Postanowienie SN z 30 października 2014, sygn. II CSK 15/14
Data orzeczenia
30 października 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Marian Kocon
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 30 października 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marian Kocon (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)
SSN Maria Szulc
w sprawie z wniosku A. R.
przy uczestnictwie Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w W.
o wykreślenie wpisu,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 30 października 2014 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego w P.
z dnia 7 sierpnia 2013 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
Zaskarżonym przez wnioskodawcę – A. R. postanowieniem z dnia 7 sierpnia
2013 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu
Rejonowego w P. z dnia 22 lutego 2013 r.
W sprawie poczyniono następujące ustalenia:
Księga wieczysta Kw. […] prowadzona jest dla nieruchomości położonej w
obrębie PGR W., w jednostce ewidencyjnej N. o łącznym obszarze 161 3448 ha, w
której jako właściciel ujawniony jest A. R. Założenie tej księgi nastąpiło m.in. po
odłączeniu nieruchomości oznaczonej nr ewid. 3/42 i 3/48 z księgi wieczystej Kw.
[…], z której przeniesiono z urzędu wpis o ujawnieniu nieruchomości w rejestrze
zabytków - zgodnie z § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17
września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów.
W dniu 10 stycznia 2013 r. A. R. złożył wniosek do Sądu Rejonowego w P. o
wykreślenie z działu III księgi wieczystej […] wpisu, z którego wynika, że
nieruchomość należy do zespołu dworskiego składającego się z trzyczęściowego
budynku dworu, piwnicy podworskiej, parku i warstwy kulturowej położonego na
działkach nr 3/27, 3/28 i częściowo na działkach 3/26 i 3/29, wpisanego do rejestru
zabytków województwa […] pod numerem rejestru 402 decyzją Wojewody […] z
dnia 2 czerwca 1987 r. w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków.
Wnioskodawca dołączył do wniosku zaświadczenie wydane z upoważnienia
M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przez Kierownika Delegatury w C. z
dnia 3 października 2012 r. stwierdzające, iż na terenie nieruchomości
stanowiącej działki nr 3/42 oraz 3/48 położonej w W., gm. N. nie znajduje się
zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia
23 lipca 2003 r.
Sąd Rejonowy w P. w dniu 22 lutego 2013 r. wniosek ten oddalił.
Oddalając apelację wnioskodawcy Sąd II instancji stwierdził, że Sąd Rejonowy
zasadnie oddalił wniosek o wykreślenie wpisu w dziale III przedmiotowej księgi
wieczystej. Dołączone do wniosku zaświadczenie z dnia 3 października 2012 r.
3
wystawione przez Kierownika Delegatury w C. Wojewódzkiego Konserwatora
Zabytków nie może być podstawą wykreślenia wpisu o ujawnieniu nieruchomości w
rejestrze zabytków. Przepis artykuł 89 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie
zabytków porządkuje kwestię organów ochrony zabytków, którymi w ścisłym
znaczeniu tego terminu są tylko dwa organy, tzn. Minister Kultury i wojewoda, przy
czym kompetencje tych organów wykonywane są odpowiednio przez Generalnego
Konserwatora Zabytków oraz wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Do zadań wykonywanych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków
należy między innymi wydawanie decyzji, postanowień i zaświadczeń w sprawach
określonych w ustawie oraz w przepisach odrębnych. Przy czym kierownik
delegatury z upoważnienia wojewódzkiego konserwatora zabytków, na terenie
swojego działania prowadzi kontrole i sprawy - zgodnie z art. 92 ust. 6 ustawy
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z treści tych przepisów wynika,
że organem właściwym do wystawiania dokumentów stanowiących podstawę wpisu
w księdze wieczystej jest wojewódzki konserwator zabytków, a kierownik
delegatury może wdawać takie dokumenty jedynie z upoważnienia wojewódzkiego
konserwatora zabytków.
W rozpoznawanej sprawie jako podstawę wykreślenia wpisu wnioskodawca
wskazał zaświadczenie z dnia 3 października 2012 r. wystawione z upoważnienia
M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przez Kierownika Delegatury w C. Do
wniosku nie zostało jednak dołączone upoważnienie wystawione przez
wojewódzkiego konserwatora zabytków. Brak ten uniemożliwia ustalenie przez
Sąd, który dokonuje kontroli wniosku i dokumentów pod względem formalnym, czy
osoba, która podpisała zaświadczenie jest do tego uprawniona.
Ponadto jak trafnie zauważył Sąd I instancji, dla uwzględnienia żądania
wykreślenia wpisu o ujawnieniu nieruchomości w rejestrze zabytków niezbędne jest
oświadczenie wojewódzkiego konserwatora zabytków o wyrażeniu zgody na
wykreślenie przedmiotowego obciążenia z księgi wieczystej Kw. […]. Należy
podkreślić, iż dołączone do wniosku zaświadczenie odnosi się jedynie do części
przedmiotowej nieruchomości (dotyczy działek oznaczonych nr ewidencyjnymi 3/42
4
oraz 3/48), tymczasem w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą […]
wchodzą również inne działki.
