Uzasadnienie z 9 września 2016, sygn. II AKa 122/16

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z (...) r. (sygn. akt
(...)) uznał oskarżonego B. M. za winnego tego, że:

1) w nieustalonym bliżej okresie od co najmniej połowy (...)do dnia
(...) we wsi M. w gm. D., woj. (...), wspólnie i w porozumieniu z K. S., w krótkich odstępach czasu, ze z góry powziętym zamiarem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wbrew przepisom ustawy, co najmniej ośmiokrotnie uprawiał plantacje krzewów konopi innych niż włókniste, liczące każdorazowo od kilku do około 50 sztuk takich krzewów, z których wbrew przepisom ustawy wytworzył środki odurzające o łącznej wadze około 5 kg, co stanowiło znaczną ilość tych środków, zaś w dniu (...) uprawiał wbrew przepisom ustawy 559 sztuk w różnym stadium rozwoju krzewów konopi innych niż włókniste tj. przestępstwa z art. 63 ust. 3 w zw. z art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 11§2 k.k. i w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z
art. 11§3 k.k. wymierzył mu karę:

- 3 (trzech) lat pozbawienia wolności

- grzywnę w liczbie 100 (sto) stawek dziennych, na podstawie art.33§3 k.k. ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 (dziesięć) złotych).

2) Na podstawie art. 45§1 k.k. tytułem środka karnego orzeczono wobec oskarżonego przepadek równowartości korzyści majątkowej uzyskanej z popełnienia przestępstwa przypisanego w pkt.1 w kwocie 9.900 złotych (dziewięć tysięcy dziewięćset złotych).

3) w (...) (dokładnych dat nie ustalono) we wsi M. w gm. D., woj. (...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, co najmniej dwukrotnie udzielił W. M. środków odurzających w postaci konopi innych niż włókniste w łącznej masie, której nie ustalono, uzyskując w ten sposób korzyść w kwocie około 200 złotych, co stanowi przypadek mniejszej wagi. tj. o przestępstwa z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 i za to na podstawie art. 59 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wymierzył mu karę grzywny w liczbie 30 (trzydzieści) stawek dziennych, na podstawie
art. 33§3 k.k. ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 (dziesięć) złotych).

4) Na podstawie art. 45§1 k.k. tytułem środka karnego orzeczono wobec oskarżonego przepadek równowartości korzyści majątkowej uzyskanej z popełnienia przestępstwa przypisanego w pkt.3 w kwocie 200 (dwieście złotych.

5) Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86§1 i §2 k.k. łączy kary grzywny wymierzone oskarżonemu i wymierza mu karę łączną grzywny w liczbie 100 (sto) stawek dziennych, na podstawie art. 33§3 k.k. ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 (dziesięć) złotych).

6) Na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii orzeczono przepadek dowodów rzeczowych w postaci krzewów konopi, lamp z żarówkami sodowymi, wentylatorów oraz instalacji elektrycznej – opisanych na k. 347-348 akt sprawy, zarządzając ich zniszczenie.

7) Na podstawie §14 ust. 1 pkt. 2, ust. 2 pkt 5 oraz §16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. B. R. kwotę 1.020 złotych + VAT.

8) Na podstawie art. 624§1 k.p.k. zwalnia oskarżonego od zapłaty na rzecz Skarby Państwa kosztów sądowych.

Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego, który zaskarżając powyższy wyrok w całości zarzucił:

1.  Błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść zaskarżonego wyroku, dotyczący błędnie przyjętego przez orzekający sąd I instancji okoliczności wobec których uznano, że oskarżony uczestniczył w procederze wytwarzania środków odurzających, co miało bezpośredni wpływ na uznanie, że wypełnił on przesłanki art. 53 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, w sytuacji gdy wszelkie podejmowane przez oskarżonego czynności ograniczały się do uprawy, pielęgnacji
i opieki nad prowadzoną w jego gospodarstwie plantacji konopi indyjskich.

