Wyrok z 8 listopada 2016, sygn. I ACa 1136/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 listopada 2016 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu Wydział I Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSA Krzysztof Józefowicz

Sędziowie: SA Bogdan Wysocki

SA Jan Futro (spr.)

Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Gadomska

po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa S. S. (1)

przeciwko A. P.

o opublikowanie sprostowania

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2016 r.

sygn. akt XVIII C 869/16

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddala powództwo oraz w punkcie 2 w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1 097 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;

2.  zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1 410 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Jan Futro Krzysztof Józefowicz Bogdan Wysocki

I A Ca 1136/16

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 lipca 2016 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu nakazał pozwanemu redaktorowi naczelnemu dziennika (...) A. P., aby na stronie 9. najbliższego przygotowywanego do druku po dniu uprawomocnienia się tego wyroku numeru dziennika (...) opublikował sprostowanie o następującej treści: „Sprostowanie. W dniu 26 kwietnia 2016 r. na stronie 9 Głosu (...) ukazał się artykuł dotyczący sporu między radną z O. a burmistrzem. Sformułowania <G. S. tłumaczy, że sprawa została wyjaśniona, a burmistrz specjalnie chce zdyskredytować jej osobę> oraz <rozumiem, że nagłośnienie wyjaśnionej sprawy przez władze miało na celu zdyskredytowanie mojej osoby w oczach opinii publicznej i jest to podziękowanie od burmistrza za moją bezinteresowną wieloletnią działalność na rzecz gminy> są nieprawdziwe. W rzeczywistości burmistrz kierował się wyłącznie treścią art. 304 § 2 KPK, w myśl którego instytucja samorządowa, która w związku ze swą działalnością dowiedziała się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Nieprawdziwe jest również stwierdzenie, że <S. S. (1) wraz z grupą radnych miał rozmawiać na temat pozbawienia jej mandatu>. W rzeczywistości takie rozmowy na temat radnej S. nigdy się nie toczyły. dr S. S. (1) Burmistrz Miasta i Gminy O.”. Orzekając o kosztach postępowania Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda S. S. (1) kwotę 1 697 zł.

Jako podstawy rozstrzygnięcia Sąd I instancji powołał następujące ustalenia.

Pozwany A. P. jest redaktorem naczelnym dziennika (...).

W dniu 26 kwietnia 2016 r. w (...), na jego stronie 9., zamieszczony został artykuł autorstwa M. P. pt. „Trwa spór między radną z O. a burmistrzem. Spór o konto bankowe.”. W treści tego artykułu znalazł się następujący fragment: „Zdaniem S. natomiast działanie burmistrza ma na celu wyłącznie ukazanie jej osoby w negatywnym świetle. - Rozumiem, że nagłośnienie wyjaśnionej sprawy przez władze miało na celu zdyskredytowanie mojej osoby w oczach opinii publicznej i jest to podziękowanie od burmistrza za moją bezinteresowną wieloletnią działalność na rzecz gminy – przekonuje radna dodając przy tym, że S. S. (1) wraz z grupą radnych miał rozmawiać na temat pozbawienia jej mandatu. Tych informacji nie udało nam się jednak potwierdzić.”. Częścią powołanego artykułu było również zdjęcie kobiety pod którym widnieje napis: „G. S. tłumaczy, że sprawa została wyjaśniona, a burmistrz specjalnie chce zdyskredytować jej osobę”.

Pismem z dnia 10 maja 2016 r., nadanym w urzędzie pocztowym w tej samej dacie i doręczonym w dniu 13 maja 2016 r., powód, działający przez pełnomocnika, zwrócił się do pozwanego o opublikowanie sprostowania o treści tożsamej jak w żądaniu pozwu w niniejszej sprawie.

