Zarządzenie z 23 lipca 2026, sygn. II C 2092/24

UZASADNIENIE

wyroku z 7 lipca 2026 roku

Pozwem z 25 czerwca 2024 roku (data nadania) powódka I. M., wniosła przeciwko (...) Bank spółce akcyjnej z siedzibą w A. o zasądzenie 54 093,11 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 27 kwietnia 2024 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenia od pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że pozwana zawarła z nią jako konsumentem umowę pożyczki gotówkowej. Powódka złożyła oświadczenie na podstawie art. 45 u.k.k. o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Powódka wezwała pozwaną do zapłaty. Jako materialnoprawną podstawę powództwa powódka wskazała przepisy:

- art. 30 ust. 1 pkt 4 u.k.k., poprzez niejasne sformułowanie informacji o całkowitej kwocie pożyczki,

- art. 30 ust. 1 pkt 6 i 7 u.k.k., poprzez podanie nieprawidłowej rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta,

- art. 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k. w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.k.k. poprzez niewskazanie w ratach pożyczki innych kosztów, które pożyczkobiorca ponosi, w sytuacji gdy od prowizji zostały naliczone odsetki,

- art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. poprzez nieprecyzyjne określenie warunków i możliwości, na podstawie których może dojść do zmiany wysokości kosztów opłat i prowizji,

- art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k. poprzez wprowadzenie w błąd w zakresie formy oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy, nieprawidłowo wskazanej wysokości odsetek w stosunku dziennym w przypadku odstąpienia od umowy, braku wskazania założeń do obliczenia odsetek w stosunku dziennym w przypadku odstąpienia od umowy oraz braku wskazania zasad obliczenia odsetek w stosunku dziennym w przypadku dokonania zwrotu kapitału po upływie 30-dniowego terminu od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy.

Powódka podniosła, że stwierdzone uchybienia powinny prowadzić do zastosowania tzw. sankcji kredytu darmowego, o której mowa w art. 45 u.k.k.

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla miasta stołecznego Warszawy w Warszawie nakazem zapłaty z 29 lipca 2024 roku w sprawie sygnatura akt I Nc 2926/24 orzekł zgodnie z żądaniem zawartym w pozwie.

W odpowiedzi na powyższe pozwana sprzeciwem od nakazu zapłaty z 26 sierpnia 2024 roku (data nadania) zaskarżyła go w całości oraz wniosła o oddalenie powództwa. Nadto wniosła o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów procesu.

Pozwana przyznała, że 11 maja 2017 roku zawarła z pozwaną umowę o pożyczkę gotówkową nr (...). Nadto strona pozwana podniosła, że oświadczenie, o którym mowa w art. 45 ust. 5 u.k.k. zostało złożone po upływie rocznego terminu od dnia wykonania umowy, przyjmując, że termin ten biegnie od dnia zawarcia umowy. Pozwana wskazała również, że zarzuty podnoszone przez stronę powodową w stosunku do umowy są nieuzasadnione.

Stanowiska stron nie uległy zmianie na dalszym etapie procesu.

Stan faktyczny

I. M. (dalej także jako „Pożyczkobiorca”, „Konsument”) 11 maja 2017 roku zawarła z (...) spółką akcyjną z siedzibą w A. (dalej także jako „Kredytodawca”, „Bank”) umowę o pożyczkę gotówkową nr (...), na mocy której Bank udzielił jej pożyczki w wysokości 110 709,99 złotych, przeznaczonego na: potrzeby konsumpcyjne – w wysokości 92 000 złotych oraz zapłatę kosztów pożyczki - prowizji za udzielenie pożyczki w wysokości 18 709,99 złotych (§ 1 ust. 1-2 umowy).

Pożyczkobiorca zobowiązał się spłacić kwotę udzielonego kredytu wraz z należnymi odsetkami umownymi w 120 równych ratach kapitałowo-odsetkowych, płatnych nie później niż do 20. dnia każdego miesiąca (§ 1 ust. 1 umowy), zgodnie z harmonogramem spłat (§ 4 ust. 1 umowy), stanowiącym załącznik do umowy (§ 14 ust. 1 pkt 1 umowy) na rachunek kredytu wskazany w § 4 ust. 6 umowy.

Oprocentowanie kredytu ustalono według zmiennej stopy procentowej, która w dniu zawarcia umowy wynosiła 6,90 % w stosunku rocznym. Oprocentowanie określono jako sumę zmiennej stawki referencyjnej WIBOR 3M i stałej w okresie umowy marży 5,17 punktów procentowych (§ 2 ust. 1-3 umowy).

