Postanowienie SN z 14 listopada 2013, sygn. IV CSK 140/13
Data orzeczenia
14 listopada 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Irena Gromska-Szuster
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 14 listopada 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
SSN Iwona Koper
w sprawie z wniosku L. Spółki Akcyjnej w W.
przy uczestnictwie W. R. S. i K. S.
o pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 14 listopada 2013 r.,
skargi kasacyjnej uczestników postępowania
od postanowienia Sądu Okręgowego w T.
z dnia 3 października 2012 r.,
oddala skargę kasacyjną.
2
UZASADNIENIE
Wnioskodawca L. SA - wierzyciel „Grupy […]” (G.) - Spółki z o.o. - wystąpił o
pozbawienie trzech członków zarządu tej Spółki prawa prowadzenia działalności
gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia innych funkcji określonych w art.
373 § 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i układowe (Dz. U.
z 2009 r., nr 175, poz. 1361 ze zm.; cyt. dalej jako „p.u.n.”). Według wnioskodawcy,
wskazani uczestnicy (członkowie zarządu) dopuścili się rażącego niedbalstwa przy
wykonywaniu swej funkcji i nie zgłosili w wymaganym terminie wniosku o upadłość.
Sąd Rejonowy pozbawił dwóch uczestników postępowania – W. R. S. i K. S.
prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia
innych funkcji określonych w art. 373 § 1 p.u.n. na okres trzech lat; oddalił wniosek
wobec trzeciego członka zarządu. Sąd ten ustalił, że uczestnicy W. R. S. i K. S.
sprawowali funkcję członków zarządu G. do stycznia 2009 r. Problemy rentowności
działalności zarządzanej przez nich Spółki zaczęły się w 2008 r., w którym Spółka
ta była zaangażowana w różne przedsięwzięcia inwestycyjne, zawierała poważne
transakcje z różnymi podmiotami. Jesienią 2008 r. zaczęły się istotne problemy z
wykonywaniem tych transakcji (m.in. niewykonywanie umów, wstrzymywanie prac
inwestycyjnych przez kontrahentów, wypowiadanie zawartych wcześniej umów).
Pod koniec 2008 r. podjęto działania o charakterze reorganizacyjnym m.in. w
postaci redukcji kosztów, zamykania oddziałów przedsiębiorstwa, ograniczenia
produkcji i redukcji zatrudnienia. W tym czasie zlecono też biegłemu – rewidentowi
zbadanie sprawozdania finansowego za 2008 r. oraz zbadanie sytuacji finansowo –
ekonomicznej Spółki. Wynik finansowy za 2008 r. wskazywał stratę w kwocie
394.824,13 zł, zobowiązania Spółki wzrosły dziesięciokrotnie w stosunku do 2007 r.,
wszystkie wskaźniki rentowności okazały się ujemne i świadczyło to o jej bardzo
złej sytuacji finansowej. Skuteczny wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki złożono
w dniu 30 marca 2009 r. Spółka ta stała się jednak niewypłacalna pod koniec
sierpnia 2008 r. z racji nieregulowania wymaganych zobowiązań pieniężnych
(zobowiązania te rosły, pojawiło się kilkudziesięciu wierzycieli i liczba ich wzrastała).
Sąd Rejonowy nie podzielił zatem stanowiska uczestników postępowania, że stan
3
niewypłacalności nie powstał do końca stycznia 2009 r. (tj. do czasu odwołania
obu członków zarządu). Na koniec 2008 r. zobowiązania Spółki przewyższały
dziesięciokrotnie poziom zobowiązań z 2007 r. Zobowiązania krótkoterminowe
wynosiły ponad 19 000 000 zł, a w 2008 r. strata w działalności operacyjnej
osiągnęła kwotę 11.078.024,43 zł. Zaprzestano spłacać bieżące wymagalne
zobowiązania wobec dostawców i należności publiczno – prawne. Działania
restrukturyzacyjno - naprawcze członków zarządu, w tym negocjacje
z wierzycielami, nie doprowadziły do poprawy sytuacji Spółki.
Upadłość Spółki została ogłoszona w dniu 24 kwietnia 2009 r. W tym czasie
aktywność G. była utrzymana na poziomie minimalnym. Do chwili obecnej
zaspokojono w pełni jedynie wierzycieli kategorii I i w 26% - wierzycieli kategorii II.