Pismem z dnia 17 maja 2016 r. pozwany, działając przez pełnomocnika, odmówił opublikowania sprostowania i wskazał przyczyny tej odmowy. Pozwany wyjaśnił, że zdanie 1. żądanego sprostowania nie stanowi sprostowania nieprawdziwej lub nieścisłej wiadomości o faktach zamieszczonej w prostowanym materiale prasowym, zaś zdania 2. i 3. zawierają powtórzenia fragmentów materiału prasowego, co stoi w sprzeczności z zasadą rzeczowości sprostowania. Ponadto przytoczony fragment artykułu ma charakter subiektywnej opinii radnej o celowości działań podejmowanych przez burmistrza oraz motywach jakimi się kierował, nie podlega więc sprostowaniu. Pozwany wyjaśnił również, że także zdania 4. i 5. w zakresie, w jakim powtarzają fragmenty prostowanego artykułu nie spełniają przesłanki rzeczowości.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wskazał, że podstawę uwzględnienia powództwa stanowi przepis art. 39 ust. 1 w zw. z art. 31a i art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. 1984 r., Nr 5, poz. 24).

Zdaniem Sądu Okręgowego pozwany bezzasadnie odmówił opublikowania żądanego przez powoda sprostowania. Sprostowanie o proponowanej przez powoda treści jest jasne i rzeczowe, a przy tym odnosi się do faktów. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że częściowo zawiera ono powtórzenie informacji zawartych w artykule, w tym dotyczących daty i miejsca jego publikacji, jak również przywołanych w tym artykule wypowiedzi. Taka właśnie forma sprostowania sprzyja jego jasności, rzeczowości i czytelności, a powtórzenia te nie są obszerne i odnoszą się do elementów istotnych, kwestionowanych przez powoda. Sprostowanie w sposób rzeczowy i jasny odnosi się do prostowanej publikacji, zawiera krótkie i rzeczowe oświadczenie powoda co do zawartych w niej informacji, z precyzyjnym odwołaniem się do tych fragmentów (faktów), które - zdaniem powoda - zawierają informacje nieprawdziwe.

Nie ma również racji pozwany, że nie podlega sprostowaniu fragment artykułu, który stanowi subiektywną opinię osoby trzeciej. Przepis art. 31a ust. 1 Prawa prasowego nie wymaga, by nieścisła lub nieprawdziwa wiadomość podlegająca sprostowaniu pochodziła od redakcji, a jedynie, by zawarta była w materiale prasowym. Cytując w artykule wypowiedź osoby trzeciej redaktor naczelny czasopisma bierze na siebie obowiązek opublikowania sprostowania jeśli osoba zainteresowana uzna tę zacytowaną wypowiedź za nieścisłą lub nieprawdziwą.

Ponadto – wbrew stanowisku pozwanego - tekst sprostowania nie przekracza dwukrotnej objętości fragmentu materiału prasowego, którego dotyczy.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w postępowaniu o publikację sprostowania nie jest badana kwestia prawdziwości podlegającego sprostowaniu materiału prasowego, jak również czy samo sprostowanie jest prawdziwe.

Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu - wskazując, co się na nie składa - Sąd Okręgowy powołał przepisy art. 108 § 1 k.p.c. oraz art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., a nadto § 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015.1804).

Od wyroku tego apelację wniósł pozwany zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez:

1.  niewłaściwe zastosowanie art. 31a Prawa prasowego wskutek uznania, iż żądany przez powoda tekst sprostowania odnosi się do nieprawdziwej lub nieścisłej wiadomości o faktach zawartej w materiale prasowym „Twa spór między radną O. a burmistrzem”;

2.  wadliwą wykładnię art. 33 ust. 1 pkt 1 Prawa prasowego, polegającą na uznaniu za „rzeczowe” treści sprostowania zawierających powtórzenia in extenso obszernych fragmentów prostowanego materiału prasowego oraz informacji o miejscu i dacie publikacji spornego artykułu i jego treści;

3.  niewłaściwe zastosowanie art. 31a ust. 6 Prawa prasowego, polegające na uznaniu, że tekst sprostowania sformułowany przez powoda nie przekracza dwukrotnej objętości fragmentu prostowanego materiału prasowego.

W konsekwencji pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi i instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniósł również o przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu odpowiedzi na apelację na powołane tam okoliczności.