Całkowita kwota kredytu wynosiła 92 000 złotych. Kwota ta nie obejmowała kredytowanych przez Bank kosztów pożyczki wskazanych w § 1 ust. 2 pkt 2 umowy. Całkowity koszt pożyczki na dzień zawarcia umowy wynosił 61 868,01 złotych i składały się na niego: naliczone odsetki umowne w wysokości 43 158,02 złotych oraz prowizja za udzielenie kredytu w wysokości 18 709,99 złotych. Całkowita kwota do zapłaty na dzień zawarcia umowy wynosiła 153 868,01 złotych i obejmowała sumę całkowitej kwoty pożyczki oraz całkowitego kosztu pożyczki. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania na dzień zawarcia umowy wynosiła 11,80 %. Bank wyliczył ww. stopę oprocentowania przy uwzględnieniu wartości opisanych w § 5 ust. 2 umowy (§ 5 umowy).

Wysokość odsetek umownych należnych w stosunku dziennym wynosiła 20,93 złotych (§ 8 ust. 4 umowy).

Zgodnie z § 7 ust. 1 umowy Bank pobierał opłaty i prowizje zgodnie z postanowieniami umowy oraz Taryfy Opłat i Prowizji. W § 7 ust. 2 umowy Bank zastrzegł sobie prawo dokonywania zmiany stawek opłat lub prowizji w trakcie trwania umowy. Zmiany opłat i prowizji mogły nastąpić w przypadku wystąpienia przynajmniej jednego z określonych w § 7 ust. 3 umowy warunków m.in. zmiany wysokości płacy minimalnej oraz poziomu wskaźników publikowanych przez GUS: inflacji, przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (pkt 1), zmiany cen energii, połączeń telekomunikacyjnych, usług pocztowych, rozliczeń międzybankowych oraz stóp procentowych ustalanych przez Narodowy Bank Polski (pkt 2), zmiany cen i usług operacji, z których Bank korzysta przy wykonywaniu poszczególnych czynności bankowych i niebankowych (pkt 3); zmiany zakresu lub formy świadczonych przez Bank usług (w tym zmiany lub dodania nowej funkcjonalności w zakresie obsługi danego produktu) w zakresie, w jakim te zmiany mają wpływ na koszty ponoszone przez Bank w związku z wykonywaniem umowy (pkt 4); zmiany przepisów prawa regulujących produkty lub usługi oferowane przez Bank lub mających wpływ na wykonywanie umowy lub regulaminu, w zakresie, w jakim te zmiany mają wpływ na koszty ponoszone przez bank w związku z wykonywaniem umowy (pkt 5); zmiany przepisów podatkowych (pkt 6); zmiany lub wydania nowych orzeczeń sądowych, orzeczeń organów administracji, zaleceń lub rekomendacji uprawnionych organów, w tym Komisji Nadzoru Finansowego – w zakresie mającym wpływ na koszty ponoszone przez Bank w związku z wykonywaniem umowy (pkt 7).

Zmiana stawek opłat i prowizji miała następować na zasadach i w wysokości określonych w Taryfie Opłat i Prowizji dla Klientów Indywidualnych. Zmiana „Taryfy Opłat i Prowizji” miała wiązać kredytobiorców, jeżeli nie wypowiedzą oni umowy w ciągu 30 dni od dnia przekazania przez Bank informacji o zmianie „Taryfy Opłat i Prowizji”. Bank był uprawniony do pobierania opłat i prowizji w nowej wysokości poczynając od 31. dnia po przekazaniu kredytobiorcom informacji o wprowadzonych zmianach do „Taryfy Opłat i Prowizji” lub zmienionego wyciągu z „Taryfy Opłat i Prowizji”, chyba że w tym czasie otrzymał od kredytobiorców pismo wypowiadające umowę lub propozycję jej rozwiązania za porozumieniem stron (§ 7 ust. 4-7 umowy).

W myśl § 4 ust. 3-5 umowy Pożyczkobiorca może dokonać przedterminowej spłaty części lub całości kwoty kredytu zgodnie z poniższymi zasadami: 1) w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, z wyłączeniem kosztów ochrony ubezpieczeniowej jeżeli Pożyczkobiorca zdecydował się kontynuować tę ochronę; 2) w przypadku spłaty części kredytu przed terminem określonym w umowie, po rozliczeniu wpłaconych środków przez Bank, okres kredytowania ulega skróceniu, a całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, z zastrzeżeniem pkt 3); 3) Pożyczkobiorca zainteresowany rozliczeniem częściowej spłaty w inny sposób niż określony w pkt 2), powinien złożyć Bankowi dyspozycję określającą inny sposób wcześniejszej wpłaty. Bank zobowiązał się dokonać rozliczenia kredytu w terminie 14 dni od dnia dokonania całkowitej spłaty kredytu.

Zgodnie z § 8 ust. 1 i 2 umowy Pożyczkobiorca miał prawo bez podania przyczyny odstąpić od umowy w terminie 14 dni kalendarzowych z obowiązkiem zwrócenia Bankowi niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia założenia oświadczenia, kwotę udzielonej pożyczki wraz z odsetkami liczonymi za okres od dnia wypłaty pożyczki do dnia spłaty pożyczki, przy czym dniem spłaty kredytu jest dzień wpłaty na rachunek kredytu ww. środków.

