Uzasadnienie z 4 maja 2026, sygn. VIII U 483/25

UZASADNIENIE

Decyzją nr (...) znak: (...) z 14 stycznia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w O. stwierdził, że S. F. jako pracownik u płatnika składek (...) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, ubezpieczeniom rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu od 4 września 2024 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy wskazał, że umowa o pracę pomiędzy S. F. a Ł. U. została zawarta w dniu 4 września 2024 roku, a już od 4 października 2024 roku S. F. stał się niezdolny do pracy z powodu choroby. Z danych zapisanych w systemie informatycznym zakładu wynika, że bezpośrednio przed zatrudnieniem u płatnika (...) Ł. U., S. F. od 1 października 2022 r. nie posiadał tytułu do ubezpieczenia chorobowego, z którego nabywa się prawo do wypłaty świadczeń w związku z chorobą (był zgłoszony jako osoba bezrobotna). Wątpliwości oddziału budził fakt, że pomimo długotrwałej niezdolności do pracy S. F. nikt nie został zatrudniony na jego miejsce.

W ocenie oddziału na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, S. F. został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jedynie w celu uzyskania pracowniczego tytułu do ubezpieczeń społecznych i nabycia prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych w związku z chorobą. Wobec tego na podstawie art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego
w związku z art. 300 Kodeksu pracy należy stwierdzić, że umowa o pracę między S. F., a Ł. U., jako zawarta dla pozoru jest nieważna, a zatem z tytułu zawartej umowy o pracę S. F. nie podlega ubezpieczeniom społecznym od 4 września 2024 r.

(decyzja s. 107-112 akt ZUS)

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 10 lutego 2025 r. złożył S. F. zaskarżając powyższą decyzję w całości i wnosząc o jej zmianę poprzez uznanie, że podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu
i wypadkowemu. Odwołujący podniósł, że umowa o pracę była faktycznie wykonywana, cały czas świadczył pracę na stanowisku barwiarza i nadal ją świadczy, po ustaniu czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby.

(odwołanie k. 3)

W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania jako niezasadnego i o zasądzenie od ubezpieczonego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(odpowiedź na odwołanie k. 4-5)

Pismem procesowym z dnia 24 marca 2026 roku organ rentowy wskazał, że wnioskodawca w okresach świadczenia pracy wykonywał wymienione w tym piśmie operacje kartą bankową.

(pismo procesowe k. 269-269v.)

Na rozprawie w dniu 23 czerwca 2025 r. wnioskodawca poparł odwołanie,
a pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania. Natomiast płatniczka oświadczyła, że nie zajmuje stanowiska w sprawie.

(stanowiska stron e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:01:38-00:02:59 – płyta CD k. 112)

Na rozprawie w dniu 25 marca 2026 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku wnioskodawca poparł odwołanie, a pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.

(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:16:04-00:16:20 – płyta CD k. 272)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

S. F. urodził się (...) W 2004 r. ukończył (...) nr (...) im. G. S. w O.. Pierwszy raz jako barwiarz został zatrudniony w wieku 22 lat w firmie (...).

(bezsporne, a nadto świadectwo ukończenia gimnazjum k. 5 części A akt osobowych, zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112)

Ubezpieczony legitymuje się zaświadczeniem kwalifikacyjnym do obsługi urządzeń transportu bliskiego wydanym przez Prezesa Urzędu Dozoru Technicznego.

(zaświadczenie s. 76-78 akt ZUS)

W okresie od 6 maja 2011 r. do 29 sierpnia 2017 r. wnioskodawca był zatrudniony
w firmie (...) na stanowisku barwiarza, na tym stanowisku był zatrudniony również od 30 sierpnia 2017 r. do 21 marca 2018 r. u pracodawcy (...) sp. z o.o. oraz w (...) Sp. z o.o. od 22 marca 2018 r.
do 30 listopada 2019 r., a także w (...) Sp. Jawna w okresie od 2 grudnia 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. oraz od 1 maja 2020 r. do 31 lipca 2020 r.

(świadectwa pracy s. 80-84 akt ZUS)

Natomiast w okresie od 1 września 2020 r. do 30 września 2022 r. ubezpieczony był zatrudniony na stanowisku barwiarza w (...) U. P..

(świadectwo pracy k. 4 części A akt osobowych)

L. U. od 1 kwietnia 2020 r. prowadzi działalność pod firmą (...). Działalność ta jest prowadzona w O. przy ulicy (...), a jej przedmiotem jest wykończanie wyrobów włókienniczych, produkcja wyrobów pończoszniczych, sprzedaż hurtowa wyrobów tekstylnych, sprzedaż detaliczna pozostałych wyrobów prowadzona na straganach i targowiskach, wypożyczanie i dzierżawa sprzętu rekreacyjnego i sportowego.

