Wyrok z 21 maja 2026, sygn. VI U 1453/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska

po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. w K.

na rozprawie

odwołania: S. B.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K.

z dnia 19 marca 2025 r., znak: (...)

w sprawie: S. B.

przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o rekompensatę

zmienia zaskarżona decyzję i przyznaje ubezpieczonemu S. B. prawo do rekompensaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 1453/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 marca 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., po rozpoznaniu wniosku S. B. z dnia 3 marca 2025 roku, odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ nie udokumentował on 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organ rentowy nie uwzględnił okresu pracy w szczególnych warunkach od dnia
3 maja 1990 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku, albowiem świadectwo pracy wystawione przez Spółdzielnię (...) (...) w likwidacji z dnia
31 marca 2015 roku nie spełnia wymogów formalnych (brak powołania na właściwe zarządzenie resortowe, któremu podlegał zakład pracy).

Odwołanie od ww. decyzji złożył S. B., zaskarżając ją w całości. Oświadczył, że okres pracy w szczególnych warunkach został wskazany w świadectwie pracy wystawionym przez (...) (...) (...) w K.. Jest ono jedynym dokumentem potwierdzającym fakt pracy w szczególnych warunkach. Niespełnienie warunków formalnych nie może mieć wpływu na prawo do rekompensaty. Odwołujący wskazał, że nie może być on odpowiedzialny za formę wystawienia świadectwa pracy, a zakład pracy został zlikwidowany. Wobec powyższego odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w treści zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 21 maja 2026 roku odwołujący podtrzymał stanowisko zaprezentowane w odwołaniu, zaś pełnomocnik organu rentowego pozostawił rozstrzygnięcie sprawy do uznania Sądu.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Ubezpieczony S. B. urodził się w dniu (...).

/okoliczność bezsporna/

W okresie od dnia 5 maja 1990 roku do dnia 31 marca 2015 roku ubezpieczony był zatrudniony w Spółdzielni (...) (...) w K. na stanowisku operatora ładowacza w pełnym wymiarze czasu pracy. Spółdzielnia zajmowała się skupem surowców wtórych, złomu, makulatury i szkła. W całym okresie zatrudnienia wykonywał on pracę kierowcy - operatora. Początkowo pracował przy obsłudze (...), a w późniejszym okresie na ładowarkach nowego typu (m.in. typu (...)). D. był doczepiany do ciągnika rolniczego i był napędzany przez ten ciągnik. Odwołujący dojeżdżał ciągnikiem na daną bocznicę lub składnicę złomu. Prace wykonywał głównie na bocznicach kolejowych (m.in. w K. przy ulicach: J., A. i S.– były to większe składnice, ale było jeszcze kilka składnic mniejszych). Wszystkie zlecenia były rozdzielane na głównej składnicy przy ulicy (...). Stamtąd co dzień wyjeżdżały ładowarki i tam też musiały wrócić po zakończonej pracy. Odwołujący za pomocą ładowarki ładował towar na wagony. Zwykle pracował w stałych godzinach od 7:00 do 15:00, aczkolwiek zdarzały się sytuacje wykonywania pracy również poza tymi godzinami (przykładowo w sytuacji późniejszego podstawienia wagonów). Na (...) odwołujący pracował około dwa lata, po czym pracodawca zakupił maszynę (...) - samojezdną ładowarkę na kołach. Z czasem zakupił również nowsze ładowarki (na kołach). Odwołujący ładował złom, makulaturę, węgiel i potłuczone butelki. Spółdzielnia obsługiwała firmy w K., z których pozyskiwany był złom – m.in. zakłady (...), (...), itp. Odwołujący również ładowarką musiał dojechać do miejsca załadunku bądź rozładunku. Jechał przez miasto K., do B., U. czy do B.. M. uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii (...), czyli do kierowania samochodami ciężarowymi z przyczepą. Żeby przemieszczać się koparką należało mieć uprawnienia do kierowania samochodami ciężarowymi. Pracodawca potwierdził w świadectwie pracy, że w całym okresie zatrudnienia ubezpieczony wykonywał pracę w szczególnych warunkach wskazaną w wykazie A, Dziale VIII, poz. 2 i 3 stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Nie korzystał z urlopu bezpłatnego, z urlopu wychowawczego, ani nie miał dłuższych przerw w zatrudnieniu (z wyjątkiem ośmiu miesięcy zwolnienia chorobowego w związku z wypadkiem przy pracy w 1999 roku). Korzystał ze zwolnień lekarskich w okresach: 9.06.1999r. – 4.03.2000r., 2.02.2001r. – 2.03.2001r., 1.10.2001r. – 5.10.2001r., 2.10.2006r. – 10.11.2006r. Ubezpieczony nie otrzymywał od pracodawcy dodatku za pracę w warunkach szkodliwych. Pracodawca nie wprowadził takiego dodatku dla pracowników. Otrzymywał natomiast posiłki regeneracyjne, mleko oraz napoje.