Oceniając zasadność wniosku zgłoszonego przez jednego z wierzycieli
Spółki, Sąd Rejonowy stwierdził, że obaj członkowie zarządu (W. R. S. i K. S.) nie
zgłosili w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości zarządzanej Spółki. Stan
niewypłacalności pojawił się w sierpniu 2008 r., pogłębiał się z każdym miesiącem,
a wniosek o upadłość nie został zgłoszony do dnia 26 stycznia 2009 r., tj. do czasu
pełnienia przez uczestników postępowania funkcji członków zarządu. Niezgłoszenie
takiego wniosku było zawinione przez uczestników. Obecnie obowiązujące przepisy
nie łączą stanu niewypłacalności z całkowitym brakiem regulowania wymaganych
zobowiązań. Stan niewypłacalności na koniec sierpnia 2008 r. potwierdzają
zgłoszenia wierzycieli i lista wierzytelności. Stan ten pogłębiał się w kolejnych
miesiącach tego roku. Niezłożenie wniosku spowodowało obniżenie wartości
ekonomicznej przedsiębiorstwa, obniżenie zysku z działalności gospodarczej i w
rezultacie pokrzywdzenie wierzycieli Spółki.
Apelacja obu uczestników postępowania została oddalona. W ocenie Sądu
Okręgowego, czas niewypłacalności Spółki został określony prawidłowo (sierpień
2008 r.), natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości został skutecznie zgłoszony
(przez nowych członków zarządu) dopiero w kwietniu 2009 r. Po sierpniu 2008 r.
istniały wierzytelności wymagalne wobec zarządzanej Spółki w znacznej liczbie.
Zaprzestanie płacenia zobowiązań było trwałe, uczestnikom można było przypisać
winę w zakresie zaniechania wniosku o ogłoszenie upadłości, nastąpiły negatywne
4
skutki tego zaniechania w postaci obniżenia wartości ekonomicznej
przedsiębiorstwa i rozmiaru pokrzywdzenia wierzycieli. Aktywność członków
zarządu w drugiej połowie 2008 r. nie doprowadziła do poprawy sytuacji finansowej
Spółki, a samo podjęcie tej aktywności nie wyłącza obowiązku złożenia wniosku
o upadłość we właściwym czasie w interesie wierzycieli.
W skardze kasacyjnej uczestników podnoszono zarzuty naruszenia prawa
materialnego, tj. art. 11 ust. 1 p.u.n. i art. 373 ust. 1 ust. 1 pkt 1 p.u.n. w zw. z art.
11 ust. 1 p.u.n. Skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego postanowienia
i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania,
ewentualnie o uchylenie wspomnianego wyroku i oddalenie wniosku wierzyciela – L.
SA, zgłoszonego na podstawie art. 373 ust. 1 p.u.n.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W skardze kasacyjnej uczestników postępowania podnoszono jedynie
zarzuty naruszenia prawa materialnego, w związku z tym ocena tych zarzutów musi
być dokonana na podstawie ustaleń faktycznych dokonanych przez Sądy meriti
(art. 3983
§ 3 k.p.c., art. 39813
§ 2 k.p.c.).
Przedmiotem rozpoznania w danej sprawie było ustalenie tego, czy wobec
b. uczestników postępowania (b. członków zarządu G. do stycznia 2009 r.) istniały
podstawy orzeczenia zakazu określonego w art. 373 § 1 p.u.n. w związku
z niezgłoszeniem przez nich w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie
upadłości zarządzanej przez nich Spółki z o.o. Sądy meriti przyjęły
wystąpienie wszystkich niezbędnych przesłanek orzeczenia wspomnianego
zakazu. W skardze kasacyjnej uczestników kwestionuje się natomiast sam sposób
ustalenia przez sądy stanu niewypłacalności zarządzanego podmiotu w rozumieniu
art. 11 ust. 1 p.u.n. oraz określenie początku biegu dwutygodniowego okresu
(terminu) do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości tego podmiotu. Zakazy
przewidziane w art. 373 § 1 p.u.n. mogą być orzeczone, jeżeli członkowie zarządu
spółki kapitałowej nie złożyli „w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy
do ogłoszenia upadłości wniosku o ogłoszenie upadłości” (art. 373 § 1 pkt 1 p.u.n.).
