Postanowienie SN z 25 czerwca 2014, sygn. IV CSK 654/13
Data orzeczenia
25 czerwca 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Dariusz Zawistowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 25 czerwca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)
SSN Anna Kozłowska
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
Protokolant Katarzyna Jóskowiak
w sprawie z wniosku A. K.
przy uczestnictwie K. P. i M. P.
o wpis,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 25 czerwca 2014 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Okręgowego w G.
z dnia 7 marca 2013 r.
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę
do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G. i
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
A. K. żądała ustanowienia zabezpieczenia roszczenia przysługującego jej
wobec M. P. i K. P. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 10 września 2012 r.
zabezpieczył roszczenie wnioskodawczyni przez obciążenie hipoteką przymusową
łączną udziałów uczestników po ½ części w prawie użytkowania wieczystego
nieruchomości wraz z przysługującym im prawem własności budynków i innych
urządzeń na niej posadowionych, objętej księgą wieczystą nr …77489/4,
prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G. do kwoty 28.805,55 zł. Na tej podstawie
wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej
łącznej na udziałach M. P. i K. P. po ½ części w prawie użytkowania wieczystego
rzeczonej nieruchomości i w prawie własności budynków i innych urządzeń na niej
posadowionych do kwoty zgodnej z treścią powołanego postanowienia o udzieleniu
zabezpieczenia. Referendarz sądowy Sądu Rejonowego w G. postanowieniem z
dnia 17 września 2012 r. oddalił ten wniosek, a Sąd Rejonowy w G.
postanowieniem z dnia 11 października 2012 r., po rozpoznaniu skargi
wnioskodawczyni, ponownie oddalił wspomniany wniosek ze względu
na rozbieżność miedzy wnioskiem i postanowieniem Sądu Rejonowego w K. Sąd
ten bowiem zabezpieczył żądanie wnioskodawczyni przez ustanowienie hipoteki na
całym prawie użytkowania wieczystego i prawie własności znajdujących się na
nieruchomości budynków, które łącznie przysługuje uczestnikom postępowania.
Wnioskodawczyni natomiast wniosła o wpis hipoteki łącznej na udziałach
uczestników postępowania w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości oraz
prawie własności budynków posadowionych na tej nieruchomości.
Wnioskodawczyni wniosła apelację od postanowienia Sądu Rejonowego.
Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r. oddalił apelację.
Przyjął, że tytułem zabezpieczenia została ustanowiona jedna hipoteka na całej
nieruchomości, a nie hipoteki łączne na udziałach współuprawnionych do
nieruchomości. Podkreślił, że sąd wieczystoksięgowy nie może interpretować
orzeczenia mającego stanowić podstawę wpisu oraz że sąd ten nie jest związany
3
uzasadnieniem takiego orzeczenia, podstawę wpisu może stanowić jedynie
orzeczenie, a nie jego uzasadnienie.
Wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła
postanowienie Sądu Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie przepisów
prawa materialnego, mianowicie art. 65 ust. 1-4 u.k.w.h.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W skardze kasacyjnej trafnie wskazano, że zaskarżone postanowienie
narusza art. 65 u.k.w.h. przez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie,
iż hipoteka przymusowa mająca obciążać udziały we współużytkowaniu wieczystym
gruntu i współwłasności budynków na nim posadowionych została ustanowiona
na nieruchomości, a nie jest hipoteką łączną na udziałach w tych prawach.
