Postanowienie SN z 3 czerwca 2015, sygn. V CZ 31/15
Data orzeczenia
3 czerwca 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Dariusz Dończyk
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 3 czerwca 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)
SSN Maria Szulc (sprawozdawca)
SSN Karol Weitz
w sprawie z powództwa S. M. i K. N.
przeciwko Gminie K.
z udziałem interwenienta ubocznego Przedsiębiorstwa Inwestycyjnego Spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością w R.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 3 czerwca 2015 r.,
zażalenia powoda S. M. na orzeczenie, zawarte w pkt 1 wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 11 lutego 2015 r.,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
2
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację powodów i
uchylił wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 25 lutego 2014 r., w części oddalającej
powództwo o zapłatę kwoty 97.645,28 zł z ustawowymi odsetkami oraz w punkcie 2
i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej
instancji.
Sąd drugiej instancji ocenił jako wadliwy, w świetle art. 498 § 1 k.c., pogląd
Sądu Okręgowego o skuteczności zgłoszonego przez pozwaną zarzutu potrącenia
wierzytelności z tytułu kar umownych w kwocie 127.857,71 zł z wierzytelnością
powodów w kwocie 120.281,04 zł z tytułu wynagrodzenia za wykonane roboty
budowlane. Z treści oświadczenia pozwanej z dnia 17 grudnia 2012 r., złożonego
przed zawiśnięciem sporu, wynika bowiem, że pozwana złożyła oświadczenie
o potrąceniu swojej wierzytelności do kwoty 22.635,76 zł i jedynie w tym zakresie,
wobec wykazania przesłanek materialnych, wierzytelność powodów uległa
umorzeniu. W pozostałej części pozwana domagała się natomiast oddalenia
powództwa z uwagi wykonanie uprawnienia z tytułu rękojmi i obniżenie
wynagrodzenia powodów o kwotę 97.645 zł wobec stwierdzenia wad przedmiotu
umowy. Ponieważ Sąd Okręgowy uchylił się od rozpoznania tego zarzutu
stwierdzając, że z uwagi na umorzenie wierzytelności stron nie przesądza
o istnieniu i wysokości żądania obniżenia wynagrodzenia, to nie zbadał podstawy
materialnoprawnej zarzutu i w tym zakresie nie rozpoznał istoty sprawy
w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.
W zażaleniu na powyższy wyrok powód S. M. zarzucił naruszenie prawa
procesowego, tj. art. 386 § 4 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że
Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy oraz art. 232 k.p.c. przez naruszenie
zasady kontradyktoryjności. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania przez sąd drugiej instancji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, kontrola
dokonywana w ramach zażalenia przewidzianego w art. 3941
§ 11
k.p.c.
ma charakter formalny, a zażalenie ma służyć zbadaniu, czy orzeczenie
kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na jednej z przesłanek
3
określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. a więc, czy powołana przez sąd przyczyna
opiera się na jednej z przesłanek ustawowych. Dokonana kontrola ma charakter
czysto procesowy, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito. W postępowaniu
wywołanym omawianym zażaleniem nie jest zatem dopuszczalne badanie
merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji i kontrola materialnoprawnej
podstawy wyroku, ta bowiem jest zarezerwowana do przeprowadzenia wyłącznie
w postępowaniu kasacyjnym. Konsekwencją jest wąskie określenie granic kognicji
Sądu Najwyższego, a odmienne ich ujęcie jest niedopuszczalne (postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012, I CZ 136/12 z dnia 7 listopada
2012 r., IV CZ 147/12, z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, nie publ.).
Przypomnienie tych zasad stało się konieczne wobec podniesienia przez
skarżącego zarzutu naruszenia art. 232 k.p.c., odnoszącego się do obowiązków
stron w zakresie inicjatywy dowodowej, który to zarzut uchyla się spod kontroli
Sądu Najwyższego w toku postępowania wywołanego omawianym zażaleniem.
W wypadku wskazania przez sąd drugiej instancji nierozpoznania istoty sprawy
przez sąd pierwszej instancji jako podstawy uchylenia wyroku, zakres kognicji Sądu
Najwyższego ogranicza się do zbadania, czy sąd odwoławczy prawidłowo rozumiał
to pojęcie oraz czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę
postępowania sądu pierwszej instancji.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania
istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji
nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania
materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony,
bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa
unicestwiająca roszczenie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września
1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22, wyrok Sądu Najwyższego z dnia
12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36, z dnia 12 listopada
2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2, z dnia 15 lipca 1998 r.
II CKN 838/97, z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, z dnia 21 października
2005 r., III CK 161/05 - nie publ.).
4
W niniejszej sprawie pogląd Sądu pierwszej instancji o zaistnieniu przesłanki
materialnoprawnej w postaci skutecznego potrącenia wierzytelności pozwanej
i umorzenia wierzytelności stron stanowił wyłączną przyczynę oddalenia
powództwa. Konsekwencją było uchylenie się od poczynienia jakichkolwiek ustaleń
faktycznych oraz oceny prawnej w zakresie drugiego zgłoszonego przez pozwaną
zarzutu – skorzystania z uprawnienia do obniżenia wynagrodzenia z tytułu wad.
Odmienna ocena prawna dokonana przez Sąd Apelacyjny ma ten skutek,
że aktualizuje konieczność rozpoznania roszczenia powodów w zakresie kwoty
97.645 zł oraz zarzutu pozwanej znajdującego podstawę w art. 656 § 1 w zw.
z 638 i 560 § 1 k.c. Prawidłowe jest więc stanowisko tego Sądu, że w omawianym
zakresie doszło do nierozpoznania istoty sprawy. Dodatkowo trzeba wskazać,
że dla zbadania materialnej podstawy zarzutu konieczne jest poczynienie w całości
ustaleń faktycznych, a ich dokonanie przez Sąd odwoławczy - oraz na ich
podstawie oceny prawnej - pozbawiłoby obie strony możliwości kwestionowania
ustalonej podstawy faktycznej z uwagi na zakaz oparcia skargi kasacyjnej na
zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub dowodów określony w art. 3983
§ 3
k.p.c. oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813
§ 2 in fine), a tym samym
naruszyłoby konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814
w zw.
z art. 3941
§ 3 k.p.c.