Stosownie do postanowień § 3 umowy należność niespłacona w terminie wynikającym z umowy albo spłacona w niepełnej wysokości stanowi w całości lub w części niespłaconej zadłużenie przeterminowane, poczynając od dnia następnego po terminie spłaty wynikającym z umowy. Pożyczkobiorca może ponieść koszty powstałe w wyniku niewywiązywania się z postanowień umowy w postaci odsetek od zadłużenia przeterminowanego, kosztów sądowych i egzekucyjnych zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami. Oprocentowanie od zadłużenia przeterminowanego jest równe wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie w rozumieniu art. 481 § 2 ¹ kodeksu cywilnego i w dniu zawarcia umowy wynosiło 14 % w stosunku rocznym. Zmiana oprocentowania zadłużenia przeterminowanego następuje w przypadku zmiany wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie. Zgodnie z § 6 ust. 2 koszty postępowania sądowego obejmują: koszty sądowe i koszty zastępstwa procesowego, zaś koszty postępowania egzekucyjnego: koszty egzekucji sądowych i komorniczych oraz koszty zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym.

W myśl § 14 ust 1 umowy, integralną częścią umowy były załączniki w postaci: harmonogramu spłat, wzoru formularza oświadczenia o odstąpieniu od umowy; dyspozycji uruchomienia pożyczki, regulaminu udzielania pożyczek dla osób fizycznych oraz oświadczenia dotyczącego ryzyka zmiennej stopy procentowej

I. M. wydała dyspozycję przelania środków z tytułu prowizji (umowa pożyczki, k. 24-27; regulamin, k. 28-30; harmonogram, k. 31-32; potwierdzenie wypłaty kredytu, k. 33; taryfa opłat i prowizji, k. 34-39; dyspozycja uruchomienia kredytu, k. 80; oświadczenie o odstąpieniu od umowy, k. 81; formularz, k. 82-83v; przesłuchanie powódki, k. 231v).

Według stanu na 5 kwietnia 2024 roku, uiszczone przez I. M. odsetki umowne wyniosły 41 517,59 złotych, odsetki karne wyniosły 15,77 złotych, zaś kapitał wyniósł 65 732,94 złotych (opinia bankowa, k. 40-43v; wniosek, k. 44-44v).

Pismem z 29 stycznia 2024 roku, I. M. złożyła (...) spółce akcyjnej z siedzibą w A. oświadczenie, w trybie art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, wzywając jednocześnie pismem z 16 kwietnia 2024 roku do zapłaty kwoty 60 227,58 złotych w terminie 7 dni. Pismem z 8 maja 2024 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w A. odmówiła zapłaty (wezwanie, k. 45-47; pełnomocnictwo, k. 48-49; pełnomocnictwo, k. 50; potwierdzenie odbioru, k. 51-52; oświadczenie, k. 52; odpowiedź, k. 53-54v).

Ocena dowodów

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów, a także kierując się regulacją art. 229 k.p.c. i art. 230 k.p.c. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy i powoływane w treści uzasadnienia Sąd uznał za wiarygodne, zostały one sporządzone przez właściwe podmioty, w granicach przysługujących im kompetencji oraz w formie przewidzianej przez przepisy. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do podważania ich autentyczności, czy też prawdziwości twierdzeń w nich zawartych.

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły także zeznania strony powodowej, które Sąd ocenił jako wiarygodne. Strona powodowa przedstawiła istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności w sposób logiczny i spójny z pozostałym, zgromadzonym w tej sprawie materiałem dowodowym.

Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości finansowej podlegał pominięciu stosownie do art. 235 ^{( 2)} § pkt 2 i 5 k.p.c., ponieważ zarzutem powódki nie było błędne wyliczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania w oparciu o przyjęte kryteria, a naliczenie odsetek umownych od kwoty udzielonego kredytu a nie całkowitej kwoty kredytu i w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie RRSO. Fakt ten, w kontekście postanowień umownych był niewątpliwy, skoro w jej treści wskazano, że koszty „są kredytowane”. Postępowanie takie jest niedopuszczalne, co zostało szeroko omówione w dalszej części uzasadnienia, zaś sama nieprawidłowość wyliczenia RRSO nie wymagała wiadomości specjalnych, skoro podstawiono do wzoru nieprawidłowe wartości. Owe nieprawidłowe wartości wynikały z zawyżenia wartości dotyczącej całkowitego kosztu kredytu. Tym samym, zdaniem Sądu, RRSO zostało wyliczone w sposób prawidłowy w kontekście wartości przyjętych w treści umowy i jednocześnie w sposób nieprawidłowy w kontekście wartości, które powinny być wzięte pod uwagę. Okoliczności te w kontekście tej sprawy były także o tyle wyraźne, że zbędne stało się przeprowadzanie dowodu z pkt 2 odpowiedzi na sprzeciw.