W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił: 1) naruszenie przepisów
postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. a) art. 6269
k.p.c. w zw.
z art. 6268
§ 2 k.p.c. poprzez orzekanie przez sąd wieczystoksięgowy poza kognicję
wyznaczoną przepisem art. 6268
§ 2 k.p.c. i zakwestionowanie uprawnienia
Kierownika Delegatury w C. do wydania Zaświadczenia, b) art. 31 ust. 2 ustawy o
księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. przez błędne przyjęcie, że dla
uwzględnienia żądania wykreślenia wpisu o ujawnieniu nieruchomości w rejestrze
zabytków niezbędne jest oświadczenie wojewódzkiego konserwatora zabytków o
wyrażenie zgody na wykreślenie tego obciążenia z księgi wieczystej, podczas gdy z
treści tego przepisu nie wynika, aby takie oświadczenie było niezbędne; 2)
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 92 ust. 6 ustawy o ochronie
zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. przez niewłaściwe
zastosowanie i przyjęcie, że brak załączenia do wniosku o wykreślenie obciążenia
upoważnienia wystawionego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków dla
Kierownika Delegatury w C. uniemożliwia ustalenie, czy osoba, która podpisała
zaświadczenie jest do tego uprawniona, podczas gdy z treści przepisu art. 92 ust. 6
tej ustawy wynika domniemanie, że kierownik delegatury takie upoważnienie
posiada.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej zasługują na uwzględnienie. Z art.
92 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
(Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) wynika, że wojewoda na wniosek wojewódzkiego
konserwatora zabytków, po zasięgnięciu opinii Generalnego Konserwatora
Zabytków może utworzyć delegatury wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków.
Jest bezsporne, że taką delegaturą prawidłowo utworzoną jest Delegatura w C.,
której Kierownik wydała zaświadczenie stwierdzające, że na terenie nieruchomości
stanowiące działki nr 3/42 i 3/48 położonej w W. gm. N. nie znajduje się zbytek w
rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z art. 92 ust. 6
wspomnianej ustawy wynika, że kierownik delegatury na terenie swojego działania
5
prowadzi sprawy dotyczące materii uregulowanej we wspomnianej ustawie, tzn.
związane z ochroną i opieką nad zabytkami. W tym zakresie jest on upoważniony
przez wojewódzkiego konserwatora zbytków do wydawania decyzji
administracyjnych. Jeżeli przy wydawaniu każdej decyzji administracyjnej
konieczne byłoby indywidualne upoważnienie wojewódzkiego konserwatora
zabytków, jak zdaje się rozumieć art. 92 ust. 6 wspomnianej ustawy Sąd Okręgowy
w zaskarżonym postanowieniu, to w istocie przekreślałoby to sens tworzenia
delegatur wojewódzkiego konserwatora zabytków. Skoro bowiem do każdej
czynności podejmowanej przez kierownika takiej delegatury wymagane byłoby
indywidualne upoważnienie wojewódzkiego konserwatora zabytków, to zamiast
wydawać upoważnienie mogłoby on sam podejmować stosowaną decyzję.
Tymczasem z przepisu art. 92 ust. 6 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie
zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że to kierownik delegatury wojewódzkiej
wydaje decyzje administracyjne. Sformułowanie, że czyni to z upoważnienia
wojewódzkiego konserwatora zabytków jest tylko prostą konsekwencją tego co
dostrzegł Sąd Okręgowy, tzn. istnienia w ustawie z 23 lipca 2003 r. dwóch organów
upoważnionych do działania w sferze ochrony zabytków, tj. Generalnego
Konserwatora Zabytków oraz Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Z tego
względu gdy na danym terenie powołuje się delegaturę wojewódzkiego urzędu
ochrony zbytków jej kierownik uzyskuje w akcie powołania generalne upoważnienie
wojewódzkiego konserwatora zabytków do prowadzenia spraw wchodzących w
zakres działania delegatury, w tym do wydawania decyzji administracyjnych. W tej
sytuacji żądanie aby do zaświadczenia z dnia 3 października 2012 r.
wystawionego z upoważnienia M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przez
Kierownika Delegatury w C., które uzasadniało dokonanie wykreślenia w księdze
wieczystej wzmianki o tym, że nieruchomość jest zabytkiem, wnioskodawca
dołączył dodatkowo upoważnienie wystawione przez wojewódzkiego konserwatora
zabytków, nie znajduje żadnej podstawy prawnej.
Mając powyższe na uwadze uzasadniony jest także zarzut naruszenia przez
zaskarżone postanowienie art. 6269
k.p.c. w związku z art. 6268
§ 2 k.p.c., gdyż
sąd wieczystoksięgowy niewątpliwie przekroczył swoje kompetencje żądając
przedstawienia dokumentu, którego prawo nie przewiduje.
6
Z powyższych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815
k.p.c.,
orzekł jak w sentencji postanowienia.