Postanowienie SN z 18 marca 2015, sygn. I CZ 9/15
Data orzeczenia
18 marca 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Tadeusz Wiśniewski
Tagi
POSTANOWIENIE
Dnia 18 marca 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSN Grzegorz Misiurek
w sprawie z powództwa A. R.
przeciwko T. R.
o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 18 marca 2015 r.,
zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w T.
z dnia 12 sierpnia 2014 r.,
odrzuca zażalenie w zakresie dotyczącym punktu I
zaskarżonego postanowienia; uchyla zaskarżone
postanowienie w zakresie punktu II.
2
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. Sąd Okręgowy w T. odrzucił
skargę kasacyjną powódki od wyroku tego Sądu z dnia 6 lutego 2014 r. jako
niedopuszczalną ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia,
nieprzekraczającą ustawowego progu 50.000 zł. Według Sądu Okręgowego
wartość ta zamyka się kwotą 5000 zł.
W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia,
podnosząc, że sprawa o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma
charakteru sprawy o prawa majątkowe i kwotowe ograniczenie dopuszczalności
skargi kasacyjnej nie ma zastosowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Nie można oczywiście podzielić zapatrywania skarżącej, że niniejsza sprawa
nie ma charakteru sprawy o prawa majątkowe. Nie ulega bowiem wątpliwości,
że sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej ze względu na
tkwiący w nich, a nawet dominujący pierwiastek ekonomiczny mają charakter
spraw majątkowych. Symptomatyczna zresztą jest w tym względzie redakcja art.
17 k.p.c. regulującego kwestię właściwości rzeczowej sądów okręgowych.
Z punktu 4 tego artykułu wynika mianowicie, że do właściwości tych sądów należą
sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa
siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie
posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami (…).
Wyłączenie spraw o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami
byłoby zbyteczne, gdyby chodziło sprawy o prawa niemajątkowe (por. art. 17 pkt 1
k.p.c.).
Co się zaś tyczy dopuszczalności skargi kasacyjnej powódki, to należy
zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 3982
§ 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest
niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu
zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych. Oznaczenie tej wartości jest
obowiązkiem skarżącego wynikającym z art. 3984
§ 2 k.p.c. i powinna ona
odpowiadać całości lub części przedmiotu sporu z uwzględnieniem zakresu
3
zaskarżenia orzeczenia, chyba że powód rozszerzył powództwo (art. 368 § 2 w zw.
z art. 39821
k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęte zostało poza tym,
że wskazanie w apelacji określonej sumy jako wartości przedmiotu zaskarżenia
wyłącza dopuszczalność jej podwyższenia w skardze kasacyjnej, jeżeli istnieje
tożsamość zakresu rozstrzygnięcia kwestionowanego w apelacji i w skardze
kasacyjnej (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1997 r., III CZ
25/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 162, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
14 lutego 2002 r., V CZ 12/02, niepubl.). Określenie w skardze kasacyjnej wartości
przedmiotu zaskarżenia nie może być zatem dowolne, a sąd drugiej instancji i Sąd
Najwyższy są uprawnione do jej skontrolowania (por. wyrok Sądu Najwyższego
z dnia 13 czerwca 1997 r., I CKN 46/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 180).
W rozpoznawanej sprawie powódka wniosła skargę kasacyjną skierowaną
przeciwko wyrokowi Sądu drugiej instancji, którym na skutek apelacji pozwanego
zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji został zmieniony w ten sposób,
iż powództwo zostało oddalone. Sąd pierwszej instancji powództwo o ustanowienie
rozdzielności majątkowej małżeńskiej między stronami uwzględnił. Istnieje więc
tożsamość przedmiotu zaskarżenia apelacją i skargą kasacyjną, gdyż powódka
domaga się uchylenia wyroku Sądu Okręgowego oraz przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania albo dokonania jego zmiany przez oddalenie apelacji.
