Wyrok z 28 maja 2026, sygn. VI U 1888/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska

po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. w C.

na rozprawie

odwołania: P. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C.

z dnia 20 września 2024 r., znak: (...)

z dnia 29 października 2024 r., znak: (...)

w sprawie: P. G.

przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C.

o emeryturę pomostową

1.  Zmienia zaskarżone decyzje i przyznaje ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej począwszy od dnia (...) r.

2.  Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. na rzecz P. G., tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 1888/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 września 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., po rozpoznaniu wniosku P. G. z dnia
9 września 2024 roku, odmówił mu przyznania prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, ponieważ nie osiągnął wieku 60 lat, jak również po dniu
31 grudnia 2008 roku nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Po dniu 31 grudnia 2008 roku ubezpieczony nie został zgłoszony do ZUS jako pracownik zatrudniony w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Do okresu pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy emerytalnej organ rentowy zaliczył okres 16 lat, 3 miesięcy i 25 dni (1.11.1984 r. – 28.02.2001 r.). Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił ubezpieczonemu przyznania prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 49 ustawy, albowiem na dzień 1 stycznia 2009 roku nie udowodnił on okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat wskazanej w załączniku numer 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Do stażu pracy w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze na podstawie art. 49 ustawy organ rentowy nie uwzględnił okresu pracy od dnia 1 listopada 1984 roku do dnia 28 lutego 2001 roku, ponieważ pracodawca nie potwierdził wykonywania prac w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze wskazanych w załączniku numer 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Kolejną decyzją z dnia 29 października 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., po rozpoznaniu wniosku P. G. z dnia 9 września 2024 roku, ponownie odmówił mu przyznania prawa do emerytury pomostowej, zmieniając decyzję z dnia 20 września 2024 roku w zakresie spełniania warunku wymaganego wieku. Natomiast w pozostałym zakresie decyzja ta była tożsamej treści jak poprzednia.

Odwołania od ww. decyzji złożył P. G., zaskarżając je w całości. W uzasadnieniu odwołań wskazał on, że wniosek o przyznanie emerytury pomostowej złożył (...) przed ukończeniem (...) roku życia, co jest dopuszczalne. Ponadto organ rentowy błędnie nie uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 49 ustawy o emeryturach i rentach okresu zatrudnienia od dnia 1 listopada 1984 roku do dnia 28 lutego 2001 roku w (...). Odwołujący w tym czasie wykonywał prace bezpośrednio przy ustawianiu przebiegu drogi pociągów, o której mowa w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych (poz. 6) jako nastawniczy i zwrotniczy. Wobec powyższego odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji i przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej od dnia (...)roku oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na odwołania pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołań, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści zaskarżonych decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania wskazał, że niemożliwym jest zaliczenie pracy odwołującego w (...) jako pracy o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych i wskazanej w załączniku nr 2 do ustawy. Z zaświadczenia z dnia 29 lipca 2024 roku wystawionego przez (...) wynika, że odwołujący zajmował stanowisko elektromechanika urządzeń skr, a takie prace nie zostały wskazane w załączniku do ustawy o emeryturach pomostowych.

Na rozprawie w dniu 28 maja 2026 roku pełnomocnik odwołującego wskazał, że podtrzymuje wniesione odwołania i podał, że ubezpieczony pracował w szczególnym charakterze od dnia 1 listopada 1984 roku do dnia 28 lutego 2001 roku w (...) tj. wykonywał prace wskazane w Wykazie A, Dziale VIII, poz. 13 i jednocześnie w załączniku nr 2 pkt 6 do ustawy o emeryturach pomostowych. Dodał, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zajmował się automatyką urządzeń, tj. bezpośrednio ustawiał drogę pociągów, zabezpieczając ich prawidłowy ruch. Wobec powyższego wniósł on o przyznanie odwołującemu prawa do emerytury pomostowej od dnia (...) roku i o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Natomiast pełnomocnik organu rentowego pozostawił rozstrzygnięcie sprawy do uznania Sądu.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Ubezpieczony P. G. urodził się w (...). Ukończył zasadniczą szkołę zawodową rolniczą.