/dowód: świadectwo pracy, k. 12 – 13 akt ZUS; zeznania odwołującego S. B., nagranie audio, k. 37 akt; zeznania świadka S. Ł., nagranie audio, k. 37 akt; zeznania świadka H. U., nagranie audio, k. 37 akt; zeznania świadka M. G., nagranie audio, k. 37 akt; akta osobowe odwołującego, załącznik do akt/

W dniu (...) roku odwołujący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z wnioskiem o przyznanie mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
Po rozpoznaniu wniosku organ rentowy wydał decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie.

/dowód: wniosek o rekompensatę, k. 11 akt ZUS/

Odwołujący dotychczas nie ubiegał się o przyznanie mu prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach ani nie wnosił o przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej.

/okoliczności bezsporne/

Podstawę ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie stanowiły okoliczności bezsporne oraz dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym w także w dokumentacji pracowniczej odwołującego S. B. z okresu pracy w (...) w K.. Wiarygodność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu, a i żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji. Stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd ustalił również w oparciu o zeznania odwołującego S. B. oraz przesłuchanych w sprawie świadków w osobach S. Ł., H. U. i M. G. złożone na okoliczność warunków, rodzaju i charakteru wykonywanej przez ubezpieczonego pracy w spornych okresach. Zeznania te zasadniczo były jasne i logiczne, korespondowały wzajemnie ze sobą, jak i z pozostałą dokumentacją medyczną zgromadzoną w sprawie, dlatego też Sąd nie miał żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z dyspozycją art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku
o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 roku ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat (ust.1). Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych (ust. 2). W myśl art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, a rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Istotę rekompensaty ustawodawca określił w art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej.

Przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach stosuje się analogiczne zasady, jak dla wcześniejszej emerytury określone w
art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , który w ust. 2 stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień do wcześniejszej emerytury za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z kolei art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).

W myśl § 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia okresy pracy w szczególnych warunkach, na podstawie posiadanej dokumentacji, stwierdza zakład pracy w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy. W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie obowiązują jednak ograniczenia dowodowe występujące w postępowaniu przed organem rentowym. Sąd Okręgowy – w toku postępowania zainicjowanego odwołaniem – nie może ograniczyć możliwości udowodnienia, że dana praca wykonywana była w szczególnych warunkach, jedynie do świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionych według ustalonego w przepisach wzorca, lecz powinien wszelkimi dostępnymi dowodami wskazanymi przez strony postępowania dokonać oceny faktycznie wykonywanych czynności pracowniczych w spornym okresie oraz warunków wykonywanej pracy. Zgodnie z treścią art. 473 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodów ze świadków i z przesłuchania stron.

W przedmiotowej sprawie spór pomiędzy stronami dotyczył tego, czy na dzień 1 stycznia 2009 roku ubezpieczony S. B. legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, czego pochodną stało się ustalenie prawa do rekompensaty. Organ rentowy nie uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach żadnego okresu zatrudnienia odwołującego. Odwołujący domagał się zaś zaliczenia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu pracy w Spółdzielni (...) (...) w K. od dnia 5 maja 1990 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku na stanowisku kierowcy operatora ładowarki.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym zeznań przesłuchanych w sprawie świadków oraz zeznań odwołującego prowadzi do wniosku, że na dzień 1 stycznia 2009 roku wykazał on niezbędny okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, w wymiarze ponad 15 lat.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ubezpieczony S. B. we wszystkich okresach spornych wykonywał pracę kierowcy operatora ładowarki. Do obowiązków ubezpieczonego należało obsługiwanie różnego typu ładowarek (od ładowacza typu (...) po ładowarki samojezdne kołowe) przy załadunku bądź rozładunku towarów (głównie na składnicach kolejowych) celem ich transportu. Do towarów tych należał złom, makulatura bądź szkło. Odwołujący kierował również ciągnikiem, do którego był podłączony (...) bądź ładowarką samojezdną z głównej składnicy (w K. przy ul. (...)) do składnic, w których otrzymał zlecenia załadunku bądź wyładunku i po zakończonej pracy wracał do tego miejsca. Były to zlecenia w K. bądź w okolicach. Odwołujący pracował codziennie, w pełnym wymiarze czasu pracy (po 8 godzin dziennie). Nie korzystał z urlopów bezpłatnych ani dłuższych przerw w zatrudnieniu. Wprawdzie pracodawca nie wypłacał mu dodatku pieniężnego z tytułu pracy w szczególnych warunkach, aczkolwiek taki dodatek nie został w ogóle wprowadzony w Spółdzielni.