2.  Z ostrożności procesowej w wypadku nieuwzględnienia przez sąd Okręgowy (sic) powyższego zarzutu rażącą niewspółmierność zastosowanej wobec oskarżonego kary 3 lat pozbawienia wolności będącej niewspółmiernej wysoką do roli oskarżonego w przestępczym procederze, do jego poddańczej pozycji do kierowniczym działaniom K. S., a także w odniesieniu do dotychczasowej niekaralności oskarżonego.

W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez zmianę kwalifikacji prawnej czynu przez uznanie oskarżonego za winnego popełnienia czynu spenalizowanego w art. 63 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
i zastosowanie wobec niego kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja obrońcy oskarżonego okazała się niezasadna albowiem argumenty w niej przedstawione nie były przekonywujące i nie mogły prowadzić do zmiany zaskarżonego wyroku i uniewinnienia oskarżonego od zarzucanych mu czynów, a nawet do uchylenia zaskarżonego wyroku
i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania- co postulował alternatywnie autor rozpatrywanego środka odwoławczego.

Analiza uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, które odpowiada wymogom formalnym i umożliwia pełną kontrolę odwoławczą, pozwala na stwierdzenie, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, która pozwoliła na poczynienie jednoznacznych ustaleń faktycznych, zapewniających pełną realizację zasady prawdy materialnej określonej w art. 2§2 k.p.k., podczas gdy obrona poza odmienną interpretacją zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, szukaniem luk w dokonanej ocenie zebranych
i przeprowadzonych dowodów, nie wykazała na jakiej podstawie ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, w przedmiocie zrealizowania przez oskarżonego znamion przypisanych jemu poszczególnych przestępstw są ustaleniami niewłaściwymi lub niepełnymi, a zwłaszcza w odniesieniu do zasadniczego czynu przypisanego oskarżonemu z art.63 ust. 3 w zw. z art. 53 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. W tej sytuacji należy wskazać, że Sąd Okręgowy przeprowadził wnikliwe i pełne postępowania, a jego substrat znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu pisemnym.

W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że sąd II instancji nie stwierdził okoliczności, które w myśl art. 439 § 1 k.p.k., art. 440 k.p.k. bądź art. 455 k.p.k. podlegałyby uwzględnieniu z urzędu. Ujawnienie przez sąd I instancji w toku rozprawy całokształtu okoliczności sprawy, szczegółowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, rozważenie wszystkich okoliczności, przemawiających zarówno na korzyść jak i na niekorzyść oskarżonego, dokonanie ich oceny w pisemnych motywach wyroku w sposób wyczerpujący
i logiczny z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego prowadzi sąd II instancji do wniosku, iż ocena dowodów dokonana przez sąd meriti pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k. i w żadnej mierze nie stanowi naruszenia dyrektywy w tym przepisie zawartej. Reprezentujący oskarżonego nie wskazał w żadnym punkcie apelacji na czym miałoby polegać naruszenie przez sąd normy art. 7 k.p.k. Bez wykazania między innymi, iż ocena dowodów wyrażona przez sąd I instancji jest sprzeczną z zasadami logiki
i doświadczeniem życiowym, żadna ze stron procesowych nie uzyskuje uprawnienia do podważania stanowiska sądu, tym bardziej czyni bezzasadny zarzut skarżącego. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku jest słuszny tylko wówczas, gdy skarżący przytoczy okoliczności wskazujące, że sąd pierwszej instancji dokonał tych ustaleń pomijając istotne dowody, ignorując powszechnie akceptowaną wiedzę, czy doświadczenie życiowe, a zasadność dokonanych ocen i wniosków nie odpowiada zasadom logicznego rozumowania.