(bezsporne)

Firma (...) zajmuje się barwieniem i stabilizacją wyrobów włókienniczych, głównie stabilizacją pończoch i ich barwieniem. Firma zatrudnia pracowników na stanowisku barwiarza i formiarki, na którym pracownice zajmują się stabilizacją rajstop.

(bezsporne, a nadto świadectwo ukończenia gimnazjum k. 5 części A akt osobowych, zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112, zeznania świadka U. U. (1) e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 01:01:49-01:11:53 – płyta CD k. 112)

(...) poszukuje pracowników głównie w okresie powakacyjnym, ponieważ
w okresie wakacyjnym jest mniejsze zapotrzebowanie na ich produkty i usługi. Firma przeważnie poszukuje pracowników z polecenia, gdyż barwiarzy jest mało na rynku pracy. W przeszłości Ł. U. opublikowała ogłoszenie na stanowisko barwiarza, ale nikt się nie zgłosił.

(zeznania świadka U. U. (1) e-protokół rozprawy
z 23 czerwca 2025 r. 01:01:49-01:11:53 – płyta CD k. 112)

Oprócz prowadzenia działalności gospodarczej płatniczka jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę jako księgowa. Z uwagi na elastyczny czas pracy oraz niewielką odległość pomiędzy miejscem pracy, a miejscem prowadzenia działalności gospodarczej może ona łączyć zatrudnienie z prowadzeniem działalności.

(bezsporne)

Wnioskodawca był zgłoszony do ZUS – u od 9 do 21 grudnia 2021 r. oraz od 2 sierpnia do 1 września 2022 r. jako osoba wykonująca umowę agencyjną, a od 25 września 2023 r. do 23 marca 2024 r. był zgłoszony jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych, a od 23 marca do 24 maja 2024 r. – był zgłoszony jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych.

(dane o zgłoszeniach ubezpieczonych k. 106 akt ZUS)

Przed rozpoczęciem spornego okresu zatrudnienia wnioskodawca poszukiwał pracy i wówczas zadzwonił do niego zatrudniony w firmie (...) znajomy, którego znał się z pracy w firmie (...) i powiedział, że on wyjeżdża do (...) w związku z czym w firmie płatniczki zwalania się miejsce na stanowisku barwiarza. Ubezpieczony osobiście pojechał do firmy (...) w sierpniu 2024 r. i umówił się, że we wrześniu 2024 r. przyjdzie po skierowanie na badania lekarskie. Na początku rozmawiał z U. U. (2), który zarządzał pracownikami i który jest ojcem Ł. U., a potem z Ł. U..

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112, zeznania świadka U. U. (1) e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 01:01:49-01:11:53 – płyta CD k. 112)

W dniu 2 września 2024 r. płatnik skierował wnioskodawcę na badania lekarskie wskazując jako czynniki fizyczne: hałas: A. – 78,6 + 1,1 dB; A. 91,3+2,0 dB; A. max 104,7 + 2,0 dB; (...),833 Pa ²s ° 10 ³ krotność (...),23 – wyższe od 0,2 (...), ale nie przekraczały 0,5 (...); pyły: pył farb proszkowych – frakcja respiralna nie przekraczała 0,1 krotność, (...) pon. 0,1 mg/m ³, frakcja wdychalna nie przekraczał 0,1 (...)krotność (...),04 mg/m ³; czynniki chemiczne: kwas octowy – wskaźnik narażenia (...) pow. 1,44 mg/m ³ – krotność (...) p 0,1 (...). (...) wsk. Narażenia pon. 19,78 mg/m ³ – krotność (...) 0,20 (...); inne czynniki, w tym niebezpieczne: ręczne prace transportowe. Orzeczeniem lekarskim z 2 września 2024 r. nr (...) r. ubezpieczony został uznany za zdolnego do pracy do
2 września 2027 r.

(skierowanie na badania k. 2 części A akt osobowych, orzeczenie lekarskie k. 3 części A akt osobowych)

Ubezpieczony oraz płatniczka zawarli datowaną na dzień 4 września 2024 r. umowę
o pracę na czas nieokreślony, na podstawie której wnioskodawca miał być zatrudniony na stanowisku barwiarza w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem 4.300,00 zł. Praca jest miała być wykonywana w siedzibie firmy.

(umowa o pracę k. 6 części B akt osobowych)

W dniu 4 września 2024 r. ubezpieczony odbył szkolenie wstępne w zakresie BHP, zaś w dniach 4-5 września 2024 r. odbył szkolenie stanowiskowe.

