Uzasadnienie z 6 lipca 2026, sygn. I Cz 57/26

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 15 maja 2026 r. - k. 387

Powódka Z. L. w pozwie wniesionym przeciwko (...) S.A. w N. domaga się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 187.978,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 07 czerwca 2025 r. do dnia zapłaty w związku z nieważnością umowy o kredyt mieszkaniowy (...) B. hipoteczny z oprocentowaniem zmiennym nr (...) z dnia 30 lipca 2009 r.

Na wypadek oddalenia żądania głównego powódka zgłosiła roszczenie ewentualne wnosząc o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz łącznie kwoty 103.581,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia
07 czerwca 2025 r. do dnia zapłaty z uwagi na nieważność, względnie bezskuteczność, niektórych postanowień umownych wskazanych w niniejszym pozwie i określonych jako niedozwolone postanowienia umowne.

Nadto, powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W toku niniejszego postępowania pozwany Bank złożył wniosek o wyłączenie Sędziego Sądu Okręgowego w Suwałkach A. N. od rozpoznawania przedmiotowej sprawy.

Uzasadniając powyższy wniosek pozwany wskazał, iż żądnie powódki sformułowane w pozwie inicjującym niniejsze postępowanie zostało oparte o ustalenie, że określone w spornej umowie kredytowej postanowienia powiązane ze stawką (...) są bezskuteczne lub nieważne. Natomiast sędzia (...), rozpoznająca przedmiotową sprawę, jak wynika z jej oświadczenia majątkowego, posiada dwa zobowiązania kredytowe oparte o zmienne oprocentowanie w walucie PLN, o czym pozwany dowiedział się po terminie rozprawy przeprowadzonej w sprawie. W ocenie pozwanego, powyższe okoliczności świadczą o możliwym przyjęciu określonych założeń przy rozpoznawaniu sprawy, co uniemożliwia jej bezstronne rozpoznanie. W tym zakresie pozwany podniósł, iż fakt pozostawania przez sędzię Joannę Walczuk stroną dwóch umów o treści analogicznej lub podobnej do przedmiotowej umowy kredytowej, w tym umowy kredytu opartej o zmienne oprocentowanie i stawkę (...) – z zastrzeżeniem dodatkowo oceny okoliczności niniejszej sprawy i braku poinformowania o tym stron – stwarza legitymowaną wątpliwość co do jej bezstronności, gdyż powstała realna, obiektywna i uzasadniona obawa, że przełoży ona pogląd prawny, wynikający z dokonanej uprzednio na własny użytek oceny zawartej przezeń umowy, na rozstrzyganą sprawę. Zdaniem pozwanego, nie można wykluczyć obawy, że sędzia Joann Walczuk może być postrzegana w toku przedmiotowego postepowania, jako kierująca się innymi względami niż wyłącznie merytoryczne, skoro kierunek ten może wpływać na zasadność jej roszczeń wobec banku, wynikających z zawarcia analogicznej umowy, a więc na jej osobisty interes.

W odpowiedzi na powyższy wniosek powódka domagała się jego oddalenia, jako całkowicie bezzasadnego, niezwłocznego rozpoznania wniosku przez Sąd celem sprawnego przeprowadzenia postępowania oraz obciążenia pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości według norm przepisanych, w związku z oczywiście niewłaściwym postępowaniem strony pozwanej, niezależnie od wyniku sprawy, zgodnie z art. 103 § 1 k.p.c..

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2025 r., sygn. akt: I C 884/25, Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny oddalił wniosek pozwanego (...) S.A. z siedzibą w N. o wyłączenie od rozpoznania sprawy sygn. akt: I C 884/25 sędziego (...).

Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd wskazał, że opierając się na regulacji art. 49 k.p.c. i orzecznictwie Sądu Najwyższego traktującym o tejże kwestii, przyjął, iż w sprawie niniejszej nie ujawniły się żadne konkretne okoliczności uzasadniające wyłączenie dotychczasowej sędzi referent. W szczególności Sąd wskazał, że we współczesnym społeczeństwie powszechne jest korzystanie z różnorakich kredytów, bardzo często oprocentowanych z zastosowaniem wskaźnika (...) i przy skrupulatnej realizacji postulatu wyrażonego we wniosku o wyłączenie, aby nie orzekał sędzia, który ma „wiborowy” kredyt, mogłoby się okazać, że brak jest sędziów orzekających w takich sprawach. W tym zakresie Sąd podkreślił, iż sędziowie są stronami wielu stosunków zobowiązaniowych, uczestniczą w życiu publicznym, społecznym i gospodarczym na takich samych zasadach, jak inni obywatele; korzystają z dostępnych na rynku towarów i usług, w tym produktów bankowych, zawierając umowy kredytowe o różnym charakterze podobnie, jak inni konsumenci. Przyjęcie zatem ogólnego założenia, że sam fakt zaciągnięcia przez sędziego zobowiązania na podstawie umowy o kredyt powoduje z definicji, że nie jest on bezstronny i obiektywny oraz zobowiązuje go do wyłączenia się „z góry” od rozpoznania każdej, podobnej do niniejszej, sprawy zawisłej między kredytobiorcą i bankiem, w ocenie Sądu, prowadzi do konsekwencji szkodliwych zarówno z punktu widzenia sprawności i wydolności wymiaru sprawiedliwości, jak i szeroko pojmowanego interesu publicznego. Przytaczając treść wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 10 kwietnia 2019 r., IV CSK 279/18, Sąd I instancji podniósł, iż sędziowie posiadają legitymację czynną i bierną w sprawach pracowniczych, niejednokrotnie w tego typu sprawach sądy pracy muszą dokonywać wykładni przepisów usp czy aktów wykonawczych wydanych do tej ustawy, które dotyczą przecież wszystkich sędziów. W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji, przyjęcie tezy forsowanej przez pozwanego prowadziłoby do wniosku, że sędzia nie mógłby orzekać w tego typu spawach tytko dlatego, że mógłby korzystnie dla sędziego czy sędziów zinterpretować wspomniane akty prawne i pośrednio ukształtować korzystnie dla siebie linię orzeczniczą. Taka interpretacja przepisów art. 49 k.p.c. uniemożliwiałaby orzekanie przez sędziów również w sprawach związanych z ubezpieczeniami, w sprawach dotyczących wspólnot czy spółdzielni mieszkaniowych, jeżeli sędzia lub współmałżonek sędziego posiadałby polisę AC lub OC lub byłby członkiem jakiejkolwiek wspólnoty czy spółdzielni. Taka interpretacja przepisów storpedowałaby funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. W przekonaniu Sądu I instancji, analogicznie zatem, fakt posiadania przez sędzię Sądu Okręgowego w Suwałkach Joannę Walczuk zobowiązań kredytowych opartych o zmienne oprocentowanie w walucie PLN nie skutkuje zasadnością twierdzeń wnioskodawcy.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pozwany (...) S.A. z siedzibą w N. zaskarżając je w całości i zarzucając mu:

1.  naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 49 § 1 k.p.c. w zw. z art. 49 § 2 k.p.c., poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że bycie przez sędziego stroną analogicznej umowy, jak ta będąca przedmiotem wyrokowania, nie stanowi o braku bezstronności Sądu, podczas gdy takie związanie sędziego analogiczną umową kredytową budzi uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sędziego i ma na celu ochronę także jego interesów majątkowych;

2.  błąd w ustaleniach faktycznych prowadzący do wniosku, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłącznie sędziego.

W konsekwencji powyższego, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędziego Sądu Okręgowego (...) oraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów procesu w postępowaniu zażaleniowym, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Powódka w odpowiedzi na zażalenie pozwanego wniosła o jego oddalenie jako w całości bezzasadnego oraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Zażalenie wywiedzione przez pozwanego nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaufanie do sądów w społeczeństwie demokratycznym ma znaczenie zasadnicze. Prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd jest jednym z elementów szeroko rozumianego prawa do rzetelnego procesu. Jest ono gwarantowane nie tylko na poziomie krajowym, ale również międzynarodowym i jest ściśle związane z prawem do rozpoznania sprawy przez sąd niezawisły.