/okoliczność bezsporna/

W okresie od dnia 1 listopada 1984 roku do dnia 28 lutego 2001 roku ubezpieczony P. G. był zatrudniony w (...) S.A. z siedzibą w G. w Zakładzie (...) w E. w Sekcji (...) P. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach: rzemieślnika (1.11.1984 r. – 31.07.1986 r.), elektromechanika urządzeń srk („sterowania ruchem kolejowym”), (1.08.1986 r. – 30.06.1993 r.) oraz starszego elektromechanika urządzeń srk (1.07.1993 r. – 28.02.2001 r.).
W dniu 11 lutego 1988 roku ukończył kurs montera urządzeń srk. Do jego obowiązków w całym okresie zatrudnienia należało bezpośrednie ustawianie drogi pociągów celem zabezpieczenia ich prawidłowego ruchu i prędkości. Odbywało się to poprzez odpowiednie ustawianie urządzeń sterujących ruchem pociągów (m.in. semaforów i przekaźników). W początkowym okresie zatrudnienia odwołujący pracował pod nadzorem innej osoby (1984 – 1986). Następnie ubezpieczony posiadał samodzielne uprawnienia dostępu do kluczy i plombownicy do głównej rozdzielni. Wcześniej sterownię otwierał i zamykał dyżurny. Odwołujący wchodził do sterowni i regulował przekaźniki. Przekaźniki to urządzenia elektryczne, które przekazują informację z centrum sterowania ruchem do zwrotnicy lub semaforów. Gdy któryś z przekaźników był popsuty, odwołujący naprawiał go (m.in. czyścił styki) bądź wymieniał na nowy. Sprawdzał też, czy przekaźniki i inne urządzenia działają prawidłowo. Za pomocą światła ustawiał również prędkość pociągu, tj. na jaki tor i z jaką prędkością może wjechać dany pociąg. Prędkość ta różniła się w zależności od tego, czy pociąg jechał prosto czy skręcał. Odwołujący codziennie ustawiał jakiś przekaźnik. Były też przekaźniki dla zwrotnic, które ustawiały drogę pociągu, tj. czy pociąg ma jechać prosto czy w danym kierunku na rozjeździe. W sytuacji wymiany przekaźnika należało sprawdzić całą drogę pociągu (czy dobrze działają wszystkie przekaźniki na danej trasie). Dla drogi, na której dokonywana była wymiana przekaźnika, ruch był zamknięty. Ruch na torze zamykał nastawniczy lub dyżurujący. Gdy odwołujący zakończył pracę na danym torze to udostępniał trasę do ruchu pociągu. Stan urządzeń był codziennie kontrolowany i wpisywany w książkę ruchu pociągów. Odwołujący składał podpis w tej książce i ponosił odpowiedzialność za prawidłowe ustawienie urządzeń. Odwołujący pracował głównie na trasie E. – P., P. - X., ale zdarzało się, że w przypadku braków kadrowych czynności powyższe wykonywał w innych miejscowościach. Było to kilka stacji i około 12 nastawnic. Siłownia mieściła się w budynku, w którym była nastawnia. W P. były 3 siłownie. Zwykle odwołujący wykonywał pracę w asyście innej osoby. Ubezpieczony otrzymywał od pracodawcy dodatek za pracę w warunkach szkodliwych. Dodatków w naturze nie było. W okresie od dnia 6 grudnia 1999 roku do dnia 11 grudnia 1999 roku korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Od dnia 13 stycznia 1989 roku do dnia 11 kwietnia 1989 roku był tymczasowo aresztowany, a od dnia 12 kwietnia 1989 roku do dnia 16 stycznia 1990 roku odbywał karę pozbawienia wolności.

/dowód: świadectwo pracy, k. 6 – 6 v. akt ZUS; zaświadczenie, k. 7 akt ZUS; zeznania odwołującego P. G., nagranie audio, k. 38 akt; zeznania świadka I. V., nagranie audio, k. 38 akt; zeznania świadka X. V., nagranie audio, k. 38 akt; akta osobowe odwołującego, załącznik do akt/

Po dniu 31 grudnia 2008 roku odwołujący nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu
art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

/okoliczność bezsporna/

Ogólny staż pracy odwołującego wynosi 36 lat, 4 miesięcy i 8 dni, w tym okresy składkowe w wymiarze 35 lat, 4 miesięcy i 22 dni oraz okresy nieskładkowe w wymiarze 7 miesięcy i 16 dni.

/okoliczność bezsporna/

W dniu 9 września 2024 roku odwołujący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej.

/dowód: wniosek o emeryturę pomostową, k. 1 – 2 v. akt ZUS/

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym w aktach organu rentowego oraz w aktach osobowych odwołującego stanowiących załącznik do akt, których wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu, a które nie były kwestionowane przez żadną ze stron pod względem ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji. Podstawę ustalenia stanu faktycznego sprawy stanowiły także zeznania odwołującego P. G. oraz przesłuchanych w sprawie świadków w osobach I. V. i X. V. złożone na okoliczność rodzaju i charakteru pracy odwołującego w okresie zatrudnienia w (...) (1.11.1984 r. – 28.02.2001 r.). W ocenie Sądu zeznania te są jasne, logiczne i korespondują wzajemnie ze sobą, jak i z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1696) prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5 – 12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1.  urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2.  ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3.  osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej
60 lat dla mężczyzn;

