Postanowienie SN z 18 października 2013, sygn. III CZ 49/13
Data orzeczenia
18 października 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Grzegorz Misiurek
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 18 października 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
SSN Marta Romańska
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa GRUPY P.S. B. S.A.
w W.
przeciwko P. sp. z o.o. w K.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 18 października 2013 r.,
zażalenia strony powodowej na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 16 kwietnia 2013 r.,
uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie
o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu
końcowym.
Uzasadnienie
2
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r. zasądził na rzecz
powódki kwotę 1701324 zł z 13 % odsetkami rocznie od dnia 13 października 2011
r. oraz obciążył pozwaną kosztami procesu. Z dokonanych ustaleń wynika,
że pozwana w dniu 17 stycznia 2001 r. potwierdziła dokumentem oznaczonym
numerem 14618 przyjęcie zamówienia powódki na dostawę zimnowalcowanej
blachy ocynkowanej w kręgach, według różnych gatunków stali, przewalcowanej ze
zróżnicowanych jakościowo gatunków stali o określonych parametrach
jakościowych, ilościowych i cenie. Następnie w dniu 1 kwietnia 2011 r. powódka
złożyła pozwanej zamówienie na dostawę blachy ocynkowanej, określając
wymagania co do gatunku, jakości, ilości i ceny. Potwierdzenie tego zamówienia
nr 14951 wskazywało na dostawę blachy o oznaczonych właściwościach, ilości
i cenie. Do tej dostawy producent blachy Huta S. w Rosji dołączył certyfikaty
jakości oraz ilości z dnia 18 kwietnia 2011 r. Nr 84462 i 84481. Dostawa
obejmowała 886920 kg blachy według potwierdzenia nr 14951 i 91130 kg
w odniesieniu do potwierdzenia nr 14618. Powódka zapłaciła za blachę zgodnie
z fakturami wystawionymi przez pozwaną. Blachę sprzedała Spółce V. w P., a ta
kolejnym odbiorcom. W okresie od kwietnia do lipca 2011 r. zarówno powódka, jak
i Spółka Vicor otrzymały reklamacje odbiorców, wskazujące na wady blachy,
polegające na odpadaniu cynku, popękaniu powłoki cynku, braku cynku na
brzegach kręgów. Wady te były przedmiotem reklamacji dotyczącej blachy
dostarczonej wraz z sześcioma fakturami, dołączonymi do pozwu, skierowanej
przez powódkę do pozwanej w dniach 29 kwietnia, 6 maja, 29 czerwca i 21 lipca
2011 r. W piśmie z dnia 6 lipca 2011 r. powódka zażądała wymiany całej blachy
dostarczonej według kontraktu nr 14951 oraz reklamowanej z kontraktu nr 14618,
a w przypadku braku takiej możliwości, obniżenia ceny do ceny złomu, postawiła
towar do dyspozycji pozwanej. Na zlecenie pozwanej S. Polska Spółka
z ograniczoną odpowiedzialnością w W. w dniach 20 do 21 lipca 2011 r.
przeprowadziła kontrolę jakościową blachy z dostawy nr 14951, znajdującej się
w Spółce V. i P. w W. Objęła ona wyrywkowe partie blachy w kręgach oraz
częściowo obrobionej w postaci taśm i profili. Oględziny blachy i analiza
pobranych próbek pod kątem wytrzymałości i przyczepności warstwy cynku
3
wykazały, że występowały braki cynku, łuszczenie i odpadanie, a w trakcie prób
wyginania brak przyczepności cynku. We wnioskach stwierdzono, że z powodu
tych defektów blacha nie może być przeznaczona do ogólnej produkcji i nie jest
zgodna z wymogami kontraktowymi. Nie doszło do porozumienia dotyczącego
załatwienia reklamacji. Wady powłoki cynku na blachach zwróconych w ramach
reklamacji zarówno rozpakowanych, oryginalnie zapakowanych kręgów, jak
i blacha przetworzona w postaci taśm i kształtowników, potwierdzone zostały
w opinii biegłego sądowego. Wyniki badań były miarodajne do oceny jakości całej
partii blachy. Sąd uznał, że blacha nie nadawała się do wytworzenia z niej
elementów metodą cięcia i zginania, co oznaczało, że nie nadawała się do
zastosowania zgodnie z jej przeznaczeniem; ma wartość złomu. Treść zamówienia
powódki i potwierdzeń zamówień przez pozwaną nie wskazuje, że przedmiotem
dostaw miała być blacha pozagatunkowa, czy też blacha w pierwszym gatunku.
