Postanowienie SN z 22 października 2014, sygn. II CSK 697/13
Data orzeczenia
22 października 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Dariusz Zawistowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 22 października 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Dończyk
SSA Barbara Trębska
w sprawie z wniosku A. Ś. i H.Ś.
przy uczestnictwie Banku […] Spółki Akcyjnej
z siedzibą w W. I Oddziału w S.
o wykreślenie hipoteki i wpis hipoteki na opróżnionym miejscu hipotecznym ,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 22 października 2014 r.,
skargi kasacyjnej uczestnika postępowania
od postanowienia Sądu Okręgowego w P.
z dnia 25 czerwca 2013 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. oddalił wniosek
A. Ś. i H. Ś. o wykreślenie z księgi wieczystej […] hipoteki umownej do kwoty
300 000 zł wpisanej na rzecz Banku […] oraz wpis hipoteki umownej do kwoty
300 000 zł na rzecz tego samego banku, na opróżnionym miejscu hipotecznym.
Sąd Rejonowy uznał, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem
dokumenty załączone do wniosku wskazywały, że oświadczenie o rozporządzeniu
opróżnionym miejscem hipotecznym nie zostało złożone we właściwej formie.
Zgoda właściciela nieruchomości powinna być wyrażona w formie pisemnej z
podpisem notarialnie poświadczonym. Tymczasem oświadczenie właścicieli o
ustanowieniu hipoteki na opróżnionym miejscu hipotecznym zostało złożone w
formie pisemnej.
Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 25 czerwca 2013 r. oddalił
apelację wnioskodawczyni od postanowienia z dnia 27 marca 2013 r. Podzielił
ocenę Sądu Rejonowego, że oświadczenia właściciela nieruchomości
o ustanowieniu hipoteki na opróżnionym miejscu hipotecznym powinno być złożone
w formie określonej w art. 31 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (u.k.w.h.).
Od postanowienia Sądu Okręgowego w P. skargę kasacyjną wniósł
uczestnik postępowania Bank […] S.A. Opierając skargę kasacyjną na podstawie
naruszenia prawa materialnego zarzucił obrazę art. 95 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 prawa
bankowego oraz naruszenie art. 31 ust. 1 i art. 1001
u.k.w.h. Skarżący wniósł o
uchylenie zaskarżonego postanowienia i dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem,
ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wymaga podkreślenia, że w rozpoznawanej sprawie wniosek o wpis
w księdze wieczystej dotyczył hipoteki na rzecz banku. Art. 95 prawa bankowego
zawiera regulację szczególną wobec art. 31 u.k.w.h., dotyczącą formy dokumentów,
które mogą stanowić podstawę wpisu hipoteki na rzecz banku. Przepis ten zezwala,
3
aby oświadczenie właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki zostało
złożone w formie pisemnej. Stanowisko Sądu Okręgowego, podzielające ocenę
Sądu pierwszej instancji o braku możliwości uwzględnienia wniosku o wpis, było
związane z połączeniem wniosku o wpis hipoteki ze wskazaniem, że hipoteka ma
być wpisana na opróżnionym miejscu hipotecznym, na co zezwala obecnie art.
1011
u.k.w.h. Sąd Okręgowy uznał, że dokonanie rozporządzenia opróżnionym
miejscem hipotecznym powinno nastąpić w formie przewidzianej w art. 245 § 2 k.c.
Przyjął więc, że rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym stanowi inną
czynność niż ustanowienie hipoteki. Stanowisko to została zasadnie
zakwestionowane w skardze kasacyjnej.
Celem regulacji wprowadzonej w art. 1011
u.k.w.h. było umożliwienie
dokonania wpisu hipoteki z uwzględnieniem miejsca wpisania hipoteki,
w przypadku, w którym dochodzi do wykreślenia wcześniej wpisanej hipoteki i nowo
wpisywana hipoteka miałaby zastąpić, z punktu widzenia kolejności wpisów, wpis
hipoteki wykreślonej. Użyte w art. 1011
u.k.w.h. sformułowanie o rozporządzeniu
opróżnionym miejscem hipotecznym nie daje zatem podstaw do stwierdzenia,
że wskazanie, iż hipoteka ma być wpisana w miejsce wykreślonej hipoteki stanowi
rodzaj odrębnej czynności prawnej podobnej do czynności rozporządzającej
prawem. Rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym w rozumieniu art.
1011
u.k.w.h. jest ściśle związane z ustanowieniem hipoteki i służy jedynie wpisaniu
hipoteki w miejscu opróżnionej hipoteki. Brak jest zatem istotnych argumentów dla
przyjęcia stanowiska, że rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym jest
czynnością odrębną od samego ustanowienia hipoteki. Należy zatem przyjąć,
że realizacja uprawnienia wynikającego z art. 1011
u.k.w.h. jest dokonywana
w ramach czynności stanowiącej podstawę wpisu hipoteki i dla rozporządzenia
opróżnionym miejscem hipotecznym wymagana jest odpowiednio taka sama forma
jak dla ustanowienia hipoteki. Zatem w sytuacji, gdy hipoteka ma być wpisana na
rzecz banku, zastosowanie znajduje art. 95 ust. 1 i ust. 3 prawa bankowego
i oświadczenie właściciela nieruchomości o rozporządzeniu opróżnionym miejscem
hipotecznym może być złożone w formie pisemnej.
Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna zasługiwała na
uwzględnienie i zaskarżone nią postanowienie podlegało, na podstawie art. 39815
4
§ 1 k.p.c. uchyleniu z przekazaniem sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do
ponownego rozpoznania.