Wyrok SN z 27 lutego 2013, sygn. IV CSK 383/12
Data orzeczenia
27 lutego 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Wojciech Katner
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 lutego 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Wojciech Katner (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Maria Szulc
SSN Bogumiła Ustjanicz
w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Specjalistycznego Zakładu
Opieki Zdrowotnej w L.
przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia w Warszawie o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 27 lutego 2013 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Apelacyjnego […]
z dnia 19 stycznia 2012 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
2
Wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w G. zasądził
od pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia –Oddziału Wojewódzkiego w G. na
rzecz Samodzielnego Publicznego Specjalistycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w
L. kwotę 5 179 340,64 złotych z ustawowymi odsetkami, umorzył postępowanie w
zakresie cofniętego powództwa i oddalił je w pozostałej części z rozstrzygnięciem
o kosztach postępowania. Uwzględnienie powództwa w części zostało oparte na
art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania
przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych
ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm. – dalej jako „ustawa”) oraz na treści art.
56 k.c. z uwagi na to, że umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych zawarte na
lata 2001 i 2002 stanowiły podstawę roszczeń samodzielnych zakładów opieki
zdrowotnej do zapłaty środków niezbędnych do pokrycia kosztów realizacji
obowiązku wypłaty świadczeń wprowadzonych przez art. 4a ustawy. Według Sądu
Okręgowego powołany przepis wywarł skutki na przyszłość i miał zastosowanie
do zwrotu kosztów wypłat świadczeń dokonywanych w latach późniejszych.
W wyniku apelacji wniesionej przez pozwanego, Sąd Apelacyjny wyrokiem z
dnia 19 stycznia 2012 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo. W
uzasadnieniu Sąd drugiej instancji wskazał na trafny zarzut pozwanego co do
naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 4a ust. 1 i 2 ustawy, a w konsekwencji
wadliwe zastosowanie tego przepisu w związku z art. 56 k.c. w kolejnych latach,
poczynając od 1 stycznia 2003 r., zarówno do pracowników zatrudnionych w
grudniu 2000 r., jak i w okresie późniejszym. Powołując się na wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie sygn. akt K 43/01 oraz na
uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r. sygn.
akt III CZP 130/05, a także na inne orzeczenia Sądu Najwyższego, Sąd Apelacyjny
uznał, że art. 4a ustawy odnosi się jedynie do wzrostu wynagrodzeń
pracowniczych jedynie w latach 2001 i 2002 r.
W skardze kasacyjnej strona powodowa zarzuciła wyrokowi Sądu
Apelacyjnego naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4a ust. 1 i 2 ustawy oraz art.
56 k.c. poprzez przyjęcie, że art. 4a ust. 1 i 2 ustawy w związku z art. 56 k.c. nie
może stanowić podstawy roszczenia o zwrot kosztów zwiększonego
wynagrodzenia pracowników samodzielnego publicznego zakładu opieki
3
zdrowotnej za czas po 31 grudnia 2002 r., zarówno wobec pracowników
zatrudnionych przed 1 stycznia 2001 r., a pozostających w stosunku pracy dnia
1 stycznia 2001 r., jak też pracowników zatrudnionych po 31 grudnia 2000 r.; art. 5
k.c. poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie było podstaw
do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczeń, ze względu na sprzeczność
tego zarzutu z zasadami współżycia społecznego, takimi jak zasady lojalności
wobec kontrahenta i uczciwości w stosunkach cywilnoprawnych. Skarżący wniósł
o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podstawowym problemem wymagającym wyjaśnienia w toku rozpoznania
sprawy było pytanie o czasowe skutki nowelizacji ustawy (dokonanej ustawą z dnia
22 grudnia 2000 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych
wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy
o zakładach opieki zdrowotnej, Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45, zwanej „ustawą
203”) - a w szczególności: o możliwość uznania, że wynikający z niej obowiązek
zwiększania wynagrodzenia obejmował także okres po 31 grudnia 2002 r. Wniosek
ten stanowiłby kluczowy argument za zasadnością powództwa, pozwalałby bowiem
na odniesienie do sprawy poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale
składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05 (OSNC 2006,
nr 11, poz. 177). W orzeczeniu tym przyjęto, że na podstawie art. 4a ustawy
w związku z art. 56 k.c. samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej może
dochodzić od Narodowego Funduszu Zdrowia kosztów zwiększonego
wynagrodzenia pracowników, o ile ich pokrycie przez ten zakład nie było możliwe
w ramach prawidłowego gospodarowania środkami uzyskanymi na podstawie
umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych.
Nie ulega wątpliwości, że celem art. 4a ustawy było włączenie sposobu
kształtowania wynagrodzeń w samodzielnych publicznych zakładach opieki
zdrowotnej w ramy trybu negocjacyjnego. Z tej perspektywy art. 4a ustawy miał
charakter przejściowy (dostosowawczy), pozwalając na szybszy przyrost
wynagrodzeń w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej, w których
4
przeciętne miesięczne wynagrodzenie było niższe od przeciętnego miesięcznego
wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. Jego stosowanie
obejmowało wyłącznie rok 2001 (ust. 1) oraz rok 2002 (ust. 2). Od 1 stycznia
2003 r. przepis ten nie stanowił zatem dalszej podstawy obligatoryjnego przyrostu
wynagrodzeń, podlegających kształtowaniu w oparciu o ogólne mechanizmy
negocjacyjnego ustalania wysokości wynagrodzeń. Taki cel i czasowe ramy
działania tego przepisu zostały zadeklarowane jednoznacznie w uzasadnieniu
projektu ustawy nowelizującej z dnia 22 grudnia 2000 r. (Sejm RP III kadencji, druk
sejmowy nr 2482) oraz potwierdzone w konsekwentnym orzecznictwie Sądu
Najwyższego (tak m.in. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia
8 grudnia 2004 r., I PZP 8/04, OSNP 2005, nr 8, poz. 105, w uchwale z dnia
20 maja 2004 r., II PZP 7/04, OSNP 2004, nr 19, poz. 327 oraz w wyroku z dnia
11 lutego 2010, I PK 182/09, LEX nr 583745).