Ocena prawna

Powództwo podlegało uwzględnieniu w części, ponieważ strona powodowa skutecznie wykazała, że w spornym stosunku prawnym występowały uchybienia uzasadniające skorzystanie z tzw. sankcji kredytu darmowego.

Zdaniem Sądu, łącząca pozwaną i stronę powodową umowa narusza przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, które skutkują zastosowaniem tzw. „sankcji kredytu darmowego”. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 u.k.k. przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt (pożyczkę) w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Sporny stosunek prawny był zatem umową o kredyt konsumencki.

Jak wynika z art. 45 ust. 1 u.k.k. w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Stosownie do ust. 5 ww. przepisu, uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Stosunek zobowiązaniowy (umowa) jest szczególnym rodzajem stosunku prawnego łączącego przynajmniej dwa podmioty, które mają względem siebie określone uprawnienia i obowiązki. Umowa zatem składa się z kilku zobowiązań, zaś ustawodawca w ww. przepisie posłużył się pojęciem „wykonania umowy”, co wprost musi prowadzić do wniosku, że chodzi o wykonanie każdego ze zobowiązań, dopiero od tego czasu możliwe jest rozpoczęcie biegu wygaśnięcia prawa złożenia ww. oświadczenia.

Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie o sygnaturze akt V ACa 118/18, zgodnie z którym przez wykonanie umowy należy rozumieć sytuację, w której należycie wypełniono wszystkie obowiązki w ramach stosunku kredytu konsumenckiego, w tym obowiązki powstające z mocy ustawy (np. odnośnie do zapłaty odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 k.c.). Chodzi o obowiązki dotyczące świadczenia głównego i świadczeń ubocznych, po stronie konsumenta oraz kredytodawcy, wykonane dobrowolnie lub przymusowo.

W typowych przypadkach umowę o kredyt konsumencki uznaje się za wykonaną w dniu, w którym konsument spłacił ostatnią należność z tytułu tej umowy na rzecz kredytodawcy, przy czym spłata ta nastąpiła w przewidzianym przez umowę terminie. Oznacza to, że oświadczenie złożone w tej sprawie wywołało skutek i stanowiło podstawę czynienia dalszych ustaleń w kontekście wskazanych naruszeń.

Celem art. 30 u.k.k. (do którego przede wszystkim odwołuje się przepis art. 45 u.k.k.) jest zapewnienie konsumentowi łatwego dostępu do informacji na temat warunków udzielonego mu kredytu oraz jego sytuacji prawnej w związku z kredytem. Dokument umowy, który otrzymuje konsument, ma stanowić zwięzłe kompendium informacji prawnej dla konsumenta, tak aby nie musiał on ponosić kosztów transakcyjnych (wysiłku, wydatków) w celu uzyskania potrzebnych mu wiadomości. Dokument umowy ma być instrumentem redukującym asymetrię informacyjną między kredytodawcą a konsumentem na temat sytuacji prawnej stron (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 1 lipca 2019 roku, V ACa 118/18).

Obowiązki informacyjne wynikają z treści art. 10 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (dalej również jako „Dyrektywa”), która jest podstawą do ujednolicenia standardów informacyjnych w całej wspólnocie, zapewniając z jednej strony wysoki standard ochrony konsumenta (poprzez jego właściwe poinformowanie), jak również umożliwiając stworzenie wspólnej przestrzeni przepływu usługi i kapitału. Przyjęta zaś w art. 45 u.k.k. sankcja kredytu darmowego, stanowi transpozycję obowiązku zapewnienia skutecznego egzekwowania nałożonych przez dyrektywę obowiązków (art. 23 dyrektywy).

Zdaniem Sądu sporny stosunek prawny naruszał art. 30 ust. 1 pkt 7 i 10 u.k.k., natomiast zarzuty naruszenia pozostałych przepisów wskazanych przez stronę powodową były nieusprawiedliwione.

naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. (oraz powiązane z tym pkt 4. i 6.) umowa o kredyt konsumencki powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia. W tej sprawie istotne było pojęcie „całkowita kwota do zapłaty” przez konsumenta, która została podana w sposób nieprawidłowy przez pozwaną. Jak wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości, niedopuszczalne jest stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem i wchodzących w związku z tym w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta (C-744/24).

