Wyrok z 28 maja 2026, sygn. VI U 667/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska

po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. w D.

na rozprawie

odwołania: U. Z.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w D.

z dnia 10 lutego 2025 r., znak: (...)

w sprawie: U. Z.

przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w D.

o prawo do rekompensaty

zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonemu prawo do rekompensaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 667/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 lutego 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D., po rozpoznaniu wniosku U. Z. z dnia 23 stycznia 2025 roku, odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty, albowiem na dzień 1 stycznia 2009 roku nie udowodnił on 15 – letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy nie uwzględnił świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z (...) S.A. za okres od dnia
18 września 1979 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku, ponieważ nie zostało w nim powołane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, a jedynie zarządzenie resortowe. Ponadto stanowisko pracy podane w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach jest inne, niż te zawarte w świadectwach pracy z dnia 1 września 2015 roku.

Odwołanie od decyzji złożył ubezpieczony U. Z., zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu odwołania wskazał on, że braki formalne świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie mogą powodować krzywdzącej dla niego decyzji w przedmiocie odmowy prawa do rekompensaty, skoro odwołujący wykonywał pracę w szczególnych warunkach.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w treści zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 maja 2026 roku odwołujący wskazał, że domaga się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty, a pełnomocnik organu rentowego pozostawił rozstrzygnięcie do uznania Sądu.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Odwołujący U. Z. urodził się w (...). Z zawodu jest monterem wewnętrznych instalacji budowlanych.

/okoliczność bezsporna/

Odwołujący w okresie od dnia 18 września 1979 roku do dnia 31 marca 2015 roku był zatrudniony w (...) (następnie: (...) S.A., (...) S.A. w upadłości likwidacyjnej) w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku betoniarza. Początkowo wykonywał pracę betoniarza. Do obowiązków odwołującego należało zalewanie elementów zbrojeniowych betonem. Elementy zbrojeniowe były przywożone na budowy. Po ukończeniu kursu zbrojarza (około 5 lat od podjęcia pracy na stanowisku betoniarza) pracował jako zbrojarz - betoniarz. Wówczas przygotowywał zbrojenia i wykonywał prace betoniarskie. Od około 2000 roku pracował jako palowy – palowniczy. Palowniczy wykonuje prace polegającą na wbijaniu na nabrzeżach blach za pomocą wibromłotów pomiędzy wodą a lądem, które następnie były zabetonowywane. W firmie było kilka oddziałów. Odwołujący pracował w M. i był zakwaterowany w hotelu. Mimo zawierania kilku umów o pracę charakter pracy odwołującego nie uległ zmianie. W okresie od dnia 28 października 1983 roku do dnia
24 maja 1985 roku odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po zakończeniu służby wojskowej od razu powrócił do pracy. W okresie od dnia 1 lipca 1989 roku do dnia 18 marca 1991 roku pracował na budowach eksportowych. Korzystał z urlopu bezpłatnego w okresach: 31.12.1992 r., 25.01.1993 r. – 11.02.1993 r., 21.11.1997 r., 27.11.1997 r. – 28.11.1997 r., 27.11.2006 r., 27.12.2006 r. – 29.12.2006 r., 30.12.2011 r. Urlopy bezpłatne były udzielane również przymusowo w związku z kryzysem w firmie. Ponadto korzystał ze zwolnień lekarskich w okresach: 7.12.1992 r. – 19.12.1992 r., 16.02.1993 r. – 3.05.1993 r., 21.09.1993 r. – 26.09.1993 r., 27.12.1993 r. – 8.01.1994 r., 1.04.1995 r. – 14.04.1995 r., 10.08.1996 r. – 21.09.1996 r., 21.05.1998 r. – 29.08.1998 r., 30.08.1999 r. – 17.09.1999 r., 24.09.2001 r. – 5.10.2001 r., 28.02.2005 r. – 5.03.2005 r., 30.06.2008 r. – 30.07.2008 r., 28.07.2009 r. – 1.08.2009 r., 13.03.2012 r. – 8.06.2012 r., 26.03.2015 r. – 31.03.2015 r. Ponadto w okresie 4.01.2010 r. – 15.01.2010 roku korzystał z opieki na dorosłego członka rodziny. Syndyk wystawił w imieniu pracodawcy świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych za okres od dnia 18 września 1979 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku, wskazując, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy odwołujący wykonywał prace zbrojarskie i betoniarskie wskazane w Wykazie A, Dziale V pod pozycją 4 na stanowisku zbrojarza. Odwołujący nie otrzymywał dodatku pieniężnego z tytułu szkodliwych warunków pracy. W okresie zimowym otrzymywał jednak obiady, puszki z żywnością, a w okresie letnim napoje.

/dowód: świadectwa pracy, akta ZUS; świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych, akta ZUS; zeznania odwołującego U. Z., nagranie audio, k. 29 akt; akta osobowe odwołującego, załącznik do akt/

W dniu 23 stycznia 2025 roku odwołujący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w D. z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury wraz z rekompensatą z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Po rozpoznaniu ww. wniosku organ rentowy wydał decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie.