(karta szkolenia wstępnego w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy k. 11 części B akt osobowych)

Wnioskodawca otrzymał pisemny zakres czynności, zgodnie z którym do jego obowiązków na zajmowanym stanowisku pracy należało: obsługa barwiarek i suszarek, wkładanie dzianin do maszyn barwiących, stosowanie odpowiednich środków chemicznych do barwienia oraz kontrola jakości wyrobu.

(pisemny zakres czynności pracownika k. 8 części B akt osobowych)

Wynagrodzenie było wypłacane wnioskodawcy w gotówce przez Ł. U. na podstawie złożonego przez ubezpieczonego pisemnego wniosku w tym zakresie. Przy odbiorze wynagrodzenia wnioskodawca kwitował odbiór gotówki, podpisując listę płac. Wynagrodzenie było wypłacane wszystkim pracownikom do 10-go kolejnego miesiąca. W dniu wypłaty każdy pracownik przychodził do biura i otrzymywał wynagrodzenie.

(wniosek k. 5 części B akt osobowych, listy płac w załączonej dokumentacji dotyczącej płatnika, zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112, zeznania świadka J. J. e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 00:48:26-01:01:39 – płyta CD k. 112)

Skarżący pracował w systemie zmianowym, w godzinach od 6:00 do 14:00 i od 14:00 do 22:00. Wnioskodawca podpisywał się na listach obecności. Wnioskodawca pracował jako zmiennik J. J.. Oprócz nich na stanowisku barwiarza zatrudniony był również G. L., który pracował w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podlegał on kierownictwu tak Ł. U. jako właścicielce firmy, jak i bezpośredniemu kierownictwu U. U. (1) – zatrudnionego na stanowisku kierownika produkcji.

(listy obecności w załączonej dokumentacji dotyczącej płatnika, zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112, zeznania świadka U. U. (1) e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 01:01:49-01:11:53 – płyta CD k. 112)

Do wykonywania pracy na rzecz płatniczki ubezpieczony używał maszyn szufladowych i tzw. bąbli – są to duże wanny ze śmigłem, które miesza wodę. Używał również maszyn obrotowych z bębnem jak pralka. Barwił on gotowe produkty z lycry elastycznej. Stabilizacja wyrobów barwionych przez wnioskodawcę odbywała się natomiast w osobnym pomieszczeniu
i zajmowały się tym osobne dwie pracownice.

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112, zeznania świadka U. U. (1) e-protokół rozprawy z 25 czerwca 2025 r. 01:01:49-01:11:19 – płyta CD k. 112, zeznania świadka U. U. (1) e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 01:01:49-01:11:53 – płyta CD k. 112)

Wnioskodawca przez wiele lat miał uszkodzoną łąkotkę w kolanie i oczekiwał na operację. Pierwszy termin operacji był jednak odwołany ze względu na (...)19, a następnie nie mógł pozwolić sobie na operację, gdyż zmieniał pracę. Ubezpieczony w dniu 3 kwietnia 2025 r. miał przeprowadzony zabieg kolana. O terminie operacji wiedział od września 2023 r., gdy otrzymał skierowanie na tę operację.

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112, dokumentacja medyczna k. 153-155)

Ubezpieczony rozpoczął korzystanie ze zwolnienia lekarskiego od 4 października
2024 r., gdyż z uwagi na uszkodzenie łąkotki w kolanie miał trudności z wejściem na pierwsze piętro po pracy. Ze zwolnienia korzystał do 10 stycznia 2025 r. i po jego zakończeniu wrócił do pracy i pracował do dnia operacji. Wnioskodawca po operacji powrócił do pracy u płatniczki i nadal tam pracuje.

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy
z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112)

W dniu 30 maja 2025 r. ubezpieczony został poddany badaniu kontrolnemu, przeprowadzonego przez lekarza medyny pracy w związku z niezdolnością do pracy trwającą dłużej niż 30 dni. Orzeczeniem z dnia 30 maja 2025 r. nr (...) r. wnioskodawca został uznany za zdolnego do wykonywania pracy na stanowisku barwiarza.

(dokumentacja lekarza medycyny pracy k. 206-208v.)

W okresie, gdy wnioskodawca przebywał na zwolnieniu lekarskim, Ł. U. nie zatrudniła innego pracownika na jego miejsce. Mogło się zdarzyć, że podczas nieobecności S. F. maszyny do barwienia były uruchamiane przez U. U. (1). Natomiast J. J. pracował wówczas na jedną zmianę.

