Postanowienie SN z 26 czerwca 2013, sygn. II CZ 13/13
Data orzeczenia
26 czerwca 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 26 czerwca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Maria Szulc
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
w sprawie z powództwa T. W.
przeciwko T. M.
o ochronę dóbr osobistych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 26 czerwca 2013 r.,
zażalenia pozwanego
na wyrok Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 15 listopada 2012 r.,
uchyla zaskarżony wyrok.
Uzasadnienie
2
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 15 listopada 2012 r. uchylił wyrok Sądu
Okręgowego w K. z dnia 28 czerwca 2012 r., zniósł postępowanie w okresie od 1
lutego 2011 r. do 26 stycznia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego
rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K., pozostawiając temu Sądowi
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
W ocenie Sądu drugiej instancji w sprawie zachodziły przesłanki do
zastosowania art. 386 § 2 k.p.c., ponieważ w okresie wskazanym w sentencji skład
sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.).
Działając z urzędu Sąd zauważył, że rozprawom w dniach 14 czerwca 2011 r.,
6 października 2011 r. oraz 26 stycznia 2012 r. przewodniczyli sędziowie sądu
rejonowego - delegowani do orzekania w sądzie okręgowym przez prezesa Sądu
Okręgowego w S. Tymczasem tylko Minister Sprawiedliwości, na podstawie
przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych
(jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 427 – dalej: „u.s.p.”), może przyznać
delegowanemu sędziemu sądu rejonowego prawo do przewodniczenia w sprawach
rozpoznawanych przez sąd okręgowy w pierwszej instancji, w składzie jednego
sędziego i dwóch ławników albo w składzie jednego sędziego.
Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że wprawdzie przesłuchani przez sędziów
delegowanych świadkowie byli ponownie przesłuchani przez sąd w składzie,
któremu przewodniczył sędzia sądu okręgowego, jednak nie można było - w ocenie
tego sądu – uznać, że wskutek ponownego przesłuchania nastąpiło rozpoznanie
sprawy przez sąd we właściwym składzie, ponieważ przeprowadzenie dowodów
z zeznań tych świadków ograniczyło się do odebrania od świadków oświadczeń, iż
podtrzymują oni swoje zeznania.
Pozwany w zażaleniu na ten wyrok zarzucił naruszenie: art. 379 pkt 4 k.p.c.
w zw. z art. 77 § 8 u.s.p. przez uznanie, że podstawą rozstrzygnięcia wydanego
przez Sąd Okręgowy były czynności dokonane przez sędziów nieprawidłowo
umocowanych, gdy w istocie podstawą rozstrzygnięcia w sprawie były czynności
procesowe dokonane przez sędziego umocowanego w sposób należyty; art. 386
§ 2 k.p.c. przez przyjęcie, że zachodzą przesłanki do uchylenia wyroku i zniesienia
postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
3
Zgodnie z art. 3941
§ 11
k.p.c., który wszedł w życie w dniu 3 maja 2012 r.
i ma zastosowanie do zaskarżenia orzeczeń wydanych po tym dniu (art. 1 pkt 39
i art. 9 pkt 6 z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania
cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 233, poz. 1381), zażalenie
do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd drugiej
instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania.
Kontrola dokonywana w ramach zażalenia przewidzianego w art. 3941
§ 11
k.p.c. powinna mieć charakter formalny, właściwy temu środkowi odwoławczemu,
skupiający się na ustanowionych w art. 386 § 4 k.p.c. przesłankach uchylenia
orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12
(nie publ.) oraz z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12 (nie publ.).