Trzeba odnotować, że ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji to efekt szerokiej gamy dowodów m.in. zebranych już w toku postępowania przygotowawczego, poddanych prawidłowej analizie, ocenie, prowadzącej do prawidłowych a więc logicznych, jasnych i obiektywnych wniosków obejmujących ustalenia faktyczne, ocenę dowodów oraz proces subsumcji. Owe dowody miały różnorodny charakter skoro były to dowodowy osobowe, rzeczowe (pochodzące z przeszukań miejsca zdarzenia), pochodzące z oględzin miejsca zdarzenia (w tym mając na uwadze bogaty materiał fotograficzny), opinie biegłego z zakresu badań fizykochemicznych.

Oskarżony w toku postępowania przygotowawczego był po raz pierwszy przesłuchany (...) r. (k. 44-45) i w toku tej czynności w sposób szeroki i jednocześnie klarowny opisał swój udział w przestępczych zdarzeniach, jak i udział drugiego ze współsprawców skazanego K. S.. Cenną rzeczą jest fakt, że w chwili wspomnianego przesłuchania prowadzący postępowanie przygotowawcze nie znali jeszcze szczegółów odnoszące się do działalności przestępczej tych dwóch mężczyzn, bowiem ona zasadniczo ograniczała się do informacji operacyjnej wskazującej, że na terenie nieruchomości użytkowanej przez oskarżonego prowadzona jest plantacja marihuany. To dopiero wiedza samego oskarżonego właśnie przekazana przez niego w czasie owego pierwszego przesłuchania faktycznie pozwoliła na przeprowadzenie dalszych czynności śledczych, włącznie z dotarciem do wspomnianego K. S.. Takie szerokiej i pełnej wiedzy śledczy nie posiadali mimo przesłuchania P. K. skoro zeznał on ogólnie o uprawie marihuany, wykonywanych pracach wspólnie z oskarżonym, wizytach na terenie nieruchomości, gdzie znajdowała się ona K. S.
i jego rozmowach z oskarżonym ale o ,,roślinach” (k. 379-380). Oskarżony był przesłuchany (...), z koeli jego wspólnik był przesłuchany tego samego dnia ale dopiero o godz. (...). Oskarżony w tych pierwszych wyjaśnieniach opisał genezę założenia tej nielegalnej plantacji, okres, rozmiar i intensywność jej prowadzenia, rolę poszczególnych osób w jej prowadzeniu oraz zadania wykonywane przez nie. Z kolei wyjaśnienia oskarżonego w zasadniczy sposób zazębiają się z wyjaśnieniami skazanego, ale co cenne znajdują potwierdzenie w innym materiale dowodowym zabezpieczonym właśnie (...) r. na miejscu zdarzenia. Warto nadto odnotować, że wyjaśnienia, a później zeznania K. S. są konsekwentne, poza informacjami odnoszącymi się co do wysokości osiąganych zysków jak i ich podziałów pomiędzy sprawców, które jak słusznie sąd I instancji ustalił nie były ani równorzędne, ani sprawiedliwe z ich punktu widzenia. Tych przymiotów z kolei nie posiadały wyjaśnienia oskarżonego, który co najmniej pomniejszał swoją wiedzę i rolę w przestępczej działalności.