(zeznania świadka U. U. (1) e-protokół rozprawy
z 23 czerwca 2025 r. 01:01:49-01:11:53 – płyta CD k. 112)

Z zestawienia operacji bankowych ubezpieczonego wynika, że w okresie świadczenia pracy przez ubezpieczonego na rzecz płatniczki składek dokonywane były operacje kartą bankową w następujących w dniach i godzinach:

- zakup w kwocie 2,59 zł w dniu 13 września 2024 r. o godzinie 19:12, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 5,99 zł w dniu 25 września 2024 r. o godzinie 19:02, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 6,90 zł w dniu 26 września 2024 r. o godzinie 19:00, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinie 14-22,

- zakup w kwocie 18,99 zł w dniu 3 lutego 2025 r. o godzinie 18:56, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 2,90 zł w dniu 4 lutego 2025 r. o godzinie 18:57, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 9 zł w dniu 14 lutego 2025 r. o godzinie 12:51, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 6-14,

- zakup w kwocie 58,68 zł w dniu 18 lutego 2025 r. o godzinie 19:24, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 14,99 zł w dniu 18 lutego 2025 r. o godzinie 19:24, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 40 zł w dniu 18 lutego 2025 r. o godzinie 19:24, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 20,70 zł w dniu 20 lutego 2025 r. o godzinie 19:07, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 17,99 zł w dniu 20 lutego 2025 r. o godzinie 19:07, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 5 zł w dniu 4 marca 2025 r. o godzinie 19:15, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22;

- zakup w kwocie 2,20 zł w dniu 4 marca 2025 r. o godzinie 19:15, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 37 zł w dniu 4 marca 2025 r. o godzinie 19:15, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 5 zł w dniu 6 marca 2025 r. o godzinie 19:15, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22,

- zakup w kwocie 18,99 zł w dniu 21 marca 2025 r. o godzinie 19:25, podczas gdy z list obecności wynika, że tego dnia ubezpieczony miał pracować w godzinach 14-22.

(zestawienie operacji bankowych na płycie CD k. 257, lista obecności w załączonej dokumentacji dotyczącej płatnika)

Z karty bankowej wnioskodawcy korzysta również jego żona. W godzinach jego pracy małżonka mogła również płacić jego kartą, w tym dokonywać płatności w sklepie wirtualnym. Oprócz tego część płatności to płatności realizowane automatycznie w związku z subskrypcjami aplikacji internetowych.

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 marca 2026 r. 00:12:10-00:16:02 – płyta CD k. 272 w związku z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 23 czerwca 2025 r. 00:03:41:00:28:38 – płyta CD k. 112)

W maju 2023 r. przychód Ł. U. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 271.794,46 zł, a dochód wyniósł 127.947,58 zł. W czerwcu 2023 r. przychód wyniósł 203.150,40 zł, a dochód wyniósł 84.173,41 zł. W lipcu 2023 r. przychód wyniósł 151.903,55 zł, a dochód 39.072,74 zł. W sierpniu 2023 r. przychód wyniósł 220.429,93 zł, a dochód 81.350,15 zł. We wrześniu 2023 r. przychód wniósł 168.740,36 zł, a dochód 18.227,08 zł.
W październiku 2023 r. przychód wyniósł: 231.528,32 zł, a dochód 30.441,12 zł. W listopadzie 2023 r. przychód wyniósł 269.856,94 zł, a dochód 44.026,25 zł. W grudniu 2023 r. przychód wyniósł 211.151,24 zł, a dochód 29.219,00 zł. W styczniu 2024 przychód wyniósł 151.893,95 zł, a dochód wyniósł 11.106,63 zł. W lutym 2024 r. przychód wyniósł 174.284,87 zł, a dochód: 28.588,79 zł. W marcu 2024 r. przychód wyniósł 175.341,20 zł, a dochód wyniósł: 19.610,20 zł. W kwietniu 2024 przychód wyniósł 212.239,47 zł, a dochód: 37.057,58 zł. W maju 2024 r. przychód wyniósł 208.703,74 zł, a dochód wyniósł 18.907,89 zł. W czerwcu 2024 r. przychód wyniósł 269.377,70 zł, a dochód 27.158,93 zł. W lipcu 2024 r. przychód wyniósł 269.377,70 zł, a dochód 27.158,93 zł. W sierpniu 2024 r. przychód wyniósł 286.110,27, a dochód wyniósł 15.107,56 zł. We wrześniu 2024 r. przychód wyniósł 219.833,96 zł, a dochód: 27.558,07 zł.
W październiku 2024 r. przychód wyniósł 350.245,36 zł, a dochód wyniósł 90.549,68 zł.
W listopadzie 2024 r. przychód wyniósł 240.101,26 zł, a dochód wyniósł 66.078,27 zł.
W grudniu 2024 r. przychód wyniósł 319.053,44 zł, a dochód wyniósł: 64.111,36 zł. W styczniu 2025 r. przychód wyniósł 163.216,44 zł, a dochód 44.875,58 zł. W lutym 2025 r. przychód wyniósł: 185.052,12 zł, a dochód wyniósł: 44.329,05 zł. W marcu 2025 przychód wyniósł: 187.887,58 zł, a dochód wyniósł: 27.242,54 zł. W kwietniu 2025 r. przechód wyniósł: 222.441,42 zł, a dochód wyniósł: 69.430,60 zł.