Sąd przyjął, że przedmiotem zamówień i potwierdzeń była blacha ocynkowana
niezależnie od gatunku, chodziło jednak o dochowanie wymaganej grubości
powłoki i jej przyczepności. W badanych blachach grubość ta była w dolnej granicy
normy i poniżej tej granicy. Za uzasadnione uznał Sąd Okręgowy obniżenie na
podstawie art. 560 § 3 k.c. ceny za reklamowaną ilość blachy do wartości złomu.
Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji pozwanej Sąd Apelacyjny uchylił
wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Za
usprawiedliwiony uznał zarzut nierozpoznania istoty sprawy, ponieważ Sąd
Okręgowy nie wyjaśnił treści łączących strony stosunków zobowiązaniowych,
błędnie przyjął, że pozwana nie kwestionowała wyliczenia wartości złomu do kwoty
1000 zł za tonę, oddalił wnioski dowodowe skarżącej zawarte w odpowiedzi na
pozew, a w szczególności o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji handlowej
dotyczącej sprzedaży blachy powódce oraz jej kontrahentom i z opinii biegłego dla
ustalenia jaki rodzaj i gatunek towaru został dostarczony powódce.
Sąd Apelacyjny wskazał, że dochodzone roszczenie o obniżenie ceny
z tytułu rękojmi partii dostarczonej blachy odnosi się do ceny rzeczywiście
zapłaconej. Dla obniżenia ceny należało określić stosunek wartości niewadliwego
towaru do wadliwego, który powinien być przesłanką ustalenia zakresu obniżenia.
Nie było podstaw do oceny materiału dowodowego, przyjmującej, że strony łączyły
4
umowy sprzedaży zawarte w trybie pisemnego potwierdzenia przyjęcia
zamówienia, a cena tak zakupionego towaru stanowi podłoże do obniżenia
w ramach rękojmi za wady. W aktach sprawy nie ma zamówienia z lutego 2011 r.,
natomiast zamówienie z dnia 1 kwietnia 2011 r. nie jest podpisane przez
przedstawiciela powódki i nie stanowiło oferty w rozumieniu art. 66 k.c. Ponadto
treść drugiego potwierdzenia zamówienia (nr 14951) odbiega od treści
niepodpisanego zamówienia. Dokumenty te nie mogły kreować umownych
stosunków sprzedaży towaru. Zeznania przesłuchanych świadków wskazują na
prowadzone rozmowy, uzgadniające lub doprecyzowujące warunki sprzedaży.
Wobec tego do zawarcia umów pomiędzy stronami doszło przez czynności
konkludentne, w trybie oferty wyrażonej przez sprzedawcę dostarczeniem towaru
wraz z fakturą i przyjęciem towaru przez powódkę, przekazanego do dalszego
obrotu. Przy ocenie wady fizycznej rzeczy kryterium funkcjonalne, dotyczące jej
użyteczności i przeznaczenia, powinno być stosowane przed kryterium
normatywno-technicznym. W warunkach masowej produkcji normalny użytek
należy oceniać z punktu widzenia celu umowy i przeznaczenia rzeczy. Zgodność
z normą techniczną nie wyłącza skuteczności zarzutu istnienia wady fizycznej.
Atesty jakości, certyfikaty i sformalizowane dokumenty handlowe traktowane są
jako zapewnienie wymaganych właściwości rzeczy. Sąd Apelacyjny określił
również wskazania co dalszego postępowania, w tym odnoszące się
do postępowania dowodowego oraz kierunek dotyczący oceny prawnej roszczenia
i czynności podejmowanych przez strony i kontrahenta powódki.