W ocenie tutejszego Sądu prace wykonywane przez ubezpieczonego we wskazanym przez niego okresie zatrudnienia w (...) w K. (1990 – 2008) należy niewątpliwie kwalifikować jako prace w szczególnych warunkach wskazane w Wykazie A, Dziale VIII, poz. 2 i 3 załącznika do Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze jako prace w transporcie i łączności - prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych) oraz prace kierowców ciągników. Jak wynika z dowodów przeprowadzonych w sprawie czynności polegające na obsłudze ładowarki kołowej i ciągnika (w przypadku obsługi (...)) należały do głównych i podstawowych czynności odwołującego, a samą ładowarkę samojezdną należy kwalifikować jako samochód specjalistyczny, do obsługi którego wymagane jest prawo jazdy kategorii (...). Natomiast w początkowym okresie pracy odwołującego – przez pierwsze dwa lata prace załadunkowe i wyładunkowe wiązały się z obsługą(...) zaczepionego do ciągnika rolniczego i sterowanego przez ten ciągnik. W rezultacie należy uznać, że czynności kwalifikujące się do pracy w warunkach szczególnych były jego głównym zajęciem. Zakwalifikowanie pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach należy zawsze konfrontować z konkretnym stanem faktycznym, w którym praca była wykonywana, nie odrywając się od specyfiki konkretnego procesu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2013 r.,
I UK 166/13, LEX nr 1467146).

Ponadto zauważyć należy, że twierdzenie organu rentowego, jakoby świadectwo pracy stwierdzające okresy pracy w szczególnych warunkach zostało wystawione przez pracodawcę nieprawidłowo (gdyż pracodawca nie powołał się na zarządzenie resortowe) jest chybione, jeżeli się zważy na utrwalony od dawna pogląd, zgodnie z którym nieobowiązujące zarządzenia resortowe nie mają decydującego waloru dowodowego, a mogą jedynie posiłkowo służyć stosownych ustaleniom w przedmiocie oceny charakteru pracy jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Jak wskazano przykładowo w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2021 roku w sprawie o sygn. akt I USKP 6/21 wykazy resortowe wydane na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku nie mają charakteru normatywnego (powszechnie obowiązujących przepisów prawa), mają natomiast charakter informacyjny, techniczno – porządkujący i uściślający. Wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako przynależnego do pracy w szczególnych warunkach - w szczególności, jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
7 lutego 1983 roku nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym. Z wykazu prac zawartego w zarządzeniu może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na stanowisku wymienionym w zarządzeniu w istocie wykonywana była w szczególnych warunkach. Zarządzenie resortowe nie może natomiast stanowić samodzielnej podstawy do kwalifikowania prac wykonywanych przez odwołującego jako prac w szczególnych warunkach.

Reasumując, stwierdzić należy, że odwołujący S. B. wykazał, że na dzień 1 stycznia 2009 roku legitymuje się okresem pracy w szczególnych warunkach w wymiarze ponad 15 lat. Wobec powyższego, odwołujący spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa do rekompensaty i zarazem nie zachodzi względem niego którakolwiek z przesłanek negatywnych (nie nabył prawa do emerytury wcześniejszej ani prawa do emerytury pomostowej). Dlatego też zaskarżona decyzja okazała się być wadliwa i – jako taka – podlegała weryfikacji poprzez przyznanie ubezpieczonemu S. B. prawa do rekompensaty.

Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy, na podstawie
art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sędzia Karolina Chudzinska