W rozważanym przypadku sens ma jedynie wpis hipoteki przymusowej
na udziałach w prawie użytkowania wieczystego, zaś wpis hipoteki na
nieruchomości dotyczyłby bowiem jej właściciela, a nie użytkowników wieczystych,
gdy tymczasem chodzi w sprawie o zabezpieczenie roszczenia przeciwko
użytkownikom wieczystym nieruchomości, a nie przeciwko jej właścicielowi.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości dopuszczalność
ustanowienia hipoteki na udziale w użytkowaniu wieczystym nieruchomości
(zob. zwłaszcza uchwała z dnia 6 września 1996 r., III CZP 97/96, OSNC 1996,
nr 12, poz. 158). Ponadto, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego
(zob. wyrok z dnia 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 101),
do ustanowienia hipoteki łącznej nie jest niezbędne użycie w treści oświadczenia
woli właściciela sformułowania „hipoteka łączna”. Trzeba zatem stwierdzić,
że wydane w niniejszej sprawie postanowienie Sądu Rejonowego w K.
o zabezpieczeniu roszczenia wnioskodawczyni uzasadniało jej wniosek o wpis
hipoteki łącznej na udziałach. Choć bowiem ten Sąd w sentencji nie posłużył się
sformułowaniem „hipoteka łączna”, to jednak przesądził o zabezpieczeniu w postaci
hipoteki „na udziałach”. Skoro zabezpieczenie zostało zastosowane przeciwko
dłużnikom solidarnym, to w świetle art. 1111
ust. 1 u.k.w.h. nie ulega wątpliwości
dopuszczalność wpisu hipoteki łącznej. Wnioskodawczyni zatem zasadnie
4
domagała się wpisu na swoją rzecz hipoteki łącznej na udziałach uczestników
postępowania.
Nie ma poza tym racji Sąd Okręgowy, dyskredytując znaczenie uzasadnienia
postanowienia sądowego o udzieleniu zabezpieczenia. Choć bowiem oczywiście
prawdą jest, że prawomocne orzeczenie wiąże sąd, co z mocy art. 365 k.p.c.
dotyczy jego sentencji, w tych jednak przypadkach, gdy zostanie sporządzone
uzasadnienie, ma ono kluczowe znaczenie do zrozumienia sentencji i nadania jej
właściwego sensu. Oceniając zatem treść orzeczenia i związania tym
prawomocnym orzeczeniem, sąd ma obowiązek interpretować jego sentencję
w świetle tez zawartych w jego uzasadnieniu, a nie w całkowitym oderwaniu
od siebie sentencji i uzasadnienia. Nie można zaś interpretować postanowienia
sądu o ustanowieniu zabezpieczenia roszczenia w kierunku pozbawiającym je
znaczenia prawnego.
Przeciwko rozstrzygnięciu Sądu Okręgowego przemawiają również względy
funkcjonalne. Skoro bowiem uczestnicy postępowania nie byli właścicielami
nieruchomości, lecz tylko jej użytkownikami wieczystymi, to wpis hipoteki
na nieruchomości, jak chce Sąd Okręgowy, uchybiłby celowi zabezpieczenia,
ponieważ hipoteka dotyczyłaby prawa właściciela nieruchomości, a nie praw jej
użytkowników wieczystych.
Hipoteka jest jednym z ograniczonych praw rzeczowych, co implikuje
tradycyjne stwierdzenie, że jest to prawo na rzeczy. Tradycyjnie również uważano,
że jest to prawo ustanawiane na rzeczy, stąd mowa o hipotece na nieruchomości
(art. 65 ust. 1 u.k.w.h.). W nowszej nauce prawa rzeczowego trafnie jednak
dostrzega się, że hipoteka zawsze jest tylko prawem na prawie. W konsekwencji
hipoteka może być ustanowiona na prawie własności nieruchomości. Gdy zatem
prawo własności nieruchomości przysługuje kilku osobom, sformułowanie
o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości oznacza ustanowienie hipoteki na
udziałach wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. Na tle niniejszej sprawy taka
interpretacja również jednoznacznie przemawia za potrzebą uwzględnienia wniosku
o wpis hipoteki i wadliwością zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego.
Pozwala na sformułowanie szerszej tezy, że przedmiotem hipoteki jest prawo
5
własności nieruchomości, a nie nieruchomość. Znajduje ona potwierdzenie
w przepisach art. 65 ust. 2-4 u.k.w.h., które expressis verbis dotyczą praw jako
przedmiotów hipoteki.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815
§ 1
k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
6