(bilans firmy w załączonej dokumentacji dotyczącej płatnika)

Oprócz wnioskodawcy, płatnik zatrudnia L. B. na stanowisku kierowcy-magazyniera od 19 kwietnia 2022 r., X. S. na stanowisku formiarki od 17 stycznia 2022 r., U. U. (1) na stanowisku kierownika produkcji od 17 lipca 2023 r., J. J. na stanowisku barwiarza od 4 września 2024 r. oraz U. N. na stanowisku formiarki rajstop od 5 czerwca 2023 r. Wcześniej, w okresie od 2 listopada 2023 r. do 3 lipca 2024 r. płatniczka zatrudniała: na stanowisku barwiarza U. X., D. B. – również na stanowisku barwiarza – od 17 lipca 2023 r. do
30 czerwca 2024 r., Ł. S. na stanowisku magazyniera od 1 marca 2022 r. do 31 stycznia 2024 r., a także G. L. – na stanowisku barwiarza kierowcy – od
17 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2025 r. Pracownicy ci zarabiali wynagrodzenia minimalne.

(listy pracowników w załączonej dokumentacji dotyczącej płatnika, zestawienie pracowników k. 234-235)

Pracownik U. X. korzystał ze zwolnienia lekarskiego od 26 lutego 2024 r. do 2 lipca 2024 r., natomiast pracownik G. L. przebywał na urlopie bezpłatnym
w okresie od 1 marca 2022 r. do 30 kwietnia 2024 r. oraz od 1 do 31 stycznia 2025 r. Pracownik Ł. S. przebywał na zwolnieniu lekarskim od 31 maja do 28 czerwca 2023 r., od 17 sierpnia do 14 września 2023 r., oraz od 4 do 29 grudnia 2023 r. X. S. przebywała na zwolnieniu lekarskim od 14 do 31 grudnia 2022 r. U. U. (2) przebywał na zwolnieniu lekarskim od 2 do 9 stycznia 2024 r., a U. N. przebywała na zwolnieniu lekarskim od 7 do 14 stycznia 2025 r.

(listy pracowników w załączonej dokumentacji dotyczącej płatnika, zestawienie pracowników k. 234-235)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, zeznań przesłuchanych w sprawie świadków: J. J. oraz U. U. (1), jak również ubezpieczonego. Sąd bowiem uznał za wiarygodne zeznania, z których wynika, że pomiędzy istniał rzeczywisty stosunek pracy, spełniający wszystkie kryteria zawarte w art. 22 § 1 k.p. Zeznania te są spójne i korespondują ze sobą wzajemnie, a także nie zachodzi sprzeczność tych zeznań z dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy. Zeznania ubezpieczonego oraz przesłuchanych w sprawie świadków były logiczne i wzajemnie się uzupełniały, a także znajdowały potwierdzenie w dokumentach, które znajdują się w aktach niniejszej sprawy,
w tym w załączonych aktach organu rentowego. Na podstawie powyższych dowodów Sąd ustalił charakter pracy wnioskodawcy w spornym okresie, godziny jego pracy i miejsce jej wykonywania oraz warunki w jakich pracował ubezpieczony, a także ustalił jakie konkretnie czynności wykonywał oraz pod czyim kierownictwem wykonywał pracę.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy
z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 199 ze zm., ustawa systemowa, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), pracownicy, to jest osoby pozostające w stosunku pracy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Przy tym o uznaniu stosunku łączącego dwie osoby za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy.

Według art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.), przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne. (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego
w Lublinie z 17 stycznia 2006 roku, III AUa 433/2005, Wspólnota 2007/25/51] Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest zatem uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy. (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2005 roku, II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15-16/251).

Zgodnie zaś z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Ujmując najogólniej, z pozornością mamy do czynienia wówczas, gdy strony swobodnie i z rozmysłem tworzą czynność prawną ujawnioną, której treść nie stanowi odzwierciedlenia ich rzeczywistych zamiarów. Strony stwarzają pozór rzeczywistego dokonania czynności prawnej o określonej treści, podczas gdy tak naprawdę nie chcą wywołać żadnych skutków prawnych, lub też wywołać inne, niż w pozornej czynności deklarują.
(B. Lewaszkiewicz-Petrykowska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, wyd. II, red. P. Księżak, M. Pyziak-Szafnicka, Warszawa 2014, art. 83).