W realiach rozpoznawanej sprawy pozwana w treści umowy wskazała, że całkowita kwota do zapłaty to suma całkowitej kwoty kredytu oraz całkowitego kosztu kredytu. Pozwana przy tym, sprzecznie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, naliczała odsetki także od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem i wchodzących w związku z tym w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta. Spowodowało to wprowadzenie w błąd konsumenta co do jego rzeczywistego obciążenia. Oznacza to, że postanowienia te były nieskuteczne. Powodowało to dalsze uchybienia, które dotyczyły nieprawidłowego ustalenia wysokości RRSO, a więc elementu niezwykle istotnego w stosunkach dotyczących konsumentów. Trybunał Sprawiedliwości wprost wskazał, że Dyrektywa została przyjęta w podwójnym celu związanym z zapewnieniem wszystkim konsumentom w Unii Europejskiej wysokiego i równoważnego poziomu ochrony ich interesów oraz z ułatwieniem powstawania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich. Z motywu 19 tej dyrektywy wynika, że zmierza ona w szczególności do zagwarantowania, by przed zawarciem umowy o kredyt konsument otrzymał odpowiednie informacje, dotyczące w szczególności RRSO w całej Unii Europejskiej, tak aby miał on możliwość porównania praktykowanych stóp oprocentowania (wyrok z 16 lipca 2020 roku, X. (...), C-686/19, EU:C:2020:582, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo). Jest to niezwykle istotne, ponieważ po pierwsze, informacja ta przyczynia się do przejrzystości rynku, gdyż umożliwia ona konsumentowi porównanie ofert kredytowych. Po drugie, umożliwia ona konsumentowi dokonanie oceny zakresu podejmowanego zobowiązania (wyrok z 21 kwietnia 2016 roku, P. i P., C-377/14, EU:C:2016:283, pkt 90 i przytoczone tam orzecznictwo).

W myśl art. 5 pkt 12 u.k.k. RRSO jest to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu. W art. 5 pkt 7 u.k.k. określono definicję całkowitej kwoty kredytu jako maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Z kolei zgodnie z art. 5 pkt 8 u.k.k. całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu. Należy zatem zauważyć, że ustawodawca wprowadził dwa odrębne pojęcia całkowitej kwoty kredytu oraz całkowitego kosztu kredytu. W myśl art. 5 pkt 6 lit. a u.k.k. całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy.

Trybunał Sprawiedliwości wprost wskazał, że ocena zakresu podejmowanego zobowiązania następuje jeszcze przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki, stąd ukazanie go w sposób zupełny jest jednym z najważniejszych elementów tego stosunku prawnego. Ponadto, jak podkreślił Trybunał Sprawiedliwości, obowiązek wskazania RRSO w umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły nie ogranicza się do zakazu zaniżania go, ponieważ błędne wskazanie RRSO może również zasadniczo polegać na zawyżeniu jego wartości. Dopuszczenie do tego, aby umowa o kredyt zawierała zawyżone RRSO, mogłoby bowiem pozbawić to wskazanie praktycznej użyteczności dla konsumenta, a tym samym zagrażałoby realizacji celu realizowanego przez obowiązek przewidziany w art. 10 ust. 2 lit. g) Dyrektywy (wyrok z 13 lutego 2025 roku, C-472/23, (...)przeciwko (...) Bank, LEX nr 3827620).

W świetle powyżej przytoczonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości naruszenie powołanych norm niewątpliwie zaburzało ocenę konsumenta w stosunku co do wysokości jego zobowiązania. Przy tym naruszenie to było istotne, ponieważ zaprzeczało celowi Dyrektywy dotyczącego harmonizacji rynków w Unii Europejskiej. Wskazanie RRSO, które nie odzwierciedla dokładnie wszystkich kosztów, pozbawia konsumenta możliwości określenia zakresu jego zobowiązania w taki sam sposób jak brak podania tej stopy (wyrok z 21 marca 2024 roku, C-714/22, LEX nr 3695860). Sama zaś potencjalna abuzywność postanowień umownych pozostawała bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy, ponieważ było to naruszenie następcze, które zaistniało już po naruszeniu obowiązków informacyjnych mających na celu ochronę interesu konsumenta. Wskazać bowiem trzeba, że teza orzeczenia wydanego w sprawie C-472/23 dotyczy całkowicie odmiennego zagadnienia aniżeli omawiane powyżej. Teza ta dotyczy sytuacji, gdy w trakcie trwania stosunku prawnego pierwotne postanowienia przewidujące określone opłaty (np. za przedłużenie trwania umowy) zostaną uznane za niedozwolone. Świadczy o tym wprost odwołanie się do art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Ten akt prawny z punktu widzenia rozstrzygnięcia w tej sprawie pozostaje irrelewantny, skoro występuje naruszenie pierwotne, mające miejsce jeszcze na etapie informowania konsumenta o warunkach pożyczki czy kredytu.

Tym samym już to uchybienie powodowało, że powództwo było usprawiedliwione.

naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k.

Jak wynika z art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., w umowie o kredyt konsumencki należy wskazać informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach, w tym opłatach za prowadzenie jednego lub kilku rachunków, na których są zapisywane zarówno transakcje płatności, jak i wypłaty, łącznie z opłatami za korzystanie ze środków płatniczych zarówno dla transakcji płatności, jak i dla wypłat, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie.