/dowód: wniosek o emeryturę wraz z rekompensatą, k. 1 – 3 v. akt ZUS/

Podstawę ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie stanowiły dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym w także w aktach osobowych ubezpieczonego z czasu zatrudnienia w (...) S.A. i w aktach emerytalnych ZUS. Wiarygodność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu, a i żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji. Stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd ustalił również w oparciu o zeznania odwołującego U. Z. na okoliczność warunków, rodzaju i zakresu wykonywanej przez ubezpieczonego pracy w spornym okresie. Zeznania te korespondują wzajemnie ze sobą, jak i z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, dlatego też Sąd nie miał żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie U. Z. okazało się zasadne.

Zgodnie z dyspozycją art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku
o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 roku ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat (ust.1). Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych (ust. 2). W myśl art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, a rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Istotę rekompensaty ustawodawca określił w art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej.

Przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach stosuje się analogiczne zasady, jak dla wcześniejszej emerytury określone w
art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , który w ust. 2 stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień do wcześniejszej emerytury za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z kolei art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).

W myśl § 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia okresy pracy w szczególnych warunkach, na podstawie posiadanej dokumentacji, stwierdza zakład pracy w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy. W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie obowiązują jednak ograniczenia dowodowe występujące w postępowaniu przed organem rentowym. Sąd Okręgowy – w toku postępowania zainicjowanego odwołaniem – nie może ograniczyć możliwości udowodnienia, że dana praca wykonywana była w szczególnych warunkach, jedynie do świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionych według ustalonego w przepisach wzorca, lecz powinien wszelkimi dostępnymi dowodami wskazanymi przez strony postępowania dokonać oceny faktycznie wykonywanych czynności pracowniczych w spornym okresie oraz warunków wykonywanej pracy. Zgodnie z treścią art. 473 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodów ze świadków i z przesłuchania stron.

W przedmiotowej sprawie spór pomiędzy stronami dotyczył tego,
czy praca odwołującego U. Z. w okresie od dnia
18 września 1979 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku na stanowisku betoniarza bądź betoniarza – zbrojarza w (...) S.A. podlega uwzględnieniu do stażu pracy w szczególnych warunkach, czy też nie. Organ rentowy do stażu pracy w szczególnych warunkach nie uwzględnił bowiem żadnego okresu zatrudnienia.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie potwierdza trafność stanowiska odwołującego. Sąd nie miał żadnych wątpliwości co do tego, że charakter pracy ubezpieczonego w spornym okresie uzasadnia twierdzenie, że prace przez niego wykonywane na stanowisku betoniarza bądź betoniarza – zbrojarza należy zakwalifikować jako prace w warunkach szczególnych wymienione w Wykazie A, Dziale V, poz. 4 załącznika do Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze jako prace zbrojarskie i betoniarskie w budownictwie. Do głównych zadań ubezpieczonego w całym okresie zatrudnienia w (...) S.A. należały prace przy zalewaniu batonem bądź wykonywanie zbrojeń dla potrzeb wykonania konstrukcji budowlanych i następnie zalewanie uprzednio przygotowanych zbrojeń betonem. Prace te ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Innych prac nie wykonywał. W rezultacie należy uznać, że czynności kwalifikujące się do pracy w warunkach szczególnych były jego głównym zajęciem. Bez znaczenia przy tym pozostaje nazwa stanowiska pracy wskazana w świadectwach pracy czy w angażach. Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (por. wyr. SN z dnia 9 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652). Zakwalifikowanie pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach należy zawsze konfrontować z konkretnym stanem faktycznym, w którym praca była wykonywana, nie odrywając się od specyfiki konkretnego procesu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2013 r., I UK 166/13, LEX nr 1467146).

Wobec powyższego, uznać należało, że sporny okres pracy podlega uwzględnieniu do stażu pracy w szczególnych warunkach, a jego zsumowanie z pominięciem okresów urlopów bezpłatnych i zwolnień lekarskich, pozwala uzyskać staż przekraczający 15 lat. Uwzględnieniu do stażu pracy w szczególnych warunkach podlega także okres odbywania przez odwołującego zasadniczej służby wojskowej (tj. od dnia 28 października (...) roku do dnia
24 maja (...)roku). Zaliczenie czasu odbywania zasadniczej służby wojskowej do okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie uprawnień do emerytury w niższym wieku emerytalnym z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach, może mieć miejsce zarówno wtedy, gdy ubezpieczony przed powołaniem do zasadniczej służby wojskowej i po zwolnieniu z tej służby pracował u tego samego pracodawcy w szczególnych warunkach, jak i wtedy, gdy pracował w szczególnych warunkach tylko bezpośrednio przed powołaniem do odbywania zasadniczej służby wojskowej lub tylko bezpośrednio po zwolnieniu z tej służby. Tym bardziej możliwe jest zaliczenie czasu zasadniczej służby wojskowej do okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie uprawnień do wcześniejszej emerytury, gdy ubezpieczony zarówno bezpośrednio przed powołaniem do tej służby jak i bezpośrednio po jej zakończeniu pracował w szczególnych warunkach, chociaż u różnych pracodawców i na różnych stanowiskach pracy (por. wyr. SN z dnia 12 sierpnia 2020 r., II UK 325/18, LEX). Oznacza to tym samym, że odwołujący spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa do rekompensaty i zarazem nie zachodzi względem niego którakolwiek z przesłanek negatywnych.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja ZUS okazała się być wadliwa i – jako taka – podlegała weryfikacji poprzez przyznanie odwołującemu U. Z. prawa do rekompensaty.

Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy,
na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sędzia Karolina Chudzinska