Postanowienie SN z 14 marca 2013, sygn. I CZ 20/13
Data orzeczenia
14 marca 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Krzysztof Pietrzykowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 14 marca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku J. B.
przy uczestnictwie J. B. i G. G.
o stwierdzenie nabycia spadku,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 14 marca 2013 r.,
zażalenia uczestnika J. B.
na postanowienie Sądu Okręgowego w W.
z dnia 10 października 2012 r.,
oddala zażalenie.
2
Uzasadnienie
W dniu 2 grudnia 2011 r. J. B. wniósł o stwierdzenie, że spadek po zmarłej
B. B., matce wnioskodawcy, na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia
16.10.2010 roku nabyli w równych częściach wnioskodawca oraz jego siostra, a
córka spadkodawczyni, G. G. Uczestnik postępowania, mąż spadkodawczyni oraz
ojciec wnioskodawcy i uczestniczki J. B. domagał się z kolei stwierdzenia, że
dziedziczy spadek po zmarłej na podstawie własnoręcznego testamentu B. B. z
dnia 26 grudnia 2010 r., który zaginął i nie został odnaleziony. Na rozprawie w dniu
20 lutego 2012 r. uczestnik J. B. zakwestionował ważność testamentu
holograficznego z dnia 16 października 2010 r. sporządzonego na rzecz jego dzieci
i wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu grafologii na
okoliczność autentyczności pisma spadkodawczyni. Po przeprowadzeniu
postępowania dowodowego, w ramach którego Sąd I instancji przesłuchał
wskazanych przez J. B. świadków na okoliczność istnienia własnoręcznego
testamentu B. B. z dnia 26 grudnia 2010 r., i jego treści, Sąd Rejonowy stwierdził
postanowieniem z dnia 5 marca 2012 roku, że spadek po B. B., zmarłej w dniu 16
października 2011 roku w W., nabył w całości mąż J. O. B.
Rozpoznając apelację pozostałych uczestników postępowania od tego
orzeczenia Sąd Okręgowy zanegował prawidłowość ustaleń faktycznych Sądu
Rejonowego co do istnienia zaginionego testamentu z dnia 26 grudnia 2010 r.,
dokonując odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodowej zeznań świadków,
zwłaszcza siostry J. B. - G. B.-Z. jako osoby bliskiej zainteresowanego
rozstrzygnięciem. W efekcie uznał, że konieczne jest przeprowadzenie
postępowania dowodowego co do ważności zakwestionowanego przez J. B.
testamentu własnoręcznego z dnia 16.10.2010 roku powołującego do spadku J. B. i
G. G., co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem
sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 4
k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
W zażaleniu na to postanowienie uczestnik J. B. domagał się uchylenia
zaskarżonego postanowienia i utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji
(powinno być postanowienia). W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że nie
3
zgadza się z oceną Sądu Okręgowego, iż nie udowodnił istnienia i treści
własnoręcznego testamentu B. B. z dnia 26 grudnia 2010 roku, który zaginął,
ponieważ wbrew tej ocenie uczestnik przedstawił dowody na istnienie tego
testamentu powołującego go do spadku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3941
§11
k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia
16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem
3 maja 2012 r. - zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje stronie także w razie
uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania
sprawy do ponownego rozpoznania.
Obowiązujący aktualnie model apelacji pełnej zakłada, że sąd drugiej
instancji rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje
własnych ustaleń faktycznych, bazując na materiale zebranym w pierwszej
instancji, prowadząc w razie potrzeby własne postępowanie dowodowe oraz
stosuje właściwe przepisy prawa materialnego. Postępowanie apelacyjne powinno
więc co do zasady zakończyć się wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia
kończącego spór pomiędzy stronami. Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., poza
wypadkami określonymi w § 2 i 3, sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony
wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania
przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga
przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Cytowane przepisy mają
odpowiednie zastosowanie przez art. 13 par. 2 k.p.c. także do postępowania
nieprocesowego.
W rozpatrywanej sprawie orzeczenie kasatoryjne Sądu Okręgowego uznać
należy za prawidłowe i zgodne z art. 386 § 4 k.p.c., albowiem wobec
zakwestionowania przez Sąd Odwoławczy podstawowego ustalenia faktycznego
decydującego o stwierdzeniu nabycia spadku przez uczestnika J. B. na podstawie
testamentu zaginionego istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania
dowodowego w całości w odniesieniu do testamentu holograficznego B. B. z dnia
16.10.2010 roku sporządzonego na rzecz jej dzieci, zwłaszcza, że w toku
postępowania przed Sądem I instancji J. B. zgłosił zarzuty dotyczące ważności
4
tego testamentu oraz stosowny wniosek dowodowy. Jego oddalenie przez Sąd I
instancji było konsekwencją przyjęcia przez ten Sąd odmiennej koncepcji
rozstrzygnięcia prowadzącej do stwierdzenia, że spadek po zmarłej dziedziczy mąż
spadkodawczyni na podstawie zaginionego testamentu własnoręcznego. Doszło
więc do nierozpoznania istoty sprawy, którą jest ustalenie w niniejszej sprawie
ważności testamentu przedstawionego przez syna zmarłej spadkodawczyni
wnioskodawcę J. B. i prawidłowego określenia kręgu spadkobierców.
Zażalenie uczestnika postępowania J. B., kwestionujące orzeczenie Sądu
Okręgowego skupia się w istocie na merytorycznej krytyce zasadności dokonanej
przez Sąd Okręgowy oceny dowodów i poczynionych przez ten Sąd ustaleń
faktycznych, a nie na braku podstaw do wydania rozstrzygnięcia kasatoryjnego.
Także z tych względów zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu (art. 3941
§
3 k.p.c. w zw. z art. 39814
k.p.c. w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).
db