W kontekście tego zarzutu strona powodowa podniosła, że w umowie nie określono zasad zmiany wysokości opłat i prowizji. Zarzut ten jest zasadny, albowiem w umowie rzeczywiście nie wskazano zasad zmiany wysokości opłat i prowizji.

Co prawda, w treści umowy o kredyt konsumencki występują postanowienia dotyczące możliwości zmiany opłat i prowizji, a także co do zasady wskazano kiedy te zmiany mogą nastąpić, jednakże nastąpiło to w sposób sprzeczny z celami Dyrektywy, a także przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Oznacza to, że doszło do naruszenia obowiązków informacyjnych w stosunku do konsumenta.

Trybunał Sprawiedliwości dokonał oceny niemal tożsamych postanowień umownych i wskazał, że w sytuacji gdy umowa o kredyt wymienia pewną liczbę okoliczności uzasadniających zwiększenie opłat związanych z wykonaniem umowy, przy czym właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny konsument nie jest w stanie zweryfikować ich wystąpienia ani ich wpływu na te opłaty, stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie, o ile wskazanie to może podważyć możliwość dokonania przez tego konsumenta oceny zakresu jego zobowiązania (wyrok z 13 lutego 2025 roku, C-472/23, E. przeciwko U. Bank, LEX nr (...)).

Trybunał Sprawiedliwości nakładając na sąd krajowy obowiązek oceny tego rodzaju postanowień umownych wskazał, że oceny tej należy dokonać przez pryzmat konsumenta „właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego”. Ocena tych postanowień umownych musi zatem nastąpić w sposób abstrakcyjny i nie odnosi się konkretnie do konsumenta będącego stroną spornego stosunku prawnego.

Pozwana konstruując wzorzec umowny posłużyła się wyrażeniami nieostrymi, które budzą szereg wątpliwości. O ile zmiana wysokości płacy minimalnej oraz zmiana poziomu wskaźników publikowanych przez GUS: inflacji, przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw stanowi usprawiedliwiony i obiektywny miernik zmiany obciążenia konsumenta, tak chociażby „zmiana cen usług i operacji, z których Bank korzysta przy wykonywaniu poszczególnych czynności bankowych i niebankowych” stanowi miernik wysoce subiektywny i wręcz niemożliwy do weryfikacji. W jaki bowiem sposób pozwana miałaby wykazać, że w konkretnym stosunku prawnym wystąpiło zdarzenie związane ze zmianą cen usług i operacji, które dotyczy danego konsumenta. W tym kontekście powstaje jednak znacznie poważniejszy problem. W jaki sposób konsument miałby możliwość zweryfikowania wystąpienia tego zdarzenia i w konsekwencji podniesienia opłaty czy prowizji. Analogicznie należy ocenić „zmianę lub wydanie nowych orzeczeń sądowych”. Konsument nie ma możliwości dowiedzieć się o wystąpieniu tego zdarzenia, a tym bardziej zweryfikować jego prawidłowość.

Taka konstrukcja postanowień umownych powoduje, że jest ona zastrzeżona wyłącznie na korzyść banku. Konsument nie ma możliwości wpłynięcia na orzeczenia sądowe wydawane w stosunku do pozwanej. Tego rodzaju postanowienia umowne pozwalają w sposób niemal nieograniczony modyfikować zobowiązanie konsumenta. Oczywiście, mowa jest o potencjalnym wzroście obciążenia konsumenta, jednakże obowiązki informacyjne pełnią kluczową rolę na etapie zawierania umowy i w sposób jasny oraz zupełny powinny dać konsumentowi obraz obciążającego go zobowiązania w ujęciu całościowym.

Pozwana przy tym przyznała sobie nie tylko prawo do zmiany dotychczasowych opłat i prowizji, ale także do wprowadzenia nowych opłat, bez jakichkolwiek ograniczeń. Przesądza to o uznaniu, że żaden konsument, nawet właściwie poinformowany, a przy tym dostatecznie uważny i rozsądny, nie jest w stanie ocenić zakresu swojego zobowiązania.

Z tych powodów, również naruszenie tego obowiązku informacyjnego skutkowało uznaniem podstawy materialnoprawnej powództwa za uzasadnioną. Jest to przy tym sankcja skuteczna, proporcjonalna i odstraszająca.

naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k. w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.k.k.

Brak jest podstaw do przyjęcia, że sankcja kredytu darmowego obejmuje również naruszenie obowiązków informacyjnych określonych w art. 37 ust. 2 u.k.k. Regulacja ustawowa wskazana w art. 45 u.k.k. nie przewiduje takiego skutku. Przepisy te nie są możliwe do zastosowania jako związkowe, gdyż mają rozłączny zakres.