W myśl art. 49 k.p.c. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. O tym czy wyłączenie sędziego jest uzasadnione, decydować muszą fakty, a więc wszelkie okoliczności obiektywne, które mogłyby świadczyć o zróżnicowanym traktowaniu uczestników postępowania przez sędziego i wywoływać zarówno u strony, jak i u postronnego obserwatora wątpliwości co do obiektywizmu sędziowskiego ( por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. P 8/07, I. nr (...) ). Do wyłączenia wystarcza już samo pojawienie się wątpliwości co do bezstronności; wątpliwości te muszą jednak mieć swoją podstawę, a nie wynikać z samego subiektywnego przekonania strony. Odczucie takie musi być uzasadnione w okolicznościach danej sprawy.

W realiach niniejszej sprawy należy uznać, iż Sąd Okręgowy słusznie oddalił wniosek pozwanego o wyłączenie od rozpoznania przedmiotowej sprawy sędzi (...) uznając, że nie zaszły podstawy do jej wyłączenia na podstawie
art. 49 k.p.c.

Sąd Odwoławczy podziela powyższą konstatację Sądu Okręgowego, przyjmując iż w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do wyłączenia sędzi Sądu Okręgowego w Suwałkach (...) ani z mocy samej ustawy (art. 48 k.p.c.), ani na wniosek skarżącego, nie zaistniała bowiem okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (art. 49 k.p.c.).

Strona wnosząca o wyłączenie sędziego powinna, zgodnie z treścią
art. 50 § 1 k.p.c., uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na gruncie niniejszej sprawy natomiast skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, które uprawdopodobniłyby brak bezstronności sędziego. Za takie okoliczności nie można bowiem uznać subiektywnych przekonań skarżącego o stronniczości sędziego, czy też prowadzenia przez niego danego postępowania w takim kierunku, aby w jego wyniku uzyskać korzyści osobiste.

Dokonując analizy przebiegu rozprawy przeprowadzonej przez sędzię(...) w dniu 04 listopada 2025 r., tj. przed wniesieniem przez pozwanego niniejszego wniosku o wyłączenie sędziego, jak również sposobu dotychczasowego procedowania sędzi w przedmiotowej sprawie, Sąd Odwoławczy doszedł do przekonania, iż powyższe okoliczności podnoszone przez skarżącego w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż na aprobatę Sądu Odwoławczego nie zasługiwał podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy regulacji art. 49 § 1 k.p.c. w zw. z art. 49 § 2 k.p.c., poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że bycie przez sędziego stroną analogicznej umowy, jak ta będąca przedmiotem wyrokowania, nie stanowi o braku bezstronności Sądu, podczas gdy takie związanie sędziego analogiczną umową kredytową budzi uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sędziego i ma na celu ochronę także jego interesów majątkowych.

Pozwany bowiem nie wykazał jakimkolwiek środkiem dowodowym by SSO (...) związana była umową kredytową o treści analogicznej do tej, którą związane są strony postępowania. Natomiast, nawet gdyby przyjąć, iż faktycznie sędzia (...) zaciągnęła zobowiązanie kredytowe wyrażone w walucie polskiej i oparte o zmienne oprocentowanie, którego podstawowym wyznacznikiem jest wskaźnik referencyjny (...), zdaniem Sądu Odwoławczego, okoliczność posiadania przez sędziego tego typu kredytu nie stanowi realnego i istotnego zagrożenia bezstronności sędziego prowadzącego do jego wyłączenia w sprawie podobnego kredytu.

Jak słusznie zauważył Sąd Okręgowy, kredyt zaciągnięty przez sędziego referenta orzekającego w niniejszej sprawie nie ma żadnego związku z przedmiotem rozstrzyganego przez sędziego sporu. W związku z tym sędzia nie jest zainteresowana rozstrzygnięciem tego konkretnego sporu.

Nieprzekonujące są również podnoszone przez pozwanego argumenty, że sam fakt posiadania kredytu opartego o zmienną stopę procentową przez sędziego uniemożliwia mu dokonanie obiektywnej oceny sporu, albowiem jest on zainteresowany konkretnym orzeczeniem w tej sprawie, które może mieć wpływ na jego obowiązki lub prawa wynikające z własnej, analogicznej umowy kredytu.

Powołane twierdzenie jest o tyle nieuprawnione, iż sędzia nie jest związany tożsamą umową kredytową jak poddana pod ocenę w niniejszej sprawie. Ponadto, sędzię (...) ze stronami przedmiotowego postępowania nie łączą żadne stosunki osobiste, zawodowe, ani majątkowe.