Oznacza to, że wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną odpowiadać
musi wartości przedmiotu zaskarżenia apelacją, która oznaczona została przez
pozwanego na kwotę 1 630 000 zł (k. 275). Pozostawiając na uboczu okoliczność,
że powódka jako wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną wskazała
kwotę 50.000 zł, a więc najniższą kwotę kwalifikującą skargę kasacyjną jako
dopuszczalną, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na przyjętą przez Sąd
Okręgowy przyczynę odrzucenia skargi kasacyjnej powódki. Otóż podkreślił,
że powódka w pozwie nie wskazała wartości przedmiotu sporu, stąd też dopiero
w toku postępowania apelacyjnego została ona wezwana przez Sąd drugiej
instancji do usunięcia tego uchybienia. W wyniku tego wezwania powódka określiła
tę wartość na kwotę 5000 zł. Sąd Okręgowy wyjaśnił zarazem, że powyższe
wezwanie było konieczne, gdyż wartość ta ma wpływ na dopuszczalność niektórych
środków zaskarżenia.
4
W związku z przytoczonym argumentem Sądu Okręgowego wypada zwrócić
uwagę na kodeksowe uregulowanie instytucji wartości przedmiotu sporu, przy czym
zagadnienie należy połączyć z kwestią usuwania braków formalnych pozwu. W art.
130 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. określone jest stadium postępowania procesowego,
w którym mogą być usunięte braki formalne pisma procesowego, w rozważanym
wypadku - pozwu. Z przepisu tego wynika, że jeżeli pismo procesowe nie może
otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych (…),
przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do jego poprawienia
lub uzupełnienia w terminie tygodniowym. W art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. ustawodawca
przewidział, że w sprawach o prawa majątkowe wymaganiem formalnym pozwu
jest także oznaczenie wartości przedmiotu sporu. W razie więc nieoznaczenia
w pozwie - mimo powinności - wartości przedmiotu sporu, przewodniczący w sądzie
pierwszej instancji wzywa powoda, pod rygorem zwrócenia pozwu, do uzupełnienia
w terminie tygodniowym przez wskazanie tej wartości. Jeżeli jednak tego nie uczyni
i w sprawie nie podlegającej rozpoznaniu w postępowaniu upominawczym lub
nakazowym zarządzi doręczenie pozwu w związku z wyznaczeniem terminu
rozprawy (art. 206 § 1 k.p.c.), wówczas postępowanie naprawcze w odniesieniu do
pozwu nie wchodzi już w rachubę. Kwestia jest istotna, gdyż zasady ustalania
wartości przedmiotu sporu uregulowane są w sposób restryktywny. Z art. 25 k.p.c.
wynika, że sąd może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość przedmiotu
sporu oznaczoną przez powoda i zarządzić w tym celu dochodzenie (§ 1), jednak
po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego,
zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (§ 2). Sens i prekluzyjność
tego rozwiązania wyklucza możliwość przyjęcia, że powód może skutecznie
wskazać wartość przedmiotu sporu w trakcie postępowania apelacyjnego. Tak też
należy ocenić czynność procesową powódki dotyczącą tej wartości. Tym samym
o dopuszczalności jej skargi kasacyjnej przesądza wskazanie przez pozwanego
w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia. Została ona określona na kwotę
1 630 000 zł. Sąd Apelacyjny nietrafnie zatem przyjął, że skarga kasacyjna powódki
nie jest - w świetle art. 3982
§ 1 k.p.c. - dopuszczalna.
Mając na względzie przytoczone argumenty, Sąd Najwyższy orzekł, jak
w sentencji (art. 39815
§ 1 w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.).
5
Zażalenie w części odnoszącej się do oddalenia przez Sąd Okręgowy
wniosku o sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia (punkt I zaskarżonego
postanowienia) było niedopuszczalne, gdyż nie mieści się w ustawowym katalogu
postanowień sądu drugiej instancji zaskarżalnych zażaleniem do Sądu
Najwyższego (art. 3941
§ 1, 11
i 2 k.p.c.). Podlegało więc odrzuceniu stosownie do
art. 3941
§ 3 w związku z art. 3986
§ 3 k.p.c.
Sąd Najwyższy nie ustosunkował się do wniosku powódki o zasądzenie
kosztów postępowania zażaleniowego, ponieważ o kosztach tych orzeka sąd
w orzeczeniu kończącym postepowanie w sprawie (art. 108 § 1 k.p.c.).