W art. 11 ust. 1 p.u.n. przyjęto, że „dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie
wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań”. Według skarżących, pojęcie
5
„niewypłacalności” w znaczeniu tego przepisu oznacza taki stan rzeczy, w którym
dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części
swoich zobowiązań, a więc chodzi tu o trwałe niewykonanie większości
wymagalnych zobowiązań obciążających dłużnika. Jednocześnie w uzasadnieniu
skargi wskazano, że Sąd Okręgowy przyjął zbyt wąskie przedmiotowo określenie
stanu niewypłacalności, skoro zaznaczył, iż dla określenia, czy dłużnik
jest niewypłacalny, nieistotne jest to, czy nie wykonuje on wszystkich
zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich; nieistotny jest też rozmiar
niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań, bowiem „nawet niewykonanie
zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art.
11 ust. 1 p.u.n.” (s. 14 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Nawet jeżeli podzielić sugestię skarżących, że prezentowany fragment
uzasadnienia zaskarżonego wyroku zawiera stanowisko Sądu drugiej instancji
(a nie tylko samo powołanie się na wypowiedź w literaturze), to dokonane przez
Sądy meriti ustalenia faktyczne usprawiedliwiają ostateczną konkluzję tych Sądów,
iż stan niewypłacalności kierowanej przez uczestników Spółki (w rozumieniu art. 11
ust. 1 p.u.n.) nastąpił na pewno przed styczniem 2009 r., tj. już w sierpniu 2008 r.
Sąd Okręgowy podzielił w tym względzie stanowisko Sądu pierwszej instancji
w sposób ogólny (s. 12 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), ale także przytoczył te
elementy stanu faktycznego, które wskazywały na taką niewypłacalność we
wspomnianym okresie działalności spółki. Trafnie skonfrontował treść opinii
prywatnej S. R. i opinii biegłego R. W., powołał się na spis wierzycieli załączony do
wniosku o ogłoszeniu upadłości (w zakresie dotyczącym czasu powstania
wymagalnych roszczeń wobec Spółki, opóźnień w ich płatnościach) i fakt
uzyskania przez Spółkę prolongaty terminu spełnienia świadczenia w odniesieniu
do nieznacznej liczby przeterminowanych zobowiązań już w sierpniu 2008 r.) Sąd
Okręgowy trafnie także wskazał na to, że czym innym jest odpowiednia aktywność
członków zarządu spółki kapitałowej, zmierzająca do wyprowadzenia takiej spółki z
trudności finansowych, a czym innym - samo wykonanie obowiązku zgłoszenia - w
interesie wierzycieli spółki - wniosku o jej upadłość w odpowiednim czasie po
pojawieniu się stanu niewypłacalności. Ta pierwsza aktywność nie eliminuje,
oczywiście, wspomnianego obowiązku, przewidzianego w art. 373 § 1 p.u.n.
6
Ustalenia faktyczne uzasadniają także wniosek, że pojawiający się stan
niewypłacalności nosił na pewno cechy stanu trwałego. Świadczy o tym stały
wzrost zadłużenia Spółki w drugiej połowie 2008 r. (w liczbach bezwzględnych
i w relacji do roku gospodarczego 2007), poziom ustalonej tzw. straty operacyjnej
spółki, wskaźnik spłaty zobowiązań, znaczna ilość wierzycieli, nikłe rezultaty prób
prolongowania terminów płatności. Oceny takiej nie może zmieniać - jak trafnie
zauważył Sąd Okręgowy - fakt, że część zobowiązań Spółki było spłacanych,
jednakże - jak wskazano - zadłużenie od sierpnia 2008 r. stale się zwiększało
i w końcu doszło do sytuacji, w której nie było szans na zaspokojenie należności
w całości nawet w II kategorii wierzytelności objętych postępowaniem
upadłościowym. W tej sytuacji nie można było twierdzić, że o przyjęciu istnienia
stanu niewypłacalności i to niewypłacalności trwałej (jak wymaga tego przepis art.
11 ust. 1 p.u.n.) zarządzanej przez uczestników spółki kapitałowej zadecydowała
ostatecznie jedynie nieznaczna ilość niespłaconych zobowiązań w okresie od
sierpnia 2008 r.
Z przedstawionych względów należało przyjąć, że Sąd Okręgowy -
w ustalonym stanie faktycznie - właściwie zastosował przepis art. 11 ust. p.u.n.
i przyjął, że istniały przesłanki wskazane w art. 373 ust. 1 p.u.n. do orzeczenia
wobec skarżących zakazu określonego w tym przepisie. W tej sytuacji Sąd
Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną (art. 39814
k.p.c.).