Powódka w zażaleniu domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku
i przekazania sprawy do rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 386 § 4 k.p.c.
przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na oparciu
orzeczenia zarówno na przesłance dotyczącej nierozpoznania istoty sprawy, jak
i dotyczącej konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego. Błędne
przyjęcie nierozpoznania istoty sprawy nie uwzględnia tego, że Sąd Okręgowy
rozstrzygnął merytorycznie o roszczeniu powódki na podstawie faktycznej i prawnej
zgłoszonej w pozwie, dokonał badania i oceny merytorycznej podstawy żądania,
rozważył te zarzuty merytoryczne, które zostały podniesione przez pozwaną we
właściwym czasie, jak też niesprekludowane zarzuty dotyczące kwestii faktycznych
5
czy prawnych. Rozstrzygnięte zostały również wnioski dowodowe zgłoszone
w odpowiednim czasie, zebrany materiał dowodowy nie usprawiedliwiał przyjęcia
potrzeby przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, a zezwalał na
wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, w takim zakresie, w jakim został
zaoferowany w wymaganych terminach. Sąd Apelacyjny w rzeczywistości
stwierdził, że dokonana została przez Sąd Okręgowy błędna ocena stanu
faktycznego i błędna ocena jego prawnej interpretacji. Nie zastosował natomiast
Sąd drugiej instancji art. 47912
i art. 47914
§ 2 k.p.c. Zarzuty pozwanej podniesione
zostały z naruszeniem terminu prekluzyjnego z art. 47914
§ 2 k.p.c., a mimo tego
zostały rozpoznane przez Sąd Apelacyjny.
Pozwana wniosła o oddalenie zażalenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 3941
§ 11
k.p.c. daje możliwość poddania kontroli instancyjnej
prawidłowość uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji
i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Celem tego zażalenia jest
zbadanie przez Sąd Najwyższy, czy powołana przez sąd drugiej instancji
przyczyna uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji, połączona z przekazaniem
sprawy do ponownego rozpoznania, odpowiada ustawowej podstawie
przewidzianej w art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. Mimo skierowania zażalenia do wyroku
sądu drugiej instancji, nie traci ono swoistej dla niego funkcji środka
odwoławczego, którego celem jest rozstrzygnięcie kwestii procesowych, a nie
materialnoprawnych. Zakres kognicji Sądu Najwyższego, zdeterminowany
charakterem tego zażalenia, umiejscowionego w systemie środków odwoławczych,
jest ograniczony do formalnych podstaw uchylenia wyroku (por. przykładowo
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 października 2012 r., I CZ 135/12,
niepubl.; z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41;
z dnia 23 listopada 2012 r., I CZ 177/12, niepubl.; z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ
141/12, niepubl.; z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZ 1/13, niepubl.). Oznacza to,
że w ramach przeprowadzanej kontroli wyłączona jest możliwość oceny
zasadności pozwu i apelacji, jak też merytorycznego stanowiska prawnego sądu
drugiej instancji. Takie badanie orzeczenia sądu drugiej instancji dokonywane być
6
może jedynie przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym
środkiem zaskarżenia, który spełniać musi szczególne wymogi formalne oraz
przesłanki decydujące o jego przyjęciu.
W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji powinien zmienić -
zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. - zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy (zob.
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia
31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55; uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 23 marca 1999 r.,
III CZP 59/98, OSNC 1997, nr 7-8, poz. 124). Postępowanie apelacyjne ma
merytoryczny charakter, co oznacza, że sąd drugiej instancji nie może się
ograniczyć jedynie do oceny zarzutów apelacyjnych, lecz obowiązany jest dokonać
własnych ustaleń i rozpoznać sprawę na nowo w granicach zaskarżenia.
Zgodnie z art. 386 § 2 i 4 k.p.c. sąd drugiej instancji może uchylić wyrok
sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jedynie
we wskazanych wypadkach, traktowanych jako wyjątek od zasady przewidzianej
w art. 386 § 1 k.p.c. Przyczyny uchylenia wyroku są ściśle określone i ograniczone
do stwierdzenia nieważności w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji,
nierozpoznania przez ten sąd istoty sprawy albo konieczności przeprowadzenia
postępowania dowodowego w całości.