O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa w sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa. (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 roku, II UK 334/07, OSNP 2009, nr 23-24, poz. 321).

Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże, nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2001 roku, III UKN 258/00, OSNAP 2002/21/527).

Warto przy tym przypomnieć, że stosunek pracy wyróżnia się koniecznością osobistego wykonywania pracy, podporządkowaniem pracownika pracodawcy, stałym wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy na jego ryzyko oraz odpłatnością pracy. Zasada osobistego świadczenia oznacza, że pracownik ma obowiązek wykonywać pracę samodzielnie, osobiście i nie może samowolnie, bez zgody pracodawcy powierzyć pracy innej osobie. Wymóg osobistego świadczenia pracy wiąże się z osobistymi przymiotami pracownika takimi jak kwalifikacje, wiek, doświadczenie itp. Zasada ciągłości świadczenia pracy polega na tym, że pracownik ma obowiązek wykonać określone czynności w powtarzających się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej go z pracodawcą. Nie chodzi tutaj zatem o sytuację jednorazowego wykonania pewnej czynności lub ich zespołu składającego się na określony rezultat. Właściwym przedmiotem umowy o pracę jest świadczenie pracy w sposób ciągły, powtarzający się i polegający na oddaniu swojej zdolności do pracy do dyspozycji innego podmiotu. (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 14 grudnia 1999 r., (...) PKN 451/99, OSNP 2001/10/337, M.Prawn. 2001/11/575).

W przedmiotowej sprawie organ rentowy stanął na stanowisku, że umowa o pracę zawarta między ubezpieczonym S. F., a płatniczką składek Ł. U. została zawarta jedynie dla pozoru w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego
W ocenie Sądu, na gruncie niniejszej sprawy trudno jednak zgodzić się z tym stanowiskiem.

Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca dowiedział się o zwalniającym się u płatniczki miejscu pracy od D. B., który wówczas planował zakończyć zatrudnienie w firmie (...)
z uwagi na wyjazd za granicę. Zeznania wnioskodawcy w tym zakresie znajdują potwierdzenie w zestawieniu pracowników zatrudnionych u płatnika, z których wynika, że D. B. rzeczywiście pracował do 30 czerwca 2024 r., a później jego stanowisko zwolniło się. Przy tym wnioskodawca został zatrudniony we wrześniu 2024 r., gdyż w okresie wakacji szkolnych zapotrzebowanie na produkowane przez płatniczkę rajstopy spada.

Ze wszechstronnej analizy materiału dowodowego w postaci zeznań ubezpieczonego,
a także niezainteresowanych wynikiem toczącego się postępowania świadków: J. J. i U. U. (1), ubezpieczony rzeczywiście wykonywał na rzecz płatniczki pracę spełniającą wszystkie wymagania stawiane przez art. 22 § 1 k.p. Skarżący pracował bowiem u płatniczki w systemie zmianowym, w godzinach od 6:00 do 14:00 i od 14:00 do 22:00. Wnioskodawca pracował jako zmiennik J. J.. Oprócz nich na stanowisku barwiarza zatrudniony był również G. L., który pracował w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawca pracował w systemie dwuzmianowym – od 6:00 do 14:00 oraz od 14:00 do 22:00. Do jego obowiązków należało barwienie gotowych produktów
z lycry elastycznej. Przy tym podlegał on kierownictwu tak Ł. U. jako właścicielce firmy, jak i bezpośredniemu kierownictwu U. U. (1) – zatrudnionego na stanowisku kierownika produkcji.

Przy tym zauważenia wymaga, że ubezpieczony jest osobą posiadającą duże doświadczenie w pracy barwiarza. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie od 6 maja 2011 r. do 29 sierpnia 2017 r. wnioskodawca był zatrudniony w firmie (...) na stanowisku barwiarza, na tym stanowisku był zatrudniony również od
30 sierpnia 2017 r. do 21 marca 2018 r. u pracodawcy (...) sp. z o.o. oraz w (...) sp. z o.o. od 22 marca 2018 r. do 30 listopada 2019 r., a także w (...) Sp. Jawna w okresie od 2 grudnia 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. oraz od
1 maja 2020 r. do 31 lipca 2020 r. Natomiast w okresie od 1 września 2020 r. do 30 września 2022 r. ubezpieczony był zatrudniony na stanowisku barwiarza w (...) U. P.. Zatem zatrudnienie wnioskodawcy na stanowisku barwiarza przez płatniczkę wydaje się jak najbardziej uzasadnione – biorąc pod uwagę jego dotychczasowe wieloletnie doświadczenie na tym stanowisku.

