przedmiotowym postępowaniu zażaleniowym Sąd Najwyższy jest
sądem drugiej instancji (art. 3941
§ 2 k.p.c.) – por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 20 czerwca 2008r., IV CZ 36/08, nie publ.. W związku ze
stwierdzoną tożsamością podmiotową dwóch członków składu orzekającego Sądu
Apelacyjnego przy wydaniu orzeczeń w sprawie, której dotyczy skarga
5
o wznowienie i w sprawie ze skargi o wznowienie, doszło do rozpoznania sprawy
z udziałem dwóch sędziów wyłączonych z mocy ustawy, tj. art. 48 § 3 k.p.c.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 2 w zw. z art.
3941
§ 3 i art. 39821
k.p.c. oraz, w odniesieniu do kosztów postępowania
zażaleniowego, art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 i art. 39821
k.p.c. orzekł jak
w postanowieniu.
Odnoszenie się do dalej idących zarzutów i podstaw zażalenia – wobec
wydania orzeczenia kasatoryjnego - jest zbędne i niecelowe.