Wskazać trzeba, że art. 30 u.k.k. przewiduje informacje, które mają się znaleźć w umowie i w ustępie 1, punkcie 8 tego przepisu wskazano, że w umowie powinny się znaleźć zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejność zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informację o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 u.k.k. W tym przepisie nie ma odwołania do art. 37 ust. 2 u.k.k., który wskazuje jakie elementy powinny zostać określone w harmonogramie spłaty kredytu. Tym samym art. 45 u.k.k. nie może być zastosowany w przypadku naruszenia art. 37 ust. 2 u.k.k.

naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k.

Jak wynika z powyższego przepisu, w umowie powinno nastąpić określenie
terminu, sposobu i skutku odstąpienia konsumenta od umowy, obowiązku zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez kredytodawcę kredytu oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5, a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym. Wbrew twierdzeniom strony powodowej, wszystkie niezbędne elementy zostały w treści umowy określone, zwłaszcza wobec uzupełnienia ich przepisami powszechnie obowiązującymi. Jak wynika bowiem z art. 53 ust. 4 u.k.k. termin do odstąpienia od umowy jest zachowany, jeżeli konsument przed jego upływem złoży oświadczenie o odstąpieniu od umowy pod jeden ze wskazanych przez kredytodawcę lub pośrednika kredytowego adresów. Istotny z punktu widzenia tego przepisu jest fakt, że art. 53 ust. 3 u.k.k. uległ zmianie 5 października 2021 roku i dopiero od tej daty niezbędne jest także wskazanie adresu do doręczeń elektronicznych wpisanego do bazy adresów elektronicznych, o ile kredytodawca taki adres posiada.

Pozwana w sposób jasny i precyzyjny wskazała sposób obliczania terminu na odstąpienie od umowy (wyrok TSUE z 26 marca 2020 r., C-66/19, V. X.). Strona pozwana nie ograniczyła prawa do złożenia oświadczenia o odstąpienia od umowy wyłącznie w formie pisemnej, zaś treść postanowień umownych w tym zakresie nie wprowadza konsumentów w błąd. Same przepisy ustawy o kredycie konsumenckim nakazują kredytodawcom wręczenie wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, tym samym konstruowanie zarzutów w oparciu o ten obowiązek jest bezzasadne. Wskazać też trzeba, że pozwana nie naruszyła obowiązków informacyjnych nie wskazując jak należy zwrócić pobraną kwotę po upływie terminu na jej zwrot w przypadku odstąpienia od umowy. Wówczas co do należności ubocznych zastosowanie znajduje regulacja ustawowa, tym samym zarzut ten był nieuzasadniony.

Proporcjonalność sankcji

Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (art. 23 Dyrektywy).

Z powołanego powyżej przepisu, w związku z motywem 47 Dyrektywy wynika, że o ile wybór systemu sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą pozostaje w gestii państw członkowskich, o tyle przewidziane w ten sposób sankcje powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Oznacza to, że sankcje powinny być odpowiednio surowe w stosunku do wagi naruszeń, które są przez nie karane, zwłaszcza z zapewnieniem rzeczywiście odstraszającego skutku i przy poszanowaniu ogólnej zasady proporcjonalności (zob. podobnie wyrok z dnia 9 listopada 2016 r., (...), C-42/15, EU:C:2016:842, pkt 61-63 i przytoczone tam orzecznictwo).

Trybunał Sprawiedliwości w powyższym wyroku wskazał, że nie występują przeszkody, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, że w wypadku gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną, o ile chodzi o element, którego brak może podważyć możliwość dokonania przez konsumenta oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania. Zauważył przy tym, że nie można uznać za proporcjonalne stosowania, zgodnie z takim uregulowaniem krajowym, takiej sankcji, mającej poważne konsekwencje wobec kredytodawcy, w wypadku braku elementów, spośród tych określonych w art. 10 ust. 2 Dyrektywy, które ze względu na ich charakter nie mogą mieć wpływu na zdolność konsumenta do oceny ciążącego na nim zobowiązania (pkt 72).

Ze względu na zasadnicze znaczenie, jakie dla konsumenta ma zawarcie RRSO w takiej umowie, Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że sąd krajowy może zastosować z urzędu przepisy krajowe przewidujące, że brak takiej wzmianki skutkuje tym, iż przyznany kredyt uważa się za nieoprocentowany i bez opłat (zob. podobnie postanowienie z dnia 16 listopada 2010 r., F., C-76/10, EU:C:2010:685, pkt 77).

Dodatkowo, Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że przepisy Dyrektywy nie stoją na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje – w przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego nałożonego na kredytodawcę zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy – jednolitą sankcję polegającą na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i opłat, niezależnie od indywidualnego stopnia wagi takiego naruszenia, o ile naruszenie to może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania wyrok z 13 lutego 2025 roku, C-472/23, E. przeciwko (...) Bank, LEX nr (...)).

