Postanowienie SN z 28 maja 2013, sygn. V CZ 3/13
Data orzeczenia
28 maja 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Anna Kozłowska
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 28 maja 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)
SSN Marian Kocon
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku […] Bank S.A. w Warszawie
przy uczestnictwie A. S.
o stwierdzenie nabycia spadku,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 28 maja 2013 r.,
zażalenia uczestnika postępowania A. S.
na postanowienie Sądu Okręgowego w C.
z dnia 11 października 2012 r.,
oddala zażalenie.
Uzasadnienie
2
Postanowieniem z 11 października 2012 r. Sąd Okręgowy w C. odrzucił
zażalenie A. S. s. Z. na postanowienie tego Sądu z 16 sierpnia 2012 r., którym
oddalono jego zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w C. odrzucające
wniosek żalącego się o dopuszczenie go do udziału w sprawie z wniosku […] Bank
z udziałem A. S. o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd Okręgowy wskazał, że
zaskarżone postanowienie częściowo kończy postępowanie, ale skoro zostało
wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej
instancji, to nie przysługuje na nie zażalenie do Sądu Najwyższego.
Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy powołał art. 3941
§ 2 i 3 oraz
art. 3986
§ 2 k.p.c.
W zażaleniu na postanowienie z 11 października 2012 r. A. S. s. Z. zarzucił,
że zapadło ono z naruszeniem przepisów art. 3941
§ 2 i 3, art. 397 § 2 k.p.c.
poprzez błędną wykładnię oraz art. 3986
§ 2 k.p.c. przez błędne zastosowanie.
Skarżący utrzymywał nadto, że odrzucenie jego zażalenia prowadzi do naruszenia
przepisów art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 Konstytucji oraz art.
2, art. 21 ust. 1, art. 45, art. 64 ust. 1, art. 183 ust. 1 Konstytucji oraz Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w tym w szczególności art. 8 i 6
tej Konwencji.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i - w wyniku
uwzględnienia zażalenia - dopuszczenie go do udziału w sprawie w charakterze
uczestnika względnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Zażalenie zostało wniesione na podstawie art. 3941
k.p.c. Przepis ten,
w brzmieniu obowiązującym do 2 maja 2012 r., w § 1 stanowił, że zażalenie
do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji
odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia i na postanowienie co do kosztów procesu, które nie
były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Od 3 maja 2012 r.
art. 3941
§ 1 k.p.c., w brzmieniu nadanym mu ustawą z 16 września 2011 r.
3
o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U. Nr 233, poz. 1381) przewiduje zażalenie do Sądu Najwyższego wyłącznie
na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na
postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Według § 2
powołanego artykułu, w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna,
zażalenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji
kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa
w art. 3981
k.p.c., a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia
na postanowienie sądu pierwszej instancji.
Treść powołanych przepisów oraz ich umiejscowienie w kodeksie
postępowania cywilnego wskazuje na zamiar ustawodawcy umożliwienia stronie
zwrócenia się do Sądu Najwyższego poprzez zażalenie o zbadanie prawidłowości
konkretnych rozstrzygnięć sądu drugiej instancji, zapadłych w procesie, jako
postępowaniu rozpoznawczym (część pierwsza, księga pierwsza, tytuł VI, dział
V, rozdział 2). Zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się
odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w kodeksie, chyba że
przepisy szczególne stanowią inaczej.
W rozpoznawanej sprawie zażalenie nie zostało złożone na postanowienie
sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia czy też na postanowienie
sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie lecz na postanowienie
sądu drugiej instancji wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na
postanowienie sądu pierwszej instancji mającego cechy postanowienia częściowo
(w aspekcie podmiotowym) kończącego postępowanie w sprawie. Rozstrzygnięcie
sądu pierwszej instancji, w którym skarżący upatruje naruszenia swoich praw
podlegało już kontroli instancyjnej, a postępowanie cywilne - niezależnie już nawet
od tego, z którymi rodzajami orzeczeń należy w nim wiązać wymóg zapewnienia
dostępności kontroli instancyjnej - nie jest postępowaniem trójinstancyjnym
lecz dwuinstancyjnym.
4
2. Z prawa do sądu zagwarantowanego w art. 6 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie wynika,
że każda osoba jest uprawiona do zgłoszenia swego udziału w każdej sprawie
toczącej się przed sądem. Prawo do sądu realizowane ma być według reguł
ustalonych w procedurach stworzonych dla rozpoznawania spraw poszczególnych
rodzajów, a przepisy stosowanej w niniejszej sprawie procedury cywilnej nie tylko
zezwalają sądowi, ale wręcz wymagają, by zbadał on przesłanki decydujące
o legitymacji osoby zgłaszającej swój udział w sprawie rozpoznawanej
w postępowaniu nieprocesowym. Wykonanie tej kompetencji przez sąd nie może
być uznane za działanie godzące w art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka
i podstawowych wolności oraz w art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 78 i art.
176 Konstytucji. Z powierzenia Sądowi Najwyższemu w art. 183 ust. 1 Konstytucji
wykonywania nadzoru na działalnością sądów powszechnych i wojskowych
w zakresie orzekania nie wynika, że nadzór ten może być uruchomiony
w dowolnym momencie, przez każdą osobę niezadowoloną z wydanego
w stosunku do niej rozstrzygnięcia. Odrzucenie przez sąd drugiej instancji
niedopuszczalnego zażalenia adresowanego do Sądu Najwyższego nie prowadzi
do i naruszenia art. 183 ust. 1 Konstytucji.
Wymaganie, by sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku ustalił, czy
osoba zgłaszająca swój udział w takiej sprawie ma interes prawny warunkujący
możliwość uzyskania statusu uczestnika postępowania nie godzi też w prawa
i wolności zadeklarowane w art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz w art. 8 Konwencji
o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
3. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy powołał art.
3941
§ 2 i 3 oraz art. 3986
§ 2 k.p.c. Stosownie do art. 3941
§ 3 k.p.c.
w brzmieniu obowiązującym do 3 maja 2012 r., do postępowania przed Sądem
Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio art. 394
§ 2 i 3, art. 395 i art. 397 § 1, art. 39810
, art. 39814
, art. 39815
§ 1 zdanie pierwsze,
art. 39816
, art. 39817
, art. 39821
k.p.c. W przepisie tym, w brzmieniu nadanym
mu ustawą z 16 września 2011 r. wymieniony został nadto art. 3986
§ 3 k.p.c., jako
mający odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym, którego dotyczy
art. 3941
k.p.c. Z art. 9 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. wynika wprawdzie,
5
że jej przepisy mają zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia
w życie, ale ust. 6 tego przepisu wprowadza od tej reguły wyjątek i stanowi, że art.
3941
k.p.c. w brzmieniu nią nadanym stosuje się do zaskarżania orzeczeń
wydanych po dniu jej wejścia w życie. Art. 3986
§ 3 k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3
k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 3 maja 2012 r. miał zatem zastosowanie do
zaskarżenia postanowienia wydanego 16 sierpnia 2012 r.
Trafnie zatem Sąd Okręgowy, z powołaniem się na wskazaną wyżej
podstawę, odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie tego Sądu z 16 sierpnia
2012 r.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
w zw. z art.
3941
§ 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
jw