W niniejszej sprawie przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji
jest – przyjęta przez Sąd Apelacyjny - nieważność postępowania z powodu
niewłaściwego składu, a więc przesłanka czysto procesowa; ma ona charakter
szczególny i – zgodnie z art. 202 k.p.c. - jest brana pod rozwagę z urzędu
w każdym stanie sprawy. Dotychczas przyjmowano, że w systemie apelacyjno-
kasacyjnym wymieniony przepis nie ma zastosowania przed Sądem Najwyższym,
a wyrażenie „w każdym stanie sprawy” nie może być interpretowane z pominięciem
przepisów o prawomocności. Oznacza to, że kontrola „ważności” postępowania
następuje wyłącznie w ramach art. 39813
§ 1 k.p.c. (por. orzeczenia Sądu
Najwyższego z dnia 23 maja 1938 r., C.II. 3042/37, „Przegląd Prawa i Administracji”
1938, poz. 337 oraz z dnia 22 lutego 1949 r., Wa.C. 278/48, „Demokratyczny
Przegląd Prawniczy” 1949, nr 8–9, s. 82). Zajmowano także stanowisko, że Sąd
Najwyższy zasadniczo nie może zajmować się nieważnością postępowania przy
rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu
skargi kasacyjnej (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1947 r.,
C.III. 49/47, OSN 1947, nr 3, poz. 81 i z dnia 9 maja 1950 r., Ł.C.
400/50, OSN 1951, nr 1, poz. 10; por. także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia
19 lutego 1958 r., 2 CZ 253/57, OSPiKA 1959, nr 2, poz. 37 oraz postanowienie
4
Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2000 r., V CKN 1465/00, OSP 2001, nr 6,
poz. 91).
Po dodaniu w kodeksie postępowania cywilnego art. 3941
§ 11
k.p.c. ta
kwestia – jak wskazał Sąd Najwyższy w powołanym postanowieniu z dnia
28 listopada 2012 r. - przedstawia się jednak inaczej, ponieważ ustawodawca,
przewidując zażalenie na orzeczenie uchylające orzeczenie sądu pierwszej
instancji, które może być wydane także w przypadku stwierdzenia nieważności
postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.), wyraźnie poszerzył
kognicję Sądu Najwyższego; w tym wypadku kontrola Sądu Najwyższego nie
może być prawidłowa i skuteczna bez zbadania prawidłowości oceny przesłanki
leżącej u podłoża zaskarżonego zażaleniem orzeczenia kasatoryjnego.
Należy jednocześnie podkreślić, że kontrola ta, dotycząc przesłanki formalnej,
zachowuje swój czysto procesowy charakter i nie wkracza w merytoryczne
kompetencje sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację.
W konsekwencji należy więc stwierdzić, że w postępowaniu toczącym się na
skutek zażalenia na orzeczenie o uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji
i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy poddaje kontroli prawidłowość stwierdzenia nieważności
postępowania przez sąd drugiej instancji (art. 3941
§ 11
k.p.c.).
W rozpoznawanej sprawie dokonana przez Sąd Apelacyjny ocena
nieważności postępowanie przed Sądem pierwszej instancji z powodu
niewłaściwego składu sądu nie jest prawidłowa. Nie zachodzi bowiem nieważność
postępowania, gdy sąd w składzie właściwym ponownie przeprowadził dowód
uprzednio przeprowadzony w składzie niewłaściwym (por. uchwałę Sądu
Najwyższego z dnia 9 czerwca 2010 r., III PZP 1/10, OSNP 2010, nr 23 - 24,
poz.280). Sąd Apelacyjny bezzasadnie uznał, że Sąd Okręgowy w składzie
właściwym jedynie powołał się na zeznania świadków przesłuchanych przez sąd
w składzie niewłaściwym, co miałoby świadczyć, że nieważność postępowania nie
została konwalidowana („należało więc uznać, że powołano się na zeznania
świadków objęte nieważnością postępowania” – końcowy fragment uzasadnienia
zaskarżonego orzeczenia). Zastrzeżenia Sądu Apelacyjnego odnośnie do sposobu
ponownego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków przez sąd w składzie
5
właściwym mogłyby co najwyżej stanowić punkt wyjścia dla rozważań, czy
popełnione zostały uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy, nie
mogą one (zastrzeżenia Sądu Apelacyjnego) uzasadniać tezy o rozpoznaniu
sprawy w warunkach nieważności z powodu rozpoznania sprawy przez sąd
orzekający w składzie niewłaściwym (art. 379 pkt 4 k.p.c.).
W tym stanie rzeczy należało uchylić zaskarżony wyrok (art. 39815
§ 1 zd.
pierwsze w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.).
db