Sąd miał przy tym na uwadze, że w orzecznictwie wskazuje się, iż przy ocenie pozorności umowy o pracę przesłankami istotnymi dla oceny ważności tej umowy są racjonalność zatrudnienia i potrzeba zatrudnienia pracownika. (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 13 września 2022 roku, III AUa 273/22, LEX: (...)). W ocenie Sądu Okręgowego zatrudnienie wnioskodawcy było jednak racjonalne mając na uwadze, że
z obszernej dokumentacji finansowej przedstawionej przez płatniczkę wynika, że kondycja finansowa płatniczki związana z prowadzoną działalnością gospodarczą, zarówno na ponad rok przed zatrudnieniem S. F., jak i w okresie spornym była dobra i pozwalała na zatrudnienie ubezpieczonego w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie od maja 2023 r.
do kwietnia 2025 r. płatniczka z tytułu prowadzonej działalności w każdym miesiącu odnosiła zysk wynoszący minimum kilkanaście tysięcy złotych, a w przypadku wielu miesięcy – wynoszący kilkadziesiąt tysięcy złotych. Przy tym miesięczne przychody z tytułu jej działalności oscylowały wokół kwoty 200.000 zł. Nie można zatem czynić płatniczce
i ubezpieczonemu zarzutu, że zatrudnienie wnioskodawcy było nieracjonalne, gdyż płatniczka nie miałaby środków na pokrycie kosztów związanych z zatrudnieniem ubezpieczonego.

Przy tym nie można uznać, że płatniczka nie miała potrzeby zatrudnienia wnioskodawcy. Jak już Sąd wspominał powyżej, S. F. został bowiem zatrudniony po tym, gdy na przełomie czerwca i lipca 2024 r. pracę u płatnika zakończyli barwiarze: D. B. oraz U. X.. Właśnie to na ich miejsca we wrześniu (ze względu na spadek liczby zamówień w trakcie wakacji szkolnych) zostali zatrudnieni: wnioskodawca oraz J. J.. Powyższy fakt wynika zarówno z zeznań wnioskodawcy, świadków, jak i z przedstawionych list pracowników. Zupełnie niezasadna są zatem twierdzenia organu rentowego zmierzające do tego, że stanowisko, na którym ubezpieczony pracował było sztucznie utworzone jedynie w celu wykreowania stosunku pracy – tym bardziej, że wnioskodawca po operacji powrócił do pracy u płatniczki i nadal tam pracuje.

Nie bez znaczenia na gruncie niniejszej sprawy jest także to, że ustalone
w umowie wynagrodzenie wnioskodawcy nie było wygórowane (co mogłoby sugerować, że celem stron jest uzyskanie jak najwyższego zasiłku chorobowego) – ubezpieczony został bowiem zatrudniony za wynagrodzeniem minimalnym. Jego wynagrodzenie nie było zatem
w nieuzasadniony sposób wygórowane w porównaniu z innymi pracownikami. Na to, że sporna umowa była rzeczywista, a nie pozorna wskazuje także to, że wnioskodawca posiada wieloletnie doświadczenie w pracy na stanowisku barwiarza. Zatem został on zatrudniony przez płatniczkę do pracy na stanowisku adekwatnym do jego umiejętności.

Sąd miał przy tym na uwadze, że przed zawarciem umowy o pracę wnioskodawca był osobą bezrobotną niepobierającą zasiłku dla bezrobotnych, a zatem niepodlegającą ubezpieczeniom społecznym. Oczywiste jest więc, że z uwagi na zbliżający się termin planowej operacji ortopedycznej i pogorszający się stan zdrowia związany z uszkodzeniem kolana wolą wnioskodawcy z pewnością było znalezienie tytułu do ubezpieczenia chorobowego. Jednak to, że ubezpieczony w rzeczywiście wykonywał umowę o pracy - zawarł sporną umowę w dniu
4 września 2024 r. mając już wówczas świadomość, że na kwiecień 2025 r. ma zaplanowany zabieg operacyjny, na skutek którego przez dłuższy czas będzie niezdolny do pracy nie może świadczyć o tym, że sporna umowa została zawarta dla pozoru – z zamiarem nieświadczenia pracy i jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Zaakcentować przy tym jednak należy, że przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych nie uzależniają skuteczności nawiązania stosunku pracowniczego od czasookresu trwania konkretnej umowy, od długości wcześniej przysługującej ochrony ubezpieczeniowej, czy też od stanu zdrowia pracownika. Z tego wynika, że nagłe przerwanie relacji z pracodawcą bądź nieprzystąpienie do realizacji umowy o pracę w ustalonym czasie z powodu pogorszenia stanu zdrowia pracownika, nie może wpływać negatywnie na powstały stosunek ubezpieczenia społecznego i skutki z niego wynikające. Dla powstania wskazanych skutków konieczne jest bowiem skuteczne nawiązanie umowy o pracę. Skutku takiego nie rodzi jedynie zawarcie przez strony umowy o pracę bez woli jej realizacji, nawet jeżeli strony podejmują jakieś czynności, które mają na zewnątrz pozorować realizację umowy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 maja 2014 r., III AUa 826/13, LEX nr 1493761).

