Postanowienie SN z 13 marca 2013, sygn. IV CSK 499/12
Data orzeczenia
13 marca 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Grzegorz Misiurek
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 13 marca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Wojciech Katner
SSN Maria Szulc
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości A.G.I.B. E. – I.
Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
przeciwko U. G.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 13 marca 2013 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od postanowienia Sądu Apelacyjnego
z dnia 21 lutego 2012 r.,
oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na
rzecz strony pozwanej kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
2
Syndyk Masy Upadłości A.G.I.B. E.-I. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w G. domagał się - w pozwie skierowanym przeciwko U. G. -
uznania za bezskuteczną w stosunku do Masy Upadłości oraz zgłoszonych
wierzytelności czynności ustanowienia przez P. A. spółkę z ograniczoną
odpowiedzialnością we W. na rzecz pozwanego hipoteki łącznej kaucyjnej w celu
zabezpieczenia spłaty szczegółowo opisanych pożyczek. W ocenie powoda,
czynność ta została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Pozwany w odpowiedzi na pozew podniósł zarzut braku jurysdykcji krajowej.
Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 31 października 2011 r. odrzucił
pozew i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego.
Sąd Apelacyjny postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił
zażalenie powoda na postanowienie Sądu Okręgowego i zasądził od skarżącego
na rzecz strony przeciwnej 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
zażaleniowego. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, iż
w sprawie niniejszej zachodzi brak jurysdykcji krajowej (art. 1099 k.p.c.). Wskazał,
że podstawę tej oceny stanowią przepisy konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu
orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano
dnia 16 września 1988 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 10, poz. 133; dalej: „Konwencja
lugańska”). Wprawdzie przepisów tej konwencji nie stosuje się do „upadłości i
innych podobnych postepowań” (art. 1 ust. 2), jednakże postępowanie wywołane
skargą pauliańską nie ma takiego charakteru. Przedmiotem tego postępowania nie
są przy tym prawa rzeczowe na nieruchomości ani najem lub dzierżawa
nieruchomości, co uzasadniałoby właściwość wyłączną przewidzianą w art. 16 ust.
1 lit. b Konwencji lugańskiej, lecz stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy
ustanawiającej hipotekę kaucyjną.
Pozwany jest obywatelem Niemiec zamieszkałym w Szwajcarii. Zgodnie zaś
z art. 2 tej regulacji, osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium
umawiającego się państwa mogą być, niezależnie od ich obywatelstwa, pozywane
przed sądy tego państwa.
3
Powód w skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 3983
§ 1
pkt 1 k.p.c., wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego, zarzucając
niewłaściwe zastosowanie art. 2 Konwencji lugańskiej, wynikające z uznania,
że w sprawie, z uwagi na zamieszkanie pozwanego w Szwajcarii, właściwym jest
sąd tego kraju oraz błędną wykładnię art. 1 ust. 2 Konwencji lugańskiej, polegającą
na uznaniu, że nie zachodzi jurysdykcja sądu polskiego pomimo, że powództwo
w niniejszej sprawie pozostaje w funkcjonalnym związku z postępowaniem
upadłościowym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozstrzygając o przesłance jurysdykcji krajowej w sprawie niniejszej Sądy
obu instancji prawidłowo uznały, że podstawę oceny w tym zakresie stanowią
przepisy konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach
cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r.,
która weszła w życie w stosunku do Szwajcarii w dniu 1 stycznia 1992 r., zaś
w stosunku do Polski - w dniu 1 lutego 2000 r.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 2 tej Konwencji, nie stosuje się jej do "upadłości,
układów i innych podobnych postępowań". Unormowanie to stanowi powtórzenie
art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych
w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Brukseli dnia 27 września
1968 r. (dalej: „Konwencja brukselska”), którego treść została przeniesiona do art.
1 ust. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r.
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania
w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE 2001 L nr 12, s. 1 ze zm.).
Ze względu na ścisły związek wymienionych przepisów, sądy każdego państwa
będącego stroną Konwencji lugańskiej - stosownie do postanowień protokołu nr 2
do tej konwencji oraz deklaracji złożonych przez poszczególne państwa przy jej
podpisywaniu - przy wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2 powinny mieć na względzie nie tylko
orzecznictwo sądów pozostałych państw - stron, dotyczące postanowień tej
konwencji, ale również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
oraz sądów państw członkowskich Unii Europejskiej, odnoszące się do
4
odpowiednich postanowień konwencji brukselskiej i rozporządzenia nr 44/2001.
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 października 2005 r., I CK
263/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 136 i z dnia 13 października 2011 r., V CSK
506/10, niepubl.).
Z dotychczasowych wypowiedzi Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości,
odnoszących się do wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2 Konwencji brukselskiej oraz art. 1
ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 44/2001, a ze wskazanych wyżej przyczyn - również
art. 1 ust. 2 pkt Konwencji lugańskiej (zob. wyroki: z dnia 22 lutego 1979 r.
w sprawie Henri Gourdain - Franz Nadler, 133/87, Zb. Orz. 1979, s. 421; z dnia
12 lutego 2009 r. w sprawie Christopher Seagon - Deko Marty Belgium NV, C-
339/07, Zb. Orz. 2009, s. I-00767; z dnia 2 lipca 2009 r. w sprawie SCT Industrii
AB i likvidation - Alpenblume AB, C-111/08, Zb. Orz. 2009, s. I-05655 oraz z dnia
10 września 2009 r. w sprawie German Graphics Graphische Maschinen GmbH -
Alce van der Schee, C-292/08, Zb. Orz.2009, s. I-08421) wynika, że - jak trafnie
zrekapitulował Sąd Najwyższy w powołanym wyżej postanowieniu w sprawie
V CSK 506/10 - do "upadłości, układów i innych podobnych postępowań"
w rozumieniu tych przepisów należą jedynie takie indywidualne postępowania,
które mają swą wyłączną bezpośrednią przyczynę w prawie upadłościowym
i są tym samym ściśle powiązane z postępowaniem upadłościowym. Do uznania
zaś, że określone postępowanie ma wyłączną bezpośrednią podstawę w prawie
upadłościowym nie wystarcza sam udział syndyka w tym postępowaniu.
W świetle tego zapatrywania, aprobowanego przez skład orzekający,
nie ulega wątpliwości, że postępowanie w sprawie niniejszej, w której syndyk
domagał się uznania za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości czynności
dokonanej nie przez upadłego, lecz przez osobę trzecią, nie należy do takich
postępowań. Oczywistym jest czynność ta mogłyby zostać zaskarżona także wtedy,
gdyby nie doszło do ogłoszenia upadłości. Oceny tej nie podważa stanowisko
wyrażone w powołanym przez skarżącego orzeczeniu szwajcarskiego Tribunal
Federal z dnia 6 czerwca 2003 r. (AFT 129 III 683), w którym rozstrzygnięto
o jurysdykcji w sprawie uznania i wykonania wyroku wydanego w sprawie ze skargi
pauliańskiej, a nie o jurysdykcji w sprawie zainicjowanej taką skargą.
5
Wbrew zatem odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, nie było podstaw do
wyłączenia zastosowania w sprawie Konwencji lugańskiej na podstawie art. 1 ust. 2
pkt 2 tej regulacji. Zarzut naruszenia tego przepisu nie mógł wywrzeć
zamierzonego skutku.
W konsekwencji chybiony okazał się również zarzut obrazy art. 2 Konwencji
lugańskiej, wskazującego - z uwagi na miejsce zamieszkania pozwanego - na brak
jurysdykcji krajowej.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
k.p.c. orzekł, jak
w sentencji.