Odnosząc te uwagi wynikające z chociażby tych wyjaśnień oskarżonego, w części wiarygodnej dla sądu I instancji (co słusznie umotywowano) należy dojść do konstatacji, że oskarżony jak i skazany K. S. mieli
w zasadzie równorzędne role w przestępczym procederze, wzajemnie uzupełniały się one, tworząc ogniwa w łańcuchu ich bezprawnej działalności,
a wyeliminowanie jednego z nich niweczyło osiągnięcie założonego
i realizowanego celu. Innymi słowy bez zaangażowania oraz zaaranżowania finansowego, logistycznego i organizacyjnego ze strony skazanego K. S. nie byłaby możliwa działalność przestępcza oskarżonego. Z kolei bez udostępnienia nieruchomości, adaptacji jej oraz prowadzenia czynności technicznych i uprawczych w wykonaniu oskarżonego nie doszłoby do działalności przestępczej K. S.. Finalna dystrybucja uzyskanych narkotyków w postaci marihuany z nielegalnej plantacji realizowała wspólnie zamierzony cel w postaci uzyskiwania pieniędzy przez sprawców, co prawda przy nierównym podziale osiąganych zysków, co jednak w zasadniczy sposób eksponuje rolę K. S., a znalazło choćby swój wyraz w wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z (...) r. (sygn.. akt (...)) skoro za czyn z art. 53 ust. 2 i art. 63 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 11§2 k.k. i art. 12 k.k. (w zasadzie tożsamy w treści z zarzutem postawionym oskarżonemu w pkt I aktu oskarżenia) wymierzono mu karę 4 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę o równowartości 2.000 zł a na dodatek był on tymczasowo aresztowany w okresie od (...) r. Jednocześnie z prawidłowych ustaleń faktycznych jednoznacznie wynika, że działalność oskarżonego i skazanego wykroczyła poza ramy ,,tylko” uprawy krzewów konopi innych niż włókniste skoro wytwarzali środki odurzające, które w znaczącej części były przedmiotem dalszej dystrybucji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych utrwalony jest pogląd, iż dla przyjęcia konstrukcji współsprawstwa nie jest konieczne, aby każdy z współdziałających w ramach porozumienia realizował własnoręcznie czasownikowe znamię czynności wykonawczej; wystarczy, że swoim zachowaniem, które stanowi istotny wkład we wspólne działanie objęte porozumieniem, zapewnia lub ułatwia realizację uzgodnionego w ramach porozumienia wspólnego przestępczego zamachu (vide: postanowienie SN z 25 (...) Prok. i Pr. -wkł. (...)). Te uwagi o tyle mają istotne znaczenie, że prowadzą to dyskredytacji zarzutu omawianej apelacji wskazującej bezpodstawnie, że oskarżonemu można jedynie zarzucić popełnienie przestępstwa z art. 63 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii mającego polegać na uprawnie konopi innych niż włókniste.

Trzeba również odnotować, że wyjaśnienia oskarżonego złożone tuż po zatrzymaniu (...) r.- jak już wykazano powyżej- to nie był przecież jedyny materiał dowodowy wskazujący na sprawstwo oskarżonego i skazanego K. S.. Wyjaśnienia oskarżonego z (...) r. znalazły poważne potwierdzenie w wyjaśnieniach tego ostatniego jak i jego zeznaniach, który nie rozmywał swojej odpowiedzialności, nie umniejszał jej, poza kwestią nierównych rozliczeń finansowych. Także inny materiał dowodowy: zeznania P. K., pochodzący z oględzin i przeszukań miejsca zdarzenia, w postaci materiału fotograficznego, z jednej strony wskazuje, na rozmiar nielegalnej plantacji, daje świadomość i wyobrażenie prowadzenia jej i mimo wszystko na profesjonalnym poziomie, a z drugiej strony na przemyślany i nieprzypadkowy sposób działania sprawców, zmierzający w sposób intencjonalny oraz konsekwentny do osiągnięcia pożądanych przez nich rezultatów a finalnie przeprowadzenia sprzedaży narkotyków i osiągnięcia korzyści majątkowych. Brak tego innego materiału dowodowego potwierdzającego pierwsze wyjaśnienia oskarżonego, potencjalnie mógłby stawiać wiarygodność tych właśnie pierwszych wyjaśnień oskarżonego na innym poziomie w ocenie ich wiarygodności albowiem stwierdzono u oskarżonego organiczne zaburzenia urojeniowe, na co wskazuje opinia biegłych psychiatrów. Ale jak już wcześniej wykazano nie mamy do czynienia z arbitralnymi ustaleniami faktycznymi opartymi tylko na jednym osobowym środku dowodowym pochodzącym od oskarżonego.