Mając na uwadze powyższy pogląd, należy wskazać, że o pozorności zawartej umowy o pracę nie może przy tym przemawiać to, że ubezpieczony w momencie zawierania umowy miał wyznaczony termin operacji ortopedycznej, w związku z przeprowadzeniem której musiał przebywać na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. W przypadku zamiaru rzeczywistego świadczenia pracy przez pracownika, nie ma bowiem znaczenia to, że jego motywacją (nawet główną) do zawarcia umowy o pracę jest uzyskanie ochrony ubezpieczeniowej. Umowa taka nie może być wówczas uznawana za pozorną. (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2023 r., II USK 6/23, LEX nr 3570816, wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 2021 r., III USKP 82/21, OSNP 2022, nr 10, poz. 102). O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można bowiem mówić tylko wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 roku w sprawie o sygn. akt: (...) UK 43/10, LEX nr 619658)

Sąd pragnie zwrócić uwagę, że choć odbycie przez pracownika badań wstępnych nie musi świadczyć o tym, że stosunek pracy był rzeczywisty, to w niniejszej sprawie, na rzeczywisty zamiar zawarcia przez strony umowy o pracę wskazuje również to, że
w skierowaniu wystawionym przez płatniczkę w dniu 2 września 2024 r. bardzo precyzyjnie określono czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe na stanowisku pracy, na którym zatrudniony był wnioskodawca. Mając zatem na uwadze koszty badania wstępnego związane z przeprowadzeniem wstępnego badania lekarskiego przy czterech wskazanych powyżej czynnikach, a także bardzo precyzyjne określenie tych czynników, fakt ten również powinien przemawiać, że wolą pracodawcy było rzeczywiste zatrudnienie na stanowisku barwiarza, a nie jedynie formalne zawarcie umowy.

W ocenie Sądu również to, że ubezpieczony miał wypłacane wynagrodzenie w gotówce nie może przemawiać za uznaniem, że umowa o pracę zawarta przez wnioskodawcę
z płatnikiem miała charakter pozorny. Wynagrodzenie w formie gotówkowej było bowiem wypłacane także innym pracownikom zatrudnionym przez płatniczkę, a w aktach osobowych znajduje się stosowne oświadczenie wnioskodawcy o woli przekazywania całości otrzymywanego przez płatnika wynagrodzenia w formie gotówki – nie doszło zatem do naruszenia art. 86 § 3 k.p.

Odnosząc się w końcu do zarzutów organu rentowego, że wnioskodawca w trakcie godzin, które miały być jego godzinami pracy dokonywał płatności kartą płatniczą, to w ocenie Sądu wiarygodne jest wskazywane przez ubezpieczonego uzasadnienie takiego stanu rzeczy, iż dzielił on się kartę ze swoją małżonką w ten sposób, że wnioskodawca płacił kartą podpiętą do wirtualnego portfela w telefonie komórkowym, a jego małżonka – kartą plastikową. Oprócz tego część płatności to płatności realizowane automatycznie w związku z subskrypcjami aplikacji internetowych, zresztą transakcje opiewają na drobne kwoty, co potwierdzałoby stanowisko wnioskodawcy.

Na marginesie tylko należy wskazać, bowiem „listę operacji na koncie” wnioskodawca złożył już po zamknięciu rozprawy, że większość transakcji, które pełnomocnik organu wskazał jako dokonywane w godzinach pracy – w rzeczywistości była dokonywana dzień wcześniej. Wskazują na to daty w rubryce „ data operacji”.

W konsekwencji, po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego
i wobec ustalonych w sprawie faktów, tutejszy Sąd nie ma najmniejszych wątpliwości, że w spornym okresie pomiędzy ubezpieczonym, a płatniczką istniał rzeczywisty stosunek pracy, spełniający wszystkie wymagania stawiane przez art. 22 § 1 k.p. Praca była bowiem wykonywana przez ubezpieczonego, odpłatnie, stale, pod kierunkiem płatniczki,
a także w określonym przez nią miejscu i czasie.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że S. F. jako pracownik u płatnika składek (...) (...) Ł. U. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu
i wypadkowemu od dnia 4 września 2024 roku.