Uchybienia, które zostały dostrzeżone przez Sąd są istotne, ponieważ wpływają na postrzeganie wysokości zobowiązania przez konsumenta. Tego rodzaju uchybienia muszą spotkać się z bezpośrednią reakcją, w szczególności mającą na celu pozbawienie kredytodawców osiąganego przez nich zysku. Wysoki poziom ochrony konsumentów wynika ze znaczącej przewagi kontraktowej kredytodawców jako podmiotów profesjonalnych, na które nałożone są obowiązki, w tym obowiązek dbania o interesy podmiotów słabszych, korzystających z ich usług. Dlatego też, sankcja wskazana w art. 45 u.k.k. jest sankcją proporcjonalną, a przy tym odpowiednio surową i odstraszającą.

Strona powodowa nie nadużywa przysługujących jej praw wskutek wystąpienia z powództwem w tej sprawie. Wskazać trzeba, że powoływanie się przez stronę procesu na art. 5 k.c. wymaga w pierwszej kolejności, by ona również podejmowała czynności zgodnie z obowiązującymi zasadami współżycia społecznego. W takim przypadku obowiązuje bowiem tzw. zasada „czystych rąk”. Zdaniem Sądu, taki kierunek argumentacji mógłby znaleźć zastosowanie w przypadku celowego działania konsumenta, tj. zawarcia umowy będąc w pełni świadomym o występowaniu sprzecznych z przyjętymi normami postanowień umownych, by następnie – działając w celu osiągnięcia korzyści – by następnie kwestionować te postanowienia umowne. W tej sprawie taki przypadek jednak nie zaistniał, toteż nie sposób uznać stronę powodową za naruszającą jakiekolwiek zasady współżycia społecznego.

Te wszystkie argumenty wskazują, że oświadczenie złożone przez konsumenta wywołało określony w art. 45 ust. 1 u.k.k. Skoro tak, to spełnione świadczenie stanowiło nienależne świadczenie stosownie do art. 410 § 1 oraz 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Ten kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania tej korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Według stanu na 5 kwietnia 2024 roku konsument wpłacił na poczet kredytu łącznie 107 250,53 złotych. Wskutek zastosowania sankcji kredytu darmowego (art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim) konsument zobowiązany jest do zwrotu kredytodawcy wyłącznie kapitału kredytu w wysokości 92 000,00 złotych, w 120 równych ratach kapitałowych po 766,67 złotych (ostatnia rata wyrównująca). Do dnia rozliczenia, tj. do 5 kwietnia 2024 roku, wymagalnych było 82 rat, co odpowiada wymagalnemu kapitałowi w wysokości 62 866,94 złotych (iloczyn liczby wymagalnych rat i raty kapitałowej). Skoro konsument wpłacił 107 250,53 złotych, a wymagalny kapitał wynosił 62 866,94 złotych, po jego stronie powstała nadpłata w kwocie 44 383,59 złotych, którą należało zasądzić na jej rzecz.

Stronie powodowej należały się również odsetki za opóźnienie od dochodzonej kwoty. Zgodnie z art. 481 § 1 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W rozpoznawanej sprawie wystąpił przypadek świadczenia bezterminowego (art. 455 k.c.), a więc opóźnienie pozwanej należało liczyć od upływu terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty. Wezwanie do zapłaty zostało doręczone pozwanej 19 kwietnia 2024 roku (k. 51v). Tym samym należało zasądzić odsetki od dnia następnego po dniu upływu ww. terminu, tj. od 27 kwietnia 2024 roku.

Z tych względów, na podstawie przytoczonych przepisów, orzeczono jak w pkt I. i II. sentencji wyroku.

Koszty procesu

Orzekając o kosztach procesu w pkt III. sentencji wyroku, Sąd stosunkowo rozdzielił je pomiędzy stronami na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c., odpowiednio do wyniku sprawy. Wartość przedmiotu sporu wynosiła 54 093,11 złotych. Powódka utrzymała się z roszczeniem co do kwoty 44 383,59 złotych, zatem wygrała sprawę w 82,05 %, zaś przegrała w 17,95 %. W tym stosunku sprawę wygrała pozwana. Powódka poniosła koszty procesu w wysokości 8 122,00 złotych. Pozwana poniosła koszty procesu w wysokości 5 417,00 złotych. Powódce przysługiwał zwrot kosztów od pozwanej w wysokości 6 664,10 złotych. Pozwanej przysługiwał zwrot kosztów od powódki w wysokości 972,35 złotych. Po wzajemnej kompensacji pozwana powinna zwrócić powódce kwotę 5 691,75 złotych.

Na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

asesor sądowy Tomasz Wiliński

ZARZĄDZENIE

Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnik stron – bez pouczeń.

asesor sądowy Tomasz Wiliński