Również nie można zgodzić się z drugim z zarzutów, który został zawarty w omawianej apelacji, kwestionujący rozstrzygnięcie w zakresie zastosowanej wobec oskarżonego represji karnej. Orzeczone względem oskarżonego kary zasadnicza pozbawienia wolności w wymiarze 3 lat (najniższa z możliwych do orzeczenia) oraz kary grzywny, jak i kara łączna grzywny (o równowartości 1.000 zł) nie rażą swoją surowością. Na gruncie art. 438 pkt 4 k.p.k. nie chodzi o każdą ewentualną różnicę w ocenach co do wymiaru kary, ale o różnicę ocen tak zasadniczej natury, iż karę dotychczas wymierzoną nazwać można byłoby - również w potocznym znaczeniu tego słowa- "rażąco" niewspółmierną, to jest niewspółmierną w stopniu nie dającym się wręcz zaakceptować. Rażąca niewspółmierność wymierzonej oskarżonemu kary zachodzi wtedy, gdy suma zastosowanych kar i środków karnych za przypisane oskarżonemu przestępstwo, nie uwzględnia należycie stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz nie realizuje w wystarczającej mierze celu kary w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa, z jednoczesnym uwzględnieniem celów zapobiegawczych i wychowawczych, jakie kara ma osiągnąć w stosunku do oskarżonego.

Z uwagi na znaczne przewartościowanie tzw. dyrektyw sądowego wymiaru kary w art. 53 k.k. w każdym przypadku sąd powinien baczyć przede wszystkim na to, aby dolegliwość całokształtu represji nie przekraczała stopnia jego winy, albowiem każda kara nie spełniająca tego ostatniego wymogu uznana będzie za rażąco surową w rozumieniu art. 438 pkt 4 k.p.k. (vide: wyrok SA w Łodzi z 17 marca 2015 r., II AKa 259/14, LEX nr 1820550). W realiach przedmiotowej sprawy należy dojść do wniosku, że sąd I instancji uwzględnił wszelkie okoliczności mające przełożenie na rozmiar kar jednostkowych jak i kary łącznej. Zwłaszcza w tym miejscu należy zwrócić uwagę na długi okres działalności przestępczej oskarżonego, poziom profesjonalizmu prowadzonej plantacji, wskazującej na dążenie do osiągnięcia przestępczego celu.

Na marginesie zmiana zaskarżonego wyroku sprowadzała się do uwzględnienia art. 4§1 k.k. nakazującego stosowanie ustawy (prawa materialnego) poprzednio obowiązującego tj. przed 1 lipca 2015 r., jeżeli jest względniejsza dla sprawcy mając na względzie różnice w stanie prawny z chwili czynu i z chwili orzekania, a więc w konsekwencji nie uwzględniającej zmian zawartych w ustawie z 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy- Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 396). Zmiany wyroku sądu I instancji odnosiły się do pkt 2, 4 i 5 odnoszących się do środków karnych przepadku korzyści majątkowej i kary łącznej grzywny. Poprzednio obowiązująca ustawa jest względniejsza dla oskarżonego z uwagi na to, że w przypadku orzekania kary łącznej – zgodnie z art. 85§4 k.k.- nie obejmuje się kar orzeczonych wyrokami, o których mowa w art. 114a k.k., a więc o wyrokach prawomocnie skazujących za popełnienie przestępstwa wydane przez sąd właściwy w sprawach karnych w państwie członkowskim Unii Europejskiej, chyba że według ustawy karnej polskiej czyn nie stanowi przestępstwa, sprawca nie podlega karze albo orzeczono karę nieznaną ustawie. Takiej okoliczności przecież hipotetycznie nie można wykluczyć albowiem całej przeszłości- linii życiowej- oskarżonego wymiar sprawiedliwości nie zna.

O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie §4 ust. 1 i 3, §17 ust. 2 pkt 5, §22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1.801).

Na podstawie art. 624§1 k.p.k. w zw. art. 634 k.p.k. zwolniono oskarżonego z obowiązku zwrotu Skarbowi Państwa kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze z uwagi na jego niskie dochody, konieczność odbycia kary pozbawienia wolności.

I. P. G. N. M. K.