S ą d Apelacyjny zwa ż y ł , co nast ę puje.

Apelacja okazała się zasadna.

Przede wszystkim, nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek powoda o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w odpowiedzi na apelację. Powołane przez powoda dokumenty, a mianowicie wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 września 2014 r. zapadły w sprawie I A Ca 596/14 oraz sprostowanie materiału prasowego opublikowane na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie dotyczą całkowicie innych spraw, niezwiązanych z niniejszym postępowaniem i nie stanowią dowodów na potwierdzenie jakiejkolwiek okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Sprostowanie powinno się odnosić do faktów oraz prostować nieprawdziwą lub nieścisłą informację. Sprostowanie zatem w aktualnym modelu (zbliżonym do modelu germańskiego) ma dotyczyć faktów, a nie ocen czy opinii. Dotyczy też faktów przedstawionych przez redaktora a nie osobę trzecią. Ma ono wytykać autorowi materiału prasowego błędy faktyczne czy nieścisłości.

Przechodząc do meritum, należy podnieść, że obowiązek redaktora naczelnego dotyczy bezpłatnego opublikowania rzeczowego sprostowania wiadomości nieprawdziwej lub nieścisłej odnoszącej się do faktów, a więc opisanych w artykule zdarzeń lub stanów rzeczy, przy czym faktem w rozumieniu przepisu art. 31a ustawy Prawo prasowe jest także posiadanie przez zainteresowanego określonych poglądów, przemyśleń, koncepcji, gdyż mowa jest o zdarzeniu w szerokim tego słowa rozumieniu. Sprostowanie jest rzeczowym, ale subiektywnym odniesieniem się bohatera materiału prasowego do opisanych w nim okoliczności, a jego celem jest umożliwienie, zgodnie z zasadą audiatur et altera pars, przedstawienia opinii publicznej własnej wersji wydarzeń, zdementowania określonych informacji (por. wyrok SN z dnia 24 lutego 2016 r., I CSK 30/15, LEX nr 2093744, wyrok SA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r. I ACa 638/14, LEX nr 1496124).

Uwzględniając powyższe wskazania, należy przyznać rację pozwanemu, że wypowiedź, której sprostowania domaga się powód w pozwie dotyczy treści wypowiedzi G. S. mającej charakter jej subiektywnej opinii.

Zatem, przedmiotowa wypowiedź mogłaby podlegać ewentualnemu sprostowaniu w sytuacji, gdyby w materiale pozwanego zawarto relację poglądów i wypowiedzi G. S. niezgodnie z jej rzeczywistą intencją lub w sposób wypaczający sens jej wypowiedzi, co rodziłoby odpowiedzialność pozwanego za naruszenie zasad rzetelności publikacji prasowych. W niniejszej sprawie natomiast sytuacja taka nie zachodzi. Należy też zauważyć, że w przedmiotowym artykule po zacytowaniu kwestionowanej części wypowiedzi G. S. (odnośnie do tego, że pozwany wraz z grupą radnych miał rozmawiać na temat pozbawienia ww. mandatu) zaznaczono, że są to informacje niepotwierdzone. Wypowiedź powoda, co do prawdziwości opinii wyrażonych przez G. S. nie stanowi sprostowania przewidzianego w art. 31a ust. 1 ustawy Prawo prasowe.

Ubocznie tylko – wobec charakteru instytucji sprostowania - zauważyć można, że prawdziwość faktu, iż zacytowane wypowiedzi G. S. o treści przedstawionej w artykule rzeczywiście padły nie jest też kwestionowana.

Wobec powyższego Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 wyroku orzekając o kosztach postępowania zgodnie z treścią przepisu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Na koszty te składają się koszty zastępstwa procesowego pozwanego w wysokości 1 080 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na postawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 20 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Na koszty te składają się kwota 600 zł tytułem opłaty od apelacji i kwota 810 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego pozwanego.

Jan Futro Krzysztof Józefowicz Bogdan Wysocki