Tym samym nie sposób podzielić stanowiska, iż orzeczenie zapadłe w niniejszej sprawie, mogłoby w jakikolwiek sposób mieć wpływ na ocenę stosunku kredytowego, którego stroną jest sędzia, a tym samym nie mogłoby mieć przełożenia na jej sytuację osobistą, czy majątkową. Poczynione przez pozwanego założenie, jest tak daleko idące, że mieści się jedynie w sferze przypuszczeń i sugestii, a nie racjonalnych przesłanek, które pozwalałyby na formułowanie - z punktu widzenia postronnego obserwatora - obaw o brak obiektywizmu sędziego ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2015 r., III PO 7/15, I. nr (...)).

Nie ma racjonalnych podstaw do twierdzenia, że wyrok zapadły w niniejszej sprawie może mieć jakikolwiek wpływ na kształtowanie się linii orzeczniczej sądów powszechnych. Faktem ogólnie znanym jest stały napływ do sądów w całej Polsce dużej liczby spraw związanych z kredytami zawartymi w walucie PLN i zmiennym oprocentowaniem, w których kredytobiorcy powołują się na wadliwość tego typu umów. Przy tak dużej liczbie podobnych spraw, nie istnieją żadne racjonalne i logiczne względy pozwalające na przyjęcie, że akurat wyrok zapadły w sprawie niniejszej zdołałby w jakikolwiek sposób wpłynąć na orzecznictwo sądowe w innych podobnych sprawach w sposób korzystny dla sytuacji majątkowej sędzi (...), które w znacznych ilościach toczą się w sądach.

Co więcej, zauważyć należy, że orzecznictwo sądów okręgowych ma daleko mniejszy wpływ na judykaturę niż orzecznictwo sądów apelacyjnych, a zwłaszcza Sądu Najwyższego. Tym samym wpływ orzeczenia zapadłego w niniejszej sprawie na orzecznictwo innych sądów jest już nie tylko mało prawdopodobny, ale w ogóle czysto teoretyczny, tym bardziej, że wyrok ten będzie mógł zostać skontrolowany przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku, a w takim wypadku dopiero stanowisko tego sądu będzie mogło mieć ewentualnie wpływ na orzecznictwo innych sądów.

W związku z powyższym nieuzasadnione jest założenie, że sędzia prowadząca niniejszą sprawę może dokonać kalkulacji, iż wydanie wyroku korzystnego z jej punktu widzenia może jakkolwiek służyć jej interesom, ponieważ kalkulacja taka byłaby nierozsądna. Przyczyną wyłączenia sędziego może być zaś okoliczność jedynie rozsądna, poważna i prawdopodobna.

Jak słusznie podniósł Sąd Okręgowy, tak jak pozostali obywatele RP, sędziowie są stronami wielu stosunków zobowiązaniowych i uczestniczą w życiu publicznym, społecznym i gospodarczym na powszechnie obowiązujących zasadach. Zatem zawierają także umowy kredytowe, w których występują jako konsumenci, a których cel, warunki i charakter są różne. Przyjęcie zatem ogólnego założenia, że sam fakt zaciągnięcia przez sędziego zobowiązania na podstawie umowy o kredyt ze zmiennym oprocentowaniem powoduje z definicji, że nie jest on bezstronny i obiektywny oraz zobowiązuje go do wyłączenia się od rozpoznania każdej sprawy podobnej do niniejszej, zawisłej między kredytobiorcą i bankiem, prowadzi do konsekwencji szkodliwych zarówno z punktu widzenia sprawności i wydolności wymiaru sprawiedliwości, jak i szeroko pojmowanego interesu publicznego ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV CSK 279/18, I. nr 1894212).