4.  ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5.  po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Przepis art. 49 cytowanej ustawy określa wyjątek od warunków ustalenia prawa do emerytury pomostowej określonych w art. 4. Stanowi bowiem, że prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1.  po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2.  spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-4 lub art. 5-12;

3.  w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Natomiast – w myśl art. 3 ust. 3 ustawy – prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

W przedmiotowej sprawie spór pomiędzy stronami sprowadzał się do ustalenia tego, czy ubezpieczony P. G. legitymuje się stażem pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w wymiarze co najmniej 15 lat w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, czego pochodną stało ustalenie prawa do emerytury pomostowej. Odwołujący uważał bowiem, że do pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze należy zaliczyć okres pracy w (...) S.A. przypadający od dnia
1 listopada 1984 roku do dnia 28 lutego 2001 roku, kiedy to pracował na stanowisku elektromechanika urządzeń sterowania ruchem kolei, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji odmówił zaś uwzględnienia ww. okresu, twierdząc, że pracodawca nie potwierdził, aby ubezpieczony wykonywał pracę wymienioną w załączniku nr 1 bądź 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Bezsporne pozostawało natomiast to, że odwołujący po dniu 31 grudnia 2008 roku nie wykonywał prac w szczególnych warunkach, co tym samym oznacza, że nie spełnia on warunku przewidzianego w art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Dlatego też prawo do emerytury pomostowej ubezpieczonego należało rozpatrywać przez pryzmat art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych. Przepis ten dotyczy ubezpieczonych, którzy nie kontynuują pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze po dniu 31 grudnia 2008 roku i legitymują się w związku z tym jedynie stażem pracy „szczególnej” według poprzednio obowiązujących przepisów. Osoba taka może nabyć prawo do przedmiotowego świadczenia, ale jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy można kwalifikować w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów jako prace w warunkach szczególnych (art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 tej ustawy). Brak zatem podstaw prawnych do przyznania – z mocy art. 49 ustawy – emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy nie kwalifikuje się jako okres pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych (praca nie została wymieniona w załączniku nr 1 i 2 do ustawy).

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności dokumentów zawartych w aktach pracowniczych ubezpieczonego z okresu zatrudnienia w (...) oraz zeznania odwołującego i zeznania świadków, prowadzi do wniosku, że odwołujący P. G. wykazał niezbędny staż pracy o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Odwołujący w toku procesu udowodnił, że w całym spornym okresie zatrudnienia w (...) wykonywał pracę przy bezpośrednim ustawianiu urządzeń sterujących ruchem kolei (semaforów, przekaźników), które odpowiedzialne były za ruch pociągów (tj. ich trasę i prędkość). Pracę tę wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Prace bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów (dyżurny ruchu, nastawniczy, manewrowy, ustawiacz, zwrotniczy, rewident taboru bezpośrednio potwierdzający bezpieczeństwo pociągu, dyspozytor ruchu metra, dyżurny ruchu i stacji metra) zostały wskazane w punkcie 6 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych jako prace o szczególnym charakterze. W ocenie Sądu Okręgowego prawa do świadczenia nie może eliminować powoływana w treści zaskarżonej decyzji okoliczność, że pracodawca nie potwierdził faktu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych za okresy przypadające przed dniem
1 stycznia 2008 roku jako prace wskazane w załączniku nr 1 i 2 do ustawy, chociażby z tego względu, że odwołujący nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań ze strony pracodawcy mających wpływ na prawo do należnych mu świadczeń emerytalnych.

Reasumując, odwołujący P. G. spełnia przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa do emerytury pomostowej (tj. wykazał 15 – letni okres pracy o szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy) i dlatego też zaskarżona decyzja podlegała zmianie poprzez przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej od dnia
(...)roku, a więc od dnia uzyskania (...) roku życia.

Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy,
na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. w zw. z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

O kosztach procesu Sąd Okręgowy postanowił zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, którą statuuje przepis art. 98 § 1 k.p.c.,
a zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Uszczegółowienie tej normy stanowi zaś przepis § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215), który stanowi, że opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2 – 4. Zgodnie z treścią § 9 ust. 2 rozporządzenia stawki minimalne wynoszą 360 złotych w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Z uwagi na to, że odwołanie zostało uwzględnione, organ rentowy
– jako strona przegrywająca spór – zobowiązany jest do zwrotu poniesionych przez odwołującego P. G. kosztów zastępstwa procesowego w sprawie w kwocie 360 złotych, tj. zgodnie z minimalną stawką określoną na podstawie przepisów ww. rozporządzenia. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c., zasądzając je od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Mając na względzie powyższe, na podstawie cytowanych przepisów, należało postanowić jak w punkcie 2 sentencji wyroku.

Sędzia Karolina Chudzinska