Przejściowy charakter art. 4a ustawy nie oznacza oczywiście, by po
31 grudnia 2002 r. wysokość wynagrodzenia powracała do poziomu sprzed
dokonania podwyższenia wynikającego z tego przepisu. Skutki tej regulacji
rozumieć należy jednak w ten sposób, że dokonany na ich podstawie przyrost
wynagrodzenia - mający wprawdzie charakter jednorazowy - pozostał stałym
składnikiem wynagrodzenia. Jego wysokość od 1 stycznia 2003 r. mogła podlegać
jednak zmianom, zgodnie z ogólnymi regułami kształtowania wysokości
wynagrodzeń (zob. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 maja 2004 r., II PZP 7/04,
OSNP 2004, nr 19, poz. 327). Taki sposób odczytania tego przepisu ściśle
odpowiada jego celowi - którym było jedynie stworzenie punktu wyjścia
do kształtowania wynagrodzeń w trybie negocjacyjnym, nie zaś wprowadzenie
sztywnej granicy ich wysokości.
Z tych powodów sformułowany przez skarżącego zarzut naruszenia art. 4a
ustawy ocenić należy jako nieuzasadniony. Zasadnicza część argumentacji
przytoczonej na jego poparcie opiera się na błędnym odczytaniu poglądu Sądu
Najwyższego w powołanych wyżej orzeczeniach. Stwierdzenie to, nieprawidłowo
odczytane przez skarżącego, wskazywało jedynie, że skutki stosowania art. 4a
ustawy – mimo przejściowego charakteru tego przepisu – są trwałe (a zatem,
że od 1 stycznia 2003 r. kwoty przyznane pracownikom pozostają składnikiem ich
5
wynagrodzenia). Wbrew twierdzeniu skarżącego, wniosek, zgodnie z którym od
1 stycznia 2003 r. kwoty przyznane na podstawie art. 4a ustawy stanowią składnik
wynagrodzenia pracowników nie oznacza bez wątpienia, by status prawny tej
części wynagrodzenia pozostawał niezmieniony zarówno przed 31 grudnia 2002 r.
jak i po tym dniu. O ile w pierwszym z tych okresów, wzrost wynagrodzenia miał
charakter obligatoryjny, wynikając z dyspozycji przepisu prawa, o tyle po 1 stycznia
2003 r. kwoty, które weszły w skład wynagrodzenia wskutek jego przyrostu, stały
się jego zwykłym składnikiem, podlegającym kształtowaniu w trybie negocjacyjnym.
Podstawowym założeniem koncepcji przyjętej przez Sąd Najwyższy
w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05 (OSNC
2006, nr 11, poz. 177) było dążenie do zniwelowania finansowych skutków, jakie
dla samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej pociągnęła za sobą
ingerencja ustawodawcy w wysokość przyznawanych przez nie wynagrodzeń.
Kluczowe znacznie z tej perspektywy miał obligatoryjny charakter wzrostu
wynagrodzeń, który dotyczył wszystkich samodzielnych publicznych zakładów
opiekli zdrowotnej, niezależnie od ich kondycji ekonomicznej – a równocześnie,
bez wyraźnego wskazania w ustawie źródła środków finansowych koniecznych
do wykonania tego obowiązku. Ponieważ po 31 grudnia 2002 r. konieczność
utrzymania wynagrodzenia na zwiększonym poziomie utraciła charakter
obligatoryjny w tym sensie, że wysokość wynagrodzenia mogła być kształtowana
w trybie negocjacyjnym, roszczenie w stosunku do Narodowego Funduszu
Zdrowia, którego istnienie potwierdził Sąd Najwyższy, straciło uzasadnienie.
Ponadto, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r.,
III CZP 130/05 (OSNC 2006, nr 11, poz. 177) ramy czasowe tego roszczenia
zostały dość wyraźnie zawężone przez sam Sąd Najwyższy do lat 2001 - 2002.
Wniosek co do braku roszczenia o zwrot kosztów wypłaty wynagrodzeń
za okres po 31 grudnia 2002 r. czyni bezprzedmiotowym rozważanie kwestii
przedawnienia tego roszczenia w okolicznościach sprawy, a zwłaszcza możliwości
nadużycia zarzutu przedawnienia. Sprawia to, że niemożliwa jest ocena drugiego
z zarzutów skargi kasacyjnej, związanego z niezastosowaniem art. 5 k.c. Zarzut
przedawnienia – i jego ewentualne nadużycie – nie mogą być bowiem rozważane
na gruncie roszczenia, które nie istnieje.
6
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814
k.p.c. orzeczono
jak na wstępie.
es