Powyższe rozważania znajdują potwierdzenie również w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., III CZP 83/22 ( I. nr (...) ), w której to wskazano jednoznacznie, iż z językowego ujęcia art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. [verbum legis - „(…) oddziaływa na jego prawa lub obowiązki”] płynie jasny wniosek, że dla traktowania sprawy, w której sędzia nie jest stroną, jako „własnej” sprawy sędziego, związek między rozstrzygnięciem o żądaniu (wynikiem sprawy) a prawami lub obowiązkami sędziego musi mieć kauzalny charakter w tym sensie, że w następstwie relacji między sędzią a stroną wyrok kształtuje nie tylko sytuację prawną stron, lecz także sędziego. Nie jest wystarczające to, że wyrok może w przyszłości hipotetycznie wpłynąć na prawa lub obowiązki sędziego (por. odmiennie art. 24 § 1 pkt 1 in fine k.p.a.) – wpływ ten musi być rzeczywisty, a nie jedynie prognozowany lub prawdopodobny – i dotyczyć aktualnej sytuacji prawnej sędziego, nie zaś jedynie jego sytuacji faktycznej. O relacji takiej można mówić nie tylko wtedy, gdy skutki procesowe wyroku (art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c., art. 82 k.p.c.) będą obejmować sędziego, mimo że nie jest on stroną postępowania, lecz także wtedy, gdy wyrok w płaszczyźnie prawa materialnego (prywatnego lub publicznego) wpływa na zakres uprawnienia lub obowiązku sędziego wobec innego podmiotu, niekoniecznie będącego stroną postępowania lub może stanowić źródło roszczeń na rzecz sędziego lub przeciwko niemu, jako poręczycielowi, dłużnikowi rzeczowemu, wspólnikowi odpowiedzialnemu osobiście za zobowiązania spółki lub osobie ponoszącej z innego powodu odpowiedzialność za cudzy dług ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP 76/06, I. nr 78824).

Wyłączenia ex lege na podstawie art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. nie uzasadnia natomiast sytuacja, w której sędzia zawarł ze stroną postępowania umowę podobną lub obejmującą analogiczne postanowienia do umowy, która stanowi podstawę roszczeń będących przedmiotem sporu.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu Odwoławczego, na obecnym etapie postępowania nie ma podstaw by stwierdzić, iż sędzia referent nie jest zdolna do bezstronnego osądzenia zawisłego sporu, a tym samym by wyłączyć ją od orzekania w niniejszej sprawie.

W prawdzie, w powołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego wskazano również, że „ na rzecz zasadności wyłączenia sędziego na podstawie powołanego przepisu może przemawiać nie tylko to, że sędzia dochodzi sądownie lub dochodził przeciwko bankowi, z którym zawarł umowę kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim, analogicznych roszczeń do będących przedmiotem osądu w rozpoznawanej przezeń sprawie (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 21 czerwca 2018 r., no. 5734/14, O. O. przeciwko (...)), lecz także to, że podjął w tym kierunku konkretne działania, przez co rozstrzygana sprawa staje się de facto lustrzanym odbiciem aktualnej bądź przyszłej sprawy sędziego, w której sędzia ten artykułuje określone prawne stanowisko”.

Jednakże analogiczne okoliczności jak powyżej w realiach niniejszej sprawy nie zostały przez pozwanego ani udowodnione, ani choćby uprawdopodobnione.

Ciężar uprawdopodobnienia wystąpienia okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego spoczywa na stronie wnoszącej o to. Nadto wniosek o wyłączenie sędziego mógłby być uzasadniony dopiero w sytuacji gdyby strona uprawdopodobniła - a taki wymóg stawia przepis art. 50 § 1 k.p.c. - że wskazywane przez nią uchybienia były wynikiem rozmyślnego działania sędziego i wyrazem jego negatywnego, emocjonalnego nastawienia do którejś ze stron ( tak m.in. postanowienie SA w Krakowie z dnia 26 czerwca 2014, sygn. I ACz 1128/ 14). Dodać przy tym trzeba, że obowiązek zachowania bezstronności przez sędziego przy rozpoznawaniu każdej sprawy jest jego nakazem konstytucyjnym (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), którego sędzia winien przestrzegać bez względu na to, kim są strony w poddanej jego rozstrzygnięciu sprawie i czego sprawa dotyczy.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 397 § 3 k.p.c. w zw. z
art. 385 k.p.c., Sąd Odwoławczy oddalił zażalenie wywiedzione przez pozwanego jako bezzasadne (pkt I.).

Natomiast rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego zapadnie w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c. (pkt II.).

sędzia Agnieszka Kluczyńska sędzia Alicja Wiśniewska sędzia Ryszard Piaścik