Pojęcie „nierozpoznanie istoty sprawy" w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.
oznacza uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji polegające na całkowitym
zaniechaniu wyjaśnienia istoty lub treści stosunków prawnych, przez co należy
rozumieć niewniknięcie w podstawę merytoryczną dochodzonego roszczenia,
a w konsekwencji pominięcie tej podstawy przy rozstrzyganiu sprawy (por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 895/97, OSNC 1999 nr 1,
poz. 22; z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36). Dojdzie
zatem do tego w razie oddalenia powództwa, z uwagi na przyjęcie braku
legitymacji procesowej po którejś ze stron, wygaśnięcia lub przedawnienia
roszczenia z odwołaniem się do samych tylko twierdzeń stron na temat jego
charakteru, gdy tej oceny sąd drugiej instancji nie podzieli (por. wyroki Sądu
Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22;
7
z 14 maja 2002 r., V CKN 357/00, LEX nr 55513), jak również, gdy sąd zaniechał
zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony,
bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa
unicestwiająca roszczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1936 r.,
C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; postanowienia Sądu Najwyższego
z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z 15 lipca
1998 r. II CKN 838/97, LEX nr 50750; z 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX
nr 519260; wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP
2003 nr 3, poz. 36; z 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635.;
z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). Nie może
natomiast polegać na nieprawidłowym ustaleniu podstawy faktycznej, nawet
będącej następstwem zaniechania prowadzenia postępowania dowodowego
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2012 r., V CZ 124/12,
niepubl.). Wszelkie inne wady rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń prawa
materialnego, czy też procesowego (oczywiście poza nieważnością postępowania
i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości), nie uzasadniają
uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wszystkie
tego rodzaju braki powinny być w systemie apelacji pełnej załatwiane bezpośrednio
w postępowaniu apelacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12, niepubl.
Na takie rozumienie „nierozpoznania istoty sprawy" nie wskazuje
uzasadnienie zaskarżonego wyroku, skoro Sąd Apelacyjny połączył tę przyczynę
z zakwestionowaniem oceny łączących strony stosunków zobowiązaniowych,
niewłaściwym zakwalifikowaniem stanowiska pozwanej co do ceny złomu oraz
nieprawidłowością polegającą na oddaleniu wniosków dowodowych złożonych
przez pozwaną. Sąd Okręgowy dokonał merytorycznej oceny zasadności
powództwa w oparciu o przedstawione przez strony dowody. Przeprowadził
również analizę materiału dowodowego oraz wyjaśnił przyjętą podstawę prawną
rozstrzygnięcia. Odmienna ocena podstaw powództwa i zarzutów strony pozwanej
nie stanowi przesłanki „nierozpoznania istoty sprawy" będąc wyrazem stanowiska,
że Sąd pierwszej instancji błędnie sprawę rozpoznał. Sąd Apelacyjny był
uprawniony i zobowiązany (art. 378 § 1 k.p.c.) do merytorycznego rozstrzygnięcia
8
sprawy w granicach zaskarżenia, w tym również do dokonania własnych ustaleń
faktycznych, oceny dowodów i zastosowania prawa materialnego, a tym samym
wyeliminowania błędów i uchybień popełnionych przez Sąd Okręgowy.
Nie zaistniała zatem przewidziana w art. 386 § 4 k.p.c. przyczyna uchylenia wyroku
Sądu pierwszej instancji.
Nie było podstaw do przyjęcia, że Sąd Apelacyjny powołał się również na
konieczność przeprowadzenia w całości postępowania dowodowego. Ocena zaś
prawidłowości zastosowania przepisów regulujących prekluzję dowodów
w postępowaniu w sprawach gospodarczych nie jest objęta zakresem kognicji
Sądu Najwyższego w ramach rozpoznawania zażalenia przewidzianego w art. 3941
§ 11
k.p.c.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na
podstawie art. 39815
§ 1 w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c. Rozstrzygnięcie
o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawione zostało końcowemu
orzeczeniu na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 3941
§3, art. 391 § 